Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 12

शीलं परिपालयता त्राताः सत्त्वा मयूरभूतेन । प्राणभयाद् येन पुरा कस् तत्र न रोपयेद् भक्तिम्

śīlaṃ paripālayatā trātāḥ sattvā mayūrabhūtena / prāṇabhayād yena purā kas tatra na ropayed bhaktim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते सुरभिकमलवनच्छन्नमहाविमलसलिलेन प्रह्लादितसिद्धजनमानसेन मानसेन महासरसा सकलशशिमण्डलबिम्बेनेवालंकृतैकदेशे त्रिपथगासलिलनिपातक्षोभितभूर्जदेवदारुनमेरुवने प्रस्रुतानेकप्रस्रवणे तुहिनोपचयस्थूलतरशिखरसहस्रतया रजतस्तम्भैर् इवोपरिसमाकीर्णे केसरिसंत्रासप्रस्थितचमरयूथस्फुरितवालसंघातोपवीज्यमाननिकुञ्जे निर्झरसलिलप्रक्षाल्यमानशिलातले कुसुमितलताप्रान्तभ्रान्तमुखरमधुकरगणसंगीते साभिषेक इव राजमाने भूधरवरे हिमवति धौतेन्द्रनीलविमलदण्डाकृतिशिरोधरः शङ्खच्छेदावदातापाङ्गदेशः स्फुटितपारिभद्रककुसुमाभिरक्ततुण्डो विपुलविचित्रपक्षतिर् इन्दीवरपलाशाकीर्णतरुणशिरीषकुसुमसंघातानुरूपबृहत्कलापः सुवर्णावभासो नाम बोधिसत्त्वो मयूराधिपतिर् बभूव । मयूरवरम् उत्पाद्य तं विचित्रतनूरुहम् । विस्मिता इव पश्यन्तो बभूवुः कर्मशिल्पिनः

tadyathānuśrūyate surabhikamalavanacchannamahāvimalasalilena prahlāditasiddhajanamānasena mānasena mahāsarasā sakalaśaśimaṇḍalabimbenevālaṃkṛtaikadeśe tripathagāsalilanipātakṣobhitabhūrjadevadārunameruvane prasrutānekaprasravaṇe tuhinopacayasthūlataraśikharasahasratayā rajatastambhair ivoparisamākīrṇe kesarisaṃtrāsaprasthitacamarayūthasphuritavālasaṃghātopavījyamānanikuñje nirjharasalilaprakṣālyamānaśilātale kusumitalatāprāntabhrāntamukharamadhukaragaṇasaṃgīte sābhiṣeka iva rājamāne bhūdharavare himavati dhautendranīlavimaladaṇḍākṛtiśirodharaḥ śaṅkhacchedāvadātāpāṅgadeśaḥ sphuṭitapāribhadrakakusumābhiraktatuṇḍo vipulavicitrapakṣatir indīvarapalāśākīrṇataruṇaśirīṣakusumasaṃghātānurūpabṛhatkalāpaḥ suvarṇāvabhāso nāma bodhisattvo mayūrādhipatir babhūva | mayūravaram utpādya taṃ vicitratanūruham / vismitā iva paśyanto babhūvuḥ karmaśilpinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघारम्भे जातनृत्यानुरागं पश्यन्तीनां तं मयूराधिराजम् । स्तोकोद्द्योता ह्रीमतीनाम् इवासन् मन्दा विद्युल्लासिकानां विलासाः

meghārambhe jātanṛtyānurāgaṃ paśyantīnāṃ taṃ mayūrādhirājam / stokoddyotā hrīmatīnām ivāsan mandā vidyullāsikānāṃ vilāsāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदङ्गवद् ध्वानिनि वारिनिर्झरे द्विरेफवीणासु कलस्वनासु च । लतावनान्तर्गृहके मनोहरे ननर्त चित्रं स मयूरलासकः

mṛdaṅgavad dhvānini vārinirjhare dvirephavīṇāsu kalasvanāsu ca / latāvanāntargṛhake manohare nanarta citraṃ sa mayūralāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्फुरच्चन्द्रकरत्नमण्डलस् तटान्तम् आरुह्य यदा ननर्त सः । समीरणाधूतवनो हिमाचलस् तदा विभाति स्म किरीटवान् इव

parisphuraccandrakaratnamaṇḍalas taṭāntam āruhya yadā nanarta saḥ / samīraṇādhūtavano himācalas tadā vibhāti sma kirīṭavān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तं वितन्वति कलापम् अनङ्गवध्वा चित्रे विशेषक इवालिखिते धरित्र्याम् । तत्र स्थिता शिखिनि सिद्धविलासिनीनां गाढं कुतूहलवशान् न ततर्प दृष्टिः

kāntaṃ vitanvati kalāpam anaṅgavadhvā citre viśeṣaka ivālikhite dharitryām / tatra sthitā śikhini siddhavilāsinīnāṃ gāḍhaṃ kutūhalavaśān na tatarpa dṛṣṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपाण्डुमेघपटलावृतदिङ्मुखान्ते मुक्तामलाम्भसि शरत्समये ऽभ्युपेते । यस्यां स चन्द्रकमणीन् असृजत् कलापी भूर् इन्द्रनीलशकलैर् इव सा बभासे

āpāṇḍumeghapaṭalāvṛtadiṅmukhānte muktāmalāmbhasi śaratsamaye 'bhyupete / yasyāṃ sa candrakamaṇīn asṛjat kalāpī bhūr indranīlaśakalair iva sā babhāse

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ते विचेरुषि शनैर् अपुलाकपक्षे यूथानुयातगमने कुशलैकपक्षे । तस्मिन् महीधरवरस्य मयूरराज इन्द्रायुधैः शबलितेव मही रराज

kānte viceruṣi śanair apulākapakṣe yūthānuyātagamane kuśalaikapakṣe / tasmin mahīdharavarasya mayūrarāja indrāyudhaiḥ śabaliteva mahī rarāja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचिद् अनिलबलविभिद्यमानकुसुमगन्धाधिवासितदिङ्मुखेषु भ्रमदलिकुलशबलेषु कलभरदनपरिपाण्डुषु रामणीयकं गतेषु केतकेषु कुटजककुभनीपकदम्बकुसुमसुरभीकृतनिकुञ्जेष्व् इन्द्रगोपकाभ्यलंकृतमरकतहरितशाद्वलश्यामवनभूमिषु नयनरम्येषु महीधरेषु स्फुरिततडिद्वलयलाञ्छितोदरेषु दर्शितेन्द्रायुधेषु धाराशरनिपातप्रोद्वासितनिदाघवैरिषु नभःपिधायिषु जलधरेषु शिशिरशीकरस्पर्शापनीतदिवसकरसंतापेषु परित्यजत्सु चन्दनद्रुमान् फणिषु प्रथमपूरप्रियतमतरङ्गहस्तावलुच्यमानफेनावतंसासु कलुषसलिलवसनपिधीयमानविपुलपुलिनजघनासु मत्तास्व् इव प्रागल्भ्यम् उपगतासु सरिदङ्गनासु सबाष्पप्रोषितभर्तृकाजननयनावलोक्यमानेषु मेघध्वनिप्रमुदितेषु विमुक्तमधुरारावेषु गृहमयूरेषु नवजलदसलिलकणनिपातजनितकणकणाशब्देषु तालतालीनालिकेरवनेषु स मयूरराजः प्रभातसमये तनुजलकणगुरुकृतकलापः श्रुतिहृदयहारिणीं केकां विमुञ्चन् नभःशोभार्थम् इवोत्पत्य वाराणसीसमीपेन प्रागात् । तस्यां च पुरि ब्रह्मदत्तेन राज्ञा सह सुप्तप्रतिविबुद्धा परस्परपरिष्वङ्गापहृतविलेपना किंचित्परिपाटललोचनोत्पलानुपमा नाम तस्य राज्ञो देवी पप्रच्छ । वद कस्य ध्वनिर् अयं तारस् ताराधिपानन । येन प्रतार्यमाणेन मम प्रह्लादितं मनः

atha kadācid anilabalavibhidyamānakusumagandhādhivāsitadiṅmukheṣu bhramadalikulaśabaleṣu kalabharadanaparipāṇḍuṣu rāmaṇīyakaṃ gateṣu ketakeṣu kuṭajakakubhanīpakadambakusumasurabhīkṛtanikuñjeṣv indragopakābhyalaṃkṛtamarakataharitaśādvalaśyāmavanabhūmiṣu nayanaramyeṣu mahīdhareṣu sphuritataḍidvalayalāñchitodareṣu darśitendrāyudheṣu dhārāśaranipātaprodvāsitanidāghavairiṣu nabhaḥpidhāyiṣu jaladhareṣu śiśiraśīkarasparśāpanītadivasakarasaṃtāpeṣu parityajatsu candanadrumān phaṇiṣu prathamapūrapriyatamataraṅgahastāvalucyamānaphenāvataṃsāsu kaluṣasalilavasanapidhīyamānavipulapulinajaghanāsu mattāsv iva prāgalbhyam upagatāsu saridaṅganāsu sabāṣpaproṣitabhartṛkājananayanāvalokyamāneṣu meghadhvanipramuditeṣu vimuktamadhurārāveṣu gṛhamayūreṣu navajaladasalilakaṇanipātajanitakaṇakaṇāśabdeṣu tālatālīnālikeravaneṣu sa mayūrarājaḥ prabhātasamaye tanujalakaṇagurukṛtakalāpaḥ śrutihṛdayahāriṇīṃ kekāṃ vimuñcan nabhaḥśobhārtham ivotpatya vārāṇasīsamīpena prāgāt | tasyāṃ ca puri brahmadattena rājñā saha suptaprativibuddhā parasparapariṣvaṅgāpahṛtavilepanā kiṃcitparipāṭalalocanotpalānupamā nāma tasya rājño devī papraccha | vada kasya dhvanir ayaṃ tāras tārādhipānana / yena pratāryamāṇena mama prahlāditaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवच । देवि सुवर्णावभासो नाम मानुषालापो मयूरराजो हिमवति कृताधिवासस् तस्यैष नभसा संचरमाणस्य प्रकृतिमनोहरः कनकमरकतेन्द्रनीलवैडूर्यराशिप्रभास्वरस्य स्वरः । पुनः सकुतूहला देव्य् उवाच । कुतः पुनर् असौ मयूराधिपतिर् देवस्य श्रुतिपथम् आगत इति । राजोवाच । पुरुषाणां तिरश्चां वा गुणा एव प्रकाशकाः । भिन्नान्धकारनिवहा मणीनाम् इव रश्मयः

rājovaca | devi suvarṇāvabhāso nāma mānuṣālāpo mayūrarājo himavati kṛtādhivāsas tasyaiṣa nabhasā saṃcaramāṇasya prakṛtimanoharaḥ kanakamarakatendranīlavaiḍūryarāśiprabhāsvarasya svaraḥ | punaḥ sakutūhalā devy uvāca | kutaḥ punar asau mayūrādhipatir devasya śrutipatham āgata iti | rājovāca | puruṣāṇāṃ tiraścāṃ vā guṇā eva prakāśakāḥ / bhinnāndhakāranivahā maṇīnām iva raśmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूराकृतिम् आस्थाय को ऽपि केनापि हेतुना । नयनोत्सवभूतो ऽसौ स्थितो गौरीगुरोर् वने

mayūrākṛtim āsthāya ko 'pi kenāpi hetunā / nayanotsavabhūto 'sau sthito gaurīguror vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखियूथाधिपतिना तेनालंकृतगह्वरः । नाथवन्तम् इवात्मानं मन्यते तुहिनाचलः

śikhiyūthādhipatinā tenālaṃkṛtagahvaraḥ / nāthavantam ivātmānaṃ manyate tuhinācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्जितेन प्रयच्छन्तः साधुवादम् इवाम्बुदाः । बद्धनृत्तं तम् ईक्षन्ते स्फुरद्भिस् तडिदीक्षणैः

garjitena prayacchantaḥ sādhuvādam ivāmbudāḥ / baddhanṛttaṃ tam īkṣante sphuradbhis taḍidīkṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनसमयनाटकादाव् आहूता बर्हिसूत्रधारेण । सहसा तडिद् आत्मानं दर्शयति नटीव सविलासम्

ghanasamayanāṭakādāv āhūtā barhisūtradhāreṇa / sahasā taḍid ātmānaṃ darśayati naṭīva savilāsam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुपमा तेन तस्य मयूराधिपतेः श्रुतिहारिणा स्वरेणाक्षिप्तहृदया मृदुहसितभ्रूलताक्षेपपरावर्तनावलोकनक्रीडापरिबृंहितैर् विलासैस् तं राजानं वशीकृत्योवाच । देव क्रियतां यत्नस् तस्य मयूराधिपतेर् ग्रहणाय । क्रीडनको ऽस्माकम् अन्तःपुरे भविष्यति । अन्तःपुरमध्यगतस्फुटचन्द्रकधारिणा मयूरेण । विविधमणिकर्णपूरेव तेन नो गृहमही भवतु

athānupamā tena tasya mayūrādhipateḥ śrutihāriṇā svareṇākṣiptahṛdayā mṛduhasitabhrūlatākṣepaparāvartanāvalokanakrīḍāparibṛṃhitair vilāsais taṃ rājānaṃ vaśīkṛtyovāca | deva kriyatāṃ yatnas tasya mayūrādhipater grahaṇāya | krīḍanako 'smākam antaḥpure bhaviṣyati | antaḥpuramadhyagatasphuṭacandrakadhāriṇā mayūreṇa / vividhamaṇikarṇapūreva tena no gṛhamahī bhavatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच । देवि न किलासौ शक्यते ग्रहीतुम् । देव्य् उवाच । सृजतः सुरभीन् मदाम्बुबिन्दून् बलिनो ऽपि द्विरदान् वशं नयन्ति । पुरुषाः पटुवीर्यबुद्ध्युपायाः किम् उत स्वल्पबलोदयान् विहङ्गान्

rājovāca | devi na kilāsau śakyate grahītum | devy uvāca | sṛjataḥ surabhīn madāmbubindūn balino 'pi dviradān vaśaṃ nayanti / puruṣāḥ paṭuvīryabuddhyupāyāḥ kim uta svalpabalodayān vihaṅgān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रियते बडिशेन वारिमध्यात् पृथुरोमा नयनाध्वनश् च्युतो ऽपि । किम् उपायवताम् असाध्यम् अस्ति व्यवसाये हि सति क्रियाः फलन्ति

hriyate baḍiśena vārimadhyāt pṛthuromā nayanādhvanaś cyuto 'pi / kim upāyavatām asādhyam asti vyavasāye hi sati kriyāḥ phalanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतो ऽस्ति मतिर् विशेषपट्वी बहवः सन्ति विपश्चितः सहायाः । सफलीक्रियते न चेन् ममेच्छा भवता स्नेहपराङ्मुखो ऽसि नूनम्

bhavato 'sti matir viśeṣapaṭvī bahavaḥ santi vipaścitaḥ sahāyāḥ / saphalīkriyate na cen mamecchā bhavatā snehaparāṅmukho 'si nūnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शावान् कुलायकगतान् परिपातुकामा नद्याः प्रगृह्य तनुपक्षपुटेन तोयम् । दावानलं किल सिषेच मुहुः कपोती स्निग्धो जनो न खलु चिन्तयति स्वपीडाम्

śāvān kulāyakagatān paripātukāmā nadyāḥ pragṛhya tanupakṣapuṭena toyam / dāvānalaṃ kila siṣeca muhuḥ kapotī snigdho jano na khalu cintayati svapīḍām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा मा देवि क्रोधं कार्षीर् अकार्यम् अपि त्वदर्थे कुर्याम् । अतः करोम्य् अहं तद्ग्रहणाय यत्नम् इत्य् उवाच । विलासिनीनां मदनानुकर्षिणा विलासपाशेन निबद्धमानसः । शुभाशुभान्वेषणसुप्तचेतनः प्रयात्य् अनिघ्नो ऽपि हि निघ्नतां जनः

atha sa rājā mā devi krodhaṃ kārṣīr akāryam api tvadarthe kuryām | ataḥ karomy ahaṃ tadgrahaṇāya yatnam ity uvāca | vilāsinīnāṃ madanānukarṣiṇā vilāsapāśena nibaddhamānasaḥ / śubhāśubhānveṣaṇasuptacetanaḥ prayāty anighno 'pi hi nighnatāṃ janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमर्त्यतेजोऽवयवान् अवाप्य या तिलोत्तमेति प्रथिता सुराङ्गना । त्रिलोकनाथो ऽपि तयात्मशोभया चतुर्मुखत्वं गमितस् त्रिलोचनः

amartyatejo'vayavān avāpya yā tilottameti prathitā surāṅganā / trilokanātho 'pi tayātmaśobhayā caturmukhatvaṃ gamitas trilocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोनिधिं गाधिसुतं तपोवने महाधियं मेनकया हृतेन्द्रियम् । अवज्ञयाकृष्य मृणालकार्मुकं शरेण विव्याध हसन् मनोभवः

taponidhiṃ gādhisutaṃ tapovane mahādhiyaṃ menakayā hṛtendriyam / avajñayākṛṣya mṛṇālakārmukaṃ śareṇa vivyādha hasan manobhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एधते लाघवहेतुर् अर्थिता पतन्ति यन् मूर्ध्नि निकारपांसवः । स्पृशन्त्य् अधिक्षेपशराश् च यन् मनस् तद् अङ्गनाभिः क्रियते शरीरिणाम्

yad edhate lāghavahetur arthitā patanti yan mūrdhni nikārapāṃsavaḥ / spṛśanty adhikṣepaśarāś ca yan manas tad aṅganābhiḥ kriyate śarīriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आबध्य व्यवसायवर्म पुरतो विन्यस्य तृष्णाचमूम् आरोप्य प्रसभं नितान्तकठिनं निर्व्रीडताकार्मुकम् । अर्थित्वाहवमध्यम् एत्य विवशाः सीमन्तिनीभिः कृता नीचेभ्यो ऽपि सहन्त एव पुरुषा भ्रूभङ्गबाणव्रणम्

ābadhya vyavasāyavarma purato vinyasya tṛṣṇācamūm āropya prasabhaṃ nitāntakaṭhinaṃ nirvrīḍatākārmukam / arthitvāhavamadhyam etya vivaśāḥ sīmantinībhiḥ kṛtā nīcebhyo 'pi sahanta eva puruṣā bhrūbhaṅgabāṇavraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा शाकुनिकान् आहूयावोचत् । अस्ति सुवर्णावभासो नाम हिमवति मयूराधिपतिस् तं भवन्तः शीघ्रम् आनयन्तु । न चेद् आनेष्यथ ततः सर्वान् एव भवतस् तीक्ष्णेन दण्डेनान्तकसकाशं प्रहेष्यामीति । ते च मरणभीतास् तथेति प्रतिश्रुत्य कंचिन् निपुणतरं शाकुनिकम् अभ्यर्थ्य विसर्जयामासुः । स च शाकुनिकः क्रमेण हिमाचलम् आगम्य विज्ञाय तस्य मयूराधिपतेर् गोचरभूमिं विरचय्य पाशान् एकान्ते ऽवतस्थे । प्रालेयाद्रेस् तुङ्गसानोर् उपघ्ने न्यस्तं यद् यत् तेन शाकुन्तिकेन । तेनात्यर्थं बर्हिणा दृष्टमात्रं तत् तद् दूराच् चिच्छिदे पाशजालम्

atha sa rājā śākunikān āhūyāvocat | asti suvarṇāvabhāso nāma himavati mayūrādhipatis taṃ bhavantaḥ śīghram ānayantu | na ced āneṣyatha tataḥ sarvān eva bhavatas tīkṣṇena daṇḍenāntakasakāśaṃ praheṣyāmīti | te ca maraṇabhītās tatheti pratiśrutya kaṃcin nipuṇataraṃ śākunikam abhyarthya visarjayāmāsuḥ | sa ca śākunikaḥ krameṇa himācalam āgamya vijñāya tasya mayūrādhipater gocarabhūmiṃ viracayya pāśān ekānte 'vatasthe | prāleyādres tuṅgasānor upaghne nyastaṃ yad yat tena śākuntikena / tenātyarthaṃ barhiṇā dṛṣṭamātraṃ tat tad dūrāc cicchide pāśajālam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हिमवति दूरस्था दिव्यचक्षुषो मुनयस् तं बोधिसत्त्वप्रभावम् आलोक्य विस्मितमनस एवम् ऊचुः । दृष्ट्यानेन श्रीमता पुण्यधाम्ना छिन्नाः पाशा गाढबन्धा यथेमे । साधोर् अस्य प्राप्तबोधेस् तथैव प्रज्ञाशस्त्रं छेत्स्यति क्लेशपाशान्

atha himavati dūrasthā divyacakṣuṣo munayas taṃ bodhisattvaprabhāvam ālokya vismitamanasa evam ūcuḥ | dṛṣṭyānena śrīmatā puṇyadhāmnā chinnāḥ pāśā gāḍhabandhā yatheme / sādhor asya prāptabodhes tathaiva prajñāśastraṃ chetsyati kleśapāśān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स शाकुनिकः पाशच्छेदविषण्णमनाः समुपगम्य कृताञ्जलिस् तस्मै मयूराधिपतये तां क्रूरां राजाज्ञाम् आख्यायाब्रवीत् । प्राणविच्छेदभीतानां शरण्य शरणार्थिनाम् । श्वेतापाङ्गपते भूयास् त्वम् एव शरणं हि नः

atha sa śākunikaḥ pāśacchedaviṣaṇṇamanāḥ samupagamya kṛtāñjalis tasmai mayūrādhipataye tāṃ krūrāṃ rājājñām ākhyāyābravīt | prāṇavicchedabhītānāṃ śaraṇya śaraṇārthinām / śvetāpāṅgapate bhūyās tvam eva śaraṇaṃ hi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्या च्छिन्नास् त्वया पाशाः शङ्खच्छेदसितान्तया । स त्वम् ईदृक्प्रभावः सन् कथम् अस्मान् न पास्यसि

dṛṣṭyā cchinnās tvayā pāśāḥ śaṅkhacchedasitāntayā / sa tvam īdṛkprabhāvaḥ san katham asmān na pāsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आलोकयतो दीनं मग्नं बन्धुम् इवापदि । आपुपूरे मनस् तस्य दुःखेन करुणात्मनः

tam ālokayato dīnaṃ magnaṃ bandhum ivāpadi / āpupūre manas tasya duḥkhena karuṇātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्रास्यते कथं सत्त्वान् धीरो ऽयं व्यसनाद् इति । शीलपारमिता तस्मिन् निःसंदिग्धेव तस्थुषी

na trāsyate kathaṃ sattvān dhīro 'yaṃ vyasanād iti / śīlapāramitā tasmin niḥsaṃdigdheva tasthuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां चेन् न संत्यजसि बोधिम् अवाप्तुकाम एतान् मयूरवर पाहि नरेन्द्रदण्डात् । तं शीलपारमितया जनितप्रसादम् इत्थं कृपा शिखिनम् उक्तवतीव साध्वी

māṃ cen na saṃtyajasi bodhim avāptukāma etān mayūravara pāhi narendradaṇḍāt / taṃ śīlapāramitayā janitaprasādam itthaṃ kṛpā śikhinam uktavatīva sādhvī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वस् तान् मरणभीतान् प्रति दुःखायमान ईदृशम् अचिन्तयत् । मधुरस्वरः सुरुचिराङ्गरुहो यदि नाभविष्यम् अहम् अत्र वने । न नरेश्वराद् अकरुणप्रकृतेर् भयम् आगमिष्यद् इति शाकुनिकान्

atha bodhisattvas tān maraṇabhītān prati duḥkhāyamāna īdṛśam acintayat | madhurasvaraḥ surucirāṅgaruho yadi nābhaviṣyam aham atra vane / na nareśvarād akaruṇaprakṛter bhayam āgamiṣyad iti śākunikān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मन्निमित्तम् अयम् आर्तमना व्यसनं न यावद् उपयाति जनः । परिचोदितः क्षितिभुजा मरणात् परिपालयामि खलु तावद् इमम्

iti mannimittam ayam ārtamanā vyasanaṃ na yāvad upayāti janaḥ / paricoditaḥ kṣitibhujā maraṇāt paripālayāmi khalu tāvad imam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणे वा सति वापि कारणे समेत्य यन् नाम परो विनश्यति । अनेकधिग्वादशरक्षतात्मना किम् ईदृशा तस्य जनस्य जन्मना

akāraṇe vā sati vāpi kāraṇe sametya yan nāma paro vinaśyati / anekadhigvādaśarakṣatātmanā kim īdṛśā tasya janasya janmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बोधिसत्त्वश् चिन्तयित्वा तम् उवाच । गच्छतु भवान् अग्रतस् तस्मै राज्ञे निवेदयितुं ममागमनम् इति । अथ स शाकुनिकः प्रमुदितमनास् त्वरितम् आगम्य न्यवेदयद् इदानीम् एवास्मदनुकम्पया देव स मयूराधिपतिर् आगच्छतीति । ततः स राजा सह देव्या पौरजनेन च कुतूहलवशात् तदागमनप्रतीक्षी पुनः पुनर् अन्तरीक्षम् आलोकयामास । सो ऽपि च मयूरराजः समाश्वास्य विनिवर्त्य चानुगामिनं मयूरगणम् अम्बरतलम् उत्पत्य सहसैवोपगम्य प्रकृतिमधुरया केकया सकलं वाराणसीजनम् आनन्दयामास । ततस् तस्य तां केकाम् आकर्ण्य नियमेन स मयूराधिपतिर् आगच्छतीति विचिन्त्य प्रमुदितमनसो नूपुरविरावसंत्रासितकपोतपालीनिलीनपारावतमिथुनाः द्रुततरगमनविगलितकर्णावतंसकाः काश्चिद् अनवसितविशेषकाङ्कितललाटमध्याः सिन्दूराभिताम्राङ्गुलयो द्रुतगमनविघ्नकारिणे गुरुनितम्बभरायात्यसूयन्त्यः किंचिद् गत्वा चापरा गुरुजनावलोकनव्रीडिताः पुनस् त्वरितां गतिम् अवरुन्धानाः प्रहर्षविकसन्नयनकुवलयपलाशप्रान्तस्पृष्टश्रवणान्ताश् च काश्चिद् अपराः पुनर् अर्धालिखितं चित्रफलकम् अपास्य क्षीणप्राणप्रायप्रान्तवर्तिकाः करण्डकेषु विनिक्षिप्य सितजलदतुहिनकुन्दमृणालस्फटिकरजतधवलानि सौधतलान्य् आरुरुहुर् अपराश् च स्त्रियो वातायनान्य् अभिजग्मुः । अथ जालगवाक्षवर्तिनीनाम् अबलानां वदनैर् विशालनेत्रैः । शिखिदर्शनजातसंभ्रमाणां बहुचन्द्रेव भृशं पुरी रराज

iti bodhisattvaś cintayitvā tam uvāca | gacchatu bhavān agratas tasmai rājñe nivedayituṃ mamāgamanam iti | atha sa śākunikaḥ pramuditamanās tvaritam āgamya nyavedayad idānīm evāsmadanukampayā deva sa mayūrādhipatir āgacchatīti | tataḥ sa rājā saha devyā paurajanena ca kutūhalavaśāt tadāgamanapratīkṣī punaḥ punar antarīkṣam ālokayāmāsa | so 'pi ca mayūrarājaḥ samāśvāsya vinivartya cānugāminaṃ mayūragaṇam ambaratalam utpatya sahasaivopagamya prakṛtimadhurayā kekayā sakalaṃ vārāṇasījanam ānandayāmāsa | tatas tasya tāṃ kekām ākarṇya niyamena sa mayūrādhipatir āgacchatīti vicintya pramuditamanaso nūpuravirāvasaṃtrāsitakapotapālīnilīnapārāvatamithunāḥ drutataragamanavigalitakarṇāvataṃsakāḥ kāścid anavasitaviśeṣakāṅkitalalāṭamadhyāḥ sindūrābhitāmrāṅgulayo drutagamanavighnakāriṇe gurunitambabharāyātyasūyantyaḥ kiṃcid gatvā cāparā gurujanāvalokanavrīḍitāḥ punas tvaritāṃ gatim avarundhānāḥ praharṣavikasannayanakuvalayapalāśaprāntaspṛṣṭaśravaṇāntāś ca kāścid aparāḥ punar ardhālikhitaṃ citraphalakam apāsya kṣīṇaprāṇaprāyaprāntavartikāḥ karaṇḍakeṣu vinikṣipya sitajaladatuhinakundamṛṇālasphaṭikarajatadhavalāni saudhatalāny āruruhur aparāś ca striyo vātāyanāny abhijagmuḥ | atha jālagavākṣavartinīnām abalānāṃ vadanair viśālanetraiḥ / śikhidarśanajātasaṃbhramāṇāṃ bahucandreva bhṛśaṃ purī rarāja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौतूहलाद् अनिलवेल्लितकाकपक्षा रंहस्विनो हरिणशावमनोहराक्षाः । आलोकिताः प्रमनसा जननीजनेन निर्जग्मुर् उन्नतमुखाः शिशवो गृहेभ्यः

kautūhalād anilavellitakākapakṣā raṃhasvino hariṇaśāvamanoharākṣāḥ / ālokitāḥ pramanasā jananījanena nirjagmur unnatamukhāḥ śiśavo gṛhebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीडां विहाय च मनोहरकन्दुकोत्थां स्वेदावबद्धकणचारुललाटदेशाः । किंचित्कुचोद्गमसमुन्नमितोत्तरीया निश्चक्रमुः प्रतनुबाहुलताः कुमार्यः

krīḍāṃ vihāya ca manoharakandukotthāṃ svedāvabaddhakaṇacārulalāṭadeśāḥ / kiṃcitkucodgamasamunnamitottarīyā niścakramuḥ pratanubāhulatāḥ kumāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अयम् इति बर्ही दर्शनप्रोन्नताभिः स्फुटनखमणिभाभिः पद्मपत्त्रारुणाभिः । स्मितरुचिरमुखीनां राजसीमन्तिनीनां किसलयितम् इवासीद् अङ्गुलीभिः पुरं तत्

ayam ayam iti barhī darśanapronnatābhiḥ sphuṭanakhamaṇibhābhiḥ padmapattrāruṇābhiḥ / smitaruciramukhīnāṃ rājasīmantinīnāṃ kisalayitam ivāsīd aṅgulībhiḥ puraṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च सुरासुरसंग्रामात् क्षुरप्रनिकृत्तदण्डः केतुर् इव विविधमणिविचित्रस् तस्य राज्ञो भवनान्तरालम् अलंकुर्वन् स मयूरराजो निपपात । युगपद् अथ जनानां विद्रुमाकारतुण्डे शिखिनि गुरुकलापे दृष्टयस् तत्र पेतुः । ददति धनम् उदारे क्षिप्रम् आशाः समन्ताद् अभिलषितफलानाम् अर्थिनां दातरीव

kṣaṇāc ca surāsurasaṃgrāmāt kṣurapranikṛttadaṇḍaḥ ketur iva vividhamaṇivicitras tasya rājño bhavanāntarālam alaṃkurvan sa mayūrarājo nipapāta | yugapad atha janānāṃ vidrumākāratuṇḍe śikhini gurukalāpe dṛṣṭayas tatra petuḥ / dadati dhanam udāre kṣipram āśāḥ samantād abhilaṣitaphalānām arthināṃ dātarīva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा च राजमहिषी च मयूरराजम् आलोक्य तं तुतुषतुः समवाप्य कामम् । लोकस्य दुर्लभम् अवाप्य हि वस्तु किंचित् खिन्नं प्रमोदमुदम् उद्वहतीव चेतः

rājā ca rājamahiṣī ca mayūrarājam ālokya taṃ tutuṣatuḥ samavāpya kāmam / lokasya durlabham avāpya hi vastu kiṃcit khinnaṃ pramodamudam udvahatīva cetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रमुदितमनाः स राजा तं मयूरराजं राजार्हे रदनपादे समुपवेश्यासने पश्चाद् आसनम् अध्यतिष्ठत् । अथ बोधिसत्त्वो मधुरगम्भीरेण स्वरेण तं राजानम् इत्य् आबभाषे । जित्वेन्द्रियाणि बलवन्ति बलेन बुद्धेर् युञ्जन् मुहुः प्रणयिनां प्रणयं फलेन । एतां समुद्रवसनां व्यसनान्य् अपास्य भुपाल पालय चिरं पृथिवीं नयेन

tataḥ pramuditamanāḥ sa rājā taṃ mayūrarājaṃ rājārhe radanapāde samupaveśyāsane paścād āsanam adhyatiṣṭhat | atha bodhisattvo madhuragambhīreṇa svareṇa taṃ rājānam ity ābabhāṣe | jitvendriyāṇi balavanti balena buddher yuñjan muhuḥ praṇayināṃ praṇayaṃ phalena / etāṃ samudravasanāṃ vyasanāny apāsya bhupāla pālaya ciraṃ pṛthivīṃ nayena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव धर्ममयाः कच्चिद् एधन्ते धर्मसेतवः । अगाधं दुःखजलधिं यान् आलम्ब्योत्तरिष्यसि

tava dharmamayāḥ kaccid edhante dharmasetavaḥ / agādhaṃ duḥkhajaladhiṃ yān ālambyottariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रन्ध्रावलोकिभिः क्रूरैर् दुर्गृहीतैर् इवाहिभिः । कच्चिद् दृष्टमहादोषैर् विषयैर् नातिबाध्यसे

randhrāvalokibhiḥ krūrair durgṛhītair ivāhibhiḥ / kaccid dṛṣṭamahādoṣair viṣayair nātibādhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्येषु च विनीतेषु कलत्रेषु सुतेषु च । कच्चित् ते कुशलं राजन् देहे चात्र यशोनिधौ

bhṛtyeṣu ca vinīteṣu kalatreṣu suteṣu ca / kaccit te kuśalaṃ rājan dehe cātra yaśonidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच । भवत्य् अकुशलं तावन् मयूराधिप देहिनाम् । परार्थपटुना यावत् संगमो न भवादृशा

rājovāca | bhavaty akuśalaṃ tāvan mayūrādhipa dehinām / parārthapaṭunā yāvat saṃgamo na bhavādṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संचरन्मुरजमेघनिस्वनं नर्तकीतडिदलंकृतान्तरम् । त्वाम् अवाप्य शिखिराज मन्दिरं वारिवाहसमयायते मम

saṃcaranmurajameghanisvanaṃ nartakītaḍidalaṃkṛtāntaram / tvām avāpya śikhirāja mandiraṃ vārivāhasamayāyate mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तामुखस्य तिलको नभसः शशाङ्कः स्वच्छप्रभस्य मणिर् आभरणस्य शुद्धः । जातश् चिराभिलषितो ऽस्य मयूरनाथ मद्वेश्मनश् च महतस् त्वम् अलंकरिष्णुः

kāntāmukhasya tilako nabhasaḥ śaśāṅkaḥ svacchaprabhasya maṇir ābharaṇasya śuddhaḥ / jātaś cirābhilaṣito 'sya mayūranātha madveśmanaś ca mahatas tvam alaṃkariṣṇuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अभिसंराध्य स राजा दीपप्रभावभासितभवनान्तराले प्राचीवधूगृहीतशशिदर्पणे विभाव्यमानतारकाकुमुदवनाभ्यलंकृतनभःसरसि प्राप्ते च क्षणदामुखे सुरभिकुसुमपल्लवास्तीर्णं मयूराधिपतये मृदु शयनीयम् आदिदेश । दिवसे दिवसे च परिपाकसुरभिमृदूनि फलानि प्रायच्छत् । अथ कदाचित् काले गच्छति स राजा किंचित् करणीयम् उद्दिश्य बोधिसत्त्वम् अनुपमाया देव्या हस्ते निक्षिप्य नातिमहता सैन्येनानुगम्यमानस् तुरगखुरपुटोत्खातमार्गपांसुपरिधूसरकिसलयकुसुममञ्जरीकाणि वनान्तराणि कुर्वन्न् अमलसलिलवाहिनीतटवेतसच्छायानिलीननिश्चलबकबलाकावलोक्यमानचकितशफरीकुलाकुलतटपयस्काः त्वरितरथचरणध्वनिसंत्रासरसितचक्रवाकमिथुनपरित्यज्यमानसितपुलिनास् तास् ताः समुद्रपत्नीर् आलोकयंस् त्रस्तसारङ्गोत्पतनसाचीकृतानि चटुलबहुनयनानीव दिगन्तराणि पश्यन् प्रसृतगोकुलदशनच्छिद्यमानशष्पाङ्कुरान् इक्षुवणोपरुद्धान् अनेकांश् च ग्रामसीम्नो ऽतिक्रम्य किंचिद् देशान्तरं जगाम । साथ क्षितीशमहिषी महिषीविषाणधूम्रालकाकुलमुखी परिपाण्डुराङ्गी । वातायनप्रसृतम् आयतपक्ष्मलेखं चक्षुश् चिरं व्रजति धूर्तविटे बबन्ध

ity abhisaṃrādhya sa rājā dīpaprabhāvabhāsitabhavanāntarāle prācīvadhūgṛhītaśaśidarpaṇe vibhāvyamānatārakākumudavanābhyalaṃkṛtanabhaḥsarasi prāpte ca kṣaṇadāmukhe surabhikusumapallavāstīrṇaṃ mayūrādhipataye mṛdu śayanīyam ādideśa | divase divase ca paripākasurabhimṛdūni phalāni prāyacchat | atha kadācit kāle gacchati sa rājā kiṃcit karaṇīyam uddiśya bodhisattvam anupamāyā devyā haste nikṣipya nātimahatā sainyenānugamyamānas turagakhurapuṭotkhātamārgapāṃsuparidhūsarakisalayakusumamañjarīkāṇi vanāntarāṇi kurvann amalasalilavāhinītaṭavetasacchāyānilīnaniścalabakabalākāvalokyamānacakitaśapharīkulākulataṭapayaskāḥ tvaritarathacaraṇadhvanisaṃtrāsarasitacakravākamithunaparityajyamānasitapulinās tās tāḥ samudrapatnīr ālokayaṃs trastasāraṅgotpatanasācīkṛtāni caṭulabahunayanānīva digantarāṇi paśyan prasṛtagokuladaśanacchidyamānaśaṣpāṅkurān ikṣuvaṇoparuddhān anekāṃś ca grāmasīmno 'tikramya kiṃcid deśāntaraṃ jagāma | sātha kṣitīśamahiṣī mahiṣīviṣāṇadhūmrālakākulamukhī paripāṇḍurāṅgī / vātāyanaprasṛtam āyatapakṣmalekhaṃ cakṣuś ciraṃ vrajati dhūrtaviṭe babandha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च तां सुनयनां नयनाभिरामां भित्तेः समीपम् अगमद् विटपुङ्गवो ऽसौ । पार्श्वानि वीक्ष्य चकिता च पुनः पुनः सा कर्णोत्पलं सुरभि तस्य मुमोच गात्रे

dṛṣṭvā ca tāṃ sunayanāṃ nayanābhirāmāṃ bhitteḥ samīpam agamad viṭapuṅgavo 'sau / pārśvāni vīkṣya cakitā ca punaḥ punaḥ sā karṇotpalaṃ surabhi tasya mumoca gātre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाय तत् कुवलयं विकसत्पलाशम् आघ्राय मूर्ध्नि च निवेश्य स जृम्भमाणः । अस्तं विवस्वति गते विवशः कथंचित् तस्याः क्रमेण नयनानुगतः प्रतस्थे

ādāya tat kuvalayaṃ vikasatpalāśam āghrāya mūrdhni ca niveśya sa jṛmbhamāṇaḥ / astaṃ vivasvati gate vivaśaḥ kathaṃcit tasyāḥ krameṇa nayanānugataḥ pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा ततः स गणिकाभवनं विलासी गाढं वितानहृदयः शयने निविश्य । निश्वाससूचितमनोभवबाणपातस् तस्याः प्रकामम् उदकण्ठत वीतधैर्यः

gatvā tataḥ sa gaṇikābhavanaṃ vilāsī gāḍhaṃ vitānahṛdayaḥ śayane niviśya / niśvāsasūcitamanobhavabāṇapātas tasyāḥ prakāmam udakaṇṭhata vītadhairyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचे विटो गणिकया परिहासपूर्वं पश्यामि शून्यम् इव सांप्रतम् आर्यपुत्रम् । धूर्तस् ततः स निजगाद निगूढभावो द्यूते जितो ऽहम् इति तेन वितानता मे

ūce viṭo gaṇikayā parihāsapūrvaṃ paśyāmi śūnyam iva sāṃpratam āryaputram / dhūrtas tataḥ sa nijagāda nigūḍhabhāvo dyūte jito 'ham iti tena vitānatā me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स विटस् तां वर्षशतोपमां रजनीं मन्यमानस् तद्गतमनाः समुत्थाय रहसि कस्मैचित् सुहृदे तं वृत्तान्तम् आवेदयामास । श्रूयतां वयस्य ह्यो मया यद् अनुभूतम् इति । येयं राज्ञो ऽग्रमहिषी निमेषमात्रेण मानुषीति लोके वर्ण्यते सलीलम् आलोकयन्त्या कर्णाद् आदाय । वातायनं समवलम्ब्य विलासवत्या हासस्फुरद्दशनरत्नमयूखभासा । नाम्ना तयानुपमयोत्पलम् उत्पलाक्ष्या रूपेण चानुपमयोपरि मे विमुक्तम्

atha sa viṭas tāṃ varṣaśatopamāṃ rajanīṃ manyamānas tadgatamanāḥ samutthāya rahasi kasmaicit suhṛde taṃ vṛttāntam āvedayāmāsa | śrūyatāṃ vayasya hyo mayā yad anubhūtam iti | yeyaṃ rājño 'gramahiṣī nimeṣamātreṇa mānuṣīti loke varṇyate salīlam ālokayantyā karṇād ādāya | vātāyanaṃ samavalambya vilāsavatyā hāsasphuraddaśanaratnamayūkhabhāsā / nāmnā tayānupamayotpalam utpalākṣyā rūpeṇa cānupamayopari me vimuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा वातयानमुखसंगतचन्द्रवक्त्रा चन्द्रप्रभां दशनरत्नरुचा हरन्ती । भ्रूकार्मुकेण सविलासम् उदीरितेन चक्षुःशरं मयि विमुक्तवती कृशाङ्गी

sā vātayānamukhasaṃgatacandravaktrā candraprabhāṃ daśanaratnarucā harantī / bhrūkārmukeṇa savilāsam udīritena cakṣuḥśaraṃ mayi vimuktavatī kṛśāṅgī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चिन्त्यतां तावत् संगमोपाय इति । अथ सुहृद् विहस्योवाच । कदाचित् काकतालीयम् इदं भवेत् त्वं च नृपतिभवनभित्तिसमीपम् अनुप्राप्तस् तस्याश् च कथम् अपि किम् अप्य् आलोकयन्त्याः । स्वयम् एव तवोपरि कर्णोत्पलं पतितं स्याद् अतो मा भवान् गणिकाविटजनमध्यम् आगम्यात्मानं हास्यवस्तु कार्षीत् । तत् परित्यज्यताम् अयम् असद्विकल्पः । यद्य् अपि च कामयमानया राजमहिष्या तवोपरि कर्णोत्पलं पातितं स्यात् तथापि न युज्यत एवेयम् उत्कण्ठा । दुर्लभकामिनीजनसमागमोपायचिन्ता हि पुरुषस्य महतीम् अरतिम् उत्पादयति । निद्राम् अपहरत्य् अङ्गानि दुर्बलयति भोजनरुचिम् अपास्यति । हितवादिनाम् अपि सुहृदाम् उपदेशं नाभिनन्दति प्रवृद्धनवसलिलौघसरिद् इव तटलतां धर्मस्थितिम् उन्मूलयति रम्याण्य् अपि द्वेष्टि । सज्जनगुणकथाभ्यसूयिनी सर्वथा प्रतिसंख्यानबलेनेयम् अभावं शक्यते नेतुम् इति । विट उवाच । अनेकदेहलीलङ्घना जघनसंपर्कनिष्णातबुद्धयो मादृशा धूर्तपुरुषाः कथं सकामाम् अकामां वा सीमन्तिनीं न ज्ञास्यन्ति । श्रूयतां वयस्य । श्रवणकण्डूयनस्तनप्रकाशनलज्जापरावृत्तावलोकनहसितादयो हि भावाः स्त्रीणां सकामं हृदयम् आविष्कुर्वन्तीति । किम् अत्र संदेहेन । सुहृद् उवाच । यद्य् एवं खगपतिर् इव प्राकारम् अपि लङ्घयित्वा भवान् नृपतिभवनं रात्रौ प्रविशेत् । किं न्व् अकृतसंकेता तत्रभवती राजमहिषी प्रतिबोध्यमाना त्वया । विनीतनिद्राकुललोचनोत्पला प्रवेपिताङ्गी जघनच्युताम्बरा । ससाध्वसा को ऽयम् इति प्रभाषिणी भविष्यति व्याघ्रभयान् मृगीव सा

tac cintyatāṃ tāvat saṃgamopāya iti | atha suhṛd vihasyovāca | kadācit kākatālīyam idaṃ bhavet tvaṃ ca nṛpatibhavanabhittisamīpam anuprāptas tasyāś ca katham api kim apy ālokayantyāḥ | svayam eva tavopari karṇotpalaṃ patitaṃ syād ato mā bhavān gaṇikāviṭajanamadhyam āgamyātmānaṃ hāsyavastu kārṣīt | tat parityajyatām ayam asadvikalpaḥ | yady api ca kāmayamānayā rājamahiṣyā tavopari karṇotpalaṃ pātitaṃ syāt tathāpi na yujyata eveyam utkaṇṭhā | durlabhakāminījanasamāgamopāyacintā hi puruṣasya mahatīm aratim utpādayati | nidrām apaharaty aṅgāni durbalayati bhojanarucim apāsyati | hitavādinām api suhṛdām upadeśaṃ nābhinandati pravṛddhanavasalilaughasarid iva taṭalatāṃ dharmasthitim unmūlayati ramyāṇy api dveṣṭi | sajjanaguṇakathābhyasūyinī sarvathā pratisaṃkhyānabaleneyam abhāvaṃ śakyate netum iti | viṭa uvāca | anekadehalīlaṅghanā jaghanasaṃparkaniṣṇātabuddhayo mādṛśā dhūrtapuruṣāḥ kathaṃ sakāmām akāmāṃ vā sīmantinīṃ na jñāsyanti | śrūyatāṃ vayasya | śravaṇakaṇḍūyanastanaprakāśanalajjāparāvṛttāvalokanahasitādayo hi bhāvāḥ strīṇāṃ sakāmaṃ hṛdayam āviṣkurvantīti | kim atra saṃdehena | suhṛd uvāca | yady evaṃ khagapatir iva prākāram api laṅghayitvā bhavān nṛpatibhavanaṃ rātrau praviśet | kiṃ nv akṛtasaṃketā tatrabhavatī rājamahiṣī pratibodhyamānā tvayā | vinītanidrākulalocanotpalā pravepitāṅgī jaghanacyutāmbarā / sasādhvasā ko 'yam iti prabhāṣiṇī bhaviṣyati vyāghrabhayān mṛgīva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परिजनकोलाहलप्रबुद्धकाञ्चुकीये राजकुले नायतिक्षमम् एतत् कर्म पश्यामि । एवं च तयोर् मिथो विचारयतोर् एव मृदुगमनचलितमुखरनूपुरमनोहरचरणकमलयुगलविन्यासेनार्चयन्तीव वसुधातलम् अभिनयगतिम् इव दर्शयन्ती चकितहरिणनयनस्पर्धिना सविलासावलोकनद्विगुणशोभेन कर्णसुहृदा चक्षुषा ह्रेपितम् इव किंचिद् अवनतं कर्णोत्पलं नियच्छन्ती स्थूलमुक्ताहारमणिप्रभोद्द्योतितगुरुपयोधरा पयोधरविरहप्रकाशनिशाकरा निशेव मूर्तिमती किंचिद् आतपजनितस्वेदकणजालकाक्रान्तविशेषकान्ता विशेषकान्तबकुलमालिकापरिपूरितकेशहस्ता हस्तावलम्बितशिथिलमेखलाकलापा कलापिचन्द्रकमध्यनीलम् उत्तरीयम् उद्वहन्ती प्रतनुमेचकया रोमराज्या विपुलगम्भीरनाभिनिम्नताम् इव दिदृक्षमाणयोपशोभितत्रिवलीतरङ्गविषममध्या मध्याह्नसमयदिवसकरकिरणालिङ्गितेव कमलमाला गमनपरिश्रमवशाद् ईषत्परिम्लानसुकुमारशरीरयष्टिः कर्पूरसुरभिताम्बूलरागारुणाधरा परिणतलवलीफलाभिपाण्डुकपोलतलालिखितपत्त्रलेखा विग्रहवतीव लक्ष्मीर् लक्ष्मीवती नामानुपमरूपानुपमया देव्या प्रहिता वचनकुशला कुशलशिल्पिघटितेव कनकप्रतिमा दूती । समागम्याभिवाद्य च तद् विटद्वयम् उपविश्य विज्ञाय च तयोर् निर्यन्त्रणसुहृत्तां विश्रब्धम् एव राजमहिषीवृत्तान्तम् आचष्टे । पुष्पायुधप्रतिनिधे भवनान्तगामी दृष्टो यदानुपमयासि नरेन्द्रपत्न्या । सा मे सखी करतलार्पितवक्त्रपद्मा कार्श्यं तदाप्रभृति पाण्डुरतां च धत्ते

tataḥ parijanakolāhalaprabuddhakāñcukīye rājakule nāyatikṣamam etat karma paśyāmi | evaṃ ca tayor mitho vicārayator eva mṛdugamanacalitamukharanūpuramanoharacaraṇakamalayugalavinyāsenārcayantīva vasudhātalam abhinayagatim iva darśayantī cakitahariṇanayanaspardhinā savilāsāvalokanadviguṇaśobhena karṇasuhṛdā cakṣuṣā hrepitam iva kiṃcid avanataṃ karṇotpalaṃ niyacchantī sthūlamuktāhāramaṇiprabhoddyotitagurupayodharā payodharavirahaprakāśaniśākarā niśeva mūrtimatī kiṃcid ātapajanitasvedakaṇajālakākrāntaviśeṣakāntā viśeṣakāntabakulamālikāparipūritakeśahastā hastāvalambitaśithilamekhalākalāpā kalāpicandrakamadhyanīlam uttarīyam udvahantī pratanumecakayā romarājyā vipulagambhīranābhinimnatām iva didṛkṣamāṇayopaśobhitatrivalītaraṅgaviṣamamadhyā madhyāhnasamayadivasakarakiraṇāliṅgiteva kamalamālā gamanapariśramavaśād īṣatparimlānasukumāraśarīrayaṣṭiḥ karpūrasurabhitāmbūlarāgāruṇādharā pariṇatalavalīphalābhipāṇḍukapolatalālikhitapattralekhā vigrahavatīva lakṣmīr lakṣmīvatī nāmānupamarūpānupamayā devyā prahitā vacanakuśalā kuśalaśilpighaṭiteva kanakapratimā dūtī | samāgamyābhivādya ca tad viṭadvayam upaviśya vijñāya ca tayor niryantraṇasuhṛttāṃ viśrabdham eva rājamahiṣīvṛttāntam ācaṣṭe | puṣpāyudhapratinidhe bhavanāntagāmī dṛṣṭo yadānupamayāsi narendrapatnyā / sā me sakhī karatalārpitavaktrapadmā kārśyaṃ tadāprabhṛti pāṇḍuratāṃ ca dhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनुतरम् अमृणालपङ्कपाण्डु च्युतधृति सांप्रतम् अङ्गम् उद्वहन्त्याः । मनसि मनसिजः शरान् अशेषान् अविरतम् अस्यति मे वयस्य सख्याः

tanutaram amṛṇālapaṅkapāṇḍu cyutadhṛti sāṃpratam aṅgam udvahantyāḥ / manasi manasijaḥ śarān aśeṣān aviratam asyati me vayasya sakhyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसुमशयनम् ऊष्मणाङ्गजेन प्रतिदिवसं वितपत्य् अनङ्गतन्वी । उपवनम् अपि चारु वीक्षमाणा न च रमते हरिणीव यूथमुक्ता

kusumaśayanam ūṣmaṇāṅgajena pratidivasaṃ vitapaty anaṅgatanvī / upavanam api cāru vīkṣamāṇā na ca ramate hariṇīva yūthamuktā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कुसुमधनुःशराहताङ्गीम् अविरतनिश्वसितस्फुरत्कपोलाम् । अवनमितमुखीं ह्रिया सुगात्रां रमय सखीं वचसापि तावद् अद्य

iti kusumadhanuḥśarāhatāṅgīm avirataniśvasitasphuratkapolām / avanamitamukhīṃ hriyā sugātrāṃ ramaya sakhīṃ vacasāpi tāvad adya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावसितवचनायां तस्यां दूत्यां स तस्य वयस्यो विहस्यावोचत् । अवश्यम् एव स्फुटितसहकारमञ्जरीको वसन्तसमयः कोकिलया सह युज्यते । सिद्धास् ते मनोरथा इति । विट उवाच । सर्वथा कृतार्थो ऽस्मि सखि कथ्यतां तावत् कतमस्मिन् प्रदेशे कस्यां वा वेलायां मयानुपमा द्रष्टव्येति । दूत्य् उवाच । किंचिद् आसन्ने प्रसुप्तजने निशीथे यो ऽसौ बहिःप्राकारसमीपरोही न्यग्रोधस् तम् अधिरुह्य तस्यैव नृपतिभवनभित्तिसंश्लिष्टप्रमदवनोपरिप्रसृतशाखयावतीर्य वयस्येन तत्र सुवर्णावभासाय मयूराधिपतये दीर्घिकातटचित्रशालावस्थिताहारसलिलोपनयनच्छलेनानुपमा चिरम् आत्मानं विनोदयन्ती समभिगमनीयेति । विट उवाच । सखि मद्वचनाद् एवम् अनुपमा वक्तव्या । उपरि ममोत्पलम् असितं कर्णाद् आदाय यत् त्वया मुक्तम् । जीवितम् इव तद् दयितं म्लानम् अपि न संत्यजाम्य् एतत्

athāvasitavacanāyāṃ tasyāṃ dūtyāṃ sa tasya vayasyo vihasyāvocat | avaśyam eva sphuṭitasahakāramañjarīko vasantasamayaḥ kokilayā saha yujyate | siddhās te manorathā iti | viṭa uvāca | sarvathā kṛtārtho 'smi sakhi kathyatāṃ tāvat katamasmin pradeśe kasyāṃ vā velāyāṃ mayānupamā draṣṭavyeti | dūty uvāca | kiṃcid āsanne prasuptajane niśīthe yo 'sau bahiḥprākārasamīparohī nyagrodhas tam adhiruhya tasyaiva nṛpatibhavanabhittisaṃśliṣṭapramadavanopariprasṛtaśākhayāvatīrya vayasyena tatra suvarṇāvabhāsāya mayūrādhipataye dīrghikātaṭacitraśālāvasthitāhārasalilopanayanacchalenānupamā ciram ātmānaṃ vinodayantī samabhigamanīyeti | viṭa uvāca | sakhi madvacanād evam anupamā vaktavyā | upari mamotpalam asitaṃ karṇād ādāya yat tvayā muktam / jīvitam iva tad dayitaṃ mlānam api na saṃtyajāmy etat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथास्त्व् इति च प्रणम्य गतायां तस्यां वचनहार्यां बहुलपक्षान्धकारतिरस्करणदुरालक्ष्येषु पथिषु श्रूयमाणसुप्तगजनिश्वासेष्व् आलानस्थानेषु प्रथमयामिकजनप्रोत्थाप्यमानद्वितीयजागरणाधिकृतेषु गुल्मकपुरुषेषु निश्चलपतत्रिगणाध्यासितशाखाकुलायेषु वितपिषु स्थाणुम् अप्य् आलोक्य पुरतः पुरुष इति शङ्कमानः सुरभिवर्णकानुलिप्तः स विटः प्रथमजलधरनीलपटावगुण्ठितशरीरो वामकक्षावलम्बितनिशितकरवालः सह तेन सुहृदा प्रत्यासन्ने ऽर्धरात्रे समुपगम्य दूत्युपदिष्टेनोपायेन पुनर्दर्शनायेति सुहृदम् आमन्त्र्य प्रमदवनं प्राविशत् । अथ तम् आगच्छन्तम् आलोक्य गृहीतसविशेषमण्डनानुपमा चिन्तयामास । नियतम् अवतरन्न् अयम् अनया वटशाखयानेन मयूरेण दृष्टः । कदाचिद् अयम् इमं वृत्तान्तम् आगताय राज्ञे निवेदयेद् इति । तद् एनं शिखिनं विषसंपृक्तेनाहारेणाभावम् एव नेष्यामीति विचिन्त्य । शिखिने विषसंपृक्तम् आहारम् उदकं च सा । ददाव् अस्ववशीभूता रागेण च भयेन च

tathāstv iti ca praṇamya gatāyāṃ tasyāṃ vacanahāryāṃ bahulapakṣāndhakāratiraskaraṇadurālakṣyeṣu pathiṣu śrūyamāṇasuptagajaniśvāseṣv ālānasthāneṣu prathamayāmikajanaprotthāpyamānadvitīyajāgaraṇādhikṛteṣu gulmakapuruṣeṣu niścalapatatrigaṇādhyāsitaśākhākulāyeṣu vitapiṣu sthāṇum apy ālokya purataḥ puruṣa iti śaṅkamānaḥ surabhivarṇakānuliptaḥ sa viṭaḥ prathamajaladharanīlapaṭāvaguṇṭhitaśarīro vāmakakṣāvalambitaniśitakaravālaḥ saha tena suhṛdā pratyāsanne 'rdharātre samupagamya dūtyupadiṣṭenopāyena punardarśanāyeti suhṛdam āmantrya pramadavanaṃ prāviśat | atha tam āgacchantam ālokya gṛhītasaviśeṣamaṇḍanānupamā cintayāmāsa | niyatam avatarann ayam anayā vaṭaśākhayānena mayūreṇa dṛṣṭaḥ | kadācid ayam imaṃ vṛttāntam āgatāya rājñe nivedayed iti | tad enaṃ śikhinaṃ viṣasaṃpṛktenāhāreṇābhāvam eva neṣyāmīti vicintya | śikhine viṣasaṃpṛktam āhāram udakaṃ ca sā / dadāv asvavaśībhūtā rāgeṇa ca bhayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपेतकौलीनभयः सुखाशया विमोहितः पुण्यसपत्नभूतया । अनात्मवान् किं न करोत्य् असांप्रतं गतत्रपो रागपरायणो जनः

apetakaulīnabhayaḥ sukhāśayā vimohitaḥ puṇyasapatnabhūtayā / anātmavān kiṃ na karoty asāṃprataṃ gatatrapo rāgaparāyaṇo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च मयूराधिपतिः किंचित् तिक्तम् आहारम् उदकं चास्वाद्य नियतम् अनुपमयानेन पुरुषेण सह संगमम् अभिलषन्त्या जातशङ्कया मह्यं विषं दत्तं । तद् इदम् अत्र प्राप्तकालम् । एतौ स्त्रीपुंसौ जातरागान्धबुद्धी यावद् वाधूक्यं सांप्रतं नोपयातः । धर्म्यां कुर्वाणः संकथां कापथघ्नीं तावद् वैराग्यं नेतुम् एनौ यतिष्ये

sa ca mayūrādhipatiḥ kiṃcit tiktam āhāram udakaṃ cāsvādya niyatam anupamayānena puruṣeṇa saha saṃgamam abhilaṣantyā jātaśaṅkayā mahyaṃ viṣaṃ dattaṃ | tad idam atra prāptakālam | etau strīpuṃsau jātarāgāndhabuddhī yāvad vādhūkyaṃ sāṃprataṃ nopayātaḥ / dharmyāṃ kurvāṇaḥ saṃkathāṃ kāpathaghnīṃ tāvad vairāgyaṃ netum enau yatiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विचिन्त्य स महात्मा तं विटम् आजुहाव । महात्मन्न् इहोपविश्य मत्संकथया विनोद्यात्मानं यथाभिप्रेतम् अनुष्ठास्यसीति । स च विटः कुतूहलवशाद् उपगम्य मयूराधिपतिसमीपे समुपविवेश । सापि च राज्ञी किंचित् तम् आलोक्य ससाध्वसा तूष्णीम् एवावतस्थे । ततो बोधिसत्त्वस् तयोर् उपविष्टयोः पुरस्ताद् इति वैराग्यसंबन्धिनीं कथाम् अकरोत् । अहो हास्यज्योत्स्नापरिचयमनोज्ञो मुखशशी सलीलप्रस्थानं स्तनयुगलम् उच्छ्रायि सुभगम् । नरस्येत्थं मोहात् परयुवतिरूपं कलयतः प्रसंख्यानाभावात् कुसुमधनुर् अन्तः प्रविशति

iti vicintya sa mahātmā taṃ viṭam ājuhāva | mahātmann ihopaviśya matsaṃkathayā vinodyātmānaṃ yathābhipretam anuṣṭhāsyasīti | sa ca viṭaḥ kutūhalavaśād upagamya mayūrādhipatisamīpe samupaviveśa | sāpi ca rājñī kiṃcit tam ālokya sasādhvasā tūṣṇīm evāvatasthe | tato bodhisattvas tayor upaviṣṭayoḥ purastād iti vairāgyasaṃbandhinīṃ kathām akarot | aho hāsyajyotsnāparicayamanojño mukhaśaśī salīlaprasthānaṃ stanayugalam ucchrāyi subhagam / narasyetthaṃ mohāt parayuvatirūpaṃ kalayataḥ prasaṃkhyānābhāvāt kusumadhanur antaḥ praviśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुन्धाना हस्तं मम रहसि नीवीशिथिलिनं भविष्यत्य् एवं सा प्रथमतरलज्जानतमुखी । इति स्त्रीसङ्गार्थं बहुविधविकल्पान्धमनसः शरीरं रन्ध्रेक्षी प्रतिदिनम् अनङ्गः क्रशयति

nirundhānā hastaṃ mama rahasi nīvīśithilinaṃ bhaviṣyaty evaṃ sā prathamataralajjānatamukhī / iti strīsaṅgārthaṃ bahuvidhavikalpāndhamanasaḥ śarīraṃ randhrekṣī pratidinam anaṅgaḥ kraśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छेत् पुनर् अद्य सा गुरुभयात् तस्याः कुतो ऽभ्यागमः शर्वर्याम् अथवाहम् एव चकितं गच्छामि सुप्ते जने । दूत्याप्य् अद्य चिरं कृतं किम् उ मनस् तस्या निवृत्तं भवेद् इत्य् आरूढविकल्पनाकुलधियः किं तत् सुखं कामिनः

āgacchet punar adya sā gurubhayāt tasyāḥ kuto 'bhyāgamaḥ śarvaryām athavāham eva cakitaṃ gacchāmi supte jane / dūtyāpy adya ciraṃ kṛtaṃ kim u manas tasyā nivṛttaṃ bhaved ity ārūḍhavikalpanākuladhiyaḥ kiṃ tat sukhaṃ kāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पात् प्रभवत्य् अनङ्गदहनस् तापस् ततो जायते संतापाद् अरतिः स्मृतेः प्रमथनी स्मृत्या विना ह्रीः कुतः । ह्रीभङ्गाद् वचनीयतापरिभवः क्लेशेषुविद्धात्मनोः स्याताम् आधिमतोः कदा नु सुखिनी स्त्रीपुंसयोश् चेतसी

saṃkalpāt prabhavaty anaṅgadahanas tāpas tato jāyate saṃtāpād aratiḥ smṛteḥ pramathanī smṛtyā vinā hrīḥ kutaḥ / hrībhaṅgād vacanīyatāparibhavaḥ kleśeṣuviddhātmanoḥ syātām ādhimatoḥ kadā nu sukhinī strīpuṃsayoś cetasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षाणां वशम् आगतः सुखम् इति व्यामोहितश् चिन्तया कामार्तः परयोषिते स्पृहयति व्रीडाविहीनो जनः । श्लिष्यन्तीं स्त्रियम् आयसीं हुतवहज्वालास्फुलिङ्गाकुलां सोढुं शक्ष्यति तां कथं नु नरके प्रादुर्भवद्वेपथुः

akṣāṇāṃ vaśam āgataḥ sukham iti vyāmohitaś cintayā kāmārtaḥ parayoṣite spṛhayati vrīḍāvihīno janaḥ / śliṣyantīṃ striyam āyasīṃ hutavahajvālāsphuliṅgākulāṃ soḍhuṃ śakṣyati tāṃ kathaṃ nu narake prādurbhavadvepathuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति परदारासङ्गं बहुदोषम् अवेत्य धैर्यम् आलम्ब्य । भगिनीसंज्ञां कृत्वा तस्मात् प्राज्ञो निवर्तेत

iti paradārāsaṅgaṃ bahudoṣam avetya dhairyam ālambya / bhaginīsaṃjñāṃ kṛtvā tasmāt prājño nivarteta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवम् अल्पस्य नाम सुखस्य हेतोर् अनेकानलज्वालासहस्रालिङ्ग्यमानविकूणिताक्षाणाम् अशुभकर्मकारिणाम् आर्तनादकरुणम् तीक्ष्णक्रकचपाट्यमानशिरसां चापरेषां रुधिरधारोक्षितज्वलितभूतलम् क्रूरयमपुरुषोद्गूर्णलोहमुद्गराभिघातविचूर्ण्यमानपुरुषशरीरास्थिध्वानभीषणम् अयःशाल्मलीकण्टकपरिभिद्यमानैर् अपरैश् च मुहुर् अभिनिस्वनद्भिर् उपचितपर्यन्तं नरकम् इच्छन्त्य् अमेधसः पतितुम् इत्य् अहो महद् एतद् अज्ञानम् । अथासौ विटस् तेन मयूराधिपतिना नरककथां वर्ण्यमानाम् आकर्ण्य संविग्नमना विनिवर्तितपरदाराभिलाष उवाच । अहो त्वद् एनां नरकोपवर्णनां प्रकामम् आकर्ण्य मुहुर् भयंकरीम् । उदर्चिषं नारकजातवेदसं विलोकयामीव समुत्थितध्वनिम्

tad evam alpasya nāma sukhasya hetor anekānalajvālāsahasrāliṅgyamānavikūṇitākṣāṇām aśubhakarmakāriṇām ārtanādakaruṇam tīkṣṇakrakacapāṭyamānaśirasāṃ cāpareṣāṃ rudhiradhārokṣitajvalitabhūtalam krūrayamapuruṣodgūrṇalohamudgarābhighātavicūrṇyamānapuruṣaśarīrāsthidhvānabhīṣaṇam ayaḥśālmalīkaṇṭakaparibhidyamānair aparaiś ca muhur abhinisvanadbhir upacitaparyantaṃ narakam icchanty amedhasaḥ patitum ity aho mahad etad ajñānam | athāsau viṭas tena mayūrādhipatinā narakakathāṃ varṇyamānām ākarṇya saṃvignamanā vinivartitaparadārābhilāṣa uvāca | aho tvad enāṃ narakopavarṇanāṃ prakāmam ākarṇya muhur bhayaṃkarīm / udarciṣaṃ nārakajātavedasaṃ vilokayāmīva samutthitadhvanim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अद्यारभ्य रागान्धजनचित्तापहारिणे । नमो ऽस्तु परदाराय सुगतिद्वाररोधिने

tad adyārabhya rāgāndhajanacittāpahāriṇe / namo 'stu paradārāya sugatidvārarodhine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाशुभपथाख्यानव्यक्तीकृतविनिश्चयः । आचार्यम् इव पश्यामि भवन्तम् अनुशासकम्

śubhāśubhapathākhyānavyaktīkṛtaviniścayaḥ / ācāryam iva paśyāmi bhavantam anuśāsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां च राजमहिषीम् अखण्डितपतिव्रताम् । अपेतरागतिमिरो मन्ये ऽहं भगिनीम् इव

imāṃ ca rājamahiṣīm akhaṇḍitapativratām / apetarāgatimiro manye 'haṃ bhaginīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुपमा तस्य भगिनीति वचनम् उपश्रुत्य परां व्रीडाम् उपगता तां च बोधिसत्त्वधर्मदेशनाम् अवधार्य संविग्नमतिर् इदम् उवाच । मया खलु मन्दभाग्यया नरकगामिन्या कामरागवशगयास्मै मयूराकृतये महर्षये विषसंपृक्तम् अन्नम् उदकं च विश्राणितं तत् कथम् इदानीं कर्तव्यम् इति । तां च विप्रतिसारवतीम् आलोक्य बोधिसत्त्वो धीरयामास ॥ मैत्रीमन्त्रेण मे नित्यं शरीरम् अभिमन्त्रितम् । नैव हालाहलेनापि विषेनायाति विक्रियाम्

athānupamā tasya bhaginīti vacanam upaśrutya parāṃ vrīḍām upagatā tāṃ ca bodhisattvadharmadeśanām avadhārya saṃvignamatir idam uvāca | mayā khalu mandabhāgyayā narakagāminyā kāmarāgavaśagayāsmai mayūrākṛtaye maharṣaye viṣasaṃpṛktam annam udakaṃ ca viśrāṇitaṃ tat katham idānīṃ kartavyam iti | tāṃ ca vipratisāravatīm ālokya bodhisattvo dhīrayāmāsa || maitrīmantreṇa me nityaṃ śarīram abhimantritam / naiva hālāhalenāpi viṣenāyāti vikriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवि मा स्म गमः शङ्कां मदपायकृताम् इति । न चाहं कथयिष्यामि किंचिद् ईदृङ् महीभुजे

devi mā sma gamaḥ śaṅkāṃ madapāyakṛtām iti / na cāhaṃ kathayiṣyāmi kiṃcid īdṛṅ mahībhuje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुपमा तद्वचनम् आकर्ण्य परं परितोषम् उपजगाम । सो ऽपि च विटस् तं मयूराधिपतिम् अभिवाद्य विनिवृत्तपरदारव्यसनस् तेनैव न्यग्रोधेन स्वनिलयम् अगात् । अथ प्रभातसमये ब्रह्मदत्तः समापय्य स्वराज्यकरणीयम् आगम्य प्रविश्य च स्वभवनं प्राग् एव मयूराधिपतिम् अगात् । परस्परकुशलवार्त्तां च नृपतिमयूराधिपती पप्रच्छतुः । अथान्यस्मिन्न् अहनि राजानं शिखिपतिर् एवम् उवाच । मम विरहविषाददीनचित्तं न पिबति वारि फलं न चापि भुङ्क्ते । जलधरसमये ऽपि वीतनृत्तं शिखिकुलम् आकुलतां ध्रुवं प्रयातम्

athānupamā tadvacanam ākarṇya paraṃ paritoṣam upajagāma | so 'pi ca viṭas taṃ mayūrādhipatim abhivādya vinivṛttaparadāravyasanas tenaiva nyagrodhena svanilayam agāt | atha prabhātasamaye brahmadattaḥ samāpayya svarājyakaraṇīyam āgamya praviśya ca svabhavanaṃ prāg eva mayūrādhipatim agāt | parasparakuśalavārttāṃ ca nṛpatimayūrādhipatī papracchatuḥ | athānyasminn ahani rājānaṃ śikhipatir evam uvāca | mama virahaviṣādadīnacittaṃ na pibati vāri phalaṃ na cāpi bhuṅkte / jaladharasamaye 'pi vītanṛttaṃ śikhikulam ākulatāṃ dhruvaṃ prayātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नरवर पालय त्वम् एनां भुवम् अखिलां विजितेन्द्रियारिवर्गः । अहम् अपि हिमवन्तम् इन्दुगौरं त्वदनुमतः शिखिपालनाय यामि

iti naravara pālaya tvam enāṃ bhuvam akhilāṃ vijitendriyārivargaḥ / aham api himavantam indugauraṃ tvadanumataḥ śikhipālanāya yāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तम् अभिदधानम् इन्द्रनीलच्छविगलम् आयतचारुबर्हभारम् । कथम् अपि गमनाय यूथनाथं नगरवराद् अनुमन्यते स्म राजा

iti tam abhidadhānam indranīlacchavigalam āyatacārubarhabhāram / katham api gamanāya yūthanāthaṃ nagaravarād anumanyate sma rājā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपतिनाथ समुत्सुकचेतसा पुरजनेन च तेन विलोकितः । अभजताम्बरम् अम्बुदसंवृतं शिखिवरः शिखिनां हितकाम्यया

nṛpatinātha samutsukacetasā purajanena ca tena vilokitaḥ / abhajatāmbaram ambudasaṃvṛtaṃ śikhivaraḥ śikhināṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विलोक्य मनोहरम् अम्बरे शिखिनम् आयतबर्हभरालसम् । अमुचद् उत्सुकतां समुपागतं नयनवारिकणान् अवरोधनम्

atha vilokya manoharam ambare śikhinam āyatabarhabharālasam / amucad utsukatāṃ samupāgataṃ nayanavārikaṇān avarodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रे मनोधृतिभिदि प्रियविप्रयोगे रूढं यद् अश्रु मतिलोचनसंनिरोधे । तन् मूर्तिमन् नियतम् आधिहुताशतापाद् दुःखं द्रवीभवति सङ्गवतो जनस्य

tīvre manodhṛtibhidi priyaviprayoge rūḍhaṃ yad aśru matilocanasaṃnirodhe / tan mūrtiman niyatam ādhihutāśatāpād duḥkhaṃ dravībhavati saṅgavato janasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा ततश् चलकलापशिरोधरं तं दूरान् मयूरवृषभं नभसा व्रजन्तम् । प्रत्युद्ययुश् चलितपक्षपुटाः प्रतीताः केकाः कलाः कलगिरः शिखिनः सृजन्तः

dṛṣṭvā tataś calakalāpaśirodharaṃ taṃ dūrān mayūravṛṣabhaṃ nabhasā vrajantam / pratyudyayuś calitapakṣapuṭāḥ pratītāḥ kekāḥ kalāḥ kalagiraḥ śikhinaḥ sṛjantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शिखिनि समेते तत्र भूपालपार्श्वाद् गुणवति सुहृदीव प्राप्तसर्वाभिलाषे । तुहिनगिरिर् उदग्रं प्रीतिम् आविश्चकार प्रविसृतहिमहासः शष्परोमोद्गमेन

atha śikhini samete tatra bhūpālapārśvād guṇavati suhṛdīva prāptasarvābhilāṣe / tuhinagirir udagraṃ prītim āviścakāra pravisṛtahimahāsaḥ śaṣparomodgamena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.