इषे त्वा सुभूताय वायवः स्थ देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्यायध्वम् अघ्न्या देवेभ्या इन्द्राय भागं मा वः स्तेन ईशत माघशंसो धुर्वा अस्मिन् गोपतौ स्यात बह्वीर् यजमानस्य पशून् पाहि
iṣe tvā subhūtāya vāyavaḥ stha devo vaḥ savitā prārpayatu śreṣṭhatamāya karmaṇa āpyāyadhvam aghnyā devebhyā indrāya bhāgaṃ mā vaḥ stena īśata māghaśaṃso dhurvā asmin gopatau syāta bahvīr yajamānasya paśūn pāhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् त्वं बर्हिः शतवल्शं विरोह सहस्रवल्शा वि वयं रुहेम ॥ अयुपिता योनिर् अदित्या रास्नासीन्द्राण्याः संनहनं पूषा ते ग्रन्थिं ग्रथ्नातु स ते मास्थाद् इन्द्रस्य त्वा बाहुभ्याम् उद्यछे बृहस्पतेर् मूर्ध्नाहराम्य् उर्व् अन्तरिक्षं वीह्य् अदित्यास् त्वा पृष्ठे सादयामि
atas tvaṃ barhiḥ śatavalśaṃ viroha sahasravalśā vi vayaṃ ruhema // ayupitā yonir adityā rāsnāsīndrāṇyāḥ saṃnahanaṃ pūṣā te granthiṃ grathnātu sa te māsthād indrasya tvā bāhubhyām udyache bṛhaspater mūrdhnāharāmy urv antarikṣaṃ vīhy adityās tvā pṛṣṭhe sādayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे वसूनां पवित्रम् असि शतधारं सहस्रधारम् अछिद्रतनु ॥ द्यौर् असि पृथिव्य् असि मातरिश्वनो घर्मः ॥ विश्वहोतुर् धामन्त् सीद ॥ पोषाय त्वादित्या रास्नासि काम् अधुक्षः सा विश्वायुर् अस्त्व् असौ काम् अधुक्षः सा विश्वभूर् अस्त्व् असौ काम् अधुक्षः सा विश्वकर्मास्त्व् असौ हुतः स्तोको हुतो द्रप्सो ऽग्ने पाहि विप्रुषः सुपचा देवेभ्यो हव्यं पचाग्नये त्वा बृहते नाकाय स्वाहा द्यावापृथिवीभ्याम् इन्द्राय त्वा भागं सोमेनातनच्मि विष्णो हव्यं रक्षस्वापो जागृत
śundhadhvaṃ daivyāya karmaṇe vasūnāṃ pavitram asi śatadhāraṃ sahasradhāram achidratanu // dyaur asi pṛthivy asi mātariśvano gharmaḥ // viśvahotur dhāmant sīda // poṣāya tvādityā rāsnāsi kām adhukṣaḥ sā viśvāyur astv asau kām adhukṣaḥ sā viśvabhūr astv asau kām adhukṣaḥ sā viśvakarmāstv asau hutaḥ stoko huto drapso 'gne pāhi vipruṣaḥ supacā devebhyo havyaṃ pacāgnaye tvā bṛhate nākāya svāhā dyāvāpṛthivībhyām indrāya tvā bhāgaṃ somenātanacmi viṣṇo havyaṃ rakṣasvāpo jāgṛta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेषाय वां कर्मणे वां सुकृताय वां देवीर् आपो ऽग्रेगुवो ऽग्रेणीयो ऽग्रे ऽस्य यज्ञस्य प्रेताग्रं यज्ञं नयताग्रं यज्ञपतिं युष्मान् इन्द्रो ऽवृणीत वृत्रतूर्ये यूयम् इन्द्रम् अवृणीध्वं वृत्रतूर्ये प्रोक्षिताः स्थ संसीदन्तां दैवीर् विशो वानस्पत्यासि वर्षवृद्धम् अस्य् उर्व् अन्तरिक्षं वीहि प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टारातिर् धूर् असि ध्वर ध्वरन्तं यो अस्मान् ध्वराद् यं वयं ध्वराम तं ध्वर
veṣāya vāṃ karmaṇe vāṃ sukṛtāya vāṃ devīr āpo 'greguvo 'greṇīyo 'gre 'sya yajñasya pretāgraṃ yajñaṃ nayatāgraṃ yajñapatiṃ yuṣmān indro 'vṛṇīta vṛtratūrye yūyam indram avṛṇīdhvaṃ vṛtratūrye prokṣitāḥ stha saṃsīdantāṃ daivīr viśo vānaspatyāsi varṣavṛddham asy urv antarikṣaṃ vīhi pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭārātir dhūr asi dhvara dhvarantaṃ yo asmān dhvarād yaṃ vayaṃ dhvarāma taṃ dhvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानाम् असि वह्नितमं सस्नितमं पप्रितमं जुष्टतमं देवहूतमम् अह्रुतम् असि हविर्धानं दृंहस्व मा ह्वार् विष्णोः क्रमो ऽस्य् उरु वाताय मित्रस्य वश् चक्षुषा प्रेक्षे देवस्य वः सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां यछन्तु पञ्च गोपीथाय वो नारातये ऽग्नये वो जुष्टान् निर्वपाम्य् अमुष्मै वो जुष्टान् इदं देवानाम् इदम् उ नः सह दृंहन्तां दुर्याः स्वाहा द्यावापृथिवीभ्यां निर् वरुणस्य पाशाद् अमुक्षि स्वर् अभिव्यक्शं ज्योतिर् वैश्वानरम् उर्व् अन्तरिक्षं वीह्य् अदित्या व उपस्थे सादयामि
devānām asi vahnitamaṃ sasnitamaṃ papritamaṃ juṣṭatamaṃ devahūtamam ahrutam asi havirdhānaṃ dṛṃhasva mā hvār viṣṇoḥ kramo 'sy uru vātāya mitrasya vaś cakṣuṣā prekṣe devasya vaḥ savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ yachantu pañca gopīthāya vo nārātaye 'gnaye vo juṣṭān nirvapāmy amuṣmai vo juṣṭān idaṃ devānām idam u naḥ saha dṛṃhantāṃ duryāḥ svāhā dyāvāpṛthivībhyāṃ nir varuṇasya pāśād amukṣi svar abhivyakśaṃ jyotir vaiśvānaram urv antarikṣaṃ vīhy adityā va upasthe sādayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवो वः सवितोत्पुनात्व् अछिद्रेण पवित्रेण । वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः ॥ अग्नये वो जुष्टान् प्रोक्षाम्य् अमुष्मै वो जुष्टान् यद् वो ऽशुद्ध आलेभे तञ् शुन्धध्वम् अदित्यास् त्वग् अस्य् अवधूतं रक्षो ऽवधूतारातिर् अदित्यास् त्वग् असि प्रति त्वादित्यास् त्वग् वेत्तु पृथुग्रावासि वानस्पत्यः प्रति त्वादित्यास् त्वग् वेत्त्व् अग्नेर् जिह्वासि वाचो विसर्जनम् आयुषे वो बृहद्ग्रावासि वानस्पत्यो देवेभ्यो हव्यं शमीष्व सुशमि शमीष्व कुटरुर् असि मधुजिह्वस् त्वया वयं संघातंसंघातं जेष्मेषम् आवदोर्जम् आवद रायस्पोषम् आवद
devo vaḥ savitotpunātv achidreṇa pavitreṇa / vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ // agnaye vo juṣṭān prokṣāmy amuṣmai vo juṣṭān yad vo 'śuddha ālebhe tañ śundhadhvam adityās tvag asy avadhūtaṃ rakṣo 'vadhūtārātir adityās tvag asi prati tvādityās tvag vettu pṛthugrāvāsi vānaspatyaḥ prati tvādityās tvag vettv agner jihvāsi vāco visarjanam āyuṣe vo bṛhadgrāvāsi vānaspatyo devebhyo havyaṃ śamīṣva suśami śamīṣva kuṭarur asi madhujihvas tvayā vayaṃ saṃghātaṃsaṃghātaṃ jeṣmeṣam āvadorjam āvada rāyaspoṣam āvada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षवृद्धम् असि प्रति त्वा वर्षवृद्धं वेत्तु परापूतं रक्षः परापूतारातिः प्रविद्धो रक्षसां भागो ऽदित्यास् त्वग् अस्य् अवधूतं रक्षो ऽवधूतारातिर् अदित्यास् त्वग् असि प्रति त्वादित्यास् त्वग् वेत्तु धिषणासि पार्वती प्रति त्वादित्यास् त्वग् वेत्तु धिषणासि पार्वती प्रति त्वा पार्वती वेत्त्व् अदित्याः स्कम्भो ऽसि धान्यम् असि धिनुहि देवान् प्राणाय त्वापानाय त्वा व्यानाय त्वा दीर्घाम् अनु प्रसृतिं संस्पृशेथाम् आयुषे वो मित्रस्य वश् चक्षुषावेक्षे देवो वः सविता हिरण्यपाणिर् उपगृह्णातु
varṣavṛddham asi prati tvā varṣavṛddhaṃ vettu parāpūtaṃ rakṣaḥ parāpūtārātiḥ praviddho rakṣasāṃ bhāgo 'dityās tvag asy avadhūtaṃ rakṣo 'vadhūtārātir adityās tvag asi prati tvādityās tvag vettu dhiṣaṇāsi pārvatī prati tvādityās tvag vettu dhiṣaṇāsi pārvatī prati tvā pārvatī vettv adityāḥ skambho 'si dhānyam asi dhinuhi devān prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvā dīrghām anu prasṛtiṃ saṃspṛśethām āyuṣe vo mitrasya vaś cakṣuṣāvekṣe devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇir upagṛhṇātu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धं रक्षो निर्दग्धारातिः समुद्रं मा धाग् ध्रुवम् असि पृथिवीं दृंहापाग्ने ऽग्निम् आमादं जहि निः क्रव्यादं नुदस्वाग्ने देवयजनं वह धरुणम् अस्य् अन्तरिक्षं दृंह धर्त्रम् असि दिवं दृंह धर्मासि विश्वा विश्वानि दृंह चिद् असि परिचिद् असि विश्वासु दिक्षु सीद सजातान् अस्मै यजमानाय परिवेशय सजाता इमं यजमानं परिविशन्तु वसूनां रुद्राणाम् आदित्यानां भृगूणाम् अङ्गिरसां घर्मस्य तपसा तप्यध्वम् ॥ यानि घर्मे कपालान्य् उपचिन्वन्ति वेधसः । पूष्णस् तान्य् अपि व्रत इन्द्रवायू विमुञ्चताम्
nirdagdhaṃ rakṣo nirdagdhārātiḥ samudraṃ mā dhāg dhruvam asi pṛthivīṃ dṛṃhāpāgne 'gnim āmādaṃ jahi niḥ kravyādaṃ nudasvāgne devayajanaṃ vaha dharuṇam asy antarikṣaṃ dṛṃha dhartram asi divaṃ dṛṃha dharmāsi viśvā viśvāni dṛṃha cid asi paricid asi viśvāsu dikṣu sīda sajātān asmai yajamānāya pariveśaya sajātā imaṃ yajamānaṃ pariviśantu vasūnāṃ rudrāṇām ādityānāṃ bhṛgūṇām aṅgirasāṃ gharmasya tapasā tapyadhvam // yāni gharme kapālāny upacinvanti vedhasaḥ / pūṣṇas tāny api vrata indravāyū vimuñcatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवो वः सवितोत्पुनात्व् अछिद्रेण पवित्रेण । वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः ॥ सम् आपा ओषधीभिर् गछन्तां सम् ओषधयो रसेन । सं रेवतीर् जगतीः शिवाः शिवाभिः समसृक्षतापः ॥ सीदन्तु विशो जनयत्यै त्वा घर्मो ऽसि विश्वायुर् घर्म घर्मे श्रयस्वोरु प्रथस्वोरु ते यज्ञपतिः प्रथतां सं ते तन्वा तन्वः पृच्यन्ताम् ॥ परि वाजपतिः कविर् अग्निर् हव्यान्य् अक्रमीत् । दधद् रत्नानि दाशुषे ॥ देवस् त्वा सविता श्रपयतु वर्षिष्ठे अधि नाके पृथिव्या अग्ने ब्रह्म गृह्णीष्व
devo vaḥ savitotpunātv achidreṇa pavitreṇa / vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ // sam āpā oṣadhībhir gachantāṃ sam oṣadhayo rasena / saṃ revatīr jagatīḥ śivāḥ śivābhiḥ samasṛkṣatāpaḥ // sīdantu viśo janayatyai tvā gharmo 'si viśvāyur gharma gharme śrayasvoru prathasvoru te yajñapatiḥ prathatāṃ saṃ te tanvā tanvaḥ pṛcyantām // pari vājapatiḥ kavir agnir havyāny akramīt / dadhad ratnāni dāśuṣe // devas tvā savitā śrapayatu varṣiṣṭhe adhi nāke pṛthivyā agne brahma gṛhṇīṣva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् आदद इन्द्रस्य बाहुर् असि दक्षिणः सहस्रभृष्टिः शततेजा वायुस् तिग्मतेजाः पृथिवि देवयजनि मा हिंसिषं ता ओषधीनां मूलं व्रजं गछ गोस्थानं वर्षतु ते पर्जन्यो बधान देव सवितः शतेन पाशैः परमस्यां परावति यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस् तम् अत्र बधान सो ऽतो मा मोचि मा वः शिवा ओषधयो मूलं हिंसिषं व्रजं गछ गोस्थानं वर्षतु ते पर्जन्यो बधान देव सवितः शतेन पाशैः परमस्यां परावति यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस् तम् अत्र बधान सो ऽतो मा मोचि द्रप्सस् ते दिवं मा स्कान् व्रजं गछ गोस्थानं वर्षतु ते पर्जन्यो बधान देव सवितः शतेन पाशैः परमस्यां परावति यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस् तम् अत्र बधान सो ऽतो मा मोचि वसवस् त्वा परिगृह्णन्तु गायत्रेण छन्दसा रुद्रास् त्वा परिगृह्णन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसादित्यास् त्वा परिगृह्णन्तु जागतेन छन्दसापाररुं पृथिव्या अदेवयजनं सत्यसद् अस्य् ऋतसद् असि घर्मसद् असि ॥ पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन उदादाय पृथिवीं जीरदानुम् । ताम् ऐरयंश् चन्द्रमसि स्वधाभिस् तां धीरासः कवयो ऽनुदिश्यायजन्त
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām ādada indrasya bāhur asi dakṣiṇaḥ sahasrabhṛṣṭiḥ śatatejā vāyus tigmatejāḥ pṛthivi devayajani mā hiṃsiṣaṃ tā oṣadhīnāṃ mūlaṃ vrajaṃ gacha gosthānaṃ varṣatu te parjanyo badhāna deva savitaḥ śatena pāśaiḥ paramasyāṃ parāvati yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam atra badhāna so 'to mā moci mā vaḥ śivā oṣadhayo mūlaṃ hiṃsiṣaṃ vrajaṃ gacha gosthānaṃ varṣatu te parjanyo badhāna deva savitaḥ śatena pāśaiḥ paramasyāṃ parāvati yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam atra badhāna so 'to mā moci drapsas te divaṃ mā skān vrajaṃ gacha gosthānaṃ varṣatu te parjanyo badhāna deva savitaḥ śatena pāśaiḥ paramasyāṃ parāvati yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam atra badhāna so 'to mā moci vasavas tvā parigṛhṇantu gāyatreṇa chandasā rudrās tvā parigṛhṇantu traiṣṭubhena chandasādityās tvā parigṛhṇantu jāgatena chandasāpāraruṃ pṛthivyā adevayajanaṃ satyasad asy ṛtasad asi gharmasad asi // purā krūrasya visṛpo virapśina udādāya pṛthivīṃ jīradānum / tām airayaṃś candramasi svadhābhis tāṃ dhīrāsaḥ kavayo 'nudiśyāyajanta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टारातिर् आयुः प्राणं मा निर्मार्जीश् चक्षुः श्रोत्रं मा निर्मार्जीर् वाचं पशून् मा निर्मार्जीर् यज्ञं प्रजां मा निर्मार्जीस् तेजो ऽसि शुक्रम् असि ज्योतिर् अस्य् अमृतम् असि वैश्वदेवम् असि ॥ हविर् असि वैश्वानरम् उन्नीतशुष्मं सत्यौजाः । सहो ऽसि सहस्वारातिं सहस्व पृतनायतः ॥ सहस्रवीर्यम् असि तन् मा जिन्वाज्यस्याज्यम् असि हविषो हविः सत्यस्य सत्यं सत्याभिघृतं सत्येन त्वाभिघारयाम्य् अदब्धेन त्वा चक्षुषावेक्षे रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय ॥ धामासि प्रियं देवानाम् अनाधृष्टं देवयजनम् । देववीत्यै त्वा गृह्णामि ॥ देवीर् आपः शुद्धा यूयं देवान् युयुध्वं शुद्धा वयं सुपरिविष्टाः परिवेष्टारो वो भूयास्म कृष्णो ऽस्य् आखरेष्ठो ऽग्नये घृतं भव वेदिर् असि बर्हिषे त्वा जुष्टं प्रोक्षामि बर्हिर् असि वेद्यै त्वा जुष्टं प्रोक्षामि स्वाहा पितृभ्यो घर्मपावभ्यः
pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭārātir āyuḥ prāṇaṃ mā nirmārjīś cakṣuḥ śrotraṃ mā nirmārjīr vācaṃ paśūn mā nirmārjīr yajñaṃ prajāṃ mā nirmārjīs tejo 'si śukram asi jyotir asy amṛtam asi vaiśvadevam asi // havir asi vaiśvānaram unnītaśuṣmaṃ satyaujāḥ / saho 'si sahasvārātiṃ sahasva pṛtanāyataḥ // sahasravīryam asi tan mā jinvājyasyājyam asi haviṣo haviḥ satyasya satyaṃ satyābhighṛtaṃ satyena tvābhighārayāmy adabdhena tvā cakṣuṣāvekṣe rāyaspoṣāya suprajāstvāya // dhāmāsi priyaṃ devānām anādhṛṣṭaṃ devayajanam / devavītyai tvā gṛhṇāmi // devīr āpaḥ śuddhā yūyaṃ devān yuyudhvaṃ śuddhā vayaṃ supariviṣṭāḥ pariveṣṭāro vo bhūyāsma kṛṣṇo 'sy ākhareṣṭho 'gnaye ghṛtaṃ bhava vedir asi barhiṣe tvā juṣṭaṃ prokṣāmi barhir asi vedyai tvā juṣṭaṃ prokṣāmi svāhā pitṛbhyo gharmapāvabhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आखरेष्ठस् : फ़्न् संधि इस् स्त्रन्गे। एद्।: आखरेष्ठा अग्नये। प्: आखरेष्ठः। पूषा ते ग्रन्थिं विष्यतु विष्णोः स्तुपो ऽस्य् उरु प्रथस्वोर्णम्रदं स्वासस्थं देवेभ्यो गन्धर्वो ऽसि विश्वावसुर् विश्वस्माद् ईषमाणो यजमानस्य परिधिर् इड ईडित इन्द्रस्य बाहुर् असि दक्षिणो यजमानस्य परिधिर् इड ईडितो मित्रावरुणौ त्वोत्तरतः परिधत्तां यजमानस्य परिधिर् असीड ईडितः ॥ नित्यहोतारं त्वा कवे द्युमन्तः समिधीमहि ॥ वर्षिष्ठे अधि नाके पृथिव्याः सूर्यस् त्वा रश्मिभिः पुरस्तात् पातु कस्याश्चिद् अभिशस्त्या विश्वजनस्य विधृती स्थो वसूनां रुद्राणाम् आदित्यानां सदो ऽसि स्रुचां योनिर् द्यौर् असि जन्मना जुहूर् नाम प्रिया देवानां प्रियेण नाम्ना ध्रुवे सदसि सीदान्तरिक्षम् असि जन्मनोपभृन् नाम प्रिया देवानां प्रियेण नाम्ना ध्रुवे सदसि सीद पृथिव्य् असि जन्मना ध्रुवा नाम प्रिया देवानां प्रियेण नाम्ना ध्रुवे सदसि सीद ऋषभो ऽसि शाक्वरो वषट्कारस्य त्वा मात्रायां सादयामि ॥ ध्रुवा असदन्न् ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोके ता विष्णो पाहि ॥ पाहि यज्ञं पाहि यज्ञपतिं पाहि मां यज्ञन्यम् ॥ विष्णूनि स्थ वैष्णवानि धामानि स्थ प्राजापत्यानि
ākhareṣṭhas : FN saṃdhi is strange. Ed.: ākhareṣṭhā agnaye. P: ākhareṣṭhaḥ. pūṣā te granthiṃ viṣyatu viṣṇoḥ stupo 'sy uru prathasvorṇamradaṃ svāsasthaṃ devebhyo gandharvo 'si viśvāvasur viśvasmād īṣamāṇo yajamānasya paridhir iḍa īḍita indrasya bāhur asi dakṣiṇo yajamānasya paridhir iḍa īḍito mitrāvaruṇau tvottarataḥ paridhattāṃ yajamānasya paridhir asīḍa īḍitaḥ // nityahotāraṃ tvā kave dyumantaḥ samidhīmahi // varṣiṣṭhe adhi nāke pṛthivyāḥ sūryas tvā raśmibhiḥ purastāt pātu kasyāścid abhiśastyā viśvajanasya vidhṛtī stho vasūnāṃ rudrāṇām ādityānāṃ sado 'si srucāṃ yonir dyaur asi janmanā juhūr nāma priyā devānāṃ priyeṇa nāmnā dhruve sadasi sīdāntarikṣam asi janmanopabhṛn nāma priyā devānāṃ priyeṇa nāmnā dhruve sadasi sīda pṛthivy asi janmanā dhruvā nāma priyā devānāṃ priyeṇa nāmnā dhruve sadasi sīda ṛṣabho 'si śākvaro vaṣaṭkārasya tvā mātrāyāṃ sādayāmi // dhruvā asadann ṛtasya yonau sukṛtasya loke tā viṣṇo pāhi // pāhi yajñaṃ pāhi yajñapatiṃ pāhi māṃ yajñanyam // viṣṇūni stha vaiṣṇavāni dhāmāni stha prājāpatyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुर् अस्य् उपावसुर् असि विश्वावसुर् अस्य् अप्तुभी रिहाणा व्यन्तु वयो वशा पृश्निर् भूत्वा मरुतो गछ ततो नो वृष्ट्यावत ॥ संस्रावभागाः स्थेषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठा बर्हिषदश् च देवाः । इमां वाचम् अभि विश्वे गृणन्तः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥ देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुम् इत मनसस्पते सुधात्व् इमं यज्ञं दिवि देवेषु वाते धाः स्वाहा
vasur asy upāvasur asi viśvāvasur asy aptubhī rihāṇā vyantu vayo vaśā pṛśnir bhūtvā maruto gacha tato no vṛṣṭyāvata // saṃsrāvabhāgāḥ stheṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaś ca devāḥ / imāṃ vācam abhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantām // devā gātuvido gātuṃ vittvā gātum ita manasaspate sudhātv imaṃ yajñaṃ divi deveṣu vāte dhāḥ svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो मा मातरः सूदयन्तु घृतेन मा घृतप्वः पुनन्तु । विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्तु देवीर् उद् इद् आभ्यः शुचिर् आ पूत एमि ॥ विष्णोः शर्मासि शर्म मे यच्छोर्जे त्वा महीनां पयो ऽस्य् अपाम् ओषधीनां रसो वर्चोधा असि वर्चो मे धेहि ॥ वृत्रस्यासि कनीनिका चक्षुषो मे वयोधा अन्तर् अहं त्वया द्वेषो अन्तर् अरातीर् दधे महता पर्वतेन चक्षुष्पा असि चक्षुर् मे पाहि ॥ चित्पतिस् त्वा पुनातु वाचस्पतिस् त्वा पुनातु ॥ देवस् त्वा सविता पुनात्व् अछिद्रेण पवित्रेण । वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः ॥ तस्य ते पवित्रपते पवित्रेण यस्मै कं पुने तञ् शकेयम्
āpo mā mātaraḥ sūdayantu ghṛtena mā ghṛtapvaḥ punantu / viśvaṃ hi ripraṃ pravahantu devīr ud id ābhyaḥ śucir ā pūta emi // viṣṇoḥ śarmāsi śarma me yacchorje tvā mahīnāṃ payo 'sy apām oṣadhīnāṃ raso varcodhā asi varco me dhehi // vṛtrasyāsi kanīnikā cakṣuṣo me vayodhā antar ahaṃ tvayā dveṣo antar arātīr dadhe mahatā parvatena cakṣuṣpā asi cakṣur me pāhi // citpatis tvā punātu vācaspatis tvā punātu // devas tvā savitā punātv achidreṇa pavitreṇa / vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ // tasya te pavitrapate pavitreṇa yasmai kaṃ pune tañ śakeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमां धियं शिक्षमाणस्य देव क्रतुं दक्षं वरुण संशिशाधि । ययाति विश्वा दुरिता तरेम सुतर्माणम् अधि नावं रुहेयम् ॥ सूर्याग्नी द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्षाप ओषधया उप मा दीक्षायां दीक्षापतयो ह्वयध्वं देव सवितस् त्वं दीक्षाया दीक्षापतिर् असीत्थं मा सन्तं पाह्य् ऊर्ग् अस्य् आङ्गिरस्य् ऊर्णम्रदा ऊर्जं मयि धेहीन्द्रस्य योनिर् असि गोपाय मा नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीः ॥ कृषिं सुसस्याम् उत्कृषे सुपिप्पला ओषधीस् कृधि । विषाणे विष्यैतं ग्रन्थिं यद् अस्य गुष्पितं हृदि मनो यद् अस्य गुष्पितम् ॥ बृहन्न् असि वानस्पत्यः सुद्युम्नो द्युम्नं यजमानाय धेहि नक्षत्राणां मातीकाशात् पाहि ॥ आ वो देवास ईमहे वामं प्रयत्य् अध्वरे । यद् वो देवास आगुरि यज्ञियासो हवामहे ॥ स्वाहा यज्ञं मनसः स्वाहा दिवः स्वाहा पृथिव्याः स्वाहोरोर् अन्तरिक्षात् स्वाहा वातात् परिगृह्णामि स्वाहा
imāṃ dhiyaṃ śikṣamāṇasya deva kratuṃ dakṣaṃ varuṇa saṃśiśādhi / yayāti viśvā duritā tarema sutarmāṇam adhi nāvaṃ ruheyam // sūryāgnī dyāvāpṛthivī uro antarikṣāpa oṣadhayā upa mā dīkṣāyāṃ dīkṣāpatayo hvayadhvaṃ deva savitas tvaṃ dīkṣāyā dīkṣāpatir asītthaṃ mā santaṃ pāhy ūrg asy āṅgirasy ūrṇamradā ūrjaṃ mayi dhehīndrasya yonir asi gopāya mā namas te astu mā mā hiṃsīḥ // kṛṣiṃ susasyām utkṛṣe supippalā oṣadhīs kṛdhi / viṣāṇe viṣyaitaṃ granthiṃ yad asya guṣpitaṃ hṛdi mano yad asya guṣpitam // bṛhann asi vānaspatyaḥ sudyumno dyumnaṃ yajamānāya dhehi nakṣatrāṇāṃ mātīkāśāt pāhi // ā vo devāsa īmahe vāmaṃ prayaty adhvare / yad vo devāsa āguri yajñiyāso havāmahe // svāhā yajñaṃ manasaḥ svāhā divaḥ svāhā pṛthivyāḥ svāhoror antarikṣāt svāhā vātāt parigṛhṇāmi svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवाः पीता भवत यूयम् आपो अस्माकं योना उदरे सुशेवाः । इरावतीर् अनमीवा अनागसः शिवा नो भवत जीवसे ॥ कामो हविषां मन्दिष्ठो ऽग्ने त्वं सु जागृहि वयं सु मन्दिषीमहि । गोपाय नः स्वस्तये प्रबुधे नः पुनस् कृधि ॥ पुनर् मनः पुनर् आयुर् ना आगात् पुनः प्राणः पुनर् आकूतम् आगात् । वैश्वानरो ऽदब्धस् तनूपा अपबाधतां दुरितानि विश्वा ॥ त्वम् अग्ने व्रतपा असि देव आ मर्त्येष्व् आ । त्वं यज्ञेष्व् ईड्यो व्रतम् अस्मासु धारय ॥ पूषा सनीनां सोमो राधसां मा पृणन् पूर्त्या विराधिष्ट मा वयम् आयुषा वर्चसा च रास्वेयत् सोमा भूयो भर देवः सविता वसोर् वसुदावा वायुर् गोपास् त्वष्टाधिपतिः पुषा प्रतिग्रहीता देवीर् आपो अपां नपाद् य ऊर्मिर् हविष्य इन्द्रियावान् मदिन्तमस् तं वो मा क्रमिषं याः पशूनाम् ऋषभे वाचस् ताः सूर्यो अग्रे शुक्रो अग्रे ताः प्रहिणोमि यथाभागं वो अत्र शिवा नः पुनर् आयन्तु वाचो वायवे त्वा वरुणाय त्वा रुद्राय त्वा निरृत्यै त्वेन्द्राय त्वा मरुद्भ्यस् त्वा
śivāḥ pītā bhavata yūyam āpo asmākaṃ yonā udare suśevāḥ / irāvatīr anamīvā anāgasaḥ śivā no bhavata jīvase // kāmo haviṣāṃ mandiṣṭho 'gne tvaṃ su jāgṛhi vayaṃ su mandiṣīmahi / gopāya naḥ svastaye prabudhe naḥ punas kṛdhi // punar manaḥ punar āyur nā āgāt punaḥ prāṇaḥ punar ākūtam āgāt / vaiśvānaro 'dabdhas tanūpā apabādhatāṃ duritāni viśvā // tvam agne vratapā asi deva ā martyeṣv ā / tvaṃ yajñeṣv īḍyo vratam asmāsu dhāraya // pūṣā sanīnāṃ somo rādhasāṃ mā pṛṇan pūrtyā virādhiṣṭa mā vayam āyuṣā varcasā ca rāsveyat somā bhūyo bhara devaḥ savitā vasor vasudāvā vāyur gopās tvaṣṭādhipatiḥ puṣā pratigrahītā devīr āpo apāṃ napād ya ūrmir haviṣya indriyāvān madintamas taṃ vo mā kramiṣaṃ yāḥ paśūnām ṛṣabhe vācas tāḥ sūryo agre śukro agre tāḥ prahiṇomi yathābhāgaṃ vo atra śivā naḥ punar āyantu vāco vāyave tvā varuṇāya tvā rudrāya tvā nirṛtyai tvendrāya tvā marudbhyas tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं ते शुक्र तनूर् इदं वर्चस् तया संभव भ्राजं गछ जूर् असि धृता मनसा जुष्टा विष्णवे तस्यास् ते सत्यसवसः प्रसवे तन्वो यन्त्रम् अशीय स्वाहा शुक्रम् असि चन्द्रम् अस्य् अमृतम् असि वैश्वदेवम् असि चिद् असि मनासि धीर् असि दक्षिणासि यज्ञियासि क्षत्रियास्य् अदितिर् अस्य् उभयतःशीर्ष्णी सा नः सुप्राची सुप्रतीची भव मित्रस् त्वा पदि बध्नातु पूषाध्वनः पात्व् इन्द्रायाध्यक्षायानु त्वा माता मन्यताम् अनु पितानु भ्राता सगर्भ्यो ऽनु सखा सयूथ्यः सा देवि देवम् अछेहीन्द्राय सोमं रुद्रस् त्वावर्तयतु स्वस्ति सोमसखा पुनर् एहि वस्व्य् असि रुद्रास्य् अदितिर् अस्य् आदित्यासि चन्द्रासि रुद्रासि बृहस्पतिष् ट्वा सुम्ने रम्णातु रुद्रो वसुभिर् आचके पृथिव्यास् त्वा मूर्धन्न् आजिघर्मि यज्ञिया इडायास् पदे घृतवति स्वाहास्मे रमस्वास्मे ते रायस् तव रायस् तवतव रायो मा रायस्पोषेण वियौष्म त्वष्ट्रिमन्तस् त्वा सपेम
iyaṃ te śukra tanūr idaṃ varcas tayā saṃbhava bhrājaṃ gacha jūr asi dhṛtā manasā juṣṭā viṣṇave tasyās te satyasavasaḥ prasave tanvo yantram aśīya svāhā śukram asi candram asy amṛtam asi vaiśvadevam asi cid asi manāsi dhīr asi dakṣiṇāsi yajñiyāsi kṣatriyāsy aditir asy ubhayataḥśīrṣṇī sā naḥ suprācī supratīcī bhava mitras tvā padi badhnātu pūṣādhvanaḥ pātv indrāyādhyakṣāyānu tvā mātā manyatām anu pitānu bhrātā sagarbhyo 'nu sakhā sayūthyaḥ sā devi devam achehīndrāya somaṃ rudras tvāvartayatu svasti somasakhā punar ehi vasvy asi rudrāsy aditir asy ādityāsi candrāsi rudrāsi bṛhaspatiṣ ṭvā sumne ramṇātu rudro vasubhir ācake pṛthivyās tvā mūrdhann ājigharmi yajñiyā iḍāyās pade ghṛtavati svāhāsme ramasvāsme te rāyas tava rāyas tavatava rāyo mā rāyaspoṣeṇa viyauṣma tvaṣṭrimantas tvā sapema
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि पन्थाम् अगन्महि स्वस्तिगाम् अनेहसम् । येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वसु ॥ आस्माको ऽसि शुक्रस् ते ग्रहः स्वाहा त्वा विचिद्भ्यः ॥ अभि त्यं देवं सवितारमोण्योः कविक्रतुम् अर्चामि सत्यसवसं रत्नधाम् अभि प्रियं मतिम् । ऊर्ध्वा यस्यामतिर् भा अदिद्युतत् सवीमनि हिरण्यपाणिर् अमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वः ॥ प्रजाभ्यस् त्वा प्रजास् त्वानुप्राणन्तु प्रजाः पाहि शुक्रं ते शुक्र शुक्रेण चन्द्रं चन्द्रेणामृतम् अमृतेन क्रीणामि देव सोम शक्म यत् ते गोर् अस्मे ते चन्द्राणि तपसस् तनूर् असि प्रजापतेर् वर्णः सहस्रपोषं पुष्यन्ती परमेण पशुना क्रीयस्वास्मे ते बन्धुः सुवाङ् नभ्राड् अङ्घारे बम्भारे ऽस्तर् अहस्त कृशान एते वः सोमक्रयणास् तान् रक्षध्वं मा वो दभन् दुश्चक्षा वो मावक्शत्
api panthām aganmahi svastigām anehasam / yena viśvāḥ pari dviṣo vṛṇakti vindate vasu // āsmāko 'si śukras te grahaḥ svāhā tvā vicidbhyaḥ // abhi tyaṃ devaṃ savitāramoṇyoḥ kavikratum arcāmi satyasavasaṃ ratnadhām abhi priyaṃ matim / ūrdhvā yasyāmatir bhā adidyutat savīmani hiraṇyapāṇir amimīta sukratuḥ kṛpā svaḥ // prajābhyas tvā prajās tvānuprāṇantu prajāḥ pāhi śukraṃ te śukra śukreṇa candraṃ candreṇāmṛtam amṛtena krīṇāmi deva soma śakma yat te gor asme te candrāṇi tapasas tanūr asi prajāpater varṇaḥ sahasrapoṣaṃ puṣyantī parameṇa paśunā krīyasvāsme te bandhuḥ suvāṅ nabhrāḍ aṅghāre bambhāre 'star ahasta kṛśāna ete vaḥ somakrayaṇās tān rakṣadhvaṃ mā vo dabhan duścakṣā vo māvakśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारुणम् असि वरुणस् त्वोत्तभ्नातु वरुणस्य स्कम्भसर्जनम् असि ॥ विचृत्तो वरुणस्य पाशः प्रत्यस्तो वरुणस्य पाशो नमो वरुणस्य पाशायाग्नेस् तनूर् असि विष्णवे त्वा सोमस्य तनूर् असि विष्णवे त्वातिथेर् आतिथ्यम् असि विष्णवे त्वाग्नये त्वा रायस्पोषदे विष्णवे त्वा श्येनाय त्वा सोमभृते विष्णवे त्वा वारुणम् असि वरुणो ऽसि धृतव्रतो वरुणस्य ऋतसदनम् आसीद वरुणाय त्वा
vāruṇam asi varuṇas tvottabhnātu varuṇasya skambhasarjanam asi // vicṛtto varuṇasya pāśaḥ pratyasto varuṇasya pāśo namo varuṇasya pāśāyāgnes tanūr asi viṣṇave tvā somasya tanūr asi viṣṇave tvātither ātithyam asi viṣṇave tvāgnaye tvā rāyaspoṣade viṣṇave tvā śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tvā vāruṇam asi varuṇo 'si dhṛtavrato varuṇasya ṛtasadanam āsīda varuṇāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेर् जनित्रम् असि वृषणौ स्थ उर्वश्य् अस्य् आयुर् असि पुरूरवा असि गायत्रम् असि त्रिष्टुब् असि जगद् असि ॥ भवतं नः समनसौ समोकसौ सचेतसा अरेपसौ ॥ मा यज्ञं हिंसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतम् अद्य नः ॥ अग्ना अग्निश् चरति प्रविष्टा ऋषीणां पुत्रो अधिराज एषः ॥ तस्मै विधेम हविषा वयं मा देवानां यूयुपाम भागधेयम् ॥ आपतये त्वा गृह्णामि परिपतये त्वा गृह्णामि तनूनप्त्रे शक्मने शक्वराय शक्मना ओजिष्ठायानाधृष्टम् अस्य् अनाधृष्यं देवानाम् ओजः ॥ अभिशस्तिपा अनभिशस्तेन्यम् ॥ अनु म इदं व्रतं व्रतपतिर् मन्यताम् अनु दीक्षां दीक्षापतिर् अञ्जसा सत्यम् उपागां सुविते मा धा अग्ने व्रतपते या मम तनूर् एषा सा त्वय्य् अग्ने व्रतपते या तव तनूर् इयं सा मयि सह नौ व्रतपते व्रतिनोर् व्रतान्य् अंशुरंशुष् टे देव सोमाप्यायताम् इन्द्रायैकधनविद आ त्वम् इन्द्राय प्यायस्वा तुभ्यम् इन्द्रः प्यायताम् आप्यायय सखीन्त् सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्याम् अशीय स्वस्त्य् उदृचम् एष्टा राया एष्टा वामानि प्रेषे भगाय ऋतम् ऋतवादिभ्यो नमो दिवे नमः पृथिव्यै ॥ या ते अग्ने ऽयाशया तनूर् वर्षिष्ठा गहेनष्ठा । त्वेषं वचो अपावधीर् उग्रं वचो अपावधीः ॥ स्वाहा ॥ या ते अग्ने रजाशया या ते अग्ने हराशया या ते अग्ने रुद्रिया तनूस् तया नः पाहि तस्यै ते स्वाहा
agner janitram asi vṛṣaṇau stha urvaśy asy āyur asi purūravā asi gāyatram asi triṣṭub asi jagad asi // bhavataṃ naḥ samanasau samokasau sacetasā arepasau // mā yajñaṃ hiṃsiṣṭaṃ mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau bhavatam adya naḥ // agnā agniś carati praviṣṭā ṛṣīṇāṃ putro adhirāja eṣaḥ // tasmai vidhema haviṣā vayaṃ mā devānāṃ yūyupāma bhāgadheyam // āpataye tvā gṛhṇāmi paripataye tvā gṛhṇāmi tanūnaptre śakmane śakvarāya śakmanā ojiṣṭhāyānādhṛṣṭam asy anādhṛṣyaṃ devānām ojaḥ // abhiśastipā anabhiśastenyam // anu ma idaṃ vrataṃ vratapatir manyatām anu dīkṣāṃ dīkṣāpatir añjasā satyam upāgāṃ suvite mā dhā agne vratapate yā mama tanūr eṣā sā tvayy agne vratapate yā tava tanūr iyaṃ sā mayi saha nau vratapate vratinor vratāny aṃśuraṃśuṣ ṭe deva somāpyāyatām indrāyaikadhanavida ā tvam indrāya pyāyasvā tubhyam indraḥ pyāyatām āpyāyaya sakhīnt sanyā medhayā svasti te deva soma sutyām aśīya svasty udṛcam eṣṭā rāyā eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya ṛtam ṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyai // yā te agne 'yāśayā tanūr varṣiṣṭhā gahenaṣṭhā / tveṣaṃ vaco apāvadhīr ugraṃ vaco apāvadhīḥ // svāhā // yā te agne rajāśayā yā te agne harāśayā yā te agne rudriyā tanūs tayā naḥ pāhi tasyai te svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तायनी मे ऽसि वित्तायनी मे ऽस्य् अवतान् मा नाथितम् अवताद् व्यथितम् अग्ने अङ्गिरो यो ऽस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्नेहि वसवस् त्वा हरन्तु गायत्रेण छन्दसा वित्स्व यज्ञपतेर् यत् ते ऽनाधृष्टं धामानाधृष्यं तेन त्वादधे ऽग्ने अङ्गिरो यो द्वितीयस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्नेहि रुद्रास् त्वा हरन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा वित्स्व यज्ञपतेर् यत् ते ऽनाधृष्टं धामानाधृष्यं तेन त्वादधे ऽग्ने अङ्गिरो यस् तृतीयस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्नेह्य् आदित्यास् त्वा हरन्तु जागतेन छन्दसा वित्स्व यज्ञपतेर् यत् ते ऽनाधृष्टं धामानाधृष्यं तेन त्वादधे विदेर् अग्ने नभो नाम यत् ते सिंहीर् असि महिषीर् असि देवेभ्यः शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्वेन्द्रघोषास् त्वा पुरस्ताद् वसुभिः पान्तु पितरस् त्वा मनोजवा दक्षिणतः पान्तु रुद्रास् त्वा प्रचेतसः पश्चात् पान्तु विश्वकर्मा त्वादित्यैर् उत्तरात् पातु सिंहीर् असि सपत्नसाही स्वाहा सिंहीर् असि रायस्पोषवनिः स्वाहा सिंहीर् असि सुप्रजावनिः स्वाहा सिंहीर् अस्य् आदित्यवनिः सजातवनिः स्वाहा सिंहीर् अस्य् आवह देवान् देवायते यजमानाय स्वाहा भूतेभ्यस् त्वा विश्वायुर् असि पृथिवीं दृंह ध्रुवक्षितिर् अस्य् अन्तरिक्षं दृंहाच्युतक्षिद् असि दिवं दृंहाग्नेर् भस्मास्य् अग्नेः पुरीषम् अस्य् अग्नेः कुलायम् असि ॥ विभ्राड् बृहत् पिबतु सोम्यं मध्व् आयुर् दधद् यज्ञपता अविह्रुतम् । वातजूतो यो अभिरक्षति त्मना प्रजाः पिपर्ति बहुधा विराजति
taptāyanī me 'si vittāyanī me 'sy avatān mā nāthitam avatād vyathitam agne aṅgiro yo 'syāṃ pṛthivyām adhy asy āyunā nāmnehi vasavas tvā harantu gāyatreṇa chandasā vitsva yajñapater yat te 'nādhṛṣṭaṃ dhāmānādhṛṣyaṃ tena tvādadhe 'gne aṅgiro yo dvitīyasyāṃ pṛthivyām adhy asy āyunā nāmnehi rudrās tvā harantu traiṣṭubhena chandasā vitsva yajñapater yat te 'nādhṛṣṭaṃ dhāmānādhṛṣyaṃ tena tvādadhe 'gne aṅgiro yas tṛtīyasyāṃ pṛthivyām adhy asy āyunā nāmnehy ādityās tvā harantu jāgatena chandasā vitsva yajñapater yat te 'nādhṛṣṭaṃ dhāmānādhṛṣyaṃ tena tvādadhe vider agne nabho nāma yat te siṃhīr asi mahiṣīr asi devebhyaḥ śundhasva devebhyaḥ śumbhasvendraghoṣās tvā purastād vasubhiḥ pāntu pitaras tvā manojavā dakṣiṇataḥ pāntu rudrās tvā pracetasaḥ paścāt pāntu viśvakarmā tvādityair uttarāt pātu siṃhīr asi sapatnasāhī svāhā siṃhīr asi rāyaspoṣavaniḥ svāhā siṃhīr asi suprajāvaniḥ svāhā siṃhīr asy ādityavaniḥ sajātavaniḥ svāhā siṃhīr asy āvaha devān devāyate yajamānāya svāhā bhūtebhyas tvā viśvāyur asi pṛthivīṃ dṛṃha dhruvakṣitir asy antarikṣaṃ dṛṃhācyutakṣid asi divaṃ dṛṃhāgner bhasmāsy agneḥ purīṣam asy agneḥ kulāyam asi // vibhrāḍ bṛhat pibatu somyaṃ madhv āyur dadhad yajñapatā avihrutam / vātajūto yo abhirakṣati tmanā prajāḥ piparti bahudhā virājati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवश्रुतौ देवेष्व् आघोषेथाम् ॥ युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः । वि होत्रा दधे वयुनाविद् एका इन् मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥ अप जन्यं भयं नुद मा चक्रा आवृत्सत । गृहं सोमस्य गछतं गछद् इन्द्रस्य निष्कृतम् ॥ इदं विष्णुर् विचक्रमे त्रेधा निदधे पदा । समूढम् अस्य पांसुरे ॥ इरावती धेनुमती हि भूतं सूयवसिनी मनवे यशस्ये । व्यष्कभ्ना रोदसी विष्ण एते दाधर्थ पृथिवीम् अभितो मयूखैः ॥ सुवाग् आवद देव दुर्यं अरिष्यन्न् अरिष्यतः ॥ आ नो वीरो जायतां कर्मण्यो ऽभिशस्तिपा अनभिशस्तेन्यः । यं बहवो ऽनुजीवान् यो बहूनाम् असद् वशी ॥ वैष्णवम् असि विष्णुस् त्वोत्तभ्नातु ॥ दिवो विष्ण उत वा पृथिव्या उरोर् वा विष्णो बृहतो अन्तरिक्षात् । हस्तौ पृणस्व बहुभिर् वसव्यैर् आ प्रयछ दक्षिणाद् ओत सव्यात् ॥ विष्णोर् नु कं वीर्याणि प्रवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायद् उत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस् त्रेधोरुगायः ॥ विष्णोः पृष्ठम् असि विष्णो रराटम् असि विष्णोः शिप्रे स्थो विष्णोः स्यूर् असि विष्णोर् ध्रुवो ऽसि वैष्णवम् असि विष्णवे त्वा ॥ प्र तद् विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्व् अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा
devaśrutau deveṣv āghoṣethām // yuñjate mana uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ / vi hotrā dadhe vayunāvid ekā in mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ // apa janyaṃ bhayaṃ nuda mā cakrā āvṛtsata / gṛhaṃ somasya gachataṃ gachad indrasya niṣkṛtam // idaṃ viṣṇur vicakrame tredhā nidadhe padā / samūḍham asya pāṃsure // irāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ sūyavasinī manave yaśasye / vyaṣkabhnā rodasī viṣṇa ete dādhartha pṛthivīm abhito mayūkhaiḥ // suvāg āvada deva duryaṃ ariṣyann ariṣyataḥ // ā no vīro jāyatāṃ karmaṇyo 'bhiśastipā anabhiśastenyaḥ / yaṃ bahavo 'nujīvān yo bahūnām asad vaśī // vaiṣṇavam asi viṣṇus tvottabhnātu // divo viṣṇa uta vā pṛthivyā uror vā viṣṇo bṛhato antarikṣāt / hastau pṛṇasva bahubhir vasavyair ā prayacha dakṣiṇād ota savyāt // viṣṇor nu kaṃ vīryāṇi pravocaṃ yaḥ pārthivāni vimame rajāṃsi / yo askabhāyad uttaraṃ sadhasthaṃ vicakramāṇas tredhorugāyaḥ // viṣṇoḥ pṛṣṭham asi viṣṇo rarāṭam asi viṣṇoḥ śipre stho viṣṇoḥ syūr asi viṣṇor dhruvo 'si vaiṣṇavam asi viṣṇave tvā // pra tad viṣṇuḥ stavate vīryeṇa mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ / yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣv adhikṣiyanti bhuvanāni viśvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् आददे ऽभ्रिर् असि नारिर् असीदम् अहं रक्षसो ग्रीवा अपिकृन्तामीदम् अहं यो मे समानो यो ऽसमानो ऽरातीयति तस्य ग्रीवा अपिकृन्तामि बृहन्न् असि बृहद्राया बृहतीम् इन्द्राय वाचं वद रक्षोहणं वलगहनं वैष्णवीं सम्राड् असि सपत्नहेदम् अहं तान् वलगान् उद्वपामि यान् मे समानो यान् असमानो निचखान ये कुल्फदघ्ने निरस्तो वलगः स्वराड् अस्य् अभिमातिहेदम् अहं तान् वलगान् उद्वपामि यान् मे सजातो यान् असजातो निचखान ये जानुदघ्ने निरस्तो वलगो विराड् असि रक्षोहेदम् अहं तान् वलगान् उद्वपामि यान् मे सबन्धुर् यान् असबन्धुर् निचखान ये नाभिदघ्ने निरस्तो वलगः सत्रराड् अस्य् अशस्तिहेदम् अहं तान् वलगान् उद्वपामि यान् मे भ्रातृव्यो यान् अभ्रातृव्यो निचखान ये अंसदघ्ने निरस्तो वलगः सर्वराड् अस्य् अरातीयतो हन्तेदम् अहं तान् वलगान् उद्वपामि यान् मे सजन्यो यान् असजन्यो निचखान ये शीर्षदघ्ने निरस्तो वलगः ॥ संमृश इमान् आयुषे वर्चसे च देवानां निधिर् असि द्वेषोयवनः । युयोध्य् अस्मद् द्वेषांसि यानि कानि च चकृम ॥ देवानाम् इदं निहितं यद् अस्त्य् अथाभाहि प्रदिशश् चतस्रः । कृण्वानो अन्यं अधरान्त् सपत्नान्
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām ādade 'bhrir asi nārir asīdam ahaṃ rakṣaso grīvā apikṛntāmīdam ahaṃ yo me samāno yo 'samāno 'rātīyati tasya grīvā apikṛntāmi bṛhann asi bṛhadrāyā bṛhatīm indrāya vācaṃ vada rakṣohaṇaṃ valagahanaṃ vaiṣṇavīṃ samrāḍ asi sapatnahedam ahaṃ tān valagān udvapāmi yān me samāno yān asamāno nicakhāna ye kulphadaghne nirasto valagaḥ svarāḍ asy abhimātihedam ahaṃ tān valagān udvapāmi yān me sajāto yān asajāto nicakhāna ye jānudaghne nirasto valago virāḍ asi rakṣohedam ahaṃ tān valagān udvapāmi yān me sabandhur yān asabandhur nicakhāna ye nābhidaghne nirasto valagaḥ satrarāḍ asy aśastihedam ahaṃ tān valagān udvapāmi yān me bhrātṛvyo yān abhrātṛvyo nicakhāna ye aṃsadaghne nirasto valagaḥ sarvarāḍ asy arātīyato hantedam ahaṃ tān valagān udvapāmi yān me sajanyo yān asajanyo nicakhāna ye śīrṣadaghne nirasto valagaḥ // saṃmṛśa imān āyuṣe varcase ca devānāṃ nidhir asi dveṣoyavanaḥ / yuyodhy asmad dveṣāṃsi yāni kāni ca cakṛma // devānām idaṃ nihitaṃ yad asty athābhāhi pradiśaś catasraḥ / kṛṇvāno anyaṃ adharānt sapatnān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवनिं त्वा क्षत्रवनिं पर्यूहामि ब्रह्म दृंह क्षत्रं दृंह रायस्पोषं दृंह प्रजां दृंह सजातान् अस्मै यजमानाय दृंह ॥ घृतेन द्यावापृथिवी आपृण विश्वजनस्य छायासि ॥ परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः । वृद्धायुम् अनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥ इन्द्राय त्वेन्द्रस्य स्यूर् असीन्द्रस्य ध्रुवो ऽस्य् ऐन्द्रम् असीन्द्राय त्वा रक्षोघ्नो वो वलगघ्नः प्रोक्षामि वैष्णवान् रक्षोहणं त्वा वलगहनम् अवसिञ्चामि वैष्णवं रक्षोहणं त्वा वलगहनम् अवस्तृणामि वैष्णवं रक्षोघ्नी वां वलगघ्नी उपदधामि वैष्णवी रक्षोघ्नी वां वलगघ्नी पर्यूहामि वैष्णवी रक्षोहणं त्वा वलगहनम् आस्तृणामि वैष्णवम्
brahmavaniṃ tvā kṣatravaniṃ paryūhāmi brahma dṛṃha kṣatraṃ dṛṃha rāyaspoṣaṃ dṛṃha prajāṃ dṛṃha sajātān asmai yajamānāya dṛṃha // ghṛtena dyāvāpṛthivī āpṛṇa viśvajanasya chāyāsi // pari tvā girvaṇo gira imā bhavantu viśvataḥ / vṛddhāyum anu vṛddhayo juṣṭā bhavantu juṣṭayaḥ // indrāya tvendrasya syūr asīndrasya dhruvo 'sy aindram asīndrāya tvā rakṣoghno vo valagaghnaḥ prokṣāmi vaiṣṇavān rakṣohaṇaṃ tvā valagahanam avasiñcāmi vaiṣṇavaṃ rakṣohaṇaṃ tvā valagahanam avastṛṇāmi vaiṣṇavaṃ rakṣoghnī vāṃ valagaghnī upadadhāmi vaiṣṇavī rakṣoghnī vāṃ valagaghnī paryūhāmi vaiṣṇavī rakṣohaṇaṃ tvā valagahanam āstṛṇāmi vaiṣṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभूर् असि प्रवाहणो वह्निर् असि हव्यवाहनः श्वात्रो ऽसि प्रचेतास् तुथो ऽसि विश्ववेदा अवस्युर् असि दुवस्वान् अङ्घारिर् असि बम्भारिर् उशिग् असि कविः शुन्ध्युर् असि मार्जालीयः सम्राड् असि कृशानुः परिषद्यो ऽस्य् आस्तव्यो नभो ऽसि प्रतक्वासंमृष्टो ऽसि हव्यसूदनः सगरो ऽसि विश्ववेदा ऋतधामासि स्वर्ज्योतिः समुद्रो ऽसि विश्वव्यचा अजो ऽस्य् एकपाद् अहिर् असि बुध्न्यः कव्यो ऽसि कव्यवाहनो रौद्रेणानीकेन पाहि माग्ने पिपृहि मा नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीः
vibhūr asi pravāhaṇo vahnir asi havyavāhanaḥ śvātro 'si pracetās tutho 'si viśvavedā avasyur asi duvasvān aṅghārir asi bambhārir uśig asi kaviḥ śundhyur asi mārjālīyaḥ samrāḍ asi kṛśānuḥ pariṣadyo 'sy āstavyo nabho 'si pratakvāsaṃmṛṣṭo 'si havyasūdanaḥ sagaro 'si viśvavedā ṛtadhāmāsi svarjyotiḥ samudro 'si viśvavyacā ajo 'sy ekapād ahir asi budhnyaḥ kavyo 'si kavyavāhano raudreṇānīkena pāhi māgne pipṛhi mā namas te astu mā mā hiṃsīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं सोम तनूकृद्भ्यो द्वेषोभ्यो ऽन्यकृतेभ्यः । उरु यन्तासि वरूथम् ॥ स्वाहा ॥ जुषाणो अप्तुर् आज्यस्य वेतु ॥ स्वाहा ॥ अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्य् अस्मज् जुहुराणम् एनो भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम ॥ उरु विष्णो विक्रमस्वोरु क्षयाय नस् कृधि । घृतं घृतवने पिब प्रप्र यज्ञपतिं तिर ॥ स्वाहा ॥ एवा वन्दस्व वरुणं बृहन्तं नमस्या धीरम् अमृतस्य गोपाम् । स नः शर्म त्रिवरूथं वियंसत् पातं नो द्यावापृथिवी उपस्थे ॥ उर्व् अन्तरिक्षं वीह्य् अदित्याः सदा आसीद देव सवितर् एष ते सोमस् तं रक्षस्व मा त्वा दभन् दुश्चक्षास् ते मावक्शद् एतत् त्वं देव सोम देवान् उपावृतेदम् अहं मनुष्यान्त् सह रायस्पोषेण प्रजया चोपावर्ते नमो देवेभ्यः स्वधा पितृभ्यो निर् वरुणस्य पाशाद् अमुक्षि स्वर् अभिव्यक्शं ज्योतिर् वैश्वानरम् अग्ने व्रतपते या तव तनूर् मय्य् अभूद् एषा सा त्वय्य् अग्ने व्रतपते या मम तनूस् त्वय्य् अभूद् इयं सा मयि पुनर् नौ व्रतपते व्रतिनोर् व्रतानि यथायथं नौ व्रतपते व्रतिनोर् व्रतानि वि व्रतानि सृजावहै
tvaṃ soma tanūkṛdbhyo dveṣobhyo 'nyakṛtebhyaḥ / uru yantāsi varūtham // svāhā // juṣāṇo aptur ājyasya vetu // svāhā // agne naya supathā rāye asmān viśvāni deva vayunāni vidvān / yuyodhy asmaj juhurāṇam eno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema // uru viṣṇo vikramasvoru kṣayāya nas kṛdhi / ghṛtaṃ ghṛtavane piba prapra yajñapatiṃ tira // svāhā // evā vandasva varuṇaṃ bṛhantaṃ namasyā dhīram amṛtasya gopām / sa naḥ śarma trivarūthaṃ viyaṃsat pātaṃ no dyāvāpṛthivī upasthe // urv antarikṣaṃ vīhy adityāḥ sadā āsīda deva savitar eṣa te somas taṃ rakṣasva mā tvā dabhan duścakṣās te māvakśad etat tvaṃ deva soma devān upāvṛtedam ahaṃ manuṣyānt saha rāyaspoṣeṇa prajayā copāvarte namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo nir varuṇasya pāśād amukṣi svar abhivyakśaṃ jyotir vaiśvānaram agne vratapate yā tava tanūr mayy abhūd eṣā sā tvayy agne vratapate yā mama tanūs tvayy abhūd iyaṃ sā mayi punar nau vratapate vratinor vratāni yathāyathaṃ nau vratapate vratinor vratāni vi vratāni sṛjāvahai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवनिं त्वा क्षत्रवनिं पर्यूहामि ब्रह्म दृंह क्षत्रं दृंह रायस्पोषं दृंह प्रजां दृंह सजातान् अस्मै यजमानाय दृंह ॥ तद् विष्णोः परमं पदं शच्या पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुर् आततम् ॥ परिवीर् असि परि त्वा दैवीर् विशो व्ययन्तां परीमं यजमानं मनुष्याः सह रायस्पोषेण प्रजया च व्ययन्तां दिवः सानूपेष दिवं ते धूमो गछत्व् अन्तरिक्षं ज्योतिः पृथिवीं भस्म स्वाहा
brahmavaniṃ tvā kṣatravaniṃ paryūhāmi brahma dṛṃha kṣatraṃ dṛṃha rāyaspoṣaṃ dṛṃha prajāṃ dṛṃha sajātān asmai yajamānāya dṛṃha // tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ śacyā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣur ātatam // parivīr asi pari tvā daivīr viśo vyayantāṃ parīmaṃ yajamānaṃ manuṣyāḥ saha rāyaspoṣeṇa prajayā ca vyayantāṃ divaḥ sānūpeṣa divaṃ te dhūmo gachatv antarikṣaṃ jyotiḥ pṛthivīṃ bhasma svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इषे त्वोपावीर् अस्य् उपो देवान् दैवीर् विशः प्रागुर् वह्नय उशिजो बृहस्पते धारया वसूनि हव्या ते स्वदं देव त्वष्टर् वसु रणे रेवती रमध्वं देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् आदद ऋतस्य त्वा देवहविः पाशेन प्रतिमुञ्चाम्य् अमुष्मै त्वा जुष्टं धर्षा मानुषा अद्भ्यस् त्वौषधीभ्यो जुष्टं प्रोक्षाम्य् अनु त्वा माता मन्यताम् अनु पितानु भ्राता सगर्भ्यो ऽनु सखा सयूथ्यो ऽनुमानावह देवान् देवायते यजमानायापां पेरुर् असि स्वात्तं सद् धविर् आपो देवीः स्वदन्तु सं ते वायुर् वातेन गछतां सं यजत्रैर् अङ्गानि सं यज्ञपतिर् आशिषा घृतेनाक्तौ पशूंस् त्रायेथाम् ॥ मानुषास् : फ़्न् प्: मानुषः ये बध्यमानम् अनु बध्यमाना अन्वैक्षन्त मनसा चक्षुषा च । अग्निष् टं अग्रे प्रमुमोक्तु देवः प्रजापतिः प्रजया संरराणः ॥ टं : फ़्न् प्: तान्। रेवति प्रेधा यज्ञपतिम् आविशोरो अन्तरिक्ष सजूर् देवेन वातेन ॥ त्मनास्य हविषो यज सम् अस्य तन्वा भव । वर्षीयो वर्षीयसो यज्ञं यज्ञपतौ धाः ॥ स्वर्विद् असि स्वर् वित्त्वा स्वर् इहि स्वर् मह्यं स्वः पशुभ्यो लोकविद् असि लोकं वित्त्वा लोकम् इहि लोकं मह्यं लोकं पशुभ्यो नाथविद् असि नाथं वित्त्वा नाथम् इहि नाथं मह्यं नाथं पशुभ्यो गातुविद् असि गातुं वित्त्वा गातुम् इहि गातुं मह्यं गातुं पशुभ्यः ॥ न वा एतन् म्रियसे नोत रिष्यसि देवं इद् एषि पथिभिः शिवेभिः । यत्र यन्ति सुकृतो नापि दुष्कृतस् तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥ शमितार उपेतन यज्ञं देवेभिर् अन्वितम् । पाशात् पशुं प्रमुञ्चत बन्धाद् यज्ञपतिं परि ॥ अदितिः पाशान् प्रमुमोक्त्व् एतान् पशोः पाशान् पशुपतेर् अधि । यो नो द्वेष्ट्य् अधरः स पद्यतां तस्मिन् पाशान् प्रतिमुञ्चाम एतान्
iṣe tvopāvīr asy upo devān daivīr viśaḥ prāgur vahnaya uśijo bṛhaspate dhārayā vasūni havyā te svadaṃ deva tvaṣṭar vasu raṇe revatī ramadhvaṃ devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām ādada ṛtasya tvā devahaviḥ pāśena pratimuñcāmy amuṣmai tvā juṣṭaṃ dharṣā mānuṣā adbhyas tvauṣadhībhyo juṣṭaṃ prokṣāmy anu tvā mātā manyatām anu pitānu bhrātā sagarbhyo 'nu sakhā sayūthyo 'numānāvaha devān devāyate yajamānāyāpāṃ perur asi svāttaṃ sad dhavir āpo devīḥ svadantu saṃ te vāyur vātena gachatāṃ saṃ yajatrair aṅgāni saṃ yajñapatir āśiṣā ghṛtenāktau paśūṃs trāyethām // mānuṣās : FN P: mānuṣaḥ ye badhyamānam anu badhyamānā anvaikṣanta manasā cakṣuṣā ca / agniṣ ṭaṃ agre pramumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃrarāṇaḥ // ṭaṃ : FN P: tān. revati predhā yajñapatim āviśoro antarikṣa sajūr devena vātena // tmanāsya haviṣo yaja sam asya tanvā bhava / varṣīyo varṣīyaso yajñaṃ yajñapatau dhāḥ // svarvid asi svar vittvā svar ihi svar mahyaṃ svaḥ paśubhyo lokavid asi lokaṃ vittvā lokam ihi lokaṃ mahyaṃ lokaṃ paśubhyo nāthavid asi nāthaṃ vittvā nātham ihi nāthaṃ mahyaṃ nāthaṃ paśubhyo gātuvid asi gātuṃ vittvā gātum ihi gātuṃ mahyaṃ gātuṃ paśubhyaḥ // na vā etan mriyase nota riṣyasi devaṃ id eṣi pathibhiḥ śivebhiḥ / yatra yanti sukṛto nāpi duṣkṛtas tatra tvā devaḥ savitā dadhātu // śamitāra upetana yajñaṃ devebhir anvitam / pāśāt paśuṃ pramuñcata bandhād yajñapatiṃ pari // aditiḥ pāśān pramumoktv etān paśoḥ pāśān paśupater adhi / yo no dveṣṭy adharaḥ sa padyatāṃ tasmin pāśān pratimuñcāma etān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। नमस् त आतानानर्वा प्रेहि यजमानाय घृतस्य कुल्याम् अनु सह रायस्पोषेण देवीर् आपः शुद्धा यूयं देवान् युयुध्वं शुद्धा वयं सुपरिविष्टाः परिवेष्टारो वो भूयास्म वाचम् अस्य मा हिंसीः प्राणम् अस्य मा हिंसीश् चक्षुर् अस्य मा हिंसीः श्रोत्रम् अस्य मा हिंसीर् यत् ते क्रूरं यद् आस्थितं तद् एतेन शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्व गात्राण्य् अस्य मा हिंसीश् चरित्रान् अस्य मा हिंसीर् नाभिम् अस्य मा हिंसीर् मेढ्रम् अस्य मा हिंसीः पायुम् अस्य मा हिंसीः शम् अद्भ्यः ॥ ओषधे त्रायस्वैनं स्वधिते मैनं हिंसीः । या ते शिवतमा तनूस् तयैनम् उपस्पृश ॥ पृथिव्यै त्वा रक्षसां भागो ऽसीदम् अहं रक्षो ऽवबाध इदम् अहं रक्षो ऽधमं तमो नयामीषे त्वोर्जे त्वा देवेभ्यः शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्व ॥ घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाताम् अमुष्मै त्वा जुष्टं नमः सूर्यस्य संदृशे ॥ उर्व् अन्तरिक्षं वीहि प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टारातिर् वायोः स्तोकानां प्रयुता द्वेषांसि स्वाहोर्ध्वनभसं मारुतं देवं गछतम्
etān : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. namas ta ātānānarvā prehi yajamānāya ghṛtasya kulyām anu saha rāyaspoṣeṇa devīr āpaḥ śuddhā yūyaṃ devān yuyudhvaṃ śuddhā vayaṃ supariviṣṭāḥ pariveṣṭāro vo bhūyāsma vācam asya mā hiṃsīḥ prāṇam asya mā hiṃsīś cakṣur asya mā hiṃsīḥ śrotram asya mā hiṃsīr yat te krūraṃ yad āsthitaṃ tad etena śundhasva devebhyaḥ śumbhasva gātrāṇy asya mā hiṃsīś caritrān asya mā hiṃsīr nābhim asya mā hiṃsīr meḍhram asya mā hiṃsīḥ pāyum asya mā hiṃsīḥ śam adbhyaḥ // oṣadhe trāyasvainaṃ svadhite mainaṃ hiṃsīḥ / yā te śivatamā tanūs tayainam upaspṛśa // pṛthivyai tvā rakṣasāṃ bhāgo 'sīdam ahaṃ rakṣo 'vabādha idam ahaṃ rakṣo 'dhamaṃ tamo nayāmīṣe tvorje tvā devebhyaḥ śundhasva devebhyaḥ śumbhasva // ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇuvātām amuṣmai tvā juṣṭaṃ namaḥ sūryasya saṃdṛśe // urv antarikṣaṃ vīhi pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭārātir vāyoḥ stokānāṃ prayutā dveṣāṃsi svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ devaṃ gachatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वेषांसि : फ़्न् च्फ़्। ३।१०।१:१३१।२ स्वाहोर्ध्वनभसं : फ़्न् च्फ़्। ३।१०।१:१३१।२ जुष्टं देवेभ्यो हव्यं घृतावद् अमुष्मै त्वा जुष्टं रेड् अस्य् अग्निष् ट्वा श्रीणात्व् आपस् त्वा समरिण्वन् वातस्य त्वा ध्राज्यै पूष्णो रंह्या ऊष्मणो ऽव्यथिषे ऽपाम् ओषधीनां रसो घृतं घृतपावानः पिबत वसां वसापावानः पिबतान्तरिक्षस्य हविर् असि स्वाहा त्वा वाताय दिशः प्रदिश आदिशो विदिश उद्दिशो दिश ऐन्द्रः प्राणो अङ्गे अङ्गे निदीध्यद् ऐन्द्रो ऽपानो अङ्गे अङ्गे निबोभुवद् ऐन्द्रो व्यानो अङ्गे अङ्गे विबोभुवत् ॥ देव त्वष्टर् भूरि ते सत् समेतु सलक्ष्म यद् विषुरूपं बभूव । देवत्रा यन्तम् अवसे सखायो अनु त्वा माता पितरो मदन्तु
dveṣāṃsi : FN cf. 3.10.1:131.2 svāhordhvanabhasaṃ : FN cf. 3.10.1:131.2 juṣṭaṃ devebhyo havyaṃ ghṛtāvad amuṣmai tvā juṣṭaṃ reḍ asy agniṣ ṭvā śrīṇātv āpas tvā samariṇvan vātasya tvā dhrājyai pūṣṇo raṃhyā ūṣmaṇo 'vyathiṣe 'pām oṣadhīnāṃ raso ghṛtaṃ ghṛtapāvānaḥ pibata vasāṃ vasāpāvānaḥ pibatāntarikṣasya havir asi svāhā tvā vātāya diśaḥ pradiśa ādiśo vidiśa uddiśo diśa aindraḥ prāṇo aṅge aṅge nidīdhyad aindro 'pāno aṅge aṅge nibobhuvad aindro vyāno aṅge aṅge vibobhuvat // deva tvaṣṭar bhūri te sat sametu salakṣma yad viṣurūpaṃ babhūva / devatrā yantam avase sakhāyo anu tvā mātā pitaro madantu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रं गछ स्वाहान्तरिक्षं गछ स्वाहा देवं सवितारं गछ स्वाहाहोरात्रे गछ स्वाहा मित्रावरुणौ गछ स्वाहा द्यावापृथिवी गछ स्वाहा छन्दांसि गछ स्वाहा सोमं गछ स्वाहा यज्ञं गछ स्वाहा दिव्यं नभो गछ स्वाहाग्निं वैश्वानरं गछ स्वाहा मनो हार्दिं यछौषधीभ्यस् त्वा ॥ धाम्नोधाम्नो राजन्न् इतो वरुण नो मुञ्च यद् आपो अघ्न्या वरुणेति शपामहै । ततो वरुण नो मुञ्च ॥ उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमं श्रथाय । अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥ सुमित्रा ना आपा ओषधयः सन्तु दुर्मित्रास् तस्मै सन्तु । यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः
samudraṃ gacha svāhāntarikṣaṃ gacha svāhā devaṃ savitāraṃ gacha svāhāhorātre gacha svāhā mitrāvaruṇau gacha svāhā dyāvāpṛthivī gacha svāhā chandāṃsi gacha svāhā somaṃ gacha svāhā yajñaṃ gacha svāhā divyaṃ nabho gacha svāhāgniṃ vaiśvānaraṃ gacha svāhā mano hārdiṃ yachauṣadhībhyas tvā // dhāmnodhāmno rājann ito varuṇa no muñca yad āpo aghnyā varuṇeti śapāmahai / tato varuṇa no muñca // ud uttamaṃ varuṇa pāśam asmad avādhamaṃ vi madhyamaṃ śrathāya / athā vayam āditya vrate tavānāgaso aditaye syāma // sumitrā nā āpā oṣadhayaḥ santu durmitrās tasmai santu / yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम् अग्ने पृत्सु मर्त्यम् अवा वाजेषु यं जुनाः । स यन्ता शश्वतीर् इषः ॥ जुष्टो वाचो भूयासं जुष्टो वाचस्पतिर् यद् वाचो मधुमत् तस्मै स्वाहा स्वाहा सरस्वत्यै
yam agne pṛtsu martyam avā vājeṣu yaṃ junāḥ / sa yantā śaśvatīr iṣaḥ // juṣṭo vāco bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspatir yad vāco madhumat tasmai svāhā svāhā sarasvatyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निग्राभ्याः स्थ देवश्रुतस् तर्पयत मायुर् मे तर्पयत तर्पयत मा प्रांअं मे तर्पयत तर्पयत मापानं मे तर्पयत तर्पयत मा व्यानं मे तर्पयत तर्पयत मा चक्षुर् मे तर्पयत तर्पयत मा श्रोत्रं मे तर्पयत तर्पयत मा मनो मे तर्पयत तर्पयत मा वाचम् मे तर्पयत तर्पयत मात्मानं मे तर्पयत तर्पयत मा प्रजां मे तर्पयत तर्पयत मा गृहान् मे तर्पयत तर्पयत मा पशून् मे तर्पयत तर्पयत मा गणैर् मा मा वितीतृषत तर्पयत मा
nigrābhyāḥ stha devaśrutas tarpayata māyur me tarpayata tarpayata mā prāṃaṃ me tarpayata tarpayata māpānaṃ me tarpayata tarpayata mā vyānaṃ me tarpayata tarpayata mā cakṣur me tarpayata tarpayata mā śrotraṃ me tarpayata tarpayata mā mano me tarpayata tarpayata mā vācam me tarpayata tarpayata mātmānaṃ me tarpayata tarpayata mā prajāṃ me tarpayata tarpayata mā gṛhān me tarpayata tarpayata mā paśūn me tarpayata tarpayata mā gaṇair mā mā vitītṛṣata tarpayata mā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वात्राः स्थ वृत्रतुरो राध्वं गूर्ता अमृतस्य पत्नीः । ता देवीर् देवत्रेमं यज्ञं धत्तोपहूताः सोमस्य पिबत ॥ यत् ते सोम दिवि ज्योतिर् यत् पृथिव्यां यद् उरा अन्तरिक्षे तेनास्मै यज्ञपतय उरु राये कृध्य् अधि धात्रे वोचो मा भैर् मा संविक्था ऊर्जं धत्स्वोर्जम् अस्मासु धेहि धिषणे ईडिते ईडेथाम् ऊर्जं दधाथाम् ऊर्जम् अस्मासु धत्तं मा वां हिंसिषं मास्मान् युवं हिंसिष्टम्
śvātrāḥ stha vṛtraturo rādhvaṃ gūrtā amṛtasya patnīḥ / tā devīr devatremaṃ yajñaṃ dhattopahūtāḥ somasya pibata // yat te soma divi jyotir yat pṛthivyāṃ yad urā antarikṣe tenāsmai yajñapataya uru rāye kṛdhy adhi dhātre voco mā bhair mā saṃvikthā ūrjaṃ dhatsvorjam asmāsu dhehi dhiṣaṇe īḍite īḍethām ūrjaṃ dadhāthām ūrjam asmāsu dhattaṃ mā vāṃ hiṃsiṣaṃ māsmān yuvaṃ hiṃsiṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचस्पतये पवस्व वृष्णो अंशुभ्यां गभस्तिपूतः ॥ देवो देवानां पवित्रम् असि येषां भागो ऽसि ॥ मधुमतीर् ना इषस् कृधि स्वांकृतो ऽस्य् उर्व् अन्तरिक्षं वीहि विश्वेभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यो मनस् त्वाष्टु स्वाहा त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस् त्वा मरीचिपेभ्यः प्राणाय त्वा यत् ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा प्राग् अपाग् अधराग् उदग् एतास् त्वा दिशा आधावन्त्व् अम्ब निस्मर सम् अरिर् विदाम्
vācaspataye pavasva vṛṣṇo aṃśubhyāṃ gabhastipūtaḥ // devo devānāṃ pavitram asi yeṣāṃ bhāgo 'si // madhumatīr nā iṣas kṛdhi svāṃkṛto 'sy urv antarikṣaṃ vīhi viśvebhya indriyebhyo divyebhyaḥ pārthivebhyo manas tvāṣṭu svāhā tvā subhava sūryāya devebhyas tvā marīcipebhyaḥ prāṇāya tvā yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā prāg apāg adharāg udag etās tvā diśā ādhāvantv amba nismara sam arir vidām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाष्टु : फ़्न् ओएर्तेल्, ज़ुर् कपिष्ठल-कठ-संहिता, प्। ११४ उपयामगृहीतो ऽसि ॥ अन्तर् यछ मघवन् पाहि सोमम् उरुष्य रायः सम् इषो यजस्व ॥ अन्तस् ते द्यावापृथिवी दधाम्य् अन्तर् दधाम्य् उर्व् अन्तरिक्षम् । सजोषा देवैर् अवरैः परैश् चान्तर्यामे मघवन् मादयस्व ॥ वाक् त्वाष्टु स्वाहा त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस् त्वा मरीचिपेभ्यो ऽपानाय त्वा
tvāṣṭu : FN Oertel, Zur Kapiṣṭhala-Kaṭha-Saṃhitā, p. 114 upayāmagṛhīto 'si // antar yacha maghavan pāhi somam uruṣya rāyaḥ sam iṣo yajasva // antas te dyāvāpṛthivī dadhāmy antar dadhāmy urv antarikṣam / sajoṣā devair avaraiḥ paraiś cāntaryāme maghavan mādayasva // vāk tvāṣṭu svāhā tvā subhava sūryāya devebhyas tvā marīcipebhyo 'pānāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ वायो भूष शुचिपा उप नः सहस्रं ते नियुतो विश्ववार । उपो ते अन्धो मद्यम् अयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपेयम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसि वायवे त्वा ॥ इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिर् आगतम् । इन्दवो वाम् उशन्ति हि ॥ उपयामगृहीतो ऽसि वायव इन्द्रवायुभ्यां त्वैष ते योनिः सजोषोभ्यां त्वा
ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṃ te niyuto viśvavāra / upo te andho madyam ayāmi yasya deva dadhiṣe pūrvapeyam // upayāmagṛhīto 'si vāyave tvā // indravāyū ime sutā upa prayobhir āgatam / indavo vām uśanti hi // upayāmagṛhīto 'si vāyava indravāyubhyāṃ tvaiṣa te yoniḥ sajoṣobhyāṃ tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो असि मित्रावरुणाभ्यां त्वैष ते योनिर् ऋतायुभ्यां त्वा
upayāmagṛhīto asi mitrāvaruṇābhyāṃ tvaiṣa te yonir ṛtāyubhyāṃ tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या वां कशा मधुमत्य् अश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ॥ उपयामगृहीतो ऽस्य् अश्विभ्यां त्वैष ते योनिर् माध्वीभ्यां त्वा
yā vāṃ kaśā madhumaty aśvinā sūnṛtāvatī / tayā yajñaṃ mimikṣatam // upayāmagṛhīto 'sy aśvibhyāṃ tvaiṣa te yonir mādhvībhyāṃ tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहितो ऽसि देवेभ्यस् त्वोपयामगृहीतो ऽसि विश्वदेवेभ्यस् त्वोपयामगृहीतो ऽसि विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः ॥ दितेः पुत्राणाम् अदितेर् अकारिषम् उरुशर्मणां बृहतां वरूथिनाम् । येषां नामानि विहितानि धामशश् चित्तैर् यजन्ति भुवनाय जीवसे ॥ उपयामगृहीतो ऽसि विष्णोस् त्वोरुक्रमे गृह्णामि विष्ण उरुक्रमैष ते सोमस् तं रक्षस्व मा त्वा दभन् दुश्चक्षास् ते मावक्शद् अयं वसुः पुरोवसुर् वाक्पा वाचं मे पात्व् अयं वसुर् विदद्वसुश् चक्षुष्पाश् चक्षुर् मे पात्व् अयं वसुः संयद्वसुः श्रोत्रपाः श्रोत्रं मे पातु
upayāmagṛhito 'si devebhyas tvopayāmagṛhīto 'si viśvadevebhyas tvopayāmagṛhīto 'si viśvebhyas tvā devebhyaḥ // diteḥ putrāṇām aditer akāriṣam uruśarmaṇāṃ bṛhatāṃ varūthinām / yeṣāṃ nāmāni vihitāni dhāmaśaś cittair yajanti bhuvanāya jīvase // upayāmagṛhīto 'si viṣṇos tvorukrame gṛhṇāmi viṣṇa urukramaiṣa te somas taṃ rakṣasva mā tvā dabhan duścakṣās te māvakśad ayaṃ vasuḥ purovasur vākpā vācaṃ me pātv ayaṃ vasur vidadvasuś cakṣuṣpāś cakṣur me pātv ayaṃ vasuḥ saṃyadvasuḥ śrotrapāḥ śrotraṃ me pātu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वेनश् चोदयत् पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इमम् अपां संगमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति ॥ उपयामगृहीतो ऽसि शण्डाय त्वैष ते योनिर् वीरतायै त्वा
ayaṃ venaś codayat pṛśnigarbhā jyotirjarāyū rajaso vimāne / imam apāṃ saṃgame sūryasya śiśuṃ na viprā matibhī rihanti // upayāmagṛhīto 'si śaṇḍāya tvaiṣa te yonir vīratāyai tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथा ज्येष्ठराजं बर्हिषदं स्वर्दृशम् । प्रतीचीनं वृजनं दोहसे गिराशुं जयन्तम् अनु यासु वर्धसे ॥ उपयामगृहीतो ऽसि मर्काय त्वैष ते योनिः प्रजाभ्यस् त्वा
taṃ pratnathā pūrvathā viśvathemathā jyeṣṭharājaṃ barhiṣadaṃ svardṛśam / pratīcīnaṃ vṛjanaṃ dohase girāśuṃ jayantam anu yāsu vardhase // upayāmagṛhīto 'si markāya tvaiṣa te yoniḥ prajābhyas tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपनुत्तौ शण्डामर्कौ सह तेन यं द्विष्मो ऽछिन्नस्य ते देव सोम दक्षस्य रायस्पोषस्य सुवीर्यस्याभिरहीतारः स्याम ॥ तुथो ऽसि जनधाया देवास् त्वा शुक्रपाः प्रणयन्तु तुथो ऽसि जनधाया देवास् त्वा मन्थिपाः प्रणयन्त्व् अनाधृष्टासि सुवीराः प्रजाः प्रजनयन् परीहि सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन्न् अभिपरीहि ॥ इन्द्रेण मन्युना युजावबाधे पृतन्यतः । घ्नता वृत्रान्य् अप्रति ॥ संजग्मानौ दिवा पृथिव्या शुक्रौ शुक्रशोचिषौ तौ देवौ शुक्रामन्थिना आयुर् यज्ञे धत्तम् आयुर् यज्ञपतौ पुमांसं गर्भम् आधत्तं गवीण्योः प्राणान् पशुषु यछतं शुक्रस्याधिष्ठानम् असि मन्थिनो ऽधिष्ठानम् असि निरस्तः शण्डो निरस्तो मर्कः सह तेन यं द्विष्मः ॥ या प्रथमा संस्कृतिर् यज्ञे अस्मिन् यः परमो बृहस्पतिश् चिकित्वान् । यो मध्यमो वरुणो मित्रो अग्निस् तस्मा इन्द्राय सुतम् आजुहोत तस्मै सूर्याय सुतम् आजुहोत
apanuttau śaṇḍāmarkau saha tena yaṃ dviṣmo 'chinnasya te deva soma dakṣasya rāyaspoṣasya suvīryasyābhirahītāraḥ syāma // tutho 'si janadhāyā devās tvā śukrapāḥ praṇayantu tutho 'si janadhāyā devās tvā manthipāḥ praṇayantv anādhṛṣṭāsi suvīrāḥ prajāḥ prajanayan parīhi suprajāḥ prajāḥ prajanayann abhiparīhi // indreṇa manyunā yujāvabādhe pṛtanyataḥ / ghnatā vṛtrāny aprati // saṃjagmānau divā pṛthivyā śukrau śukraśociṣau tau devau śukrāmanthinā āyur yajñe dhattam āyur yajñapatau pumāṃsaṃ garbham ādhattaṃ gavīṇyoḥ prāṇān paśuṣu yachataṃ śukrasyādhiṣṭhānam asi manthino 'dhiṣṭhānam asi nirastaḥ śaṇḍo nirasto markaḥ saha tena yaṃ dviṣmaḥ // yā prathamā saṃskṛtir yajñe asmin yaḥ paramo bṛhaspatiś cikitvān / yo madhyamo varuṇo mitro agnis tasmā indrāya sutam ājuhota tasmai sūryāya sutam ājuhota
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये देवा दिव्य् एकादश स्थ पृथिव्याम् अध्य् एकादश स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ ते देवासो यज्ञम् इमं जुषध्वम् ॥ देवासो : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: दवासो। उपयामगृहीतो ऽस्य् आग्रायाणो ऽसि स्वाग्रायणो जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिम् अभि सवनानि पाह्य् अतस् त्वा विष्णुः पातु विशं त्वं पाहीन्द्रियेणैष ते योनिर् विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः
ye devā divy ekādaśa stha pṛthivyām adhy ekādaśa stha / apsukṣito mahinaikādaśa stha te devāso yajñam imaṃ juṣadhvam // devāso : FN emended. Ed.: davāso. upayāmagṛhīto 'sy āgrāyāṇo 'si svāgrāyaṇo jinva yajñaṃ jinva yajñapatim abhi savanāni pāhy atas tvā viṣṇuḥ pātu viśaṃ tvaṃ pāhīndriyeṇaiṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि ॥ इन्द्राय त्वा बृहद्वते वयस्वत उक्थायुवम् । यत् त इन्द्र बृहद् वयस् तस्मै त्वा विष्णवे त्वा ॥ एष ते योनिर् इन्द्राय त्वोपयामगृहीतो ऽसि देवेभ्यस् त्वा देवायुवं गृह्णामि पुनर्हविर् असि देवेभ्यस् त्वा देवायुवं पृणच्मि यज्ञस्यायुषे
upayāmagṛhīto 'si // indrāya tvā bṛhadvate vayasvata ukthāyuvam / yat ta indra bṛhad vayas tasmai tvā viṣṇave tvā // eṣa te yonir indrāya tvopayāmagṛhīto 'si devebhyas tvā devāyuvaṃ gṛhṇāmi punarhavir asi devebhyas tvā devāyuvaṃ pṛṇacmi yajñasyāyuṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरम् ऋत आ जातम् अग्निम् । कविं सम्राजम् अतिथिं जनानाम् आसन्न् आ पात्रं जनयन्त देवाः ॥ उपयामगृहीतो ऽसि वैश्वानराय त्वा ॥ ध्रुवो ऽसि ध्रुवक्षितिर् ध्रुवाणां ध्रुवतमो ऽच्युतानाम् अच्युतक्षित्तम एष ते योनिर् वैश्वानराय त्वा ॥ ध्रुवं ध्रुवेण हविषा वः सोमं नयामसि । यथा नः सर्वा इज् जनः संगमे सुमना असत् ॥ दिवि दिव्यान् दृंहान्तरिक्षे अन्तरिक्ष्यान् पृथिव्यां पार्थिवान्
mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaram ṛta ā jātam agnim / kaviṃ samrājam atithiṃ janānām āsann ā pātraṃ janayanta devāḥ // upayāmagṛhīto 'si vaiśvānarāya tvā // dhruvo 'si dhruvakṣitir dhruvāṇāṃ dhruvatamo 'cyutānām acyutakṣittama eṣa te yonir vaiśvānarāya tvā // dhruvaṃ dhruveṇa haviṣā vaḥ somaṃ nayāmasi / yathā naḥ sarvā ij janaḥ saṃgame sumanā asat // divi divyān dṛṃhāntarikṣe antarikṣyān pṛthivyāṃ pārthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि मधवे त्वा माधवाय त्वा शुक्राय त्वा शुचये त्वा नभसे त्वा नभस्याय त्वेषाय त्वोर्जाय त्वा सहसे त्वा सहस्याय त्वा तपसे त्वा तपस्याय त्वा
upayāmagṛhīto 'si madhave tvā mādhavāya tvā śukrāya tvā śucaye tvā nabhase tvā nabhasyāya tveṣāya tvorjāya tvā sahase tvā sahasyāya tvā tapase tvā tapasyāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्राग्नी आगतं सुतं गीर्भिर् नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राग्निभ्यां त्वैष ते योनिर् इन्द्राग्निभ्यां त्वा
indrāgnī āgataṃ sutaṃ gīrbhir nabho vareṇyam / asya pātaṃ dhiyeṣitā // upayāmagṛhīto 'sīndrāgnibhyāṃ tvaiṣa te yonir indrāgnibhyāṃ tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओमासश् चर्षणीधृतो विश्वे देवासा आगत । दाश्वांसो दाशुषः सुतम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसि विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्य एष ते योनिर् विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः
omāsaś carṣaṇīdhṛto viśve devāsā āgata / dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutam // upayāmagṛhīto 'si viśvebhyas tvā devebhya eṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमं यथा शार्याते अपिबः सुतस्य । तव प्रणीती तव शूर शर्मन्न् आविवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा मरुत्वते
indra marutva iha pāhi somaṃ yathā śāryāte apibaḥ sutasya / tava praṇītī tava śūra śarmann āvivāsanti kavayaḥ suyajñāḥ // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्न् इन्द्रं मरुतश् चिद् अत्र माता यद् वीरं जजनज् जनिष्ठम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा मरुत्वते
janiṣṭhā ugraḥ sahase turāya mandra ojiṣṭho bahulābhimānaḥ / avardhann indraṃ marutaś cid atra mātā yad vīraṃ jajanaj janiṣṭham // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानम् अकवारिं दिव्यं शासम् इन्द्रम् । विश्वासाहम् अवसे नूतनायोग्रं सहोदाम् इह तं हुवे ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा मरुत्वते
marutvantaṃ vṛṣabhaṃ vāvṛdhānam akavāriṃ divyaṃ śāsam indram / viśvāsāham avase nūtanāyograṃ sahodām iha taṃ huve // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुत्वं इन्द्र वृषभो रणाय पिबा सोमम् अनुष्वधं मदाय । आसिञ्चस्व जठरे मध्व ऊर्मिं त्वं राजासि प्रदिवः सुतानाम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा मरुत्वते
marutvaṃ indra vṛṣabho raṇāya pibā somam anuṣvadhaṃ madāya / āsiñcasva jaṭhare madhva ūrmiṃ tvaṃ rājāsi pradivaḥ sutānām // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सजोसा इन्द्र सगणो मरुद्भिः सोमं पिब वृत्रहा शूर विद्वान् । जहि शत्रूंर् अप मृधो नुदस्वाथाभयं कृणुहि विश्वतो नः ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा मरुत्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा मरुत्वते
sajosā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahā śūra vidvān / jahi śatrūṃr apa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonir indrāya tvā marutvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महं इन्द्रो य ओजसा पर्जन्यो वृष्टिमं इव । स्तोमैर् वत्सस्य वावृधे ॥ उपयामगृहीतो ऽसि महेन्द्राय त्वैष ते योनिर् महेन्द्राय त्वा
mahaṃ indro ya ojasā parjanyo vṛṣṭimaṃ iva / stomair vatsasya vāvṛdhe // upayāmagṛhīto 'si mahendrāya tvaiṣa te yonir mahendrāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महं इन्द्रो नृवद् आ चर्षणिप्रा उत द्विबर्हा अमिनः सहोभिः । अस्मद्र्यग् वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर् भूत् ॥ उपयामगृहीतो ऽसि महेन्द्राय त्वैष ते योनिर् महेन्द्राय त्वा
mahaṃ indro nṛvad ā carṣaṇiprā uta dvibarhā aminaḥ sahobhiḥ / asmadryag vāvṛdhe vīryāyoruḥ pṛthuḥ sukṛtaḥ kartṛbhir bhūt // upayāmagṛhīto 'si mahendrāya tvaiṣa te yonir mahendrāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदा चन स्तरीर् असि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । उपोपेन् नु मघवन् भूया इन् नु ते दानं देवस्य पृच्यते ॥ उपयामगृहीतो ऽस्य् आदित्येभ्यस् त्वा ॥ कदा चन प्रयुछस्य् उभे निपासि जन्मनी । तुरीयादित्य सवनं त इन्द्रियम् आतस्था अमृतं दिवि ॥ उपयामगृहीतो ऽस्य् आदित्येभ्यस् त्वा ॥ यज्ञो देवानां प्रत्येतु सुम्नम् आदित्यासो भवता मृडयन्तः । आ वो ऽर्वाची सुमतिर् ववृत्याद् अंहोश् चिद् या वरिवोवित्तरासत् ॥ अहं परस्ताद् अहम् अवस्ताद् अहं विश्वस्य भुवनस्य राजा । अहं सूर्यम् उभयतो ददर्श यद् अन्तरिक्षं तद् उ नः पिताभूत् ॥ उन्नम्भय पृथिवीं भिन्ध्य् अदो दिव्यं नभः । उद्नो दिव्यस्य नो धातर् ईशानो विष्या दृतिम्
kadā cana starīr asi nendra saścasi dāśuṣe / upopen nu maghavan bhūyā in nu te dānaṃ devasya pṛcyate // upayāmagṛhīto 'sy ādityebhyas tvā // kadā cana prayuchasy ubhe nipāsi janmanī / turīyāditya savanaṃ ta indriyam ātasthā amṛtaṃ divi // upayāmagṛhīto 'sy ādityebhyas tvā // yajño devānāṃ pratyetu sumnam ādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ / ā vo 'rvācī sumatir vavṛtyād aṃhoś cid yā varivovittarāsat // ahaṃ parastād aham avastād ahaṃ viśvasya bhuvanasya rājā / ahaṃ sūryam ubhayato dadarśa yad antarikṣaṃ tad u naḥ pitābhūt // unnambhaya pṛthivīṃ bhindhy ado divyaṃ nabhaḥ / udno divyasya no dhātar īśāno viṣyā dṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष् ट्वं शिवेभिर् अद्य परिपाहि नो वृधे । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्यसे रक्षा माकिर् नो अघशंस ईशत ॥ उपयामगृहीतो ऽसि सावित्रो ऽसि जनधाया जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिम् अभि सवनानि पाह्य् अतस् त्वा विष्णुः पातु विशं त्वं पाहीन्द्रियेण
adabdhebhiḥ savitaḥ pāyubhiṣ ṭvaṃ śivebhir adya paripāhi no vṛdhe / hiraṇyajihvaḥ suvitāya navyase rakṣā mākir no aghaśaṃsa īśata // upayāmagṛhīto 'si sāvitro 'si janadhāyā jinva yajñaṃ jinva yajñapatim abhi savanāni pāhy atas tvā viṣṇuḥ pātu viśaṃ tvaṃ pāhīndriyeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि ॥ सुशर्मासि सुप्रतिष्ठानो बृहदुक्षे नमः ॥ एष ते योनिर् विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः
upayāmagṛhīto 'si // suśarmāsi supratiṣṭhāno bṛhadukṣe namaḥ // eṣa te yonir viśvebhyas tvā devebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि बृहस्पतिसुतस्य त इन्द इन्द्रियावतः ॥ पत्नीवन्तं ग्रहं राध्यासम् ॥ अग्ना३इ पत्नीवा३न्त् सजूस् त्वष्ट्रा सोमं पिब
upayāmagṛhīto 'si bṛhaspatisutasya ta inda indriyāvataḥ // patnīvantaṃ grahaṃ rādhyāsam // agnā3i patnīvā3nt sajūs tvaṣṭrā somaṃ piba
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि हरिर् असि हारियोजनो हरिवान् हर्योः स्थाता स्तुतस्तोमस्य ते देव सोम शस्तोक्थस्येष्टयजुषः ॥ हरिवतो हारियोजनस्य हरिवन्तं ग्रहं राध्यासम् ॥ हर्योर् धाना हरिवतीः सहसोमा इन्द्राय रय्यै त्वा पोषाय त्वा
upayāmagṛhīto 'si harir asi hāriyojano harivān haryoḥ sthātā stutastomasya te deva soma śastokthasyeṣṭayajuṣaḥ // harivato hāriyojanasya harivantaṃ grahaṃ rādhyāsam // haryor dhānā harivatīḥ sahasomā indrāya rayyai tvā poṣāya tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ना आयूंषि पवसा आसुवोर्जम् इषं च नः । आरे बाधस्व दुछुनाम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसि अग्नये त्वायुष्मत एष ते योनिर् अग्नये त्वायुष्मते
agnā āyūṃṣi pavasā āsuvorjam iṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva duchunām // upayāmagṛhīto 'si agnaye tvāyuṣmata eṣa te yonir agnaye tvāyuṣmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजस् तद् अस्य तित्विष उभे यत् समवर्तयत् । इन्द्रश् चर्मेव रोदसी ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वौजस्वत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वौजस्वते
ojas tad asya titviṣa ubhe yat samavartayat / indraś carmeva rodasī // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvaujasvata eṣa te yonir indrāya tvaujasvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्रन्न् अस्य केतवो वि रश्मयो जनं अनु । भ्राजन्तो अग्नयो यथा ॥ उपयामगृहीतो ऽसि सूर्याय त्वा भ्राजस्वत एष ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजस्वते
adṛśrann asya ketavo vi raśmayo janaṃ anu / bhrājanto agnayo yathā // upayāmagṛhīto 'si sūryāya tvā bhrājasvata eṣa te yoniḥ sūryāya tvā bhrājasvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रम् इद् धरी वहतो ऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीर् उप यज्ञं च मानुषाणाम् ॥ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा हरिवत एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा हरिवते
indram id dharī vahato 'pratidhṛṣṭaśavasam / ṛṣīṇāṃ ca stutīr upa yajñaṃ ca mānuṣāṇām // upayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā harivata eṣa te yonir indrāya tvā harivate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि रातं देवेभ्यो दक्षाय दक्षवृधम् अग्निह्वरेभ्यस् त्वा ऋतायुभ्या इन्द्रज्येष्ठेभ्यो वरुणराजभ्यो वातापिभ्यः पर्जन्यात्मभ्यः पृथिव्यै त्वान्तरिक्षाय त्वा दिवे त्वाद्भ्यस् त्वौषधीभ्यो वनस्पतिभ्यस् त्वा प्राणाय त्वापानाय त्वा व्यानाय त्वा सते त्वासते त्वा भूताय त्वा भव्याय त्वा येन प्रजा अछिद्रा अजायन्त तस्मै त्वा प्रजापतये विश्वकर्मणे विश्वव्यचसे विभूदाव्ने विभुं भागं जुहोमि स्वाहा ॥ तिस्रो जिह्वस्य समिधः परिज्मनो ऽग्नेर् अकृण्वन्न् उशिजो अमृत्यवे । तासाम् एकाम् अदधुर् मर्त्ये भुजं लोकम् उ द्वे उप जामी ईयतुः
upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmi rātaṃ devebhyo dakṣāya dakṣavṛdham agnihvarebhyas tvā ṛtāyubhyā indrajyeṣṭhebhyo varuṇarājabhyo vātāpibhyaḥ parjanyātmabhyaḥ pṛthivyai tvāntarikṣāya tvā dive tvādbhyas tvauṣadhībhyo vanaspatibhyas tvā prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvā sate tvāsate tvā bhūtāya tvā bhavyāya tvā yena prajā achidrā ajāyanta tasmai tvā prajāpataye viśvakarmaṇe viśvavyacase vibhūdāvne vibhuṃ bhāgaṃ juhomi svāhā // tisro jihvasya samidhaḥ parijmano 'gner akṛṇvann uśijo amṛtyave / tāsām ekām adadhur martye bhujaṃ lokam u dve upa jāmī īyatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ककुभं रूपं वृषभस्य रोचते बृहद् वसूनाम् आधीतौ रुद्राणां कर्मन्न् आदित्यानां चेतसीन्द्राय त्वा विभूवसे जुहोम्य् उशिक् त्वं देव सोम गायत्रेण छन्दसाग्नेर् धामोपेहि वशी त्वं देव सोम त्रैष्टुभेन छन्दसेन्द्रस्य धामोपेह्य् अस्मत्सखा देव सोम जागतेन छन्दसा विश्वेषां देवानां प्रियं पाथा उपेहि
kakubhaṃ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhad vasūnām ādhītau rudrāṇāṃ karmann ādityānāṃ cetasīndrāya tvā vibhūvase juhomy uśik tvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasāgner dhāmopehi vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena chandasendrasya dhāmopehy asmatsakhā deva soma jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānāṃ priyaṃ pāthā upehi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् उ त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥ चित्रं देवानाम् उदगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस् तस्थुषश् च ॥ द्यां गछ स्वर् गछ रूपं वो रूपेणाभ्येमि वयसा वयस् तुथो वो विश्ववेदा विभजतु वर्षिष्ठे अधि नाके पृथिव्याः ॥ एतत् ते अग्ने राध एति सोमच्युतं तन् मित्रस्य पथा नय ॥ अयं नो अग्निर् वरिवस् कृणोत्व् अयं मृधः पुर एतु प्रभिन्दन् । अयं शत्रून् जयतु जर्हृषाणो ऽयं वाजं जयतु वाजसातौ ॥ ऋतस्य पथा प्रेत चन्द्रदक्षिणा ब्राह्मणम् अद्य ऋध्यासं पितृमन्तं पैतृमत्यम् ऋषिम् आर्षेयं सुधातुदक्षिणम् ॥ वि स्वः पश्य व्यन्तरिक्षं यतस्व सदस्यैर् अस्मद्राता मधुमतीर् देवत्रा गछत प्रदातारम् आविशतानवहायास्मान् देवगानेन पथा सुकृतां लोके सीदत तन् नः संस्कृतम्
ud u tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ / dṛśe viśvāya sūryam // citraṃ devānām udagād anīkaṃ cakṣur mitrasya varuṇasyāgneḥ / āprā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ sūrya ātmā jagatas tasthuṣaś ca // dyāṃ gacha svar gacha rūpaṃ vo rūpeṇābhyemi vayasā vayas tutho vo viśvavedā vibhajatu varṣiṣṭhe adhi nāke pṛthivyāḥ // etat te agne rādha eti somacyutaṃ tan mitrasya pathā naya // ayaṃ no agnir varivas kṛṇotv ayaṃ mṛdhaḥ pura etu prabhindan / ayaṃ śatrūn jayatu jarhṛṣāṇo 'yaṃ vājaṃ jayatu vājasātau // ṛtasya pathā preta candradakṣiṇā brāhmaṇam adya ṛdhyāsaṃ pitṛmantaṃ paitṛmatyam ṛṣim ārṣeyaṃ sudhātudakṣiṇam // vi svaḥ paśya vyantarikṣaṃ yatasva sadasyair asmadrātā madhumatīr devatrā gachata pradātāram āviśatānavahāyāsmān devagānena pathā sukṛtāṃ loke sīdata tan naḥ saṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धाता रातिः सवितेदं जुषन्तां प्रजापतिर् वरुणो मित्रो अग्निः । विष्णुस् त्वष्टा प्रजया संरराणो यजमानाय द्रविणं दधातु ॥ सम् इन्द्र नो मनसा नेषि गोभिः सं सूरिभिर् हरिवः सं स्वस्त्या । सं ब्रह्मणा देवकृतं यद् अस्ति सं देवानां सुमतौ यज्ञियानाम् ॥ सं वर्चसा पयसा सं तनूभिर् अगन्महि मनसा सं शिवेन । त्वष्टा सुदत्रो विदधातु रायो ऽनु नो मार्ष्टु तन्वो यद् विरिष्टम् ॥ सुगा वो देवाः सदना कृणोमि य आजग्मेदं सवनं जुषाणाः । जक्षिवांसः पपिवांसश् च विश्वे ऽस्मे धत्त वसवो वसूनि ॥ यान् आवह उशतो देव देवांस् तान् प्रेरय स्वे अग्ने सधस्थे । वहमाना भरमाणा हवींष्य् असुं घर्मं दिवम् आतिष्ठतानु ॥ यद् अद्य त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्न् अग्ने होतारम् अवृणीमहीह । ऋधग् अयाड् ऋधग् उताशमिष्ट विद्वान् प्रजानन्न् उपयाहि यज्ञम् ॥ यज्ञ यज्ञं गछ यज्ञपतिं गछ स्वं योनिं गछ स्वाहैष ते यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाकः सुवीरस् तेन संभव भ्राजं गछ देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुम् इत मनसस्पते सुधात्व् इमं यज्ञं दिवि देवेषु वाते धाः स्वाहा
dhātā rātiḥ savitedaṃ juṣantāṃ prajāpatir varuṇo mitro agniḥ / viṣṇus tvaṣṭā prajayā saṃrarāṇo yajamānāya draviṇaṃ dadhātu // sam indra no manasā neṣi gobhiḥ saṃ sūribhir harivaḥ saṃ svastyā / saṃ brahmaṇā devakṛtaṃ yad asti saṃ devānāṃ sumatau yajñiyānām // saṃ varcasā payasā saṃ tanūbhir aganmahi manasā saṃ śivena / tvaṣṭā sudatro vidadhātu rāyo 'nu no mārṣṭu tanvo yad viriṣṭam // sugā vo devāḥ sadanā kṛṇomi ya ājagmedaṃ savanaṃ juṣāṇāḥ / jakṣivāṃsaḥ papivāṃsaś ca viśve 'sme dhatta vasavo vasūni // yān āvaha uśato deva devāṃs tān preraya sve agne sadhasthe / vahamānā bharamāṇā havīṃṣy asuṃ gharmaṃ divam ātiṣṭhatānu // yad adya tvā prayati yajñe asminn agne hotāram avṛṇīmahīha / ṛdhag ayāḍ ṛdhag utāśamiṣṭa vidvān prajānann upayāhi yajñam // yajña yajñaṃ gacha yajñapatiṃ gacha svaṃ yoniṃ gacha svāhaiṣa te yajño yajñapate sahasūktavākaḥ suvīras tena saṃbhava bhrājaṃ gacha devā gātuvido gātuṃ vittvā gātum ita manasaspate sudhātv imaṃ yajñaṃ divi deveṣu vāte dhāḥ svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरुं हि राजा वरुणश् चकार सूर्याय पन्थाम् अन्वेतवा उ । अपदे पादा प्रतिधातवे ऽकर् उतापवक्ता हृदयाविधश् चित् ॥ शतं ते राजन् भिषजः सहस्रम् उर्वी गभीरा सुमतिष् टे अस्तु ॥ आरे बाधस्व निरृतिं पराचैः कृतं चिद् एनः प्रमुमुग्ध्य् अस्मत् ॥ अग्नेर् अनीकम् अप आविवेशापां नपात् प्रतिरक्षद् असुर्यान् ॥ दमेदमे समिधं यक्ष्य् अग्ने प्रति ते जिह्वा घृतम् उच्चरण्यत् ॥ समुद्रे ते हृदयम् अप्स्व् अन्तः सं त्वा विशन्त्व् ओषधीर् उतापः । यज्ञस्य ते यज्ञपते सूक्तोक्तौ नमोवाके विधेम ॥ स्वाहावभृथ निचुङ्कुण निचेरुर् असि निचुङ्कुणो गृहं गृहो ऽव नो देवैर् देवकृतम् एनो यक्ष्य् अव मर्त्यैर् मर्त्यकृतं चिकित्वान् उरोर् आ नो देव रिषस् पाह्य् अप्सु धौतस्य ते देव सोम नृभिः ष्टुतस्य यस् ते गोसनिर् भक्षो यो अश्वसनिस् तस्य ता उपहूता उपहूतस्य भक्षयामि विचृत्तो वरुणस्य पाशः प्रत्यस्तो वरुणस्य पाशो नमो वरुणस्य पाशायोन्नेतर् वसीयो ना उन्नयाभि ॥ उदुत् ते मधुमत्तमा गिरः स्तोमास ईरते । सत्राजितो धनसा अक्षितोतयो वाजयन्तो रथा इव ॥ कण्वा इव भृगवः सूर्या इव विश्वम् इद् धितम् आनशुः । उदेत प्रजाम् उत वर्चो दधाना युष्मान् राय उत यज्ञा असश्चत ॥ गायत्रं छन्दो अनु संरभध्वम् अथा स्यात सुरभयो गृहेषु । एधो ऽस्य् एधिषीमहि समिद् असि समेधिषीमहि ॥ अपो अद्यान्वचारिषं रसेन समसृक्ष्महि । पयस्वान् अग्ना आगमं तं मा संसृज वर्चसा
uruṃ hi rājā varuṇaś cakāra sūryāya panthām anvetavā u / apade pādā pratidhātave 'kar utāpavaktā hṛdayāvidhaś cit // śataṃ te rājan bhiṣajaḥ sahasram urvī gabhīrā sumatiṣ ṭe astu // āre bādhasva nirṛtiṃ parācaiḥ kṛtaṃ cid enaḥ pramumugdhy asmat // agner anīkam apa āviveśāpāṃ napāt pratirakṣad asuryān // damedame samidhaṃ yakṣy agne prati te jihvā ghṛtam uccaraṇyat // samudre te hṛdayam apsv antaḥ saṃ tvā viśantv oṣadhīr utāpaḥ / yajñasya te yajñapate sūktoktau namovāke vidhema // svāhāvabhṛtha nicuṅkuṇa nicerur asi nicuṅkuṇo gṛhaṃ gṛho 'va no devair devakṛtam eno yakṣy ava martyair martyakṛtaṃ cikitvān uror ā no deva riṣas pāhy apsu dhautasya te deva soma nṛbhiḥ ṣṭutasya yas te gosanir bhakṣo yo aśvasanis tasya tā upahūtā upahūtasya bhakṣayāmi vicṛtto varuṇasya pāśaḥ pratyasto varuṇasya pāśo namo varuṇasya pāśāyonnetar vasīyo nā unnayābhi // udut te madhumattamā giraḥ stomāsa īrate / satrājito dhanasā akṣitotayo vājayanto rathā iva // kaṇvā iva bhṛgavaḥ sūryā iva viśvam id dhitam ānaśuḥ / udeta prajām uta varco dadhānā yuṣmān rāya uta yajñā asaścata // gāyatraṃ chando anu saṃrabhadhvam athā syāta surabhayo gṛheṣu / edho 'sy edhiṣīmahi samid asi samedhiṣīmahi // apo adyānvacāriṣaṃ rasena samasṛkṣmahi / payasvān agnā āgamaṃ taṃ mā saṃsṛja varcasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरेडता मनसा देवान् गछ यज्ञो देवान् गछतु यज्ञो देवान् गम्यात् ॥ वि ते मुञ्चामि रशनां वि रश्मीन् वि योक्त्राणि परिचर्तनानि । धत्ताद् अस्मभ्यं द्रविणेह भद्रं प्र मा ब्रूताद् भागदां देवतासु ॥ इष्टो यज्ञो भृगुभिर् द्रविणोदा यतिभिर् आशीर्दा वसुभिः । अङ्गिरसो मे अस्य यज्ञस्य प्रातरनुवाकैर् अहौषुः ॥ तस्य मा यज्ञस्येष्टस्य वीतस्य द्रविणेहागम्याद् वसुर् यज्ञो वसुमान् यज्ञस् तस्य मा यज्ञस्य वसोर् वसुमतो वस्व् इहागछत्व् अदो मागछत्व् अदो मागम्यात्
areḍatā manasā devān gacha yajño devān gachatu yajño devān gamyāt // vi te muñcāmi raśanāṃ vi raśmīn vi yoktrāṇi paricartanāni / dhattād asmabhyaṃ draviṇeha bhadraṃ pra mā brūtād bhāgadāṃ devatāsu // iṣṭo yajño bhṛgubhir draviṇodā yatibhir āśīrdā vasubhiḥ / aṅgiraso me asya yajñasya prātaranuvākair ahauṣuḥ // tasya mā yajñasyeṣṭasya vītasya draviṇehāgamyād vasur yajño vasumān yajñas tasya mā yajñasya vasor vasumato vasv ihāgachatv ado māgachatv ado māgamyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सं यज्ञपतिर् आशिषा सद् असि सन् मे भूयाः पूर्णम् असि पूर्णं मे भूयाः सर्वम् असि सर्वं मे भूया अक्षितम् अस्य् अक्षितं मे भूयाः प्राच्या दिशा देवा ऋत्विजो मार्जयन्तां दक्षिणया दिशा मासाः पितरो मार्जयन्तां प्रतीच्या दिशा गृहाः पशवो मार्जयन्ताम् उदीच्या दिशापा ओषधयो वनस्पतयो मार्जयन्ताम् ऊर्ध्वया दिशा यज्ञः संवत्सरो मार्जयतां विष्णुः पृथिव्यां व्यक्रंस्त गायत्रेण छन्दसा निर्भक्तः स यं द्विष्मो विष्णुर् अन्तरिक्षे व्यक्रंस्त त्रैष्टुभेन छन्दसा निर्भक्तः स यं द्विष्मो विष्णुर् दिवि व्यक्रंस्त जागतेन छन्दसा निर्भक्तः स यं द्विष्मो ऽगन्म स्वः सं ज्योतिषाभूमेदम् अहम् अमुष्य प्राणं निवेष्टयामि तेजो ऽसि सम् अहं प्रजया सं मया प्रजा सम् अहं पशुभिः सं मया पशवो ऽग्ने गृहपते सुगृहपतिर् अहं त्वया गृहपतिना भूयासं सुगृहपतिस् त्वं मया गृहपतिना भूया अस्थूरि णौ गार्हपत्यं दीदायञ् शतं हिमा द्वायू राधांसि संप्र्ञ्चाना असंपृञ्चानौ तन्वो ऽसा अनु मा तन्व् अछिन्नो दिव्यस् तन्तुर् मा मानुषश् छेदि दिव्याद् धाम्नो मा छित्सि मा मानुषाद् ज्योतिषे तन्तवे त्वा
saṃ yajñapatir āśiṣā sad asi san me bhūyāḥ pūrṇam asi pūrṇaṃ me bhūyāḥ sarvam asi sarvaṃ me bhūyā akṣitam asy akṣitaṃ me bhūyāḥ prācyā diśā devā ṛtvijo mārjayantāṃ dakṣiṇayā diśā māsāḥ pitaro mārjayantāṃ pratīcyā diśā gṛhāḥ paśavo mārjayantām udīcyā diśāpā oṣadhayo vanaspatayo mārjayantām ūrdhvayā diśā yajñaḥ saṃvatsaro mārjayatāṃ viṣṇuḥ pṛthivyāṃ vyakraṃsta gāyatreṇa chandasā nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmo viṣṇur antarikṣe vyakraṃsta traiṣṭubhena chandasā nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmo viṣṇur divi vyakraṃsta jāgatena chandasā nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmo 'ganma svaḥ saṃ jyotiṣābhūmedam aham amuṣya prāṇaṃ niveṣṭayāmi tejo 'si sam ahaṃ prajayā saṃ mayā prajā sam ahaṃ paśubhiḥ saṃ mayā paśavo 'gne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaṃ sugṛhapatis tvaṃ mayā gṛhapatinā bhūyā asthūri ṇau gārhapatyaṃ dīdāyañ śataṃ himā dvāyū rādhāṃsi saṃprñcānā asaṃpṛñcānau tanvo 'sā anu mā tanv achinno divyas tantur mā mānuṣaś chedi divyād dhāmno mā chitsi mā mānuṣād jyotiṣe tantave tvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर् द्विषन्तं निर् अरातिं दह रुद्रास् त्वायछन्न् आदित्यास् त्वास्तृणन् ॥ गोमं अग्ने ऽविमं अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदम् इद् अप्रमृष्यः । इडावान् एषो असुर प्रजावान् दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥ सं पत्नी पत्या सुकृतेषु गछतां यज्ञस्य युक्तौ धुर्या अभूताम् । आप्रीणानौ विजहता अरातिं दिवि ज्योतिर् उत्तमम् आरभेथां स्वाहा ॥ अभूताम् : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। पत्नि पत्न्य् एष ते लोको नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीर् या सरस्वती वेशयमनी तस्यै स्वाहा ॥ या सरस्वती वेशभगीना तस्यास् ते भक्तिवानो भूयास्म ॥ अयाश् चाग्ने ऽस्य् अनभिशस्तिश् च सत्यम् इत् त्वम् अया असि । अयाः सन् मनसा कृत्तो ऽयाः सन् हव्यम् ऊहिषे ऽया नो धेहि भेषजं स्वाहा
nir dviṣantaṃ nir arātiṃ daha rudrās tvāyachann ādityās tvāstṛṇan // gomaṃ agne 'vimaṃ aśvī yajño nṛvatsakhā sadam id apramṛṣyaḥ / iḍāvān eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān // saṃ patnī patyā sukṛteṣu gachatāṃ yajñasya yuktau dhuryā abhūtām / āprīṇānau vijahatā arātiṃ divi jyotir uttamam ārabhethāṃ svāhā // abhūtām : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. patni patny eṣa te loko namas te astu mā mā hiṃsīr yā sarasvatī veśayamanī tasyai svāhā // yā sarasvatī veśabhagīnā tasyās te bhaktivāno bhūyāsma // ayāś cāgne 'sy anabhiśastiś ca satyam it tvam ayā asi / ayāḥ san manasā kṛtto 'yāḥ san havyam ūhiṣe 'yā no dhehi bheṣajaṃ svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवान् जनम् अगन् यज्ञस् ततो मा यज्ञस्याशीर् आगछतु पितॄन् जनम् अगन् यज्ञस् ततो मा यज्ञस्याशीर् आगछतु मनुष्यान् जनम् अगन् यज्ञस् ततो मा यज्ञस्याशीर् आगछत्व् अप ओषधीर् वनस्पतीन् जनम् अगन् यज्ञस् ततो मा यज्ञस्याशीर् आगछतु पञ्चजनं जनम् अगन् यज्ञस् ततो मा यज्ञस्याशीर् आगछतु पञ्चानां त्वा वातानां धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा दिशां धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा सलिलानां धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा पृष्ठानां धर्त्राय गृह्णामि पञ्चानां त्वा पञ्चजनानां धर्त्राय गृह्णामि चरोस् त्वा पञ्चबिलस्य धर्त्राय गृह्णामि ॥ धामासि प्रियं देवानाम् अनाधृष्टं देवयजनम् । देववीत्यै त्वा गृह्णामि ॥ भूर् अस्माकं हव्यं देवानाम् आशिषो यजमानस्य देवताभ्यस् त्वा देवताभिर् गृह्णामि
devān janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgachatu pitṝn janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgachatu manuṣyān janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgachatv apa oṣadhīr vanaspatīn janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgachatu pañcajanaṃ janam agan yajñas tato mā yajñasyāśīr āgachatu pañcānāṃ tvā vātānāṃ dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā diśāṃ dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā salilānāṃ dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā pṛṣṭhānāṃ dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā pañcajanānāṃ dhartrāya gṛhṇāmi caros tvā pañcabilasya dhartrāya gṛhṇāmi // dhāmāsi priyaṃ devānām anādhṛṣṭaṃ devayajanam / devavītyai tvā gṛhṇāmi // bhūr asmākaṃ havyaṃ devānām āśiṣo yajamānasya devatābhyas tvā devatābhir gṛhṇāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समृतयज्ञो वा एष यद् दर्शपूर्णमासौ कस्य वाह यक्ष्यमाणस्य देवता यज्ञम् आगछन्ति कस्य वा न बहूनां समानम् अहर् यजमानानां यः पूर्वेद्युर् अग्निं गृह्णाति स श्वो भूते देवता अभियजते ममाग्ने वर्चो विहवेष्व् अस्त्व् इति पूर्वम् अग्निं गृह्णाति देवता वा एतत् पूर्वेद्युर् अग्रहीत् ताः श्वो भूते ऽभियजते बर्हिषा वै पूर्णमासे व्रतम् उपयन्ति वत्सैर् अमावास्यायां पुरा वत्सानाम् अपाकर्तोर् दंपती अश्नीयातां हस्ता अवनिज्य दक्षिणतो ऽग्निम् उपतिष्ठेताग्ने व्रतपते व्रतम् आलप्स्य इत्य् अग्निर् वै देवानां व्रतपतिर् ब्राह्मणो व्रतभृद् व्रतपतय एव प्रोच्य व्रतम् आलभते ऽग्निं होतारम् उप तं हुव इति येन हविर् निर्वप्स्यन्त् स्यात् तद् अभिमृशेद् देवतानां वा एष ग्रहो देवता वा एतद् अग्रहीद् युनज्मि त्वा ब्रह्मणा दैव्येनेति परिधिषु परिधीयमाणेषु वदेद् अग्नेर् वा एष योगो ऽग्निम् एतद् युनक्ति युनक्तो ऽस्मै हव्यं वहत्य् अस्मास्व् इन्द्र इन्द्रियं दधात्व् इतीडायाम् उपहूयमानायां वदेद् इडाया वा एष दोहा इडां वा एतद् दुहे ऽथो इन्द्रियं वा इडेन्द्रियम् एवात्मन् धत्त आम् आशिषो दोहकामा इत्य् आशिषो वै दोहकामा यजमानम् अभिसर्पन्ति ता दक्षिणतो यजमानलोकम् उपतिष्ठते ता यथा धेनवो ऽदुग्धा अपक्रामन्त्य् एवम् अस्माद् आशिषो ऽदुग्धा अपक्रामन्ति य एवं न वेदाथ य एवं वेदाशिष एव दुहे सा मे सत्याशीर् देवान् गम्याद् इति प्रस्तरे प्रह्रियमाणे वदेत् सत्यां वा एतद् आशिषं देवान् गमयित्वाथ वरं वृणीत एतद् ध स्म वा आहौपाविर् जानश्रुतेयः सहस्रेणेष्ट्वा कम् उ ष्विद् अतो ऽधि वरं वरिष्यामह इति सहस्रेण यक्षीयेति ह स्म वाव ततः पुराह वि ते मुञ्चामि रशनां वि रश्मीन् इति परिधिषु प्रह्रियमाणेषु वदेद् देवता वा एतत् स्वर्गं लोकं गमयित्वा प्रतिष्ठाप्य व्यमौग् इष्टो यज्ञो भृगुभिर् इति यज्ञस्य वा एष दोहो यज्ञम् एतद् दुह एतद् ध स्म वा आह कपिवनो भौवायनः किम् उ स यज्ञेन यजेत यो गाम् इव यज्ञं न दुहीत सुदोहतरो हि गोर् इति
samṛtayajño vā eṣa yad darśapūrṇamāsau kasya vāha yakṣyamāṇasya devatā yajñam āgachanti kasya vā na bahūnāṃ samānam ahar yajamānānāṃ yaḥ pūrvedyur agniṃ gṛhṇāti sa śvo bhūte devatā abhiyajate mamāgne varco vihaveṣv astv iti pūrvam agniṃ gṛhṇāti devatā vā etat pūrvedyur agrahīt tāḥ śvo bhūte 'bhiyajate barhiṣā vai pūrṇamāse vratam upayanti vatsair amāvāsyāyāṃ purā vatsānām apākartor daṃpatī aśnīyātāṃ hastā avanijya dakṣiṇato 'gnim upatiṣṭhetāgne vratapate vratam ālapsya ity agnir vai devānāṃ vratapatir brāhmaṇo vratabhṛd vratapataya eva procya vratam ālabhate 'gniṃ hotāram upa taṃ huva iti yena havir nirvapsyant syāt tad abhimṛśed devatānāṃ vā eṣa graho devatā vā etad agrahīd yunajmi tvā brahmaṇā daivyeneti paridhiṣu paridhīyamāṇeṣu vaded agner vā eṣa yogo 'gnim etad yunakti yunakto 'smai havyaṃ vahaty asmāsv indra indriyaṃ dadhātv itīḍāyām upahūyamānāyāṃ vaded iḍāyā vā eṣa dohā iḍāṃ vā etad duhe 'tho indriyaṃ vā iḍendriyam evātman dhatta ām āśiṣo dohakāmā ity āśiṣo vai dohakāmā yajamānam abhisarpanti tā dakṣiṇato yajamānalokam upatiṣṭhate tā yathā dhenavo 'dugdhā apakrāmanty evam asmād āśiṣo 'dugdhā apakrāmanti ya evaṃ na vedātha ya evaṃ vedāśiṣa eva duhe sā me satyāśīr devān gamyād iti prastare prahriyamāṇe vadet satyāṃ vā etad āśiṣaṃ devān gamayitvātha varaṃ vṛṇīta etad dha sma vā āhaupāvir jānaśruteyaḥ sahasreṇeṣṭvā kam u ṣvid ato 'dhi varaṃ variṣyāmaha iti sahasreṇa yakṣīyeti ha sma vāva tataḥ purāha vi te muñcāmi raśanāṃ vi raśmīn iti paridhiṣu prahriyamāṇeṣu vaded devatā vā etat svargaṃ lokaṃ gamayitvā pratiṣṭhāpya vyamaug iṣṭo yajño bhṛgubhir iti yajñasya vā eṣa doho yajñam etad duha etad dha sma vā āha kapivano bhauvāyanaḥ kim u sa yajñena yajeta yo gām iva yajñaṃ na duhīta sudohataro hi gor iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सं यज्ञपतिर् आशिषेति यजमानो यजमानभागं प्राश्नाति यजमानो वै यज्ञपतिर् यज्ञो यजमानभागो यद् यजमानो यजमानभागं प्राश्नाति यज्ञपता एव यज्ञं प्रतिष्ठापयति यदि प्रवसेत् समिष्टयजुषा सह जुहुयाद् अग्ना एव यज्ञं प्रतिष्ठापयति यद् धविर् निर्वप्स्यन्न् अग्नौ निष्टपत्य् अग्नेर् एव यज्ञं निर्मिमीते ऽथ यद् धविर् निर्वप्स्यन् यजमानाय प्राह यज्ञपतेर् एवाधि यज्ञं निर्मिमीते ऽग्निर् वै भूयांसं प्रदहत्य् एतं वै लोकं यजमानो न्व् अतिमुच्यते यद् एता आपो ऽतिसृज्यन्ते ऽछिन्नं स्रावायितव्या अद्भिर् वा एतद् यजमानो ऽग्नेर् आत्मानम् अन्तर्धत्ते द्वया वै देवा यजमानस्य गृहम् आगछन्ति सोमपा अन्ये ऽसोमपा अन्ये हुतादो ऽन्ये ऽहुतादो ऽन्य एते वै देवा अहुतादो यद् ब्राह्मणा एतद्देवत्य एष यः पुरानीजान एते वा एतस्य प्रजायाः पशूनाम् ईशते ते ऽस्याप्रीता इषम् ऊर्जम् आदायापक्रामन्ति यद् अन्वाहार्यम् अन्वाहरति तान् एव तेन प्रीणाति दक्षिणतःसद्भ्यः परिहर्तवा आह दक्षिणावतैव यज्ञेन यजत आहुतिभिर् एव देवान् हुतादः प्रीणाति ते ऽस्मै प्रीता इषम् ऊर्जं नियछन्ति
saṃ yajñapatir āśiṣeti yajamāno yajamānabhāgaṃ prāśnāti yajamāno vai yajñapatir yajño yajamānabhāgo yad yajamāno yajamānabhāgaṃ prāśnāti yajñapatā eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati yadi pravaset samiṣṭayajuṣā saha juhuyād agnā eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati yad dhavir nirvapsyann agnau niṣṭapaty agner eva yajñaṃ nirmimīte 'tha yad dhavir nirvapsyan yajamānāya prāha yajñapater evādhi yajñaṃ nirmimīte 'gnir vai bhūyāṃsaṃ pradahaty etaṃ vai lokaṃ yajamāno nv atimucyate yad etā āpo 'tisṛjyante 'chinnaṃ srāvāyitavyā adbhir vā etad yajamāno 'gner ātmānam antardhatte dvayā vai devā yajamānasya gṛham āgachanti somapā anye 'somapā anye hutādo 'nye 'hutādo 'nya ete vai devā ahutādo yad brāhmaṇā etaddevatya eṣa yaḥ purānījāna ete vā etasya prajāyāḥ paśūnām īśate te 'syāprītā iṣam ūrjam ādāyāpakrāmanti yad anvāhāryam anvāharati tān eva tena prīṇāti dakṣiṇataḥsadbhyaḥ parihartavā āha dakṣiṇāvataiva yajñena yajata āhutibhir eva devān hutādaḥ prīṇāti te 'smai prītā iṣam ūrjaṃ niyachanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् असि सन् मे भूया इत्य् आशिषो वा एतास् ता एवावरुन्द्धे पूर्णम् असि पूर्णं मे भूया इति पूर्णो ह वा अमुत्राङ्गैः संभवति सर्वम् असि सर्वं मे भूया इति सर्वो ह वा अमुत्राङ्गैः संभवत्य् अक्षितम् अस्य् अक्षितं मे भूया इत्य् अक्षितो ह वा अमुत्राङ्गैः संभवति प्राच्या दिशा देवा ऋत्विजो मार्जयन्ताम् इत्य् एता वै यज्ञस्य मृष्टय एताः शान्तयस् ता बैजवापयो विदाम् अक्रंस् तेषां मृष्टो यज्ञः शान्तो ऽभूद् अघातुकः पशुपतिः पशूंस् तद् य एवं वेद मृष्ट एवास्य यज्ञः शान्तो भवत्य् अघातुकः पशुपतिः पशून् विष्णुः पृथिव्यां व्यक्रंस्त गायत्रेण छन्दसेति विष्णुमुखा वै देवा असुरान् एभ्यो लोकेभ्यः प्रणुद्य स्वर्गं लोकम् आयंस् तद् विष्णुमुखो वा एतद् यजमानो भ्रातृव्यम् एभ्यो लोकेभ्यः प्रणुद्य स्वर्गं लोकम् एत्य् अगन्म स्वर् इति स्वर्गम् एव लोकम् एति सं ज्योतिषाभूमेति ज्योतिर् हि स्वर्गो लोक इदम् अहम् अमुष्य प्राणं निवेष्टयामीति प्राणम् एवास्य निवेष्टयतीत्थं पर्यावर्तत एवं हि यज्ञः पर्यावर्तते ऽथो अमुष्य वा एतद् आदित्यस्यावृतम् अनु पर्यावर्तते तेजो ऽसीत्य् आह तेजो ह्य् अग्निः स वै हित्वा प्रजां च पशूंश् च स्वर् एति यद् आह सम् अहं प्रजया सं मया प्रजा सम् अहं पशुभिः सं मया पशव इति प्रजायां चैव पशुषु च प्रतितिष्ठत्य् अग्ने गृहपते सुगृहपतिर् अहं त्वया गृहपतिना भूयासं सुगृहपतिस् त्वं मया गृहपतिना भूया इत्य् अग्रहणौ संजीर्यतः सर्वम् आयुर् इतो नार्तिं नीतः पुत्रस्य नाम गृह्णाति प्रजाम् एवानु समतानीत् स वै मानुषम् एवाभ्य् उपावर्तते मनुष्यस्य हि नाम गृह्णाति यद् आहाछिन्नो दिव्यस् तन्तुर् मा मानुषश् छेदीति दिव्यं चैव मानुषं च समतानीद् दिव्याद् धाम्नो मा छित्सि मा मानुषाद् इत्य् उभा इमं लोकं जयतः सह स्वर्गे लोके भवतः
sad asi san me bhūyā ity āśiṣo vā etās tā evāvarunddhe pūrṇam asi pūrṇaṃ me bhūyā iti pūrṇo ha vā amutrāṅgaiḥ saṃbhavati sarvam asi sarvaṃ me bhūyā iti sarvo ha vā amutrāṅgaiḥ saṃbhavaty akṣitam asy akṣitaṃ me bhūyā ity akṣito ha vā amutrāṅgaiḥ saṃbhavati prācyā diśā devā ṛtvijo mārjayantām ity etā vai yajñasya mṛṣṭaya etāḥ śāntayas tā baijavāpayo vidām akraṃs teṣāṃ mṛṣṭo yajñaḥ śānto 'bhūd aghātukaḥ paśupatiḥ paśūṃs tad ya evaṃ veda mṛṣṭa evāsya yajñaḥ śānto bhavaty aghātukaḥ paśupatiḥ paśūn viṣṇuḥ pṛthivyāṃ vyakraṃsta gāyatreṇa chandaseti viṣṇumukhā vai devā asurān ebhyo lokebhyaḥ praṇudya svargaṃ lokam āyaṃs tad viṣṇumukho vā etad yajamāno bhrātṛvyam ebhyo lokebhyaḥ praṇudya svargaṃ lokam ety aganma svar iti svargam eva lokam eti saṃ jyotiṣābhūmeti jyotir hi svargo loka idam aham amuṣya prāṇaṃ niveṣṭayāmīti prāṇam evāsya niveṣṭayatītthaṃ paryāvartata evaṃ hi yajñaḥ paryāvartate 'tho amuṣya vā etad ādityasyāvṛtam anu paryāvartate tejo 'sīty āha tejo hy agniḥ sa vai hitvā prajāṃ ca paśūṃś ca svar eti yad āha sam ahaṃ prajayā saṃ mayā prajā sam ahaṃ paśubhiḥ saṃ mayā paśava iti prajāyāṃ caiva paśuṣu ca pratitiṣṭhaty agne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaṃ sugṛhapatis tvaṃ mayā gṛhapatinā bhūyā ity agrahaṇau saṃjīryataḥ sarvam āyur ito nārtiṃ nītaḥ putrasya nāma gṛhṇāti prajām evānu samatānīt sa vai mānuṣam evābhy upāvartate manuṣyasya hi nāma gṛhṇāti yad āhāchinno divyas tantur mā mānuṣaś chedīti divyaṃ caiva mānuṣaṃ ca samatānīd divyād dhāmno mā chitsi mā mānuṣād ity ubhā imaṃ lokaṃ jayataḥ saha svarge loke bhavataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽभूद् : फ़्न् फ़्रोम् अभूद्। एद्।: भूद् इति य एव देवा यज्ञहनश् च यज्ञमुषश् च पृथिव्यां तांस् तीर्त्वान्तरिक्षम् आरुहद् य एव देवा यज्ञहनश् च यज्ञमुषश् चान्तरिक्षे तांस् तीर्त्वा दिवम् अगन् य एव देवा यज्ञहनश् च यज्ञमुषश् च दिवि तांस् तीर्त्वा सजातानां मध्ये श्रैष्ठ्या आधाद् एनं शिरो वा एतद् यज्ञस्य यत् पुरोडाशः केशा वेदो यद् वेदेन पुरोडाशं संमार्ष्टि यज्ञस्य सर्वत्वायाथो मेध्यत्वाय यज्ञो वै देवेभ्यस् तिरो ऽभवत् तं देवा वेदेनाविन्दंस् तद् वेदस्य वेदत्वं यद् वेदेन वेद्याम् आस्ते यज्ञम् एवास्मै विन्दति पत्न्यै वेदं प्रयछति दुरनुवेदो वा अमुत्र यज्ञो यज्ञम् एवास्मै विन्दति त्रिः प्रयछति त्रिषत्या हि देवा उपस्था आस्यते पुमांसं जानुका भवति पशवो वै वेद ओषधयो ह्य् एष एष खलु वै पशूनां लोको यद् अन्तराग्नी स्वे वा एतल् लोके यजमानो भ्रातृव्यस्य पशून् वृङ्क्ते ऽर्धमासेऽर्धमासे वै यज्ञो विछिद्यते संततम् आहवनीयात् स्तृणन्न् एति यज्ञस्य संतत्यै तं संततम् उत्तरे ऽर्धमासे ऽभियजते गोमं अग्ने ऽविमं अश्वी यज्ञ इति गोमन्तम् एवाविमन्तम् अश्विनं यज्ञम् अकर् इडावान् एषो असुर प्रजावान् दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् इत्य् आशिषम् एवाशास्ते सं पत्नी पत्या सुकृतेषु गछताम् इत्य् एष वै पत्न्या यज्ञस्यान्वारम्भः सह स्वर्गे लोके भवतो या वा एतस्य पत्नी सैतं संप्रति पश्चाद् अन्वास्ते यत् संप्रति पश्चाद् अन्वासीत प्रजाम् अस्या निर्दहेद् यद् आह पत्नि पत्न्य् एष ते लोक इति लोकम् एवास्या अकर् अनिर्दाहुको ऽस्याः प्रजां भवति या सरस्वती वेशयमनीति वेशयमनं वेशान् एवास्मै तेन यछत्य् उतास्याजीवन्तः सजाता उपासते वाचम् इन् न्व् अस्य ब्राह्मणस्य वा राजन्यस्य वोपास्मह इति मांसं तु न पचेयुस् तस्मिन्न् अग्नौ यत् पचेयुः क्रव्यादं कुर्युर् न हि तस्मिन्न् अग्नौ मांसं पचन्ति यस्मिन्न् आहुतीर् जुह्वत्य् अयाश् चाग्ने ऽस्य् अनभिशस्तिश् चेत्य् अया वै नामैषाग्नेः प्रिया तनूर् अया मर्याधैर् येणेति खलु वा आहुर् यच् चैवात्र यज्ञे क्रियते यच् च न यां चैवात्र यज्ञस्य प्रायश्चित्तिं विद्म यां च न तस्यैषोभयस्य प्रायश्चित्तिः
'bhūd : FN from abhūd. Ed.: bhūd iti ya eva devā yajñahanaś ca yajñamuṣaś ca pṛthivyāṃ tāṃs tīrtvāntarikṣam āruhad ya eva devā yajñahanaś ca yajñamuṣaś cāntarikṣe tāṃs tīrtvā divam agan ya eva devā yajñahanaś ca yajñamuṣaś ca divi tāṃs tīrtvā sajātānāṃ madhye śraiṣṭhyā ādhād enaṃ śiro vā etad yajñasya yat puroḍāśaḥ keśā vedo yad vedena puroḍāśaṃ saṃmārṣṭi yajñasya sarvatvāyātho medhyatvāya yajño vai devebhyas tiro 'bhavat taṃ devā vedenāvindaṃs tad vedasya vedatvaṃ yad vedena vedyām āste yajñam evāsmai vindati patnyai vedaṃ prayachati duranuvedo vā amutra yajño yajñam evāsmai vindati triḥ prayachati triṣatyā hi devā upasthā āsyate pumāṃsaṃ jānukā bhavati paśavo vai veda oṣadhayo hy eṣa eṣa khalu vai paśūnāṃ loko yad antarāgnī sve vā etal loke yajamāno bhrātṛvyasya paśūn vṛṅkte 'rdhamāse'rdhamāse vai yajño vichidyate saṃtatam āhavanīyāt stṛṇann eti yajñasya saṃtatyai taṃ saṃtatam uttare 'rdhamāse 'bhiyajate gomaṃ agne 'vimaṃ aśvī yajña iti gomantam evāvimantam aśvinaṃ yajñam akar iḍāvān eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān ity āśiṣam evāśāste saṃ patnī patyā sukṛteṣu gachatām ity eṣa vai patnyā yajñasyānvārambhaḥ saha svarge loke bhavato yā vā etasya patnī saitaṃ saṃprati paścād anvāste yat saṃprati paścād anvāsīta prajām asyā nirdahed yad āha patni patny eṣa te loka iti lokam evāsyā akar anirdāhuko 'syāḥ prajāṃ bhavati yā sarasvatī veśayamanīti veśayamanaṃ veśān evāsmai tena yachaty utāsyājīvantaḥ sajātā upāsate vācam in nv asya brāhmaṇasya vā rājanyasya vopāsmaha iti māṃsaṃ tu na paceyus tasminn agnau yat paceyuḥ kravyādaṃ kuryur na hi tasminn agnau māṃsaṃ pacanti yasminn āhutīr juhvaty ayāś cāgne 'sy anabhiśastiś cety ayā vai nāmaiṣāgneḥ priyā tanūr ayā maryādhair yeṇeti khalu vā āhur yac caivātra yajñe kriyate yac ca na yāṃ caivātra yajñasya prāyaścittiṃ vidma yāṃ ca na tasyaiṣobhayasya prāyaścittiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य : फ़्न् मित्त्wएदे। एद्।: वाचमिन्वस्य देवान् जनम् अगन् यज्ञ इति स्कन्नम् अभिमन्त्रयेत जनं वा एतद् यज्ञस्य गछति यत् स्कन्दति जनो हीयम् अस्मद् अधि यज्ञस्य वा एतज् जनं गतस्याशिषम् अवरुन्द्धे पञ्चानां त्वा वातानां धर्त्राय गृह्णामीति पाङ्क्तो यज्ञो यावान् एव यज्ञस् तम् आलब्धायं वाव यः पवत एष यज्ञस् तम् एवाग्रहीत् पञ्चानां त्वा दिशां धर्त्राय गृह्णामीतीमा एव पञ्च दिशो ऽग्रहीत् पञ्चानां त्वा सलिलानां धर्त्राय गृह्णामीति पशवो वै सलिलं पशून् एवाग्रहीत् पञ्चानां त्वा पृष्ठानां धर्त्राय गृह्णामीति पृष्ठान्य् एवाग्रहीत् तेनास्य पृष्ठवन्तौ दर्शपूर्णमासौ संतता अविछिन्नौ भवतः पञ्चानां त्वा पञ्चजनानां धर्त्राय गृह्णामीति छन्दांसि वै पञ्च पञ्चजनाश् छन्दांस्य् एवाग्रहीच् चरोस् त्वा पञ्चबिलस्य धर्त्राय गृह्णामीतीमे वै लोकाश् चरुः पञ्चबिल इमान् एव लोकान् अग्रहीत् ॥ धामासि प्रियं देवानाम् अनाधृष्टं देवयजनम् । देववीत्यै त्वा गृह्णामि ॥ इति प्रज्ञात आज्यग्रहः पथागाद् भूर् अस्माकं हव्यं देवानाम् आशिषो यजमानस्येति भूतिम् एवात्मन आशास्ते हव्यं देवेभ्य आशिषो यजमानाय देवताभ्यस् त्वा देवताभिर् गृह्णामीति देवताभ्य एवैनं देवताभिर् अग्रहीत्
asya : FN Mittwede. Ed.: vācaminvasya devān janam agan yajña iti skannam abhimantrayeta janaṃ vā etad yajñasya gachati yat skandati jano hīyam asmad adhi yajñasya vā etaj janaṃ gatasyāśiṣam avarunddhe pañcānāṃ tvā vātānāṃ dhartrāya gṛhṇāmīti pāṅkto yajño yāvān eva yajñas tam ālabdhāyaṃ vāva yaḥ pavata eṣa yajñas tam evāgrahīt pañcānāṃ tvā diśāṃ dhartrāya gṛhṇāmītīmā eva pañca diśo 'grahīt pañcānāṃ tvā salilānāṃ dhartrāya gṛhṇāmīti paśavo vai salilaṃ paśūn evāgrahīt pañcānāṃ tvā pṛṣṭhānāṃ dhartrāya gṛhṇāmīti pṛṣṭhāny evāgrahīt tenāsya pṛṣṭhavantau darśapūrṇamāsau saṃtatā avichinnau bhavataḥ pañcānāṃ tvā pañcajanānāṃ dhartrāya gṛhṇāmīti chandāṃsi vai pañca pañcajanāś chandāṃsy evāgrahīc caros tvā pañcabilasya dhartrāya gṛhṇāmītīme vai lokāś caruḥ pañcabila imān eva lokān agrahīt // dhāmāsi priyaṃ devānām anādhṛṣṭaṃ devayajanam / devavītyai tvā gṛhṇāmi // iti prajñāta ājyagrahaḥ pathāgād bhūr asmākaṃ havyaṃ devānām āśiṣo yajamānasyeti bhūtim evātmana āśāste havyaṃ devebhya āśiṣo yajamānāya devatābhyas tvā devatābhir gṛhṇāmīti devatābhya evainaṃ devatābhir agrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानां वा एतद् आयतनं यद् आहवनीयो यद् अन्तराग्नी तत् पशूनां मनुष्याणां गार्हपत्यः पित्πणाम् ओदनपचनः सर्वा ह वा अस्य यक्ष्यमाणस्य देवता यज्ञम् आगछन्ति य एवं वेद पूर्वं चाग्निम् अपरं च परिस्तरीतवा आह मनुष्याणां वै नवावसानं प्रियं नवावसानम् एवाकर् मेध्यत्वायाग्नेर् जिह्वासि वाचो विसर्जनम् इति पुरोडाश्यान् आवपति देवतानां वा एष ग्रहो देवता वा एतद् अग्रहीद् एतद् ध स्म वा आहारुण औपवेशिर् अहुतासु वा अहम् आहुतिषु देवता हव्यं गमयामि संस्थितेन यज्ञेन संस्थां गछानीति तद् य एवं वेदाहुतास्व् एवास्याहुतिषु देवता हव्यं गछति संस्थितेन यज्ञेन संस्थां गछत्य् औलूखलाभ्यां वै दृषदा हविष्कृद् एहि ॥ इति देवा यज्ञाद् रक्षांस्य् अपाघ्नत यद् औलूखला उद्वादयन्ति दृषदौ समाघ्नन्ति ॥ हविष्कृद् एहि ॥ इत्य् आह रक्षसाम् अपहत्यय् अपः प्रणीय वाचं यछति मनसा वै प्रजापतिर् यज्ञम् अतनुतौलूखलयोर् उद्वदितोर् अध्वर्युश् च यजमानश् च वाचं यछेतां प्रजापतिर् एव भूत्वा मनसा यज्ञं तन्वाते न सर्वाणि सह यज्ञायुधानि प्रहृत्यानि मानुषं तत् क्रियते नैकमेकं पितृदेवत्यं तद् द्वेद्वे सह प्रहृत्ये याज्यानुवाक्ययो रूपम् उपवसत्य् उभयांस् तेन पशून् अवरुन्द्धे ग्राम्यांस् चारण्यांश् च यद् ग्राम्यस्य नाश्नाति तेन ग्राम्यान् अवरुन्द्धे ऽथ यद् आरण्यस्याश्नाति तेनारण्यान् अथो इन्द्रियं वा आरण्यम् इन्द्रियम् एवात्मन् धत्ते न माषाणाम् अश्नीयाद् अयज्ञिया वै माषा न तस्य सायम् अश्नीयाद् यस्य प्रातर् यक्ष्यमाणः स्याद् अप्रतिजग्धेन वै देवा हव्येन वसीयोभूयम् अगछन् प्रतिजग्धेनासुराः पराभवंस् तद् अप्रतिजग्धेन वा एतद् धव्येन यजमानो वसीयोभूयं गछति परास्य भ्रातृव्यो भवति यो वै श्रद्धाम् अनालभ्य यजते पापीयान् भवत्य् आपो वै श्रद्धा न वाचा गृह्यन्ते न यजुषाति वा एता वाचं नेदन्त्य् अति वर्त्रं मनस् तु नातिनेदन्ति यर्ह्य् अपो गृह्णीयाद् इमां तर्हि मनसा ध्यायेद् इयं वा एतासां पात्रम् अनयैवैना अग्रहीच् छ्रद्धाम् आलभ्य यजते न पापीयान् भवति
devatānāṃ vā etad āyatanaṃ yad āhavanīyo yad antarāgnī tat paśūnāṃ manuṣyāṇāṃ gārhapatyaḥ pitπṇām odanapacanaḥ sarvā ha vā asya yakṣyamāṇasya devatā yajñam āgachanti ya evaṃ veda pūrvaṃ cāgnim aparaṃ ca paristarītavā āha manuṣyāṇāṃ vai navāvasānaṃ priyaṃ navāvasānam evākar medhyatvāyāgner jihvāsi vāco visarjanam iti puroḍāśyān āvapati devatānāṃ vā eṣa graho devatā vā etad agrahīd etad dha sma vā āhāruṇa aupaveśir ahutāsu vā aham āhutiṣu devatā havyaṃ gamayāmi saṃsthitena yajñena saṃsthāṃ gachānīti tad ya evaṃ vedāhutāsv evāsyāhutiṣu devatā havyaṃ gachati saṃsthitena yajñena saṃsthāṃ gachaty aulūkhalābhyāṃ vai dṛṣadā haviṣkṛd ehi // iti devā yajñād rakṣāṃsy apāghnata yad aulūkhalā udvādayanti dṛṣadau samāghnanti // haviṣkṛd ehi // ity āha rakṣasām apahatyay apaḥ praṇīya vācaṃ yachati manasā vai prajāpatir yajñam atanutaulūkhalayor udvaditor adhvaryuś ca yajamānaś ca vācaṃ yachetāṃ prajāpatir eva bhūtvā manasā yajñaṃ tanvāte na sarvāṇi saha yajñāyudhāni prahṛtyāni mānuṣaṃ tat kriyate naikamekaṃ pitṛdevatyaṃ tad dvedve saha prahṛtye yājyānuvākyayo rūpam upavasaty ubhayāṃs tena paśūn avarunddhe grāmyāṃs cāraṇyāṃś ca yad grāmyasya nāśnāti tena grāmyān avarunddhe 'tha yad āraṇyasyāśnāti tenāraṇyān atho indriyaṃ vā āraṇyam indriyam evātman dhatte na māṣāṇām aśnīyād ayajñiyā vai māṣā na tasya sāyam aśnīyād yasya prātar yakṣyamāṇaḥ syād apratijagdhena vai devā havyena vasīyobhūyam agachan pratijagdhenāsurāḥ parābhavaṃs tad apratijagdhena vā etad dhavyena yajamāno vasīyobhūyaṃ gachati parāsya bhrātṛvyo bhavati yo vai śraddhām anālabhya yajate pāpīyān bhavaty āpo vai śraddhā na vācā gṛhyante na yajuṣāti vā etā vācaṃ nedanty ati vartraṃ manas tu nātinedanti yarhy apo gṛhṇīyād imāṃ tarhi manasā dhyāyed iyaṃ vā etāsāṃ pātram anayaivainā agrahīc chraddhām ālabhya yajate na pāpīyān bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवादिनो वदन्ति प्रेध्मम् उक्षन्ति प्र हविर् इध्मः प्रथम आहुतीनां कस्माद् अन्येषां हविषां याज्यानुवाक्याः सन्ति कस्माद् इध्मस्य नेति ॥ अग्नये समिध्यमानायानुब्रूहि ॥ इति पुरोनुवाक्या सामिधेनीर् याज्योपवाको वषट्कारो यत्र वै यज्ञस्यातिरिक्तं क्रियते तद् यजमानस्यातिरिक्तम् आत्मन् जायते यद् अनाप्तं वि यज्ञश् छिद्यते क्षोधुको यजमानो भवति परिधानीयया सामिधेनीनाम् उत्तमम् इध्मस्य समर्धयत्य् अक्षोधुको यजमानो भवति नास्यातिरिक्तम् आत्मन् जायते यो वै प्रजापतिं सप्तदशं यज्ञे ऽन्वायत्तं वेद नास्य यज्ञो व्यथते प्रजापतौ यज्ञेन प्रतितिष्ठति ॥ ओ श्रावय ॥ इति चतुरक्षरम् ॥ अस्तु श्रौषट् ॥ इति चतुरक्षरम् ॥ ये यजामहे ॥ इति पञ्चाक्षरं द्व्यक्षरो वषट्कार एष वै प्रजापतिः सप्तदशो यज्ञे ऽन्वायत्तो यद्य् अनुवाक्याया एति यदि याज्याया अतश् चेद् एव नैति नास्य यज्ञो व्यथते प्रजापतौ यज्ञेन प्रतितिष्ठति न वै तद् विद्म यदि ब्राह्मणा वा स्मो ऽब्राह्मणा वा यदि तस्य वा ऋषेः स्मो ऽन्यस्य वा यस्य ब्रूमहे यस्य ह त्व् एव ब्रुवाणो यजते तं तद् इष्टम् आगछति नेतरम् उपनमति तत् प्रवरे प्रवर्यमाणे ब्रूयात् ॥ देवाः पितरः पितरो देवा यो ऽस्मि स सन् यजे यो ऽस्मि स सन् करोमि शुनं म इष्टं शुनं शान्तं शुनं कृतं भूयात् ॥ इति तद् य एव कश् च स सन् यजते तं तद् इष्टम् आगछति नेतरम् उपनमति ॥ यज्ञस्य त्वा प्रमयाभिमया परिमयोन्मया परिगृह्णामि ॥ इति गायत्री वै यज्ञस्य प्रमा त्रिष्टुब् अभिमा जगती परिमानुष्टुब् उन्मैतानि वै छन्दांसि यज्ञं वहन्ति तैर् एवैनं परिगृह्णाति
brahmavādino vadanti predhmam ukṣanti pra havir idhmaḥ prathama āhutīnāṃ kasmād anyeṣāṃ haviṣāṃ yājyānuvākyāḥ santi kasmād idhmasya neti // agnaye samidhyamānāyānubrūhi // iti puronuvākyā sāmidhenīr yājyopavāko vaṣaṭkāro yatra vai yajñasyātiriktaṃ kriyate tad yajamānasyātiriktam ātman jāyate yad anāptaṃ vi yajñaś chidyate kṣodhuko yajamāno bhavati paridhānīyayā sāmidhenīnām uttamam idhmasya samardhayaty akṣodhuko yajamāno bhavati nāsyātiriktam ātman jāyate yo vai prajāpatiṃ saptadaśaṃ yajñe 'nvāyattaṃ veda nāsya yajño vyathate prajāpatau yajñena pratitiṣṭhati // o śrāvaya // iti caturakṣaram // astu śrauṣaṭ // iti caturakṣaram // ye yajāmahe // iti pañcākṣaraṃ dvyakṣaro vaṣaṭkāra eṣa vai prajāpatiḥ saptadaśo yajñe 'nvāyatto yady anuvākyāyā eti yadi yājyāyā ataś ced eva naiti nāsya yajño vyathate prajāpatau yajñena pratitiṣṭhati na vai tad vidma yadi brāhmaṇā vā smo 'brāhmaṇā vā yadi tasya vā ṛṣeḥ smo 'nyasya vā yasya brūmahe yasya ha tv eva bruvāṇo yajate taṃ tad iṣṭam āgachati netaram upanamati tat pravare pravaryamāṇe brūyāt // devāḥ pitaraḥ pitaro devā yo 'smi sa san yaje yo 'smi sa san karomi śunaṃ ma iṣṭaṃ śunaṃ śāntaṃ śunaṃ kṛtaṃ bhūyāt // iti tad ya eva kaś ca sa san yajate taṃ tad iṣṭam āgachati netaram upanamati // yajñasya tvā pramayābhimayā parimayonmayā parigṛhṇāmi // iti gāyatrī vai yajñasya pramā triṣṭub abhimā jagatī parimānuṣṭub unmaitāni vai chandāṃsi yajñaṃ vahanti tair evainaṃ parigṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशिनं वै दार्भ्यं गन्धर्वाप्सरसो ऽपृछन् कथा यजमानो यजमानेन भ्रातृव्येण सदृङ्ङ् असीत्य् अहं वेदा इत्य् अब्रवीत् ते ऽब्रुवन्न् अङ्ग नो यज्ञं व्याचक्ष्वा इति तेभ्यो यज्ञं व्याचष्ट ते ऽब्रुवन्न् उतैतेन यजमानो यजमानाद् भ्रातृव्यात् पापीयान्त् स्याद् इति ते ऽब्रुवंस् तथा वै ते यज्ञं विधास्यामो यथा यजमानो यजमानं भ्रातृव्यम् अभिभविष्यसीति तस्मा आहुतीर् यज्ञं व्यदधुस् ततः केशी षण्डिकम् औद्भारिम् अभ्यभवद् अभि भ्रातृव्यं यज्ञेन भवति य एवं वेद प्राणो वा आघारः पूर्वार्धे होतव्यो मुखत एवास्य प्राणं दधाति प्राणो वा आघारो मध्यतो होतव्यो मध्यत एवास्य प्राणं दधात्य् आघारं भूयिष्ठम् आहुतीनां जुहुयात् प्राणो वा आघारः प्राणम् एवास्य भूयिष्ठं करोति संततम् आघारम् आघारयेत् प्राणो वा आघारः प्राणस्य संतत्यय् ऊर्ध्वम् आघारम् आघारयेत् स्वर्गकामस्य यजमानो वा आघारो यजमानम् एव स्वर्गं लोकं गमयति यं द्विष्यात् तस्य न्यञ्चम् आघारयेत् पापीयान् भवत्य् अभिक्रामन्ती वा एकाहुतिर् अपक्रामन्त्य् एका प्रतिष्ठितैका याम् अभिक्रामं जुहोति साभिक्रामन्ती याम् अपक्रामं जुहोति सापक्रामन्ती यां समानत्र तिष्ठन् जुहोति सा प्रतिष्ठिता यं कामयेताभितरं वसीयाञ् श्रेयान्त् स्याद् इति तस्याभिक्रामं जुहुयात् तेन सो ऽभितरं वसीयाञ् श्रेयान् भवत्य् अथ यं कामयेतापतरं पापीयान्त् स्याद् इति तस्यापक्रामं जुहुयात् तेन सो ऽपतरं पापीयान् भवत्य् अथ यं कामयेत न वसीयान्त् स्यान् न पापीयान् इति तस्य समानत्र तिष्ठन् जुहुयात् तेन स न वसीयान् न पापीयान् भवत्य् ऋतवो वै प्रयाजाः समानत्र होतव्या ऋतूनां प्रतिष्ठित्यै याग्नेर् आज्यभागस्य सोत्तरार्धे होतव्या ततो योत्तरा सा रक्षोदेवत्या या सोमस्याज्यभागस्य सा दक्षिणार्धे होतव्या ततो या दक्षिणा सा पितृदेवत्यैतद् वा अन्तराहुतीनां लोकः क्ळ्प्ता अस्याहुतयो यथापूर्वं हूयन्ते य एवं वेद धूमे जुहोति तां तमसि जुहोति ततो यजमानो ऽरोचुको भवति याम् अङ्गारेषु जुहोति सान्धाहुतिस् ततो यजमानस्य चक्षुः प्रमायुकं भवत्य् उभे ज्योतिष्मति होतव्ये रोचुको यजमानो भवति नास्य चक्षुः प्रमीयते याम् अब्राह्मणः प्राश्नाति सा स्कन्नाहुतिस् तस्या वसिष्ठ एव प्रायश्चित्तिं विदांचकार ॥ ब्रध्न पाहि ॥ इति पुरोडाशम् अभिमृशेद् भजतां भागी माभागो भक्त ब्राह्मणानाम् इदं हविः सोम्यानां सोमपानां नेहाब्राह्मणस्याप्य् अस्ति कुर्वतो मे मा क्षेष्ट ददतो मे मोपदसत् ॥ इति दक्षिणीयेष्व् एव यज्ञं प्रतिष्ठापयत्य् अस्कन्नम् अविक्षुब्धम् उत याम् अब्राह्मणः प्राश्नाति सास्य हुतैव भवति
keśinaṃ vai dārbhyaṃ gandharvāpsaraso 'pṛchan kathā yajamāno yajamānena bhrātṛvyeṇa sadṛṅṅ asīty ahaṃ vedā ity abravīt te 'bruvann aṅga no yajñaṃ vyācakṣvā iti tebhyo yajñaṃ vyācaṣṭa te 'bruvann utaitena yajamāno yajamānād bhrātṛvyāt pāpīyānt syād iti te 'bruvaṃs tathā vai te yajñaṃ vidhāsyāmo yathā yajamāno yajamānaṃ bhrātṛvyam abhibhaviṣyasīti tasmā āhutīr yajñaṃ vyadadhus tataḥ keśī ṣaṇḍikam audbhārim abhyabhavad abhi bhrātṛvyaṃ yajñena bhavati ya evaṃ veda prāṇo vā āghāraḥ pūrvārdhe hotavyo mukhata evāsya prāṇaṃ dadhāti prāṇo vā āghāro madhyato hotavyo madhyata evāsya prāṇaṃ dadhāty āghāraṃ bhūyiṣṭham āhutīnāṃ juhuyāt prāṇo vā āghāraḥ prāṇam evāsya bhūyiṣṭhaṃ karoti saṃtatam āghāram āghārayet prāṇo vā āghāraḥ prāṇasya saṃtatyay ūrdhvam āghāram āghārayet svargakāmasya yajamāno vā āghāro yajamānam eva svargaṃ lokaṃ gamayati yaṃ dviṣyāt tasya nyañcam āghārayet pāpīyān bhavaty abhikrāmantī vā ekāhutir apakrāmanty ekā pratiṣṭhitaikā yām abhikrāmaṃ juhoti sābhikrāmantī yām apakrāmaṃ juhoti sāpakrāmantī yāṃ samānatra tiṣṭhan juhoti sā pratiṣṭhitā yaṃ kāmayetābhitaraṃ vasīyāñ śreyānt syād iti tasyābhikrāmaṃ juhuyāt tena so 'bhitaraṃ vasīyāñ śreyān bhavaty atha yaṃ kāmayetāpataraṃ pāpīyānt syād iti tasyāpakrāmaṃ juhuyāt tena so 'pataraṃ pāpīyān bhavaty atha yaṃ kāmayeta na vasīyānt syān na pāpīyān iti tasya samānatra tiṣṭhan juhuyāt tena sa na vasīyān na pāpīyān bhavaty ṛtavo vai prayājāḥ samānatra hotavyā ṛtūnāṃ pratiṣṭhityai yāgner ājyabhāgasya sottarārdhe hotavyā tato yottarā sā rakṣodevatyā yā somasyājyabhāgasya sā dakṣiṇārdhe hotavyā tato yā dakṣiṇā sā pitṛdevatyaitad vā antarāhutīnāṃ lokaḥ kḷptā asyāhutayo yathāpūrvaṃ hūyante ya evaṃ veda dhūme juhoti tāṃ tamasi juhoti tato yajamāno 'rocuko bhavati yām aṅgāreṣu juhoti sāndhāhutis tato yajamānasya cakṣuḥ pramāyukaṃ bhavaty ubhe jyotiṣmati hotavye rocuko yajamāno bhavati nāsya cakṣuḥ pramīyate yām abrāhmaṇaḥ prāśnāti sā skannāhutis tasyā vasiṣṭha eva prāyaścittiṃ vidāṃcakāra // bradhna pāhi // iti puroḍāśam abhimṛśed bhajatāṃ bhāgī mābhāgo bhakta brāhmaṇānām idaṃ haviḥ somyānāṃ somapānāṃ nehābrāhmaṇasyāpy asti kurvato me mā kṣeṣṭa dadato me mopadasat // iti dakṣiṇīyeṣv eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayaty askannam avikṣubdham uta yām abrāhmaṇaḥ prāśnāti sāsya hutaiva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याज्यम् अनुत्पूतं स्कन्दति सा वै चित्रा नामाहुतिस् ततो यजमानस्य चित्रं प्रमायुकं भवति चित्रं देयं सैव तस्य प्रायश्चित्तिर् अथ यस्योत्पूतं स्कन्दति सा वै स्कन्ना नामाहुतिस् ततो यजमानः प्रमायुको भवति वरो देयः सैव तस्य प्रायश्चित्तिर् अथ यस्य पुरोडाशौ दुःशृतौ भवतस् तद् धविर् यमदेवत्यं यदा तद् धविः संतिष्ठेताथ चतुःशरावम् ओदनं पक्त्वा ब्राहमणेभ्यो जीवतण्डुलम् इवोपहरेत् सैव तस्य प्रायश्चित्तिर् अथ यस्य पुरोडाशौ क्षायतस् तं यज्ञं वरुणो गृह्णाति यदा तद् धविः संतिष्ठेताथ तद् एव हविर् निर्वपेद् यज्ञो हि यज्ञस्य प्रायश्चित्तिर् अथ यो ऽदक्षिणेन यज्ञेन यजते तं यजमानं विद्याद् अदक्षिणेन हि वा अयं यज्ञेन यजते ऽथ न वसीयान् भवतीत्य् उर्वरा समृद्धा देया सैव तस्य प्रायश्चित्तिर् अथ यस्य कपालं भिद्येत तत् संदध्याद् गायत्र्या त्वा शताक्षरया संदधामि ॥ इति वाग् वै गायत्री शताक्षरा वाचैवैनत् संदधात्य् अथ यस्य कपालं नश्यति तं वा इयं स्वर्गाल् लोकाद् अन्तर्दधाति यदा तद् धविः संतिष्ठेताथाग्नये वैश्वानराय द्वादशकपालं निर्वपेद् अयं वा अग्निर् वैश्वानर इमाम् एव भागधेयेनोपासरत् स्वर्गस्य लोकस्यानन्तर्हित्यय् अथ यस्याहुतिर् बहिष्परिधि स्कन्दति सा वै जीवनड् आहुतिर् अग्नीधं ब्रूयात् ॥ यज्ञेन : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। एतां संकष्य जुहुधि ॥ इत्य् अग्निर् वै सर्वा देवताः सर्वाभिर् एवास्य देवताभिर् हुतं भवति पूर्णपात्रम् अग्नीधे देयं सैव तस्य प्रायश्चित्तिर् यजमानो वै जुहूर् भ्रातृव्य उपभृन् न प्रक्षिणतेव होतव्यं यत् प्रक्षिणीयाद् यजमानं प्रक्षिणीयाद् व्यृषतेव होतव्यं देवेषवो वा एता यद् आहुतयो यं द्विष्यात् तं तर्हि मनसा ध्यायेद् देवेषुभिर् एवैनं व्यृषति स्तृणुत एव पशवो वा आहुतयो रुद्रो ऽग्निः स्विष्टकृन् न सह होतव्यं यत् सह जुहुयाद् रुद्रायास्य पशून् अपिदध्याद् उत्तरार्धपूर्वार्धे होतव्यम् आहुतीनाम् असंसृष्ट्यय् अथो एवम् अस्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति
yasyājyam anutpūtaṃ skandati sā vai citrā nāmāhutis tato yajamānasya citraṃ pramāyukaṃ bhavati citraṃ deyaṃ saiva tasya prāyaścittir atha yasyotpūtaṃ skandati sā vai skannā nāmāhutis tato yajamānaḥ pramāyuko bhavati varo deyaḥ saiva tasya prāyaścittir atha yasya puroḍāśau duḥśṛtau bhavatas tad dhavir yamadevatyaṃ yadā tad dhaviḥ saṃtiṣṭhetātha catuḥśarāvam odanaṃ paktvā brāhamaṇebhyo jīvataṇḍulam ivopaharet saiva tasya prāyaścittir atha yasya puroḍāśau kṣāyatas taṃ yajñaṃ varuṇo gṛhṇāti yadā tad dhaviḥ saṃtiṣṭhetātha tad eva havir nirvaped yajño hi yajñasya prāyaścittir atha yo 'dakṣiṇena yajñena yajate taṃ yajamānaṃ vidyād adakṣiṇena hi vā ayaṃ yajñena yajate 'tha na vasīyān bhavatīty urvarā samṛddhā deyā saiva tasya prāyaścittir atha yasya kapālaṃ bhidyeta tat saṃdadhyād gāyatryā tvā śatākṣarayā saṃdadhāmi // iti vāg vai gāyatrī śatākṣarā vācaivainat saṃdadhāty atha yasya kapālaṃ naśyati taṃ vā iyaṃ svargāl lokād antardadhāti yadā tad dhaviḥ saṃtiṣṭhetāthāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvaped ayaṃ vā agnir vaiśvānara imām eva bhāgadheyenopāsarat svargasya lokasyānantarhityay atha yasyāhutir bahiṣparidhi skandati sā vai jīvanaḍ āhutir agnīdhaṃ brūyāt // yajñena : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. etāṃ saṃkaṣya juhudhi // ity agnir vai sarvā devatāḥ sarvābhir evāsya devatābhir hutaṃ bhavati pūrṇapātram agnīdhe deyaṃ saiva tasya prāyaścittir yajamāno vai juhūr bhrātṛvya upabhṛn na prakṣiṇateva hotavyaṃ yat prakṣiṇīyād yajamānaṃ prakṣiṇīyād vyṛṣateva hotavyaṃ deveṣavo vā etā yad āhutayo yaṃ dviṣyāt taṃ tarhi manasā dhyāyed deveṣubhir evainaṃ vyṛṣati stṛṇuta eva paśavo vā āhutayo rudro 'gniḥ sviṣṭakṛn na saha hotavyaṃ yat saha juhuyād rudrāyāsya paśūn apidadhyād uttarārdhapūrvārdhe hotavyam āhutīnām asaṃsṛṣṭyay atho evam asya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नावैष्णवम् एकादशकपालं निर्वपेद् दर्शपूर्णमासा आलप्स्यमानो ऽग्निर् वै सर्वा देवता विष्णुर् यज्ञो देवताश् चैव यज्ञं चालभ्य दर्शपूर्णमासा आलभते जयान् उ त्वो जुह्वति देवाश् च वा असुराश् चास्पर्धन्त स प्रजापतिर् एतान् जयान् अपश्यत् तान् इन्द्राय प्रायछत् तैः संस्तम्भंसंस्तम्भम् असुरान् अजयत् संस्तम्भंसंस्तम्भं भ्रातृव्यं जयति यस्यैते हूयन्ते ॥ आकूतं चाकूतिश् च ॥ इति यज्ञो वा आकूतं दक्षिणाकूतिः ॥ चित्तं च चित्तिश् च ॥ इति मनो वै चित्तं वाक् चित्तिः ॥ आधीतं चाधीतिश् च ॥ इति प्रजा वा आधीतं पशवा आधीतिः ॥ विज्ञातं च विज्ञातिश् च ॥ इत्य् ऋग् वै विज्ञातं साम विज्ञातिः ॥ भगश् च क्रतुश् च ॥ इति प्रजापतिर् वै भगो यज्ञः क्रतुः ॥ दर्शश् च पूर्णमासश् च ॥ इति दर्शपूर्णमासा एव तद् द्वादश द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरम् एवाप्त्वावरुन्द्धे प्रजापतिः प्रायच्छज् जयान् इन्द्राय वृष्ण उग्रः पृतनासु जिष्णुः ॥ द्वादश : फ़्न् च्फ़्। ४।५।७:७४।८ तेभिर् वाजं वाजयन्तो जयेम तेभिर् विश्वाः पृतना अभिष्याम ॥ इति त्रयोदशीम् आहुतिं जुहुयाद् अस्ति मासस् त्रयोदशस् तम् एवैतयाप्त्वावरुन्द्धे ॥ अग्ने बलद सहा ओजः क्रममाणाय मे दा अभिशस्तिकृते ऽनभिशस्तेन्याय ॥ अस्या जनतायाः श्रैष्ठ्याय स्वाहा ॥ इति जुहुयाद् यत्र कामयेत चित्रम् अस्यां जनतायां स्याम् इति चित्रम् अह तस्यां जनतायां भवति शबलं त्व् अस्यात्मन् जायते
āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nirvaped darśapūrṇamāsā ālapsyamāno 'gnir vai sarvā devatā viṣṇur yajño devatāś caiva yajñaṃ cālabhya darśapūrṇamāsā ālabhate jayān u tvo juhvati devāś ca vā asurāś cāspardhanta sa prajāpatir etān jayān apaśyat tān indrāya prāyachat taiḥ saṃstambhaṃsaṃstambham asurān ajayat saṃstambhaṃsaṃstambhaṃ bhrātṛvyaṃ jayati yasyaite hūyante // ākūtaṃ cākūtiś ca // iti yajño vā ākūtaṃ dakṣiṇākūtiḥ // cittaṃ ca cittiś ca // iti mano vai cittaṃ vāk cittiḥ // ādhītaṃ cādhītiś ca // iti prajā vā ādhītaṃ paśavā ādhītiḥ // vijñātaṃ ca vijñātiś ca // ity ṛg vai vijñātaṃ sāma vijñātiḥ // bhagaś ca kratuś ca // iti prajāpatir vai bhago yajñaḥ kratuḥ // darśaś ca pūrṇamāsaś ca // iti darśapūrṇamāsā eva tad dvādaśa dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaram evāptvāvarunddhe prajāpatiḥ prāyacchaj jayān indrāya vṛṣṇa ugraḥ pṛtanāsu jiṣṇuḥ // dvādaśa : FN cf. 4.5.7:74.8 tebhir vājaṃ vājayanto jayema tebhir viśvāḥ pṛtanā abhiṣyāma // iti trayodaśīm āhutiṃ juhuyād asti māsas trayodaśas tam evaitayāptvāvarunddhe // agne balada sahā ojaḥ kramamāṇāya me dā abhiśastikṛte 'nabhiśastenyāya // asyā janatāyāḥ śraiṣṭhyāya svāhā // iti juhuyād yatra kāmayeta citram asyāṃ janatāyāṃ syām iti citram aha tasyāṃ janatāyāṃ bhavati śabalaṃ tv asyātman jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नये भगिने ऽष्टाकपालं निर्वपेद् यः कामयेत भग्य् अन्नादः स्याम् इति प्रजापतिर् वै भगो यज्ञः क्रतुः तस्मात् सर्वो मन्यते मां भगो ऽरिष्यति मां भगो ऽरिष्यतीति यद् अग्नये भगिने भगम् एव साक्षाद् आप्त्वावरुन्द्धे भग्य् अन्नादो भवत्य् उभौ सह दर्शपूर्णमासा आलभ्यऊद् वा अन्यशृङ्गे सितो मुच्यते दर्शो वा एतयोः पूर्वः पूर्णमासा उत्तरो ऽथ पूर्णमासं पूर्वम् आलभन्ते तद् अयथापूर्वं क्रियते तत् पूर्णमासम् आलभमानः सरस्वत्यै चरुं निर्वपेत् सरस्वते द्वादशकपालम् अमावास्या वै सरस्वती पूर्णमासः सरस्वान् उभा एवैनौ यथापूर्वं कल्पयित्वालभत ऋद्ध्यय् ऋध्नोत्य् एवाथो मिथुनत्वाय
agnaye bhagine 'ṣṭākapālaṃ nirvaped yaḥ kāmayeta bhagy annādaḥ syām iti prajāpatir vai bhago yajñaḥ kratuḥ tasmāt sarvo manyate māṃ bhago 'riṣyati māṃ bhago 'riṣyatīti yad agnaye bhagine bhagam eva sākṣād āptvāvarunddhe bhagy annādo bhavaty ubhau saha darśapūrṇamāsā ālabhyaūd vā anyaśṛṅge sito mucyate darśo vā etayoḥ pūrvaḥ pūrṇamāsā uttaro 'tha pūrṇamāsaṃ pūrvam ālabhante tad ayathāpūrvaṃ kriyate tat pūrṇamāsam ālabhamānaḥ sarasvatyai caruṃ nirvapet sarasvate dvādaśakapālam amāvāsyā vai sarasvatī pūrṇamāsaḥ sarasvān ubhā evainau yathāpūrvaṃ kalpayitvālabhata ṛddhyay ṛdhnoty evātho mithunatvāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् अग्ने शुचयस् तव शुक्रा भ्राजन्त ईरते । तव ज्योतींष्य् अर्चयः ॥ अग्नीषोमा इमं सु मे शृणुतं वृषणा हवम् । प्रति सूक्तानि हर्यतं भवतं दाशुषे मयः ॥ अग्निस् तिग्मस् तिग्मतेजाः प्रति रक्षो दहतु सहताम् अरातिम् । अपाघशंसं नुदताम् ॥ अग्ने सपत्नसाह सपत्नान् मे सहस्व । मा मा तितीर्षन् तारीत्
ud agne śucayas tava śukrā bhrājanta īrate / tava jyotīṃṣy arcayaḥ // agnīṣomā imaṃ su me śṛṇutaṃ vṛṣaṇā havam / prati sūktāni haryataṃ bhavataṃ dāśuṣe mayaḥ // agnis tigmas tigmatejāḥ prati rakṣo dahatu sahatām arātim / apāghaśaṃsaṃ nudatām // agne sapatnasāha sapatnān me sahasva / mā mā titīrṣan tārīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयि वो रायः श्रयन्तां सहस्रपोषं वो ऽशीय
mayi vo rāyaḥ śrayantāṃ sahasrapoṣaṃ vo 'śīya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपश्यामि प्रजा अहम् इडप्रजसो मानवीः । सर्वा भवन्तु नो गृहे ॥ इडाः स्थ मधुकृतः स्योना माविशतेरंमदः । सहस्रपोषं वो ऽशीय ॥ भुवनम् असि सहस्रपोषपुषि तस्य नो रास्व तस्य ते भक्तिवानो भूयास्मेडासि व्रतभृत् त्वयि व्रतं व्रतभृद् असि
saṃpaśyāmi prajā aham iḍaprajaso mānavīḥ / sarvā bhavantu no gṛhe // iḍāḥ stha madhukṛtaḥ syonā māviśateraṃmadaḥ / sahasrapoṣaṃ vo 'śīya // bhuvanam asi sahasrapoṣapuṣi tasya no rāsva tasya te bhaktivāno bhūyāsmeḍāsi vratabhṛt tvayi vrataṃ vratabhṛd asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महि त्रीणाम् अवो ऽस्तु द्युक्षं मित्रस्यार्यम्णः । दुराधर्षं वरुणस्य ॥ नहि तेषाम् अमा सतां नाध्वसु वारणेषु च । ईशे रिपुर् अघशंसः ॥ ते हि पुत्रासो अदितेश् छर्दिर् यछन्त्य् अजस्रम् । प्र दाशुषे वार्याणि ॥ सोमानं स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ यो रेवान् यो अमीवहा वसुवित् पुष्टिवर्धनः । स नः सिषक्तु यः शिवः ॥ मित्रस्य चर्षणीधृतः श्रवो देवस्य सानसि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम् ॥ कदा चन स्तरीर् असि कदा चन प्रयुछसि ॥ परि ते दूडभो रथो ऽस्मं अश्नोतु विश्वतः । येन रक्षसि दाशुषः ॥ निम्रदो ऽसि न्य् अहं तं मृद्यासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो ऽभिभूर् अस्य् अभ्य् अहं तं भूयासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः प्रभूर् असि प्राहं तम् अतिभूयासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ पूषा मा पथिपाः पातु पूषा मा पशुपाः पातु पूषा माधिपाः पातु प्राची दिग् अग्निर् देवता यो मैतस्या दिशो अभिदासाद् अग्निं सा ऋछतु दक्सिणा दिग् इन्द्रो देवता यो मैतस्या दिशो अभिदासाद् इन्द्रं सा ऋछतु प्रतीची दिङ् मरुतो देवता यो मैतस्या दिशो अभिदासान् मरुतः सा ऋछतूदीची दिङ् मित्रावरुणौ देवता यो मैतस्या दिशो अभिदासान् मित्रावरुणौ सा ऋछतूर्ध्वा दिक् सोमो देवता यो मैतस्या दिशो अभिदासात् सोमं सा ऋछतु धर्मो मा धर्मणः पातु विधर्मो मा विधर्मणः पात्व् आयुश् च प्रायुश् च चक्षश् च विचक्षश् च प्राङ् चापाङ् चोरुक उरुकस्य ते वाचा वयं सं भक्तेन गमेमह्य् अग्ने गृहपते
mahi trīṇām avo 'stu dyukṣaṃ mitrasyāryamṇaḥ / durādharṣaṃ varuṇasya // nahi teṣām amā satāṃ nādhvasu vāraṇeṣu ca / īśe ripur aghaśaṃsaḥ // te hi putrāso aditeś chardir yachanty ajasram / pra dāśuṣe vāryāṇi // somānaṃ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate / kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ // yo revān yo amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ / sa naḥ siṣaktu yaḥ śivaḥ // mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ śravo devasya sānasi / dyumnaṃ citraśravastamam // kadā cana starīr asi kadā cana prayuchasi // pari te dūḍabho ratho 'smaṃ aśnotu viśvataḥ / yena rakṣasi dāśuṣaḥ // nimrado 'si ny ahaṃ taṃ mṛdyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo 'bhibhūr asy abhy ahaṃ taṃ bhūyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ prabhūr asi prāhaṃ tam atibhūyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ // pūṣā mā pathipāḥ pātu pūṣā mā paśupāḥ pātu pūṣā mādhipāḥ pātu prācī dig agnir devatā yo maitasyā diśo abhidāsād agniṃ sā ṛchatu daksiṇā dig indro devatā yo maitasyā diśo abhidāsād indraṃ sā ṛchatu pratīcī diṅ maruto devatā yo maitasyā diśo abhidāsān marutaḥ sā ṛchatūdīcī diṅ mitrāvaruṇau devatā yo maitasyā diśo abhidāsān mitrāvaruṇau sā ṛchatūrdhvā dik somo devatā yo maitasyā diśo abhidāsāt somaṃ sā ṛchatu dharmo mā dharmaṇaḥ pātu vidharmo mā vidharmaṇaḥ pātv āyuś ca prāyuś ca cakṣaś ca vicakṣaś ca prāṅ cāpāṅ coruka urukasya te vācā vayaṃ saṃ bhaktena gamemahy agne gṛhapate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वा अग्निहोत्रे स्तोमो युज्यते स्वर्गम् अस्मै भवति अयज्ञो वा एष यत्र स्तोमो न युज्यत उपप्रयन्तो अध्वरम् इतीयं वा उपोतिर् इत एव सोमं युनक्त्य् अथो इमाम् एव स्तोमम् उपयुनक्त्य् अथो या एव प्रजा भूता नामन्वतीस् ता एव स्तोमम् उपयुनक्त्य् अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतम् इत्य् असौ वै लोकः प्रत्नम् अमुत एव स्तोमं युनक्त्य् अथो देवा वै प्रत्नं तान् एव स्तोमम् उपयुनक्त्य् उभयत एव स्तोमं युनक्तीतस् चामुतश् च देवान् वा एष प्रयुज्य स्वर्गं लोकम् एति यद् आहोपोपेन् नु मघवन् भूया इन् नु ता इतीयं वा उपोतिर् अस्याम् एव प्रतितिष्ठत्य् अथ यद् उपवत् पदम् आह या एव प्रजा आभविष्यन्तीस् ता एव स्तोमम् उपयुनक्ति परि ते दूडभो रथा इत्य् उभयत एवैतया स्तोमं युक्तं परिगृह्णातीतस् चामुतश् चाग्निर् मूर्धेति स्वर्गा तेन दिवः ककुद् इति स्वर्गा तेन पतिः पृथिव्या अयम् इति मिथुना तेनापां रेतांसि जिन्वतीति रेतस्वती पशव्या सर्वसमृद्धा गायत्र्योपास्थित गायत्रो ह्य् अग्निर् गायत्रछन्दाः स्वेनैवैनं छन्दसोपास्थितोभा वाम् इन्द्राग्नी आहुवध्या इत्य् उभौ ह्य् एतौ सहामुं वा अयं दिवा भूते प्रविशति तस्माद् असौ दिवा रोचत इमाम् असौ नक्तं तस्माद् अयं नक्तं यद् उभा वाम् इत्य् आहोभा एवैना अछम्बट्कारम् उपतिष्ठत उभयोर् लोकयो रोचते ऽस्मिंश् चामुष्मिंश् च त्रिष्टुभोपास्थितायम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् इत्य् अग्निर् ह्य् अस्यां प्रथमो ऽधीयत होता यजिष्ठो अध्वरेष्व् ईड्या इत्य् एष हि होता यजिष्ठो अध्वरेष्व् ईड्यो यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् इत्य् अप्नवानो ह्य् एतं भृगवो व्यरोचयन् वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविशा इत्य् एष हीदं सर्वं विभूर् जगत्योपास्थितास्य प्रत्नाम् अनु द्युतम् इति स्वर्गो वै लोकः प्रत्नं स्वर्ग एव लोके प्रतितिष्ठत्य् अयं ते योनिर् ऋत्विया इत्य् एष ह्य् एतस्य योनिर् ऋत्वियो ऽग्निः सूर्यस्यानुष्टुभोपास्थित
yasya vā agnihotre stomo yujyate svargam asmai bhavati ayajño vā eṣa yatra stomo na yujyata upaprayanto adhvaram itīyaṃ vā upotir ita eva somaṃ yunakty atho imām eva stomam upayunakty atho yā eva prajā bhūtā nāmanvatīs tā eva stomam upayunakty asya pratnām anu dyutam ity asau vai lokaḥ pratnam amuta eva stomaṃ yunakty atho devā vai pratnaṃ tān eva stomam upayunakty ubhayata eva stomaṃ yunaktītas cāmutaś ca devān vā eṣa prayujya svargaṃ lokam eti yad āhopopen nu maghavan bhūyā in nu tā itīyaṃ vā upotir asyām eva pratitiṣṭhaty atha yad upavat padam āha yā eva prajā ābhaviṣyantīs tā eva stomam upayunakti pari te dūḍabho rathā ity ubhayata evaitayā stomaṃ yuktaṃ parigṛhṇātītas cāmutaś cāgnir mūrdheti svargā tena divaḥ kakud iti svargā tena patiḥ pṛthivyā ayam iti mithunā tenāpāṃ retāṃsi jinvatīti retasvatī paśavyā sarvasamṛddhā gāyatryopāsthita gāyatro hy agnir gāyatrachandāḥ svenaivainaṃ chandasopāsthitobhā vām indrāgnī āhuvadhyā ity ubhau hy etau sahāmuṃ vā ayaṃ divā bhūte praviśati tasmād asau divā rocata imām asau naktaṃ tasmād ayaṃ naktaṃ yad ubhā vām ity āhobhā evainā achambaṭkāram upatiṣṭhata ubhayor lokayo rocate 'smiṃś cāmuṣmiṃś ca triṣṭubhopāsthitāyam iha prathamo dhāyi dhātṛbhir ity agnir hy asyāṃ prathamo 'dhīyata hotā yajiṣṭho adhvareṣv īḍyā ity eṣa hi hotā yajiṣṭho adhvareṣv īḍyo yam apnavāno bhṛgavo virurucur ity apnavāno hy etaṃ bhṛgavo vyarocayan vaneṣu citraṃ vibhvaṃ viśeviśā ity eṣa hīdaṃ sarvaṃ vibhūr jagatyopāsthitāsya pratnām anu dyutam iti svargo vai lokaḥ pratnaṃ svarga eva loke pratitiṣṭhaty ayaṃ te yonir ṛtviyā ity eṣa hy etasya yonir ṛtviyo 'gniḥ sūryasyānuṣṭubhopāsthita
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपप्रयन्तो अध्वरम् इति प्रवापयत्य् एवैतयान्गिर् मूर्धेति प्रवापित एवैतया रेतो दधात्य् उभा वाम् इन्द्राग्नी आहुवध्या इति प्राणापानौ वा इन्द्राग्नी प्राणापानौ वा एतन् मुखतो यज्ञस्य धीयेते ॥ अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् इति गर्भम् एवाधाद् अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतम् इत्य् उधर् एवाकर् अयं ते योनिर् ऋत्विया इत्य् अजीजनच् चैवावीवृधच् च षड्भिर् उपतिष्ठते षड् वै पृष्ठानि पृष्ठान्य् एवाचीक्ळ्पद् दधिक्राव्णो अकारिषम् इति दधिक्रावत्योपतिष्ठत एषा वा अग्नेर् दधिक्रावती प्रिया तनूः पशव्या सर्वसमृद्धाग्नेर् एवैतया प्रियं धामोपैत्य् अथो पशुमान् भवत्य् अथो आत्मानम् एवैतया यजमानः पुनीते सप्तभिर् उपतिष्ठते सप्तपदा शक्वरी शाक्वराः पशवः पशून् एवावरुन्द्धे जीर्यति वा एष आहितः पशुर् ह्य् अग्निस् तद् एतान्य् एवाग्न्याधेयस्य हवींषि संवत्सरेसंवत्सरे निर्वपेत् तेन वा एष न जीर्यति तेनैनं पुनर्णवं करोति तन् न सूर्क्ष्यम् एताभिर् एवाग्नेयपावमानीभिर् अग्न्याधेयस्य याज्यानुवाक्याभिर् उपस्थेयस् तेन वा एष न जीर्यति तेनैनं पुनर्णवं करोति द्वादशभिर् उपतिष्ठते द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरम् एवाप्त्वावरुन्द्धे ऽग्नीषोमीयया त्रयोदश्योपस्थेयो ऽस्ति मासस् त्रयोदशस् तम् एवैतयाप्त्वावरुन्द्धे
upaprayanto adhvaram iti pravāpayaty evaitayāngir mūrdheti pravāpita evaitayā reto dadhāty ubhā vām indrāgnī āhuvadhyā iti prāṇāpānau vā indrāgnī prāṇāpānau vā etan mukhato yajñasya dhīyete // ayam iha prathamo dhāyi dhātṛbhir iti garbham evādhād asya pratnām anu dyutam ity udhar evākar ayaṃ te yonir ṛtviyā ity ajījanac caivāvīvṛdhac ca ṣaḍbhir upatiṣṭhate ṣaḍ vai pṛṣṭhāni pṛṣṭhāny evācīkḷpad dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhikrāvatyopatiṣṭhata eṣā vā agner dadhikrāvatī priyā tanūḥ paśavyā sarvasamṛddhāgner evaitayā priyaṃ dhāmopaity atho paśumān bhavaty atho ātmānam evaitayā yajamānaḥ punīte saptabhir upatiṣṭhate saptapadā śakvarī śākvarāḥ paśavaḥ paśūn evāvarunddhe jīryati vā eṣa āhitaḥ paśur hy agnis tad etāny evāgnyādheyasya havīṃṣi saṃvatsaresaṃvatsare nirvapet tena vā eṣa na jīryati tenainaṃ punarṇavaṃ karoti tan na sūrkṣyam etābhir evāgneyapāvamānībhir agnyādheyasya yājyānuvākyābhir upastheyas tena vā eṣa na jīryati tenainaṃ punarṇavaṃ karoti dvādaśabhir upatiṣṭhate dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaram evāptvāvarunddhe 'gnīṣomīyayā trayodaśyopastheyo 'sti māsas trayodaśas tam evaitayāptvāvarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवादिनो वदन्ति कस्मात् सायम् अग्निम् उपतिष्ठन्ते कस्मात् प्रातर् नेत्य् असौ वा आदित्यः सायम् आसुवति तस्मात् सायम् उपतिष्ठन्त एष प्रातः प्रसुवति तस्मात् प्रातर् नोपतिष्ठन्ते तस्मात् सायम् अहुते ऽग्निहोत्रे ऽग्निहोत्रिणा नाशितव्यं तस्माद् उ प्रातर् अहुते नाशितव्यं तस्मात् सायम् अतिथये प्रत्येनसः पुण्यत्वात् तु प्रातर् ददति प्रातरवनेगेन प्रातर् उपस्थेयो ऽधिश्रित उन्नीयमाने वा हस्ता अवनेनिजीत तत्र विहव्यस्य चतस्रा ऋचो वदेत् प्रातरवनेगे चतस्रः प्रातरवनेगेन वा अनाप्तम् आप्नोत्य् अनवरुद्धम् अवरुन्द्धे तद् अनाप्तम् एवैतेनाप्नोत्य् अनवरुद्धम् अवरुन्द्धे ऽबिभेद् वा एष उद्धृतस् तं देवाश् छन्दोभिः पर्यस्तृणन् यद् उपतिष्ठते छन्दोभिर् एवैनं परिस्तृणात्य् उभयम् अस्मा अकर् अग्नीषोमीयया पूर्वपक्ष उपस्थेयो ऽग्नीषोमीयो वै पूर्वपक्षो ऽपरपक्षायैवैनं परिददात्य् ऐन्द्राग्न्यापरपक्ष उपस्थेय ऐन्द्राग्नो वा अपरपक्षः पूर्वपक्षायैवैनं परिददाति सर्वा ह वा एनं देवताः संप्रदायम् अनपेक्षं गोपायन्ति य एवं विद्वान् अग्निम् उपतिष्ठते
brahmavādino vadanti kasmāt sāyam agnim upatiṣṭhante kasmāt prātar nety asau vā ādityaḥ sāyam āsuvati tasmāt sāyam upatiṣṭhanta eṣa prātaḥ prasuvati tasmāt prātar nopatiṣṭhante tasmāt sāyam ahute 'gnihotre 'gnihotriṇā nāśitavyaṃ tasmād u prātar ahute nāśitavyaṃ tasmāt sāyam atithaye pratyenasaḥ puṇyatvāt tu prātar dadati prātaravanegena prātar upastheyo 'dhiśrita unnīyamāne vā hastā avanenijīta tatra vihavyasya catasrā ṛco vadet prātaravanege catasraḥ prātaravanegena vā anāptam āpnoty anavaruddham avarunddhe tad anāptam evaitenāpnoty anavaruddham avarunddhe 'bibhed vā eṣa uddhṛtas taṃ devāś chandobhiḥ paryastṛṇan yad upatiṣṭhate chandobhir evainaṃ paristṛṇāty ubhayam asmā akar agnīṣomīyayā pūrvapakṣa upastheyo 'gnīṣomīyo vai pūrvapakṣo 'parapakṣāyaivainaṃ paridadāty aindrāgnyāparapakṣa upastheya aindrāgno vā aparapakṣaḥ pūrvapakṣāyaivainaṃ paridadāti sarvā ha vā enaṃ devatāḥ saṃpradāyam anapekṣaṃ gopāyanti ya evaṃ vidvān agnim upatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् अग्ने सूर्यवर्चा असीति वसीयसे श्रेयस आशिषम् आशास्ते सं माम् आयुषा वर्चसा सृजेत्य् आत्मना आशास्ते सं त्वम् अग्ने सूर्यस्य ज्योतिषागथा इति सह ह्य् एते तर्हि ज्योतिषी भवतः सम् ऋषीणां स्तुतेनेति छन्दांसि वा ऋषीणां स्तुतं छन्दोभिर् एवैनं समर्धयति सं प्रियेण धाम्नेत्य् आहुतयो वा अग्नेः प्रियं धामाहुतिभिर् एवैनं समर्धयति ॥ सम् अहम् आयुषा सं वर्चसा सं प्रजया सं रायस्पोषेण ग्मीयेत्य् आशिषम् एवाशास्त इन्धानास् त्वा शतं हिमा इति पृतनाजिद् ध्य् आहूतिस् तया राजन्या उपतिष्ठेत यदा हि राजन्यः पृतना जयत्य् अथो भवत्य् उताराजन्या उपतिष्ठेत सर्वो हि पृतना जिगीषति सर्वो बुभूषति मनोर् वै दश जाया आसन् दशपुत्रा नवपुत्राष्टपुत्रा सप्तपुत्रा षट्पुत्रा पञ्चपुत्रा चतुष्पुत्रा त्रिपुत्रा द्विपुत्रैकपुत्रा ये नवासंस् तान् एक उपसमक्रामद् ये ऽष्टौ तान् द्वौ ये सप्त तांस् त्रयो ये षट् तांश् चत्वारो ऽथ वै पञ्चैव पञ्चासंस् ता इमाः पञ्च दशत इमान् पञ्च निरभजन् यद् एव किंच मनोः स्वम् आसीत् तस्मात् ते वै मनुम् एवोपाधावन् मना अनाथन्त तेभ्य एताः समिधः प्रायछत् ताभिर् वै ते तान् निरदहंस् ताभिर् एनान् पराभावयन् परा पाप्मानं भ्रातृव्यं भावयति य एवं विद्वान् एताः समिध आदधात्य् अग्नेः समिद् अस्य् अभिशस्त्या मा पाहीत्य् अभिशस्त्या एनं पाति सोमस्य समिद् असि परस्पा म एधीति परस्पा अस्य भवति यमस्य समिद् असि मृत्योर् मा पाहीति मृत्योर् एनं पात्य् एतद् ध स्म वा आह नारद इदं वावाग्न्युपस्थानम् आसेत्य् अभिशस्त्या एनं पाति परस्पा अस्य भवति मृत्योर् एनं पाति
tvam agne sūryavarcā asīti vasīyase śreyasa āśiṣam āśāste saṃ mām āyuṣā varcasā sṛjety ātmanā āśāste saṃ tvam agne sūryasya jyotiṣāgathā iti saha hy ete tarhi jyotiṣī bhavataḥ sam ṛṣīṇāṃ stuteneti chandāṃsi vā ṛṣīṇāṃ stutaṃ chandobhir evainaṃ samardhayati saṃ priyeṇa dhāmnety āhutayo vā agneḥ priyaṃ dhāmāhutibhir evainaṃ samardhayati // sam aham āyuṣā saṃ varcasā saṃ prajayā saṃ rāyaspoṣeṇa gmīyety āśiṣam evāśāsta indhānās tvā śataṃ himā iti pṛtanājid dhy āhūtis tayā rājanyā upatiṣṭheta yadā hi rājanyaḥ pṛtanā jayaty atho bhavaty utārājanyā upatiṣṭheta sarvo hi pṛtanā jigīṣati sarvo bubhūṣati manor vai daśa jāyā āsan daśaputrā navaputrāṣṭaputrā saptaputrā ṣaṭputrā pañcaputrā catuṣputrā triputrā dviputraikaputrā ye navāsaṃs tān eka upasamakrāmad ye 'ṣṭau tān dvau ye sapta tāṃs trayo ye ṣaṭ tāṃś catvāro 'tha vai pañcaiva pañcāsaṃs tā imāḥ pañca daśata imān pañca nirabhajan yad eva kiṃca manoḥ svam āsīt tasmāt te vai manum evopādhāvan manā anāthanta tebhya etāḥ samidhaḥ prāyachat tābhir vai te tān niradahaṃs tābhir enān parābhāvayan parā pāpmānaṃ bhrātṛvyaṃ bhāvayati ya evaṃ vidvān etāḥ samidha ādadhāty agneḥ samid asy abhiśastyā mā pāhīty abhiśastyā enaṃ pāti somasya samid asi paraspā ma edhīti paraspā asya bhavati yamasya samid asi mṛtyor mā pāhīti mṛtyor enaṃ pāty etad dha sma vā āha nārada idaṃ vāvāgnyupasthānam āsety abhiśastyā enaṃ pāti paraspā asya bhavati mṛtyor enaṃ pāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुर्धा अग्ने ऽस्य् आयुर् मे धेहीत्य् आयुर् एवास्मिन् दधाति वर्चोधा अग्ने ऽसि वर्चो मे धेहीति वर्च एवास्मिन् दधाति चक्षुष्पा अग्ने ऽसि चक्षुर् मे पाहीति चक्षुर् एवास्य पाति श्रोत्रपा अग्ने ऽसि श्रोत्रं मे पाहीति श्रोत्रम् एवास्य पाति तनूपा अग्ने ऽसि तन्वं मे पाहीति तन्वम् एवास्य पाति यन् मे अग्न ऊनं तन्वस् तन् मा आपृणेति यद् एवास्यात्मन ऊनं यत् प्रजाया यत् पशूनां तद् एवैतेनापूरयति तद् आप्याययत्य् अग्ने यत् ते तपा इत्य् एता वा अग्नेस् तन्वो ज्योतिष्मतीर् एतद् ध स्म वा आहारुण औपवेशिर् यान् वसीयसः श्रेयस आत्मनो भ्रातृव्यान् अभिप्राजानीम् आभिष् टान् अग्नेस् तनूभिर् ज्योतिष्मतीभिः पराभावयामेति परा पाप्मानं भ्रातृव्यं भावयति य एवं विद्वान् अग्निम् उपतिष्ठते ऽग्ने रुचां पते नमस् ते रुचे मयि रुचं धा इति शान्तम् एव रुचम् आत्मन् धत्ते तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति चित्रावसो स्वस्ति ते पारम् अशीयेति रात्रिर् वै चित्रावसुर् अहर् अर्वाग्वसुर् अग्निर् वै रात्रिर् असा आदित्यो ऽहर् एते वै भङ्गे ते ईट्टे त्रिर् आह त्रिषत्या हि देवा रोचते ह वा अस्य यज्ञो वा ब्रह्म वा य एवं वेदाम्भः स्थाभो वो भक्षीयेत्य् अम्भो ह्य् एता महः स्थ महो वो भक्षीयेति महो ह्य् एता ऊर्जः स्थोर्जं वो भक्षीयेत्य् ऊर्जो ह्य् एता रायस्पोषः स्थ रायस्पोषं वो भक्षीयेति रायस्पोषो ह्य् एता रेवती रमध्वम् अस्मिन् योना अस्मिन् गोष्ठ इति स्व एवैना योनौ स्वे गोष्ठे संवेशयत्य् अयं वो बन्धुर् इतो मापगात बह्वीर् भवत मा मा हासिष्टेत्य् आशिषम् आशास्ते वत्सम् आलभते वत्सनिकान्ता हि पशव एष वै सहस्रपोषस्येशे पुष्यति सहस्रं न सहस्राद् अवपद्यते य एवं वेद संहितासि विश्वरूपेति रूपेणरूपेण ह्य् एषा संहिता रूपैर् एवैनां समर्धयति नामासाम् अग्रहीन् मित्रम् आभिर् अकृतोत हि यदा मित्रस्य नाम गृह्णाति मित्रम् एवैनेन कुरुते
āyurdhā agne 'sy āyur me dhehīty āyur evāsmin dadhāti varcodhā agne 'si varco me dhehīti varca evāsmin dadhāti cakṣuṣpā agne 'si cakṣur me pāhīti cakṣur evāsya pāti śrotrapā agne 'si śrotraṃ me pāhīti śrotram evāsya pāti tanūpā agne 'si tanvaṃ me pāhīti tanvam evāsya pāti yan me agna ūnaṃ tanvas tan mā āpṛṇeti yad evāsyātmana ūnaṃ yat prajāyā yat paśūnāṃ tad evaitenāpūrayati tad āpyāyayaty agne yat te tapā ity etā vā agnes tanvo jyotiṣmatīr etad dha sma vā āhāruṇa aupaveśir yān vasīyasaḥ śreyasa ātmano bhrātṛvyān abhiprājānīm ābhiṣ ṭān agnes tanūbhir jyotiṣmatībhiḥ parābhāvayāmeti parā pāpmānaṃ bhrātṛvyaṃ bhāvayati ya evaṃ vidvān agnim upatiṣṭhate 'gne rucāṃ pate namas te ruce mayi rucaṃ dhā iti śāntam eva rucam ātman dhatte tejasvī brahmavarcasī bhavati citrāvaso svasti te pāram aśīyeti rātrir vai citrāvasur ahar arvāgvasur agnir vai rātrir asā ādityo 'har ete vai bhaṅge te īṭṭe trir āha triṣatyā hi devā rocate ha vā asya yajño vā brahma vā ya evaṃ vedāmbhaḥ sthābho vo bhakṣīyety ambho hy etā mahaḥ stha maho vo bhakṣīyeti maho hy etā ūrjaḥ sthorjaṃ vo bhakṣīyety ūrjo hy etā rāyaspoṣaḥ stha rāyaspoṣaṃ vo bhakṣīyeti rāyaspoṣo hy etā revatī ramadhvam asmin yonā asmin goṣṭha iti sva evainā yonau sve goṣṭhe saṃveśayaty ayaṃ vo bandhur ito māpagāta bahvīr bhavata mā mā hāsiṣṭety āśiṣam āśāste vatsam ālabhate vatsanikāntā hi paśava eṣa vai sahasrapoṣasyeśe puṣyati sahasraṃ na sahasrād avapadyate ya evaṃ veda saṃhitāsi viśvarūpeti rūpeṇarūpeṇa hy eṣā saṃhitā rūpair evaināṃ samardhayati nāmāsām agrahīn mitram ābhir akṛtota hi yadā mitrasya nāma gṛhṇāti mitram evainena kurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपश्यामि प्रजा अहम् इडप्रजसो मानवीः । सर्वा भवन्तु नो गृहे ॥ इत्य् ऐडीश् च वा इमाः प्रजा मानवीश् च ता एवावारुद्ध ता आद्या अकृतेडाः स्थ मधुकृता इतीडा ह्य् एता मधुकृतः स्योना माविशतेरंमदा इतीरंमदो ह्य् एता भुवनम् असि सहस्रपोषपुषीति भुवनं ह्य् एतत् सहस्रपोषपुषि तस्य नो रास्व तस्य ते भक्तिवानो भूयास्मेत्य् आशिषम् एवाशास्त इडासि व्रतभृद् इतीडा ह्य् एषा व्रतभृत् त्वयि व्रतं व्रतभृद् असीति व्रतभृद् ध्य् एषा
saṃpaśyāmi prajā aham iḍaprajaso mānavīḥ / sarvā bhavantu no gṛhe // ity aiḍīś ca vā imāḥ prajā mānavīś ca tā evāvāruddha tā ādyā akṛteḍāḥ stha madhukṛtā itīḍā hy etā madhukṛtaḥ syonā māviśateraṃmadā itīraṃmado hy etā bhuvanam asi sahasrapoṣapuṣīti bhuvanaṃ hy etat sahasrapoṣapuṣi tasya no rāsva tasya te bhaktivāno bhūyāsmety āśiṣam evāśāsta iḍāsi vratabhṛd itīḍā hy eṣā vratabhṛt tvayi vrataṃ vratabhṛd asīti vratabhṛd dhy eṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवावारुद्ध : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। महि त्रीणाम् अवो ऽस्त्व् इति प्राजापत्येन तृचेनोपतिष्ठते प्राजापत्या वा इमाः प्रजास् ता एवावारुद्ध ता आद्या अकृताथो प्रजापतिम् एवोपैति प्रजापता एव देवतासु प्रतितिष्ठति सोमानं स्वरणम् इति ब्राह्मणस्पत्ययोपतिष्ठते ब्रह्मणि प्रतितिष्ठत्य् अथो ब्रह्मवर्चसम् एवावरुन्द्धे यो वै ब्रह्मणि प्रतिष्ठितेन स्पर्धते पूर्वो ऽस्मात् पद्यत उभयीर् वा अग्निहोत्रिणि देवता आशंसन्ते याभ्यश् च जुहोति याभ्यश् च न मित्रस्य चर्षणीधृता इति मैत्र्योपतिष्ठत उभयत एवैतया मित्रम् अकृतेतश् चामुतश् च कदा चन स्तरीर् असीत्य् ऐन्द्रीभ्यां बृहतीभ्याम् उपतिष्ठत ऐन्द्रा वै पशवस् तान् एवावारुद्ध तान् आद्यान् अकृत परि ते दूडभो रथा इत्य् असौ वा आदित्यो दूडभो रथ एष वा इमा उभौ लोकौ समीयते सर्वम् एवैतया परिगृह्णाति निम्रदो ऽसि न्य् अहं तं मृद्यासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इति पार्ष्ण्यावगृह्णीयाद् यदि पापीयसा स्पर्धेताभिभूर् अस्य् अभ्य् अहं तं भूयासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इति दक्षिणतः पदो ऽवगृह्णीयाद् यदि सदृशेन स्पर्धेत प्रभूर् असि प्राहं तम् अतिभूयासं यो अस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इति प्रपदेनावगृह्णीयाद् यदि श्रेयसा स्पर्धेत सर्वान् एवैनान् अभिभवति सर्वान् अतिभवति सर्वान् अतिक्रामति पूषा मा पथिपाः पात्व् इतीयम् एव पूषा मा पशुपाः पात्व् इत्य् अन्तरिक्षम् एव पूषा माधिपाः पात्व् इत्य् असा एवेमान् एव लोकान् उपासरद् एभ्यो लोकेभ्य आत्मानं परिधत्ते ऽहिंसायै प्राची दिग् अग्निर् देवतेति तनूपानाम् एव दिक्षु निधत्ते ऽथ येन स्पर्धते येन वा व्यभिचरते स एता एव देवता ऋत्वा पूर्वः पराभवति सप्त वै पुरुषे महिमानस् ते वा एनेनेड्यास् ते वै ते सप्तऋषय एव प्राणा वै सप्तऋषयः प्राणान् वा एतद् ईट्ट ईट्टे ह वै स्वान् प्राणान् वृङ्क्ते भ्रातृव्यस्य प्राणान् नैनम् अभिदासन्त् स्तृणुते य एवं वेद धर्मो मा धर्मणः पातु विधर्मो मा विधर्मणः पात्व् आयुश् च प्रायुश् च चक्षश् च विचक्षश् च प्राङ् चापाङ् चोरुक इत्य् अयं वा उरुक एष विभजति तद् यद् एष भजति तद् एतस्मिन्न् एव पुनर् आभजत्य् अग्ने गृहपते ऽग्निं समिन्धे यजमान एतद् वै यजमानस्य स्वं यद् अग्निर् एतद् अग्नेर् यद् यजमान आयतनम् इव वा एतत् क्रियते ज्योतिषे तन्तवे त्वेत्य् अन्तराग्नी उपविश्य वदेद् याम् एव पुर आशिषम् आशास्ते यां पश्चात् ताम् आत्मन् धत्ते
evāvāruddha : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. mahi trīṇām avo 'stv iti prājāpatyena tṛcenopatiṣṭhate prājāpatyā vā imāḥ prajās tā evāvāruddha tā ādyā akṛtātho prajāpatim evopaiti prajāpatā eva devatāsu pratitiṣṭhati somānaṃ svaraṇam iti brāhmaṇaspatyayopatiṣṭhate brahmaṇi pratitiṣṭhaty atho brahmavarcasam evāvarunddhe yo vai brahmaṇi pratiṣṭhitena spardhate pūrvo 'smāt padyata ubhayīr vā agnihotriṇi devatā āśaṃsante yābhyaś ca juhoti yābhyaś ca na mitrasya carṣaṇīdhṛtā iti maitryopatiṣṭhata ubhayata evaitayā mitram akṛtetaś cāmutaś ca kadā cana starīr asīty aindrībhyāṃ bṛhatībhyām upatiṣṭhata aindrā vai paśavas tān evāvāruddha tān ādyān akṛta pari te dūḍabho rathā ity asau vā ādityo dūḍabho ratha eṣa vā imā ubhau lokau samīyate sarvam evaitayā parigṛhṇāti nimrado 'si ny ahaṃ taṃ mṛdyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti pārṣṇyāvagṛhṇīyād yadi pāpīyasā spardhetābhibhūr asy abhy ahaṃ taṃ bhūyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇataḥ pado 'vagṛhṇīyād yadi sadṛśena spardheta prabhūr asi prāhaṃ tam atibhūyāsaṃ yo asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti prapadenāvagṛhṇīyād yadi śreyasā spardheta sarvān evainān abhibhavati sarvān atibhavati sarvān atikrāmati pūṣā mā pathipāḥ pātv itīyam eva pūṣā mā paśupāḥ pātv ity antarikṣam eva pūṣā mādhipāḥ pātv ity asā evemān eva lokān upāsarad ebhyo lokebhya ātmānaṃ paridhatte 'hiṃsāyai prācī dig agnir devateti tanūpānām eva dikṣu nidhatte 'tha yena spardhate yena vā vyabhicarate sa etā eva devatā ṛtvā pūrvaḥ parābhavati sapta vai puruṣe mahimānas te vā eneneḍyās te vai te saptaṛṣaya eva prāṇā vai saptaṛṣayaḥ prāṇān vā etad īṭṭa īṭṭe ha vai svān prāṇān vṛṅkte bhrātṛvyasya prāṇān nainam abhidāsant stṛṇute ya evaṃ veda dharmo mā dharmaṇaḥ pātu vidharmo mā vidharmaṇaḥ pātv āyuś ca prāyuś ca cakṣaś ca vicakṣaś ca prāṅ cāpāṅ coruka ity ayaṃ vā uruka eṣa vibhajati tad yad eṣa bhajati tad etasminn eva punar ābhajaty agne gṛhapate 'gniṃ samindhe yajamāna etad vai yajamānasya svaṃ yad agnir etad agner yad yajamāna āyatanam iva vā etat kriyate jyotiṣe tantave tvety antarāgnī upaviśya vaded yām eva pura āśiṣam āśāste yāṃ paścāt tām ātman dhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवावारुद्ध : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। एवावारुद्ध : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। भ्रातृव्यस्य : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। ददन् मा इति वै दीयते सददि वा एष ददाति यो ऽग्निहोत्रं जुहोति यद्यत् कामयेत तत्तद् अघिहोत्र्य् अग्निं याचेद् उप हैनं तन् नमति तद् आहुर् ऋछति वा एष देवान् य एनान्त् सददि याचतीति तस्मात् तर्हि नोपस्थेयो यमो वा अम्रियत ते देवा यम्या यमम् अपाब्रुवंस् तां यद् अपृछन्त् साब्रवीद् अद्यामृतेति ते ऽब्रुवन् न वा इयम् इमम् इत्थं मृष्यते रात्रीं सृजामहा इत्य् अहर् वाव तर्ह्य् आसीन् न रात्रिस् ते देवा रात्रिम् असृजन्त ततः श्वस्तनम् अभवत् ततः सा तम् अमृष्यत तस्माद् आहुर् अहोरात्राणि वावाघं मर्षयन्तीति सा वै रात्रिः सृष्टा पशून् अभिसममीलत् ते देवाश् छन्दोभिर् एव पशून् अन्वपश्यंश् छन्दोभिर् एनान् पुनर् उपाह्वयन्त यद् उपतिष्ठते छन्दोभिर् वा एतत् पशून् अनुपश्यति छन्दोभिर् एनान् पुनर् उपह्वयते ऽथो आहुर् वरुणो वै स तद् रात्रिर् भूत्वा पशून् अग्रसतेति ते देवाश् छन्दोभिर् एव वरुणात् प्रामुञ्चंश् छन्दोभिर् एनान् पुनर् उपाह्वयन्त यद् उपतिष्ठते छन्दोभिर् वा एतद् वरुणात् पशून् प्रमुञ्चति छन्दोभिर् एनान् पुनर् उपह्वयते यज्ञोयज्ञो वै समृछते ऽथाकस्यविदो मन्यन्ते सोम एव समृछता इत्य् अग्नीषोमीयायाः पुरस्ताद् विहव्यस्य चतस्रा ऋचो वदेद् आग्नेयस्य पुरोडाशस्य द्वे याज्यानुवाक्ये कुर्याद् एतेनैव हवींष्य् आसन्नान्य् अभिमृशेद् वृङ्क्ते ऽन्यस्य यज्ञं नास्यान्यो यज्ञं वृङ्क्ते सयज्ञो भवत्य् अयज्ञा इतरः
evāvāruddha : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. evāvāruddha : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. bhrātṛvyasya : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. dadan mā iti vai dīyate sadadi vā eṣa dadāti yo 'gnihotraṃ juhoti yadyat kāmayeta tattad aghihotry agniṃ yāced upa hainaṃ tan namati tad āhur ṛchati vā eṣa devān ya enānt sadadi yācatīti tasmāt tarhi nopastheyo yamo vā amriyata te devā yamyā yamam apābruvaṃs tāṃ yad apṛchant sābravīd adyāmṛteti te 'bruvan na vā iyam imam itthaṃ mṛṣyate rātrīṃ sṛjāmahā ity ahar vāva tarhy āsīn na rātris te devā rātrim asṛjanta tataḥ śvastanam abhavat tataḥ sā tam amṛṣyata tasmād āhur ahorātrāṇi vāvāghaṃ marṣayantīti sā vai rātriḥ sṛṣṭā paśūn abhisamamīlat te devāś chandobhir eva paśūn anvapaśyaṃś chandobhir enān punar upāhvayanta yad upatiṣṭhate chandobhir vā etat paśūn anupaśyati chandobhir enān punar upahvayate 'tho āhur varuṇo vai sa tad rātrir bhūtvā paśūn agrasateti te devāś chandobhir eva varuṇāt prāmuñcaṃś chandobhir enān punar upāhvayanta yad upatiṣṭhate chandobhir vā etad varuṇāt paśūn pramuñcati chandobhir enān punar upahvayate yajñoyajño vai samṛchate 'thākasyavido manyante soma eva samṛchatā ity agnīṣomīyāyāḥ purastād vihavyasya catasrā ṛco vaded āgneyasya puroḍāśasya dve yājyānuvākye kuryād etenaiva havīṃṣy āsannāny abhimṛśed vṛṅkte 'nyasya yajñaṃ nāsyānyo yajñaṃ vṛṅkte sayajño bhavaty ayajñā itaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं वा एते चित्यं चिन्वते य आहिताग्नयो दर्शपूर्णमासिनस् तेषां वा अहोरात्राण्य् एवेष्टका उपधीयन्ते यत्र पञ्च रात्रीः संहिता वसेत् तज् जुहुयात् पञ्च रात्रयः पञ्चाहानि सा दशत् संपद्यते तन् नैवं कर्तवय् अयतं तद् दशस्व् एव रात्रिष्व् अन्तमं होतव्यं तथा यतं क्रियते न सर्वेषु युक्तेषु होतव्यं वास्तौ जुहुयान् नायुक्तेष्व् अयतं क्रियते सर्वाण्य् अन्यानि युक्तानि स्युर् अग्निष्ठस्य दक्षिणो युक्तः स्यात् सव्यस्य योक्त्रं परिहृतम् अथ जुहुयान् न वास्तौ जुहोति यतम् उत्क्रियते तन् न सूर्क्ष्यं सर्वेष्व् एव युक्तेषु होतव्यं वास्तोष्पत्यं ह्य् एतन् न हीनम् अन्वाहर्तवै रुद्राय हि तद् धीयते यद् धीनम् अन्वाहरेयू रुद्रं भूतम् अन्वाहरेयुर् यद्य् अनुवाहः स्यात् पूर्वं तं प्रवहेयुर् अप वोद्धरेयुर् यद् धीयेत हीयेतैव तद् अथ जुहुयात् ॥ हीयेतैव : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: हीयेतैव अमीवहा वास्तोष्पते विश्वा रूपाण्य् आविशन् । सखा सुशेव एधि नः ॥ वास्तोष्पते प्रति जानीह्य् अस्मान् स्वावेशो अनमीवो भवा नः । यत् त्वेमहे प्रति तन् नो जुषस्व शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे
agniṃ vā ete cityaṃ cinvate ya āhitāgnayo darśapūrṇamāsinas teṣāṃ vā ahorātrāṇy eveṣṭakā upadhīyante yatra pañca rātrīḥ saṃhitā vaset taj juhuyāt pañca rātrayaḥ pañcāhāni sā daśat saṃpadyate tan naivaṃ kartavay ayataṃ tad daśasv eva rātriṣv antamaṃ hotavyaṃ tathā yataṃ kriyate na sarveṣu yukteṣu hotavyaṃ vāstau juhuyān nāyukteṣv ayataṃ kriyate sarvāṇy anyāni yuktāni syur agniṣṭhasya dakṣiṇo yuktaḥ syāt savyasya yoktraṃ parihṛtam atha juhuyān na vāstau juhoti yatam utkriyate tan na sūrkṣyaṃ sarveṣv eva yukteṣu hotavyaṃ vāstoṣpatyaṃ hy etan na hīnam anvāhartavai rudrāya hi tad dhīyate yad dhīnam anvāhareyū rudraṃ bhūtam anvāhareyur yady anuvāhaḥ syāt pūrvaṃ taṃ pravaheyur apa voddhareyur yad dhīyeta hīyetaiva tad atha juhuyāt // hīyetaiva : FN emended. Ed.: hīyetaiva amīvahā vāstoṣpate viśvā rūpāṇy āviśan / sakhā suśeva edhi naḥ // vāstoṣpate prati jānīhy asmān svāveśo anamīvo bhavā naḥ / yat tvemahe prati tan no juṣasva śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशून् मे शंस्याजुगुपस् तान् मे पुनर् देहि ॥ इत्य् आहवनीयं पुनर् एत्योपतिष्ठत आहवनीयेनैव पशून् गुप्तान् आत्मन् धत्ते ॥ अग्ने सहस्राक्ष शतमूर्धञ् शतं ते प्राणाः सहस्रम् अपानास् त्वं साहस्रस्य राय ईशिषे तस्मै ते विधेम वाजाय ॥ प्रजां मे नर्याजुगुपस् तां मे पुनर् देहि ॥ इति गार्हपत्यं पुनर् एत्योपतिष्ठते गार्हपत्येनैव प्रजां गुप्ताम् आत्मन् धत्ते ॥ अग्ने गृहपते सुगृहपतिर् अहं त्वया गृहपतिना भूयासं सुगृहपतिस् त्वं मया गृहपतिना भूया अन्नं मे बुध्याजुगुपस् तन् मे पुनर् देहि ॥ इति दक्षिणाग्निं पुनर् एत्योपतिष्ठते दक्षिणाग्निनैवान्नं गुप्तम् आत्मन् धत्ते ॥ इमान् मे मित्रावरुणौ गृहान् जुगुपतं युवम् । अविनष्टान् अविह्रुतान् पूषैनान् अभ्यरक्षीद् आस्माकं पुनर् आगमात् ॥ इत्य् अहोरात्रे वै मित्रावरुणौ पशवः पूषाहोरात्राभ्यां चैव मित्रावरुणाभ्यां च गृहान् गुप्तान् आत्मन् धत्ते
paśūn me śaṃsyājugupas tān me punar dehi // ity āhavanīyaṃ punar etyopatiṣṭhata āhavanīyenaiva paśūn guptān ātman dhatte // agne sahasrākṣa śatamūrdhañ śataṃ te prāṇāḥ sahasram apānās tvaṃ sāhasrasya rāya īśiṣe tasmai te vidhema vājāya // prajāṃ me naryājugupas tāṃ me punar dehi // iti gārhapatyaṃ punar etyopatiṣṭhate gārhapatyenaiva prajāṃ guptām ātman dhatte // agne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaṃ sugṛhapatis tvaṃ mayā gṛhapatinā bhūyā annaṃ me budhyājugupas tan me punar dehi // iti dakṣiṇāgniṃ punar etyopatiṣṭhate dakṣiṇāgninaivānnaṃ guptam ātman dhatte // imān me mitrāvaruṇau gṛhān jugupataṃ yuvam / avinaṣṭān avihrutān pūṣainān abhyarakṣīd āsmākaṃ punar āgamāt // ity ahorātre vai mitrāvaruṇau paśavaḥ pūṣāhorātrābhyāṃ caiva mitrāvaruṇābhyāṃ ca gṛhān guptān ātman dhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उप त्वा जुह्वो मम घृताचीर् यन्तु हर्यत । अग्ने हव्या जुषस्व नः ॥ उद् अग्ने तव तद् घृताद् अर्ची रोचता आहुतम् । निंसानं जुह्वो मुखे ॥ प्रजा अग्ने संवासयेहाशाश् च पशुभिः सह । राष्ट्राण्य् अस्मिन् धेहि यान्य् आसन्त् सवितुः सवे ॥ अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जानन्न् अग्ना आरोह ततो नो वर्धया रयिम् ॥ आयं गौः पृश्निर् अक्रमीद् असदन् मातरं पुरः । पितरं च प्रयन्त् स्वः ॥ त्रिंशद्धामा विराजति वाक् पतंगाय हूयते । व्यक्शन् महिषो दिवम् ॥ अन्तश् चरत्य् अर्णवे अस्य प्राणाद् अपानतः । प्रति वां सूरो अहभिः ॥ इतो जज्ञे प्रथमं स्वाद् योनेर् अधि जातवेदाः । स गायत्र्या त्रिष्टुभा जगत्यानुष्टुभा च देवेभ्यो हव्या वहतु प्रजानन् ॥ यो नो अग्निः पितरो हृत्स्व् अन्तर् अमर्त्यो मर्त्यं आविवेश । तम् आत्मनि परिगृह्णीमसीह नेद् एषो अस्मान् अवहाय परायत् ॥ दोह्या च ते दुग्धभृच् चोर्वरी ते ते भागधेयं प्रयच्छामि ताभ्यां त्वादधे घर्मः शिरस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असि यत् ते शुक्र शुक्रं ज्योतिस् तेन रुचा रुचम् अशीथाः ॥ मयि गृह्णाम्य् अहम् अग्रे अग्निं सह प्रजया वर्चसा धनेन । मयि क्षत्रं मयि रायो दधामि मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥ भूर् भुवो ऽङ्गिरसां त्वा देवानां व्रतेनादधे ऽग्नेष् ट्वा देवस्य व्रतेनादध इन्द्रस्य त्वा मरुत्वतो व्रतेनादधे मनोष् ट्वा ग्रामण्यो व्रतेनादधे ॥ आछदि त्वा छन्दो दधे द्यौर् मह्नासि भूमिर् भूना । तस्यास् ते देव्य् अदित उपस्थे ऽन्नादम् अग्निम् अन्नपत्यायादधे ॥ अग्ना आयूंषि पवसे ऽग्निर् ऋषिर् अग्ने पवस्व
upa tvā juhvo mama ghṛtācīr yantu haryata / agne havyā juṣasva naḥ // ud agne tava tad ghṛtād arcī rocatā āhutam / niṃsānaṃ juhvo mukhe // prajā agne saṃvāsayehāśāś ca paśubhiḥ saha / rāṣṭrāṇy asmin dhehi yāny āsant savituḥ save // ayaṃ te yonir ṛtviyo yato jāto arocathāḥ / taṃ jānann agnā āroha tato no vardhayā rayim // āyaṃ gauḥ pṛśnir akramīd asadan mātaraṃ puraḥ / pitaraṃ ca prayant svaḥ // triṃśaddhāmā virājati vāk pataṃgāya hūyate / vyakśan mahiṣo divam // antaś caraty arṇave asya prāṇād apānataḥ / prati vāṃ sūro ahabhiḥ // ito jajñe prathamaṃ svād yoner adhi jātavedāḥ / sa gāyatryā triṣṭubhā jagatyānuṣṭubhā ca devebhyo havyā vahatu prajānan // yo no agniḥ pitaro hṛtsv antar amartyo martyaṃ āviveśa / tam ātmani parigṛhṇīmasīha ned eṣo asmān avahāya parāyat // dohyā ca te dugdhabhṛc corvarī te te bhāgadheyaṃ prayacchāmi tābhyāṃ tvādadhe gharmaḥ śiras tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asi yat te śukra śukraṃ jyotis tena rucā rucam aśīthāḥ // mayi gṛhṇāmy aham agre agniṃ saha prajayā varcasā dhanena / mayi kṣatraṃ mayi rāyo dadhāmi madema śatahimāḥ suvīrāḥ // bhūr bhuvo 'ṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratenādadhe 'gneṣ ṭvā devasya vratenādadha indrasya tvā marutvato vratenādadhe manoṣ ṭvā grāmaṇyo vratenādadhe // āchadi tvā chando dadhe dyaur mahnāsi bhūmir bhūnā / tasyās te devy adita upasthe 'nnādam agnim annapatyāyādadhe // agnā āyūṃṣi pavase 'gnir ṛṣir agne pavasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये अग्नयः समनसा ओषधीषु वनस्पतिषु प्रविष्ठाः । ते विराजम् अभिसंयन्तु सर्वा ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे ॥ सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त ऋत्विजः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त होत्रा ऋतुथा नु विद्वान्त् सप्त योनीर् आपृणस्व घृतेन स्वाहा ॥ ये अग्नयो दिवो ये पृथिव्याः समागछन्तीषम् ऊर्जं वसानाः । ते अस्मा अग्नये द्रविणं दत्त्वेष्टाः प्रीता आहुतिभाजो भूत्वा यथालोकं पुनर् अस्तं परेत स्वाहा ॥ निषसाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्व् आ । साम्राज्याय सुक्रतुः ॥ उत नो ऽहिर् बुध्न्यः शृणोत्व् अज एकपात् पृथिवी समुद्रः । स्तुता मन्त्राः कविशस्ता अवन्तु न एना राजन् हविषा मादयस्व ॥ प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर् मन्त्रं वदत्य् उक्थ्यम् । यस्मिन्न् इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकांसि चक्रिरे ॥ घर्मः शिरस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असि यछा तोकाय तनयाय शं योर् अर्को ज्योतिस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असि यछा तोकाय तनयाय शं योर् वातः प्राणस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असि यछा तोकाय तनयाय शं योः ॥ अविषं नः पितुं पच ॥ कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आपा ओषधयः । कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् मम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ॥ ये अग्नयः समनसा ओषधीषु वनस्पतिषु प्रविष्टाः । ते विराजम् अभिसंयन्तु सर्वा ऊर्जं नो धत्त द्विपदे चतुष्पदे
ye agnayaḥ samanasā oṣadhīṣu vanaspatiṣu praviṣṭhāḥ / te virājam abhisaṃyantu sarvā ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade // sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ sapta ṛṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi / sapta ṛtvijaḥ saptadhā tvā yajanti sapta hotrā ṛtuthā nu vidvānt sapta yonīr āpṛṇasva ghṛtena svāhā // ye agnayo divo ye pṛthivyāḥ samāgachantīṣam ūrjaṃ vasānāḥ / te asmā agnaye draviṇaṃ dattveṣṭāḥ prītā āhutibhājo bhūtvā yathālokaṃ punar astaṃ pareta svāhā // niṣasāda dhṛtavrato varuṇaḥ pastyāsv ā / sāmrājyāya sukratuḥ // uta no 'hir budhnyaḥ śṛṇotv aja ekapāt pṛthivī samudraḥ / stutā mantrāḥ kaviśastā avantu na enā rājan haviṣā mādayasva // pra nūnaṃ brahmaṇaspatir mantraṃ vadaty ukthyam / yasminn indro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrire // gharmaḥ śiras tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asi yachā tokāya tanayāya śaṃ yor arko jyotis tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asi yachā tokāya tanayāya śaṃ yor vātaḥ prāṇas tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asi yachā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ // aviṣaṃ naḥ pituṃ paca // kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantām āpā oṣadhayaḥ / kalpantām agnayaḥ pṛthaṅ mama jyaiṣṭhyāya savratāḥ // ye agnayaḥ samanasā oṣadhīṣu vanaspatiṣu praviṣṭāḥ / te virājam abhisaṃyantu sarvā ūrjaṃ no dhatta dvipade catuṣpade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिर् वा इदम् अग्र आसीत् तं वीरुधो ऽभ्यरोहन्न् असुर्यो वा एता यद् ओषधयस् ता अतितिष्टिघिषन्न् अतिष्टिघं नाशक्नोत् सो ऽशोचत् सो ऽतप्यत ततो ऽग्निर् असृज्यत तम् अग्निं सृष्टं वीरुधां तेजो ऽगछत् ता अशुष्यन् न ततः पुराशुश्यन् स प्रजापतिर् अग्निम् आधत्तेमा एवासहा इति ता असहत तत् साढ्यै वावैष आधीयते तद् यथादो वसन्ताशिशिरे ऽग्निर् वीरुधः सहत एवं सपत्नं भ्रातृव्यम् अवर्तिं सहते य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्त एतावद् वा अस्या अनभिमृतं यावद् वेदिः परिगृहीता ताम् उद्धत्याप उपसृज्याग्निम् आधत्ते यज्ञियाम् एवैनां मेध्यां कृत्वाधत्ते ऽग्नेर् वा इयं सृष्टाद् अबिभेद् अति मा धक्ष्यतीति यद् अप उपसृज्याग्निम् आधत्ते ऽस्या अनतिदाहायैषा वै प्रजापतेः सर्वता तनूर् यद् आपः सर्वत एनं प्रजाः सर्वतः पशवो ऽभि पुण्येन भवन्ति य एवं विद्वान् अप उपसृज्याग्निम् आधत्ते यावद् वै वराहस्य चषालं तावतीयम् अग्र आसीद् यद् वराहविहतम् उपास्याग्निम् आधत्त इमाम् एव तन् नापाराड् अस्या एनं मात्रायाम् अध्याधत्ते तस्माद् एषा वराहाय विम्रदत एष ह्य् अस्या मात्रां बिभर्ति देवपाणयो वै नामासुरा आसंस् ते देवगवीर् अपाजंस् ता अन्वगछंस् ता अभ्याजंस् तासां पयो ऽहीयत ते ऽब्रुवन् यद् वा आसां वरम् अभूत् तद् अहास्तेति तद् वराहो भूत्वासुरेभ्यो ऽधि देवान् आगछत् तस्माद् वराहं गावो ऽनुधावन्ति स्वं पयो जानानास् तद् यावत्प्रियम् एव पशूनां द्विपदां चतुष्पदां पयस् तावत्प्रियः पशूनां द्विपदां चतुष्पदां भवति य एवं विद्वान् वराहविहतम् उपास्याग्निम् आधत्त एतद् वा अस्या अनभिमृतं यद् वल्मीको यद् वल्मीकवपाम् उपकीर्याग्निम् आधत्ते ऽस्या एवैनम् अनभिमृते ऽध्याधत्ते रसो वा एषो ऽस्या उदैषद् यद् वल्मीको यद् वल्मीकवपाम् उपकीर्याग्निम् आधत्ते ऽस्या एवैनं रसे ऽध्याधत्त ऊर्ग् वा एषो ऽस्या उदैषद् यद् वल्मीको यद् वल्मीकवपाम् उपकीर्याग्निम् आधत्ते ऽस्या एवैनम् ऊर्ज् अध्याधत्ते प्रजापतेर् वा एष स्तनो यद् वल्मीको यद् वल्मीकवपाम् उपकीर्याग्निम् आधत्ते प्रजापतिर् एवास्मै स्तनम् अपिदधात्य् अन्नाद्यम् अस्मा अवरुन्द्धे ऽक्षुध्यतां स्वानां पुरःस्थाता भवति य एवं वेदैतावद् वा अमुष्या इह यज्ञियं यद् ऊषा यद् ऊषान् उपकीर्याग्निम् आधत्ते ऽमुष्या एवैनं यज्ञिये ऽध्याधत्ते न वा अनूषरिहः पशवो रेतो दधत्ते यद् ऊषान् उपकीर्याग्निम् आधत्ते रेत एवैतद् दधाति पशूनां पुष्ट्यै प्रजात्यय् एष वा अग्निर् वैश्वानरो यद् असा आदित्यः स यद् इहासीत् तस्यैतद् भस्म यत् सिकता यत् सिकता उपकीर्याग्निम् आधत्ते स्व एवैनं योनौ स्वे भस्मन्न् आधत्ते शिथिरा वा इयम् अग्र आसीत् तां प्रजापतिः शर्कराभिर् अदृंहद् यञ् शर्करा उपकीर्याग्निम् आधत्त इमाम् एव तद् दृंहति धृत्यै तद् यथेमां प्रजापतिः शर्कराभिर् अदृंहद् एवम् अस्मिन् पशवो दृंहन्ते य एवं विद्वाञ् शर्करा उपकीर्याग्निम् आधत्त इन्द्रो वै वृत्राय वज्रं प्राहरत् तस्य या विप्रुषा आसंस् ताः शर्करा अभवन् यञ् शर्करा उपकीर्याग्निम् आधत्ते वज्रम् एव सपत्नाय भ्रातृव्याय प्रहरति यं द्विष्यात् तम् तर्हि मनसा ध्यायेद् वज्रम् एवास्मै प्रहरति स्तृणुत एव पुरीषीति वै गृहमेधिनम् आहुः पुरीषस्य खलु वा एतन् निरूपं यद् आखुकिरिर् यद् आखुकिरिम् उपकीर्याग्निम् आधत्ते पुरीषी गृहमेधी भवति
prajāpatir vā idam agra āsīt taṃ vīrudho 'bhyarohann asuryo vā etā yad oṣadhayas tā atitiṣṭighiṣann atiṣṭighaṃ nāśaknot so 'śocat so 'tapyata tato 'gnir asṛjyata tam agniṃ sṛṣṭaṃ vīrudhāṃ tejo 'gachat tā aśuṣyan na tataḥ purāśuśyan sa prajāpatir agnim ādhattemā evāsahā iti tā asahata tat sāḍhyai vāvaiṣa ādhīyate tad yathādo vasantāśiśire 'gnir vīrudhaḥ sahata evaṃ sapatnaṃ bhrātṛvyam avartiṃ sahate ya evaṃ vidvān agnim ādhatta etāvad vā asyā anabhimṛtaṃ yāvad vediḥ parigṛhītā tām uddhatyāpa upasṛjyāgnim ādhatte yajñiyām evaināṃ medhyāṃ kṛtvādhatte 'gner vā iyaṃ sṛṣṭād abibhed ati mā dhakṣyatīti yad apa upasṛjyāgnim ādhatte 'syā anatidāhāyaiṣā vai prajāpateḥ sarvatā tanūr yad āpaḥ sarvata enaṃ prajāḥ sarvataḥ paśavo 'bhi puṇyena bhavanti ya evaṃ vidvān apa upasṛjyāgnim ādhatte yāvad vai varāhasya caṣālaṃ tāvatīyam agra āsīd yad varāhavihatam upāsyāgnim ādhatta imām eva tan nāpārāḍ asyā enaṃ mātrāyām adhyādhatte tasmād eṣā varāhāya vimradata eṣa hy asyā mātrāṃ bibharti devapāṇayo vai nāmāsurā āsaṃs te devagavīr apājaṃs tā anvagachaṃs tā abhyājaṃs tāsāṃ payo 'hīyata te 'bruvan yad vā āsāṃ varam abhūt tad ahāsteti tad varāho bhūtvāsurebhyo 'dhi devān āgachat tasmād varāhaṃ gāvo 'nudhāvanti svaṃ payo jānānās tad yāvatpriyam eva paśūnāṃ dvipadāṃ catuṣpadāṃ payas tāvatpriyaḥ paśūnāṃ dvipadāṃ catuṣpadāṃ bhavati ya evaṃ vidvān varāhavihatam upāsyāgnim ādhatta etad vā asyā anabhimṛtaṃ yad valmīko yad valmīkavapām upakīryāgnim ādhatte 'syā evainam anabhimṛte 'dhyādhatte raso vā eṣo 'syā udaiṣad yad valmīko yad valmīkavapām upakīryāgnim ādhatte 'syā evainaṃ rase 'dhyādhatta ūrg vā eṣo 'syā udaiṣad yad valmīko yad valmīkavapām upakīryāgnim ādhatte 'syā evainam ūrj adhyādhatte prajāpater vā eṣa stano yad valmīko yad valmīkavapām upakīryāgnim ādhatte prajāpatir evāsmai stanam apidadhāty annādyam asmā avarunddhe 'kṣudhyatāṃ svānāṃ puraḥsthātā bhavati ya evaṃ vedaitāvad vā amuṣyā iha yajñiyaṃ yad ūṣā yad ūṣān upakīryāgnim ādhatte 'muṣyā evainaṃ yajñiye 'dhyādhatte na vā anūṣarihaḥ paśavo reto dadhatte yad ūṣān upakīryāgnim ādhatte reta evaitad dadhāti paśūnāṃ puṣṭyai prajātyay eṣa vā agnir vaiśvānaro yad asā ādityaḥ sa yad ihāsīt tasyaitad bhasma yat sikatā yat sikatā upakīryāgnim ādhatte sva evainaṃ yonau sve bhasmann ādhatte śithirā vā iyam agra āsīt tāṃ prajāpatiḥ śarkarābhir adṛṃhad yañ śarkarā upakīryāgnim ādhatta imām eva tad dṛṃhati dhṛtyai tad yathemāṃ prajāpatiḥ śarkarābhir adṛṃhad evam asmin paśavo dṛṃhante ya evaṃ vidvāñ śarkarā upakīryāgnim ādhatta indro vai vṛtrāya vajraṃ prāharat tasya yā vipruṣā āsaṃs tāḥ śarkarā abhavan yañ śarkarā upakīryāgnim ādhatte vajram eva sapatnāya bhrātṛvyāya praharati yaṃ dviṣyāt tam tarhi manasā dhyāyed vajram evāsmai praharati stṛṇuta eva purīṣīti vai gṛhamedhinam āhuḥ purīṣasya khalu vā etan nirūpaṃ yad ākhukirir yad ākhukirim upakīryāgnim ādhatte purīṣī gṛhamedhī bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधत्ते : फ़्न् म्२। एद् (म्१, ह्, ब्ब्): आधत्ते अग्निं वै देवा विभाजं नाशक्नुवन् यत् प्राञ्चम् अहरन्त् सर्वः पुरो ऽभवद् यत् प्रत्यञ्चम् अहरन्त् सर्वः पश्चाभवत् तम् अश्वेन पूर्ववाहोदवहंस् तद् अश्वस्य पूर्ववाहः पूर्ववाट्त्वम् अग्नेर् वै विभक्त्या अश्वो ऽग्न्याधेये दीयते ऽविभक्तो वा एतस्याग्निर् अनाहितो यो ऽश्वम् अग्न्याधेये न ददात्य् अथ यो ऽश्वम् अग्न्याधेये ददाति विभक्त्यै विभाज्यैवैनम् आधत्ते स्तोमपुरोगवा वै देवा असुरान् अभ्यजयन्न् एष खलु स्तोमो यद् अश्वो यद् अश्वं पुरस्तान् नयन्त्य् अभिजित्वय् अभिजित्यैवैनम् आधत्ते प्रजापतेर् वै चक्षुर् अश्वयत् तस्य यः श्वयथा आसीत् सो ऽश्वो ऽभवद् यद् अश्वं पुरस्तान् नयन्ति यजमानायैव चक्षुर् दधाति न पराङ् अवसृज्यो यत् पराञ्चम् अवसृजेद् यजमानं चक्षुर् जह्याद् अन्धः स्यात् प्रत्यवगृह्याधेयो यजमानायैव चक्षुः प्रत्यवाग्रहीन् न पद आधेयो वास्तव्यं कुर्याद् रुद्रो ऽस्य पशून् अभिमानुकः स्यात् पार्श्वत इतो वेतो वाधेयो न वास्तव्यं करोत्य् अघातुको ऽस्य पशुपतिः पशून् भवति गायत्रीं वै देवा यज्ञम् अछ प्राहिण्वन् सा रिक्तागछत् तस्या अग्निस् तेजः प्रायछत् सो ऽजो ऽभवद् यद् अजम् अग्न्याधेये ददाति तेज एवावरुन्द्धे ऽग्नीधे देयो यज्ञमुखं वा अग्नीद् यज्ञमुखेनैव यज्ञमुखं समर्धयति धेनुं चानड्वाहं च ददाति तत् सर्वं वयो ऽवरुन्द्ध एतद् वै सर्वं वयो यद् धेनुश् चानड्वांश् चैतौ वै यज्ञस्य माता च पिता च यद् धेनुश् चानड्वांश् चाज्यं च पयश् च धेन्वाः पुरोडाशश् च चरुश् चानडुहस् तद् आहुः कामदुघां वा एषो ऽवरुन्द्धे यो ऽग्न्याधेये धेनुं चानड्वाहं च ददातीति तद् येषां पशूनां भूयिष्ठं पुष्टिं कामयेत तेषां दित्यौहीं वयसो दद्याद् दित्यवाहं च मुष्करं तन् मिथुनं पशूनां पुष्ट्यै प्रजात्यै वाग् वै सोमक्रयणी दित्यौही वयसः सोमक्रयणी यद् दित्यौहीं वयसो ददाति वाचम् एवावरुन्द्धे चारु वदति य एवं वेदोपबर्हणं सर्वसूत्रं देयं छन्दसां वा एतन् निरूपं यद् उपबर्हणं सर्वसूत्रं यद् उपबर्हणं सर्वसूत्रं ददाति छन्दांस्य् एवावरुन्द्धे पशवो वै छन्दांसि पशून् एवावरुन्द्धे ऽयज्ञियो वै अमेध्य आहनस्याज् जायते पुरुषक्षीरं धयति हिरण्यं ददात्य् आत्मानम् एव तेन पुनीते शतमानं भवति शतायुर् वै पुरुषः शतवीर्य आयुर् एव वीर्यम् आप्नोति पूर्वयोर् हविषोर् द्वे त्रिंशन्माने देये उत्तरस्मिंश् चत्वारिंशन्मानं तद् एनम् उदग्रहीत् तेन स उत्तरं वसीयाञ् श्रेयान् भवत्य् अजातो वै तावत् पुरुषो यावद् अग्निं नाधत्ते स तर्ह्य् एव जायते यर्ह्य् अग्निम् आधत्ते क्षौमे वसाना अग्निम् आदधीयातां ते अध्वर्यवे देये उल्बस्य वा एतन् निरूपं यत् क्षौमम् उल्बम् एवापलुम्पेते हिरण्यं सुवर्णम् उपास्याग्निर् आधेयो हिरण्यं वा अग्नेस् तेजः सतेजसम् एवैनम् आधत्ते तन् न निरस्तवै यथानुहितं निरस्येद् एवं तद् यन् निरस्येद् अनुध्यायी क्षोधुकः स्यात् तन् न निरस्तवय् अननुध्याय्य् अक्षोधुको भवति
ādhatte : FN M2. Ed (M1, H, Bb): ādhatte agniṃ vai devā vibhājaṃ nāśaknuvan yat prāñcam aharant sarvaḥ puro 'bhavad yat pratyañcam aharant sarvaḥ paścābhavat tam aśvena pūrvavāhodavahaṃs tad aśvasya pūrvavāhaḥ pūrvavāṭtvam agner vai vibhaktyā aśvo 'gnyādheye dīyate 'vibhakto vā etasyāgnir anāhito yo 'śvam agnyādheye na dadāty atha yo 'śvam agnyādheye dadāti vibhaktyai vibhājyaivainam ādhatte stomapurogavā vai devā asurān abhyajayann eṣa khalu stomo yad aśvo yad aśvaṃ purastān nayanty abhijitvay abhijityaivainam ādhatte prajāpater vai cakṣur aśvayat tasya yaḥ śvayathā āsīt so 'śvo 'bhavad yad aśvaṃ purastān nayanti yajamānāyaiva cakṣur dadhāti na parāṅ avasṛjyo yat parāñcam avasṛjed yajamānaṃ cakṣur jahyād andhaḥ syāt pratyavagṛhyādheyo yajamānāyaiva cakṣuḥ pratyavāgrahīn na pada ādheyo vāstavyaṃ kuryād rudro 'sya paśūn abhimānukaḥ syāt pārśvata ito veto vādheyo na vāstavyaṃ karoty aghātuko 'sya paśupatiḥ paśūn bhavati gāyatrīṃ vai devā yajñam acha prāhiṇvan sā riktāgachat tasyā agnis tejaḥ prāyachat so 'jo 'bhavad yad ajam agnyādheye dadāti teja evāvarunddhe 'gnīdhe deyo yajñamukhaṃ vā agnīd yajñamukhenaiva yajñamukhaṃ samardhayati dhenuṃ cānaḍvāhaṃ ca dadāti tat sarvaṃ vayo 'varunddha etad vai sarvaṃ vayo yad dhenuś cānaḍvāṃś caitau vai yajñasya mātā ca pitā ca yad dhenuś cānaḍvāṃś cājyaṃ ca payaś ca dhenvāḥ puroḍāśaś ca caruś cānaḍuhas tad āhuḥ kāmadughāṃ vā eṣo 'varunddhe yo 'gnyādheye dhenuṃ cānaḍvāhaṃ ca dadātīti tad yeṣāṃ paśūnāṃ bhūyiṣṭhaṃ puṣṭiṃ kāmayeta teṣāṃ dityauhīṃ vayaso dadyād dityavāhaṃ ca muṣkaraṃ tan mithunaṃ paśūnāṃ puṣṭyai prajātyai vāg vai somakrayaṇī dityauhī vayasaḥ somakrayaṇī yad dityauhīṃ vayaso dadāti vācam evāvarunddhe cāru vadati ya evaṃ vedopabarhaṇaṃ sarvasūtraṃ deyaṃ chandasāṃ vā etan nirūpaṃ yad upabarhaṇaṃ sarvasūtraṃ yad upabarhaṇaṃ sarvasūtraṃ dadāti chandāṃsy evāvarunddhe paśavo vai chandāṃsi paśūn evāvarunddhe 'yajñiyo vai amedhya āhanasyāj jāyate puruṣakṣīraṃ dhayati hiraṇyaṃ dadāty ātmānam eva tena punīte śatamānaṃ bhavati śatāyur vai puruṣaḥ śatavīrya āyur eva vīryam āpnoti pūrvayor haviṣor dve triṃśanmāne deye uttarasmiṃś catvāriṃśanmānaṃ tad enam udagrahīt tena sa uttaraṃ vasīyāñ śreyān bhavaty ajāto vai tāvat puruṣo yāvad agniṃ nādhatte sa tarhy eva jāyate yarhy agnim ādhatte kṣaume vasānā agnim ādadhīyātāṃ te adhvaryave deye ulbasya vā etan nirūpaṃ yat kṣaumam ulbam evāpalumpete hiraṇyaṃ suvarṇam upāsyāgnir ādheyo hiraṇyaṃ vā agnes tejaḥ satejasam evainam ādhatte tan na nirastavai yathānuhitaṃ nirasyed evaṃ tad yan nirasyed anudhyāyī kṣodhukaḥ syāt tan na nirastavay ananudhyāyy akṣodhuko bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति : फ़्न् ह्, ब्ब्। एद् (म्१, म्२): करोति। च्फ़्। १।६।४:९२।८ यो वा अस्यायं मनुष्यो ऽग्निर् एतम् उपासीनो ऽन्नम् अत्त्य् एतम् उपासीनः प्रजां विन्दत एतम् उपासीनं पशवा उपतिष्ठन्ते यद् एतम् अभागधेयम् उत्सादयेत तस्मा आवृश्चेतानुध्यायी क्षोधुकः स्यात् तद् ये वनस्पतय आरण्या आद्यं फलं भूयिष्ठं पच्यन्ते तस्य पर्णाभ्यां यवमयश् चापूपो व्रीहिमयश् च संगृह्योपास्याधेयस् तद् एनं द्वयं भागधेयम् अभ्युत्सादयाम् अकर् ग्राम्यं चारण्यं च तेन तस्मै नावृश्चते ऽननुध्याय्य् अक्षोधुको भवति यवो वै पूर्व ऋतुमुखे पच्यत इतः खलु वा एतं प्राञ्चम् उद्धरन्ति तस्माद् यवमयः पश्चोपास्यो व्रीहिमयः पुरस् तद् यस्येर्त्सेद् यवमयम् एव तस्य पश्चोपास्येद् व्रीहिमयं पुरः प्रजापतेर् वा एतौ स्तनौ यज्ञम् अस्य देवा उपजीवन्ति वर्षं मनुष्या अन्नाद्यम् अस्मा अवरुन्द्धे ऽक्षुध्यतां स्वानां पुरःस्थाता भवति य एवं वेदैतद् ध स्म वा आह केशी सात्यकामिः केशिनं दार्भ्यम् अन्नादं जनतायय् एवम् इव वयम् एतस्मा अग्न्याधेये ऽन्नम् अवारुध्म यथैषो ऽन्नम् अत्ति तद् आहुः सर्वं वावैतस्येदम् अन्नं यजमानं त्व् एवास्यैतद् आसन्न् अपिदधाति तद् एवं वेदितोर् न त्व् एवं कर्तवा इति त्रिर् वा इदं प्रजापतिः सत्यं व्याहरत् ॥ मनुष्यो : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: मनुषो अत्ति : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: उपासीतोन्नमति। म्२: उपासीनोन्न- । म्१: उपासीनोन्न-। ब्ब्: उपासीतोन्न-। अमनो, प्।२२३, न्।४७७ भूर् भुवः स्वः ॥ इतीदं वाव भूर् इदं भुवो ऽदः स्वस् तद् यो ब्राह्मण आङ्गिरसः स्यात् तस्यादध्याद् भूर् भुवो ऽङ्गिरसां त्वा देवानां व्रतेनादधा इति पश्चा भुवः स्वर् इति पुरो द्विः पश्चा द्विः पुरस् तद् द्वेधा यज्ञः सत्ये प्रत्यष्ठाद् द्वेधा यज्ञपतिर् अथ यो ब्राह्मणो वैश्वानरः स्यात् तस्यादध्याद् भूर् भुवो ऽग्नेष् ट्वा देवस्य व्रतेनादधा इति पश्चा भुवः स्वर् इति पुरो द्विः पश्चा द्विः पुरस् तद् द्वेधा यज्ञः सत्ये प्रत्यष्ठाद् द्वेधा यज्ञपतिर् अथ राजन्यस्यादध्याद् भूर् भुव इन्द्रस्य त्वा मरुत्वतो व्रतेनादधा इति पश्चा भुवः स्वर् इति पुरो द्विः पश्चा द्विः पुरस् तद् द्वेधा यज्ञः सत्ये प्रत्यष्ठाद् द्वेधा यज्ञपतिर् ऐन्द्रो वै राजन्यो देवतया मारुती विड् विशा खलु वै राजन्यो भद्रो भवति विशम् अस्मा अवरुन्द्धे ऽथ वैश्यस्यादध्याद् भूर् भुवो मनोष् ट्वा ग्रामण्यो व्रतेनादधा इति पश्चा भुवः स्वर् इति पुरो द्विः पश्चा द्विः पुरस् तद् द्वेधा यज्ञः सत्ये प्रत्यष्ठाद् द्वेधा यज्ञपतिर् ग्रामणीथ्येन खलु वै वैश्यो भद्रो भवति ग्रामणीथ्यम् अस्मा अवरुन्द्धे ऽग्निर् वै सृष्ट उल्बम् अपलुम्पं नाशक्नोत् तस्य प्रजापतिर् आग्नेयपावमानीभिर् उल्बम् अपालुम्पद् यद् आग्नेयपावमानीभिर् आश्वत्थीः समिध आदधात्य् उल्बम् एवास्यापलुम्पति पुनात्य् एनं यथा शिशुं माता रेढि वत्सं वा गौर् एवम् एनं रेढ्य् अग्नेर् वै सृष्टस्य तेजा उददीप्यत तद् अश्वत्थं प्राविशद् यद् आश्वत्थीः समिध आदधाति तेज एवावरुन्द्धे ऽग्निर् वै सृष्टो बिबिबाभवन्न् अतिष्ठद् असमिध्यमानः स प्रजापतिर् अबिभेन् मां वावायं हिंसिष्यतीति तं शम्या समैन्धत् तम् अशमयत् तञ् शम्याः शमीत्वं यञ् छमीमयीः समिध आदधाति सम् एनम् इन्द्धे शमयत्य् एव स शं यजमानाय भवति शं पशुभ्यो देवा यत्रोर्जं व्यभजन्त तत उदुम्बरा उदतिष्ठद् यद् औदुम्बरीं समिधम् आदधात्य् ऊर्जम् एवावरुन्द्धे
karoti : FN H, Bb. Ed (M1, M2): karoti. cf. 1.6.4:92.8 yo vā asyāyaṃ manuṣyo 'gnir etam upāsīno 'nnam atty etam upāsīnaḥ prajāṃ vindata etam upāsīnaṃ paśavā upatiṣṭhante yad etam abhāgadheyam utsādayeta tasmā āvṛścetānudhyāyī kṣodhukaḥ syāt tad ye vanaspataya āraṇyā ādyaṃ phalaṃ bhūyiṣṭhaṃ pacyante tasya parṇābhyāṃ yavamayaś cāpūpo vrīhimayaś ca saṃgṛhyopāsyādheyas tad enaṃ dvayaṃ bhāgadheyam abhyutsādayām akar grāmyaṃ cāraṇyaṃ ca tena tasmai nāvṛścate 'nanudhyāyy akṣodhuko bhavati yavo vai pūrva ṛtumukhe pacyata itaḥ khalu vā etaṃ prāñcam uddharanti tasmād yavamayaḥ paścopāsyo vrīhimayaḥ puras tad yasyertsed yavamayam eva tasya paścopāsyed vrīhimayaṃ puraḥ prajāpater vā etau stanau yajñam asya devā upajīvanti varṣaṃ manuṣyā annādyam asmā avarunddhe 'kṣudhyatāṃ svānāṃ puraḥsthātā bhavati ya evaṃ vedaitad dha sma vā āha keśī sātyakāmiḥ keśinaṃ dārbhyam annādaṃ janatāyay evam iva vayam etasmā agnyādheye 'nnam avārudhma yathaiṣo 'nnam atti tad āhuḥ sarvaṃ vāvaitasyedam annaṃ yajamānaṃ tv evāsyaitad āsann apidadhāti tad evaṃ veditor na tv evaṃ kartavā iti trir vā idaṃ prajāpatiḥ satyaṃ vyāharat // manuṣyo : FN emended. Ed.: manuṣo atti : FN emended. Ed.: upāsītonnamati. M2: upāsīnonna- . M1: upāsīnonna-. Bb: upāsītonna-. Amano, p.223, n.477 bhūr bhuvaḥ svaḥ // itīdaṃ vāva bhūr idaṃ bhuvo 'daḥ svas tad yo brāhmaṇa āṅgirasaḥ syāt tasyādadhyād bhūr bhuvo 'ṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratenādadhā iti paścā bhuvaḥ svar iti puro dviḥ paścā dviḥ puras tad dvedhā yajñaḥ satye pratyaṣṭhād dvedhā yajñapatir atha yo brāhmaṇo vaiśvānaraḥ syāt tasyādadhyād bhūr bhuvo 'gneṣ ṭvā devasya vratenādadhā iti paścā bhuvaḥ svar iti puro dviḥ paścā dviḥ puras tad dvedhā yajñaḥ satye pratyaṣṭhād dvedhā yajñapatir atha rājanyasyādadhyād bhūr bhuva indrasya tvā marutvato vratenādadhā iti paścā bhuvaḥ svar iti puro dviḥ paścā dviḥ puras tad dvedhā yajñaḥ satye pratyaṣṭhād dvedhā yajñapatir aindro vai rājanyo devatayā mārutī viḍ viśā khalu vai rājanyo bhadro bhavati viśam asmā avarunddhe 'tha vaiśyasyādadhyād bhūr bhuvo manoṣ ṭvā grāmaṇyo vratenādadhā iti paścā bhuvaḥ svar iti puro dviḥ paścā dviḥ puras tad dvedhā yajñaḥ satye pratyaṣṭhād dvedhā yajñapatir grāmaṇīthyena khalu vai vaiśyo bhadro bhavati grāmaṇīthyam asmā avarunddhe 'gnir vai sṛṣṭa ulbam apalumpaṃ nāśaknot tasya prajāpatir āgneyapāvamānībhir ulbam apālumpad yad āgneyapāvamānībhir āśvatthīḥ samidha ādadhāty ulbam evāsyāpalumpati punāty enaṃ yathā śiśuṃ mātā reḍhi vatsaṃ vā gaur evam enaṃ reḍhy agner vai sṛṣṭasya tejā udadīpyata tad aśvatthaṃ prāviśad yad āśvatthīḥ samidha ādadhāti teja evāvarunddhe 'gnir vai sṛṣṭo bibibābhavann atiṣṭhad asamidhyamānaḥ sa prajāpatir abibhen māṃ vāvāyaṃ hiṃsiṣyatīti taṃ śamyā samaindhat tam aśamayat tañ śamyāḥ śamītvaṃ yañ chamīmayīḥ samidha ādadhāti sam enam inddhe śamayaty eva sa śaṃ yajamānāya bhavati śaṃ paśubhyo devā yatrorjaṃ vyabhajanta tata udumbarā udatiṣṭhad yad audumbarīṃ samidham ādadhāty ūrjam evāvarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रियो वा एष पशुभिर् आधीयत एष हि रुद्रो यद् अग्निस् तद् वाचयेद् घर्मः शिरस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असीति तद् एनं संप्रियं पशुभिः पुरीषिणम् अकर् यत् ते शुक्र शुक्रं ज्योतिस् तेन रुचा रुचम् अशीथा इति रुचम् एवैनम् अजीगमद् एष वा अग्निर् वैश्वानरो यद् असा आदित्यो यद् उत्तरतो हरेद् एषो ऽतः स्याद् अयम् इतो जीवन्तम् एवैनं प्रदहेत् स दक्षिणत एव हार्यः स यदा समयाध्वं गछेद् अथ यजमानो वरं दद्यात् तद् विराजं मध्यतो ऽधित विराड् एवास्याग्नीन् विदधते पशवो वै विराट् पशून् वा एतन् मध्यतो ऽधितासृष्टो वा अग्निर् आसीद् अथ प्रजापतिः प्रजा असृजत ता अन्धे तमसीमांल् लोकान् अनुव्यनश्यन् सो ऽशोचत् सो ऽतप्यत ततो ऽग्निर् असृज्यत तम् अग्निं सृष्टम् अधो व्यदधात् तं या अस्मिंल् लोक आसंस् ता अभिसमावर्तन्त तं कुल्फदघ्नम् उदगृह्णात् तं या उत्तरस्मिंल् लोक आसंस् ता अभिसमावर्तन्त तं जानुदघ्नं तं नाभिदघ्नं तम् अंसदघ्नं तं कर्णदघ्नम् उदगृह्णात् तं या उत्तरस्मिंल् लोक आसंस् ता अभिसमावर्तन्त तं कर्णदघ्नं नात्युद्गृह्यो यत् कर्णदघ्नम् अत्युद्गृह्णीयाद् यजमानो वर्षिष्ठः पशूनां यजमानम् उपरिष्टाद् अग्निर् अभ्यवदहेत् तद् आहुः कथम् अद्यैतम् ब्रह्मणाहितं प्रच्यावयेयुः शिथिरं वावैनम् एतद् अकः परैनं वपतीति तम् अनिधायैवाथ जानुदघ्नम् उद्गृह्णीयाद् अथ नाभिदघ्नम् अथांसदघ्नं तद् यथैव प्रजापतिं प्रजा एभ्यो लोकेभ्यो ऽभिसमावर्तन्तैवम् एव यजमानं पशव एभ्यो लोकेभ्यो ऽभिसमावर्तन्ते य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते ऽग्निना वै देवतया विष्णुना यज्ञेन देवा असुरान् प्रव्लीय वज्रेणान्ववासृजन् यः सपत्नवान् भ्रातृव्यवान् वा स्यात् तस्य रथचक्रं त्रिर् अनुपरिवर्तयेयुस् तद् यथैव देवा असुरान् अग्निना देवतया विष्णुना यज्ञेन प्रव्लीय वज्रेणान्ववासृजन्न् एवम् एव यजमानः सपत्नं भ्रातृव्यम् अग्निना देवतया विष्णुना यज्ञेन प्रव्लीय वज्रेणान्ववसृजति य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते
vipriyo vā eṣa paśubhir ādhīyata eṣa hi rudro yad agnis tad vācayed gharmaḥ śiras tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asīti tad enaṃ saṃpriyaṃ paśubhiḥ purīṣiṇam akar yat te śukra śukraṃ jyotis tena rucā rucam aśīthā iti rucam evainam ajīgamad eṣa vā agnir vaiśvānaro yad asā ādityo yad uttarato hared eṣo 'taḥ syād ayam ito jīvantam evainaṃ pradahet sa dakṣiṇata eva hāryaḥ sa yadā samayādhvaṃ gached atha yajamāno varaṃ dadyāt tad virājaṃ madhyato 'dhita virāḍ evāsyāgnīn vidadhate paśavo vai virāṭ paśūn vā etan madhyato 'dhitāsṛṣṭo vā agnir āsīd atha prajāpatiḥ prajā asṛjata tā andhe tamasīmāṃl lokān anuvyanaśyan so 'śocat so 'tapyata tato 'gnir asṛjyata tam agniṃ sṛṣṭam adho vyadadhāt taṃ yā asmiṃl loka āsaṃs tā abhisamāvartanta taṃ kulphadaghnam udagṛhṇāt taṃ yā uttarasmiṃl loka āsaṃs tā abhisamāvartanta taṃ jānudaghnaṃ taṃ nābhidaghnaṃ tam aṃsadaghnaṃ taṃ karṇadaghnam udagṛhṇāt taṃ yā uttarasmiṃl loka āsaṃs tā abhisamāvartanta taṃ karṇadaghnaṃ nātyudgṛhyo yat karṇadaghnam atyudgṛhṇīyād yajamāno varṣiṣṭhaḥ paśūnāṃ yajamānam upariṣṭād agnir abhyavadahet tad āhuḥ katham adyaitam brahmaṇāhitaṃ pracyāvayeyuḥ śithiraṃ vāvainam etad akaḥ parainaṃ vapatīti tam anidhāyaivātha jānudaghnam udgṛhṇīyād atha nābhidaghnam athāṃsadaghnaṃ tad yathaiva prajāpatiṃ prajā ebhyo lokebhyo 'bhisamāvartantaivam eva yajamānaṃ paśava ebhyo lokebhyo 'bhisamāvartante ya evaṃ vidvān agnim ādhatte 'gninā vai devatayā viṣṇunā yajñena devā asurān pravlīya vajreṇānvavāsṛjan yaḥ sapatnavān bhrātṛvyavān vā syāt tasya rathacakraṃ trir anuparivartayeyus tad yathaiva devā asurān agninā devatayā viṣṇunā yajñena pravlīya vajreṇānvavāsṛjann evam eva yajamānaḥ sapatnaṃ bhrātṛvyam agninā devatayā viṣṇunā yajñena pravlīya vajreṇānvavasṛjati ya evaṃ vidvān agnim ādhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वै प्रजापती रूपेण यत् पूर्णा स्रुग् यत् पूर्णां स्रुचं जुहोति प्रजापतिम् एवाप्नोति सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वा इत्य् एतावतीर् वा अग्नेस् तन्वः षोढा सप्तसप्त यो वा अस्यैता अग्निम् आदधानो वितर्षयति वि ह तृष्यति ता एवास्य तर्पयति शमीमयीस् तिस्रः समिधा आदधाति घृतान्वक्ता घृतस्तोम्याभिः सम् एनम् इन्द्धे शमयत्य् एव स शं यजमानाय भवति सं पशुभ्यो ये वा एषु त्रिषु लोकेष्व् अग्नयस् ते समागच्छन्त्य् अस्य द्रविणम् आददामहे ऽति नो ऽक्रमीद् धव्यवाड् भवतीति तज् जुहुयात् ॥ आददामहे : फ़्न् आददामहै इस् अल्सो पोस्सिब्ले ये अग्नयो दिवो ये पृथिव्याः समागछन्तीषम् ऊर्जं वसानाः । ते अस्मा अग्नये द्रविणं दत्त्वेष्टाः प्रीता आहुतिभाजो भूत्वा यथालोकं पुनर् अस्तं परेत ॥ स्वाहेति तद् इमम् एव द्रविणवन्तं कृत्वेष्टाः प्रीता आहुतिभाजो भूत्वा यथालोकं पुनर् अस्तं परायन्ति तद् वाचयेद् घर्मः शिरस् तद् अयम् अग्निः संप्रियः पशुभिर् भव पुरीषम् असीति तद् एनं संप्रियं पशुभिः पुरीषिणम् अकर् यत् ते शुक्र शुक्रं ज्योतिः शुक्रं धामाजस्रं तेन त्वादधा इति सतेजसम् एवैनम् आधत्ते ॥ इडायास् त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो निधीमह्य् अग्ने हव्याय वोढवे ॥ इति हव्यावाहम् एवैनम् अकर् अग्नेर् वै सृष्टस्य पशवो ऽक्ष्या अवक्शाय प्रापतन् स प्रजापतिर् वारवन्तीयम् असृजत तान् अवारयतैतर्हि खलु वा एष सृज्यते यर्ह्य् आधीयते तद् यथैतस्मात् सृष्टात् पशवः प्रापतन्न् एवम् अस्माद् आहितात्पशवः प्रपतन्त्य् एष हि रुद्रो यद् अग्निस् तद् य एवं विद्वान् वारवन्तीयं गायते पशून् एव वारयते वारवन्तीयं वै सृष्ट्वा प्रजापतिर् यं कामम् अकामयत तम् आर्ध्नोत् तम् एव कामम् ऋध्नोति यजमानो यं कामं कमयमानो ऽग्निम् आधत्ते य एवं विद्वान् वारवन्तीयं गायते ऽग्निर् वै क्रव्याद् विश्वदाव्य इमांल् लोकान् अदहत् तं प्रजापतिर् वारवन्तीयं गायमानो वरणं बिभ्रत् प्रत्यैत् तम् अशमयद् यद् एवास्य क्रव्याद् यद् विश्वदाव्यं तञ् शमयति य एवं विद्वान् वारवन्तीयं गायते तस्माद् वरणो यज्ञावचरः स्यान् न त्व् एनेन जुहुयाद् यद् वा इदं सद् यद् भूतं यद् भवद् यद् भविष्यद् यद् इमे अन्तरा द्यावापृथिवी तद् वामदेव्यं तद् एवावरुन्द्धे य एवं विद्वान् वामदेव्यं गायते ब्रह्मणो वा एष रसो यद् यज्ञायज्ञियं यद् यज्ञायज्ञियं गायते ब्रह्मण्य् एव रसं दधाति
eṣa vai prajāpatī rūpeṇa yat pūrṇā srug yat pūrṇāṃ srucaṃ juhoti prajāpatim evāpnoti sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā ity etāvatīr vā agnes tanvaḥ ṣoḍhā saptasapta yo vā asyaitā agnim ādadhāno vitarṣayati vi ha tṛṣyati tā evāsya tarpayati śamīmayīs tisraḥ samidhā ādadhāti ghṛtānvaktā ghṛtastomyābhiḥ sam enam inddhe śamayaty eva sa śaṃ yajamānāya bhavati saṃ paśubhyo ye vā eṣu triṣu lokeṣv agnayas te samāgacchanty asya draviṇam ādadāmahe 'ti no 'kramīd dhavyavāḍ bhavatīti taj juhuyāt // ādadāmahe : FN ādadāmahai is also possible ye agnayo divo ye pṛthivyāḥ samāgachantīṣam ūrjaṃ vasānāḥ / te asmā agnaye draviṇaṃ dattveṣṭāḥ prītā āhutibhājo bhūtvā yathālokaṃ punar astaṃ pareta // svāheti tad imam eva draviṇavantaṃ kṛtveṣṭāḥ prītā āhutibhājo bhūtvā yathālokaṃ punar astaṃ parāyanti tad vācayed gharmaḥ śiras tad ayam agniḥ saṃpriyaḥ paśubhir bhava purīṣam asīti tad enaṃ saṃpriyaṃ paśubhiḥ purīṣiṇam akar yat te śukra śukraṃ jyotiḥ śukraṃ dhāmājasraṃ tena tvādadhā iti satejasam evainam ādhatte // iḍāyās tvā pade vayaṃ nābhā pṛthivyā adhi / jātavedo nidhīmahy agne havyāya voḍhave // iti havyāvāham evainam akar agner vai sṛṣṭasya paśavo 'kṣyā avakśāya prāpatan sa prajāpatir vāravantīyam asṛjata tān avārayataitarhi khalu vā eṣa sṛjyate yarhy ādhīyate tad yathaitasmāt sṛṣṭāt paśavaḥ prāpatann evam asmād āhitātpaśavaḥ prapatanty eṣa hi rudro yad agnis tad ya evaṃ vidvān vāravantīyaṃ gāyate paśūn eva vārayate vāravantīyaṃ vai sṛṣṭvā prajāpatir yaṃ kāmam akāmayata tam ārdhnot tam eva kāmam ṛdhnoti yajamāno yaṃ kāmaṃ kamayamāno 'gnim ādhatte ya evaṃ vidvān vāravantīyaṃ gāyate 'gnir vai kravyād viśvadāvya imāṃl lokān adahat taṃ prajāpatir vāravantīyaṃ gāyamāno varaṇaṃ bibhrat pratyait tam aśamayad yad evāsya kravyād yad viśvadāvyaṃ tañ śamayati ya evaṃ vidvān vāravantīyaṃ gāyate tasmād varaṇo yajñāvacaraḥ syān na tv enena juhuyād yad vā idaṃ sad yad bhūtaṃ yad bhavad yad bhaviṣyad yad ime antarā dyāvāpṛthivī tad vāmadevyaṃ tad evāvarunddhe ya evaṃ vidvān vāmadevyaṃ gāyate brahmaṇo vā eṣa raso yad yajñāyajñiyaṃ yad yajñāyajñiyaṃ gāyate brahmaṇy eva rasaṃ dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं वै सृष्टं प्रजापतिः पवमानेनाग्रा उपाधमद् यत् पवमानाय निर्वपत्य् उपैवैनं तद् धमति यत् पावकाय पुनात्य् एनं यञ् शुचये यद् एवास्यापूतं तद् एतेन पुनाति यत् पवमानाय निर्वपति पशवो वै पवंअनः पशून् एवावरुन्द्धे यत् पावकायान्नं वै पावकम् अन्नम् एवावरुन्द्धे यञ् शुचये पूत एवास्मिन् रुचं दधाति यं कामयेतापतरं पापीयान्त् स्याद् इति तस्यैकमेकं हवींसि निर्वपेत् तद् एनम् अपाग्रहीत् तेन सो ऽपतरं पापीयान् भवत्य् अथ यं कामयेत न वसीयान्त् स्यान् न पापीयान् इति तस्य सर्वाणि साकं हवींषि निर्वपेत् तद् एनं संरुणद्धि तेन स न वसीयान् न पापीयान् भवत्य् अथ यं कामयेद् उत्तरं वसीयाञ् श्रेयान्त् स्याद् इति तस्याग्नये पवमानाय निरुप्याथ पावकाय च शुचये चोत्तरे हविषी समानबर्हिषि निर्वपेत् तद् एनम् उदग्रहीत् तेन स उत्तरं वसीयाञ् श्रेयान् भवत्य् अथ यस्य त्रिष्टुभौ वानुष्टुभौ वा जगती वा संयाज्ये स्याताम् अति गायत्रं क्रामेद् अर्वाक् छन्दोभ्यो ऽवपद्येत तद् यस्येर्त्सेद् गायत्र्या एव तस्य संयाज्ये कुर्याद् गायत्रो ह्य् अग्निर् गायत्रछन्दाः स्व एवैनं योनौ स्वे छन्दसि प्रतिष्ठापयत्य् आग्नावैष्णवम् एकादशकपालं निर्वपेद् अग्निर् वै सर्वा देवता विष्णुर् यज्ञो देवताश् चैव यज्ञं चालब्ध विष्णवे शिपिविष्टाय त्र्युद्धौ घृते चरुं निर्वपेद् यद् विष्णवे विष्णुर् वै यज्ञो यज्ञम् एवालब्ध यञ् शिपिविष्टं पशवो वै शिपिविष्टं पशून् एवावरुन्द्धे यत् त्र्युद्धौ त्रयो वा इमे लोका इमान् एव लोकान् आप्नोति यद् घृते तेजो वै घृतं तेज एवावरुन्द्ध आदित्यं घृते चरुं निर्वपेत् पशुकामो धेन्वा वै घृतं पयो ऽनडुहस् तण्डुलास् तन् मिथुनं पशूनां पुष्ट्यै प्रजात्यय् अग्नीषोमीयं पुरोडाशं द्वितीयम् अनुनिर्वपेत् तद् भूयो हव्यम् उपागान् नो अस्यान्य ईशे यर्हि वा एतं पुरा ब्राह्मणा निरवपंस् तर्ह्य् एषां न कश् चनैश न हि वा एतम् इदानीं निर्वपन्त्य् अथैषां सर्व ईशे यद् आग्नेयस् तेजो वा अग्निस् तेज एवावरुन्द्धे यत् सौम्यः सोमो वै शुक्रो ब्रह्मवर्चसं ब्रह्मवर्चसम् एवावरुन्द्धे तद् यो ऽसा आदित्यो घृते चरुस् तं ब्रह्मणे परिहरेयुस् तं चत्वारः प्राश्नीयुस् तेभ्यः समानो वरो देयश् चतुर् वा इदम् अग्रे मिथुनम् औद्यतैकश् चैका च द्वौ च द्वे च त्रयश् च तिस्रश् च चत्वारश् च चतस्रश् च तन् मिथुनं पशूनां पुष्ट्यै प्रजात्यै
agniṃ vai sṛṣṭaṃ prajāpatiḥ pavamānenāgrā upādhamad yat pavamānāya nirvapaty upaivainaṃ tad dhamati yat pāvakāya punāty enaṃ yañ śucaye yad evāsyāpūtaṃ tad etena punāti yat pavamānāya nirvapati paśavo vai pavaṃanaḥ paśūn evāvarunddhe yat pāvakāyānnaṃ vai pāvakam annam evāvarunddhe yañ śucaye pūta evāsmin rucaṃ dadhāti yaṃ kāmayetāpataraṃ pāpīyānt syād iti tasyaikamekaṃ havīṃsi nirvapet tad enam apāgrahīt tena so 'pataraṃ pāpīyān bhavaty atha yaṃ kāmayeta na vasīyānt syān na pāpīyān iti tasya sarvāṇi sākaṃ havīṃṣi nirvapet tad enaṃ saṃruṇaddhi tena sa na vasīyān na pāpīyān bhavaty atha yaṃ kāmayed uttaraṃ vasīyāñ śreyānt syād iti tasyāgnaye pavamānāya nirupyātha pāvakāya ca śucaye cottare haviṣī samānabarhiṣi nirvapet tad enam udagrahīt tena sa uttaraṃ vasīyāñ śreyān bhavaty atha yasya triṣṭubhau vānuṣṭubhau vā jagatī vā saṃyājye syātām ati gāyatraṃ krāmed arvāk chandobhyo 'vapadyeta tad yasyertsed gāyatryā eva tasya saṃyājye kuryād gāyatro hy agnir gāyatrachandāḥ sva evainaṃ yonau sve chandasi pratiṣṭhāpayaty āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nirvaped agnir vai sarvā devatā viṣṇur yajño devatāś caiva yajñaṃ cālabdha viṣṇave śipiviṣṭāya tryuddhau ghṛte caruṃ nirvaped yad viṣṇave viṣṇur vai yajño yajñam evālabdha yañ śipiviṣṭaṃ paśavo vai śipiviṣṭaṃ paśūn evāvarunddhe yat tryuddhau trayo vā ime lokā imān eva lokān āpnoti yad ghṛte tejo vai ghṛtaṃ teja evāvarunddha ādityaṃ ghṛte caruṃ nirvapet paśukāmo dhenvā vai ghṛtaṃ payo 'naḍuhas taṇḍulās tan mithunaṃ paśūnāṃ puṣṭyai prajātyay agnīṣomīyaṃ puroḍāśaṃ dvitīyam anunirvapet tad bhūyo havyam upāgān no asyānya īśe yarhi vā etaṃ purā brāhmaṇā niravapaṃs tarhy eṣāṃ na kaś canaiśa na hi vā etam idānīṃ nirvapanty athaiṣāṃ sarva īśe yad āgneyas tejo vā agnis teja evāvarunddhe yat saumyaḥ somo vai śukro brahmavarcasaṃ brahmavarcasam evāvarunddhe tad yo 'sā ādityo ghṛte carus taṃ brahmaṇe parihareyus taṃ catvāraḥ prāśnīyus tebhyaḥ samāno varo deyaś catur vā idam agre mithunam audyataikaś caikā ca dvau ca dve ca trayaś ca tisraś ca catvāraś ca catasraś ca tan mithunaṃ paśūnāṃ puṣṭyai prajātyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फल्गुनीपूर्णमासे ब्राह्मणस्यादध्यात् फल्गुनीपूर्णमासो वा ऋतूनां मुखम् अग्निर् देवतानां ब्राह्मणो मनुष्याणां ग्रीष्मे राजन्यस्यादध्याद् ग्रीष्मे वा इन्द्रो वृत्रम् अहन् वृत्रं खलु वै राजन्यो बुभूषन् जिघांसति शरदि वैश्यस्यादध्याद् अन्नं वै शरद् अन्नेन वैश्यो भद्रो भवत्य् अन्नाद्यम् अस्मा अवरुन्द्धे यद्य् अन्यस्मिन्न् ऋता आदधीत यदि वा अस्मै स एक ऋतुः शिवः स्याद् अथास्मा इतरे ऽशिवा दुर्योणा भवेयुस् तद् यस्येर्त्सेत् फल्गुनीपूर्णमास एव तस्यादध्यात् तद् अस्मै सर्व ऋतवः शिवा भवन्ति सर्व एनम् ऋतवो जिन्वन्ति संवत्सरस्य वा एतद् आस्यं यत् फल्गुनीपूर्णमास्यम् अहर् यत् फल्गुनीपूर्णमास्यम् अहर् आदध्यात् संवत्सरस्यैनम् आसन्न् अपिदध्याद् द्व्यहे वा पुरैकाहे वाधेयस् तद् द्वितीयस्य ऋतोर् अभिगृह्णाति नैनं संवत्सरस्यासन्न् अपिदधाति तद् यद् द्वितीयस्य ऋतोर् अभिगृह्णाति द्वितीयम् एव सपत्नस्य भ्रातृव्यस्येन्द्रियं पशून् क्षेत्रं वृञ्जान एति कृत्तिकासु ब्राह्मणस्यादध्याद् आग्नेयीः कृत्तिका आग्नेयो ब्राह्मणः स्व एवैनं योनौ स्वे ऽहन्न् आधत्ते प्रजापतेर् वा एतञ् शिरो यत् कृत्तिका अग्निर् आस्यं शीर्ष्णान्नम् अद्यते ऽन्नाद्यम् अस्मा अवरुन्द्धे सप्त कृत्तिकाः सप्त शीर्षन् प्राणाः प्राणान् अस्मिन् दधाति रोहिण्यां पशुकामस्यादध्यात् सोमस्य वा एतन् नक्षत्रं यद् रोहिणी सोमो रेतोधा रेतो ऽस्मिन् दधात्य् ऋक्षा वा इयम् अग्र आसीत् तस्यां देवा रोहिण्यां वीरुधो ऽरोहयंस् तद् यथेमा अस्यां वीरुधो रूढा एवम् अस्मिन् पशवो रोहन्ति य एवं विद्वान् रोहिण्याम् अग्निम् आधत्ते रोहिण्यां स्वर्गकामस्यादध्याद् रोहिण्यां वै देवाः स्वर् आयन् स्वर् एवैति कालकाञ्जा वा असुरा इष्टका अचिन्वत दिवम् आरोक्ष्यामा इति तान् इन्द्रो ब्राह्मणो ब्रुवाण उपैत् स एताम् इष्टकाम् अप्य् उपाधत्त प्रथमा इव दिवम् आक्रमन्ताथ स ताम् आबृहत् ते ऽसुराः पापीयांसो भवन्तो ऽपाभ्रंशन्त या उत्तमा आस्तां तौ यमश्वा अभवतां ये ऽधरे त ऊर्णावाभयो यां ताम् इष्टकाम् आबृहत् सा चित्राभवद् यः सपत्नवान् भ्रातृव्यवान् वा स्यात् स चित्रायाम् अग्निम् आदधीत तद् यथैतस्याम् आवृढायाम् असुराः पापीयांसो भवन्तो ऽपाभ्रंशन्तैवम् अस्य सपत्नो भ्रातृव्यः पापीयान् भवन्न् अपभ्रंशते य एवं विद्वांश् चित्रायाम् अग्निम् आधत्ते यः कामयेत भग्य् अन्नादः स्याम् इति स पूर्वासु फल्गुनीष्व् अग्निम् आदधीत भगस्य वा एतद् अहर् यत् पूर्वाः फल्गुनीर् भग्य् अन्नादो भवत्य् अथ यः कामयेत दनकामा मे प्रजाः स्युर् इति स उत्तरासु फल्गुनीष्व् अग्निम् आदधीतार्यम्णो वा एतद् अहर् यद् उत्तराः फल्गुनीर् दानम् अर्यमा दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति तासु राजन्यस्यादध्याद् दानं ह्य् एष प्रजानाम् उपजीवति दानम् अर्यमा दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति प्रजापतेर् वा एतौ स्तनौ यत् पौर्णमासी चामावास्या च यत् पौर्णमास्यां वामावास्यायां वाग्निम् आधत्ते प्रजापतिम् एव प्रत्तं दुहे देवानां वा एते सदोहविर्धाने यत् पौर्णमासी चामावास्या च यत् पौर्णमास्यां वामावास्यायां वाग्निम् आधत्त उभे पुण्याहे उभे यज्ञिये
phalgunīpūrṇamāse brāhmaṇasyādadhyāt phalgunīpūrṇamāso vā ṛtūnāṃ mukham agnir devatānāṃ brāhmaṇo manuṣyāṇāṃ grīṣme rājanyasyādadhyād grīṣme vā indro vṛtram ahan vṛtraṃ khalu vai rājanyo bubhūṣan jighāṃsati śaradi vaiśyasyādadhyād annaṃ vai śarad annena vaiśyo bhadro bhavaty annādyam asmā avarunddhe yady anyasminn ṛtā ādadhīta yadi vā asmai sa eka ṛtuḥ śivaḥ syād athāsmā itare 'śivā duryoṇā bhaveyus tad yasyertset phalgunīpūrṇamāsa eva tasyādadhyāt tad asmai sarva ṛtavaḥ śivā bhavanti sarva enam ṛtavo jinvanti saṃvatsarasya vā etad āsyaṃ yat phalgunīpūrṇamāsyam ahar yat phalgunīpūrṇamāsyam ahar ādadhyāt saṃvatsarasyainam āsann apidadhyād dvyahe vā puraikāhe vādheyas tad dvitīyasya ṛtor abhigṛhṇāti nainaṃ saṃvatsarasyāsann apidadhāti tad yad dvitīyasya ṛtor abhigṛhṇāti dvitīyam eva sapatnasya bhrātṛvyasyendriyaṃ paśūn kṣetraṃ vṛñjāna eti kṛttikāsu brāhmaṇasyādadhyād āgneyīḥ kṛttikā āgneyo brāhmaṇaḥ sva evainaṃ yonau sve 'hann ādhatte prajāpater vā etañ śiro yat kṛttikā agnir āsyaṃ śīrṣṇānnam adyate 'nnādyam asmā avarunddhe sapta kṛttikāḥ sapta śīrṣan prāṇāḥ prāṇān asmin dadhāti rohiṇyāṃ paśukāmasyādadhyāt somasya vā etan nakṣatraṃ yad rohiṇī somo retodhā reto 'smin dadhāty ṛkṣā vā iyam agra āsīt tasyāṃ devā rohiṇyāṃ vīrudho 'rohayaṃs tad yathemā asyāṃ vīrudho rūḍhā evam asmin paśavo rohanti ya evaṃ vidvān rohiṇyām agnim ādhatte rohiṇyāṃ svargakāmasyādadhyād rohiṇyāṃ vai devāḥ svar āyan svar evaiti kālakāñjā vā asurā iṣṭakā acinvata divam ārokṣyāmā iti tān indro brāhmaṇo bruvāṇa upait sa etām iṣṭakām apy upādhatta prathamā iva divam ākramantātha sa tām ābṛhat te 'surāḥ pāpīyāṃso bhavanto 'pābhraṃśanta yā uttamā āstāṃ tau yamaśvā abhavatāṃ ye 'dhare ta ūrṇāvābhayo yāṃ tām iṣṭakām ābṛhat sā citrābhavad yaḥ sapatnavān bhrātṛvyavān vā syāt sa citrāyām agnim ādadhīta tad yathaitasyām āvṛḍhāyām asurāḥ pāpīyāṃso bhavanto 'pābhraṃśantaivam asya sapatno bhrātṛvyaḥ pāpīyān bhavann apabhraṃśate ya evaṃ vidvāṃś citrāyām agnim ādhatte yaḥ kāmayeta bhagy annādaḥ syām iti sa pūrvāsu phalgunīṣv agnim ādadhīta bhagasya vā etad ahar yat pūrvāḥ phalgunīr bhagy annādo bhavaty atha yaḥ kāmayeta danakāmā me prajāḥ syur iti sa uttarāsu phalgunīṣv agnim ādadhītāryamṇo vā etad ahar yad uttarāḥ phalgunīr dānam aryamā dānakāmā asmai prajā bhavanti tāsu rājanyasyādadhyād dānaṃ hy eṣa prajānām upajīvati dānam aryamā dānakāmā asmai prajā bhavanti prajāpater vā etau stanau yat paurṇamāsī cāmāvāsyā ca yat paurṇamāsyāṃ vāmāvāsyāyāṃ vāgnim ādhatte prajāpatim eva prattaṃ duhe devānāṃ vā ete sadohavirdhāne yat paurṇamāsī cāmāvāsyā ca yat paurṇamāsyāṃ vāmāvāsyāyāṃ vāgnim ādhatta ubhe puṇyāhe ubhe yajñiye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पुरा सूर्यस्योदेतोर् मन्थितवय् असुर्यो विदेवा आधीयत उद्यत्सु रश्मिषु मथ्यस् तत् सदेवः सेन्द्र उभयोर् अह्नो रूप आधीयते चतुर्विंशत्यां प्रक्रमेष्व् आधेयश् चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री गायत्रम् अग्नेश् छन्दः स्व एवैनं योनौ स्वे छन्दस्य् आधत्ते तद् यस्येर्त्सेद् अपरिमित एव तस्यादध्यात् क्षेष्णु वै परिमितम् अपरिमितम् एवास्मै जीवनम् अवरुन्द्धे अग्निर् वै सृष्टः प्रजापतेर् अध्य् उदक्रामत् स प्रजापतिर् अबिभेद् अद एवासा अभूद् इदम् अहम् इति तस्मिन्न् अनुनिष्क्रम्याजुहोद् एतर्हि खलु वा एष सृज्यते यर्ह्य् आधीयते तद् आहुर् अम्ण एवानुद्रुत्याथाग्निहोत्रं होतव्यम् इति तन् नैवं कर्तवय् अयतं तत् कुण्ड्याग्रीयं तद् यज्ञस्य क्रियते यद् योनेः परम् अवरं कुर्याद् अप्रजनिष्णुः स्याद् धवींष्य् एव पूर्वाणि निरुप्याथ सायम् अग्निहोत्रं जुहुयात् ॥ अग्निर् ज्योतिर् ज्योतिर् अग्निः स्वाहा ॥ इति तत् सायं ज्योतिषा रेतो मध्यतो दधाति ॥ सूर्यो ज्योतिर् ज्योतिः सूर्यः स्वाहा ॥ इति प्रातस् ॥ तत् सायं ज्योतिषा रेतो मध्यतो हितं ॥ प्रातः प्रजनयाम् अकर् देवाश् च वा असुराश् च संयत्ता आसन्न् अथेन्द्रो ऽग्निम् आधत्त ते देवा अबिभयुर् अद एवासा अग्निं गोपायमानो ऽग्निहोत्रं गोपायमानो भविष्यति न ना उपैष्यत्य् अभि नो जेष्यन्तीति ते ऽब्रुवन् यद् एव त्वं किंच करवो यद् धना यज् जिना यद् विन्दासै तत् ते ऽग्निहोत्रं कुर्मो ऽथेहीति स वा ऐत् तस्माद् राजन्यस्याग्निहोत्रम् अहोतव्यं यद् ध्य् एवैष किंच करोति यद् धन्ति यज् जिनाति यद् विन्दते यद् एनं विश उपतिष्ठन्ते तद् राजन्यस्याग्निहोत्रं होतव्यं राजन्यस्याग्निहोत्रा३न् न होतव्या३म् इति मीमांसन्ते यद् धुत्वा न जुहुयाद् वि यज्ञं छिन्द्याज् जीयेत वा प्र वा मीयेत पौर्णमासीम् अमावास्यां वा प्रति होतव्यम् अथो अग्न्युपस्थानं वा चयितव्यस् तेनास्य दर्शपूर्णमासौ संतता अविछिन्नौ भवतः
na purā sūryasyodetor manthitavay asuryo videvā ādhīyata udyatsu raśmiṣu mathyas tat sadevaḥ sendra ubhayor ahno rūpa ādhīyate caturviṃśatyāṃ prakrameṣv ādheyaś caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī gāyatram agneś chandaḥ sva evainaṃ yonau sve chandasy ādhatte tad yasyertsed aparimita eva tasyādadhyāt kṣeṣṇu vai parimitam aparimitam evāsmai jīvanam avarunddhe agnir vai sṛṣṭaḥ prajāpater adhy udakrāmat sa prajāpatir abibhed ada evāsā abhūd idam aham iti tasminn anuniṣkramyājuhod etarhi khalu vā eṣa sṛjyate yarhy ādhīyate tad āhur amṇa evānudrutyāthāgnihotraṃ hotavyam iti tan naivaṃ kartavay ayataṃ tat kuṇḍyāgrīyaṃ tad yajñasya kriyate yad yoneḥ param avaraṃ kuryād aprajaniṣṇuḥ syād dhavīṃṣy eva pūrvāṇi nirupyātha sāyam agnihotraṃ juhuyāt // agnir jyotir jyotir agniḥ svāhā // iti tat sāyaṃ jyotiṣā reto madhyato dadhāti // sūryo jyotir jyotiḥ sūryaḥ svāhā // iti prātas // tat sāyaṃ jyotiṣā reto madhyato hitaṃ // prātaḥ prajanayām akar devāś ca vā asurāś ca saṃyattā āsann athendro 'gnim ādhatta te devā abibhayur ada evāsā agniṃ gopāyamāno 'gnihotraṃ gopāyamāno bhaviṣyati na nā upaiṣyaty abhi no jeṣyantīti te 'bruvan yad eva tvaṃ kiṃca karavo yad dhanā yaj jinā yad vindāsai tat te 'gnihotraṃ kurmo 'thehīti sa vā ait tasmād rājanyasyāgnihotram ahotavyaṃ yad dhy evaiṣa kiṃca karoti yad dhanti yaj jināti yad vindate yad enaṃ viśa upatiṣṭhante tad rājanyasyāgnihotraṃ hotavyaṃ rājanyasyāgnihotrā3n na hotavyā3m iti mīmāṃsante yad dhutvā na juhuyād vi yajñaṃ chindyāj jīyeta vā pra vā mīyeta paurṇamāsīm amāvāsyāṃ vā prati hotavyam atho agnyupasthānaṃ vā cayitavyas tenāsya darśapūrṇamāsau saṃtatā avichinnau bhavataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं कामयेत पशुमान्त् स्याद् इति यो बहुपुष्टस् तस्य गृहाद् अग्निम् आहरेयुर् यथा वा एतं सृज्यमानं पशवो ऽन्वसृज्यन्तैवम् एनम् आह्रियमाणं पशवो ऽन्वायन्त्य् एष हि रुद्रो यद् अग्निर् अथ यं कामयेतान्नादः स्याद् इति तस्य भ्रष्ट्राद् दक्षिणाग्निम् आहरेयुर् एष वा अग्नीनाम् अन्नादो ऽन्नकरणं भ्रष्ट्रम् अन्नाद्यम् अस्मा अवरुन्द्धे तद् आहुर् यथा वृषलो निजः पुक्लकश् चिकित्सेद् एवं स इति स मथ्य एव स शं यजमानाय भवति शं पशुभ्यो यः सोमेनायक्ष्यमाणो ऽग्निम् आदधीत न पुरा संवत्सराद् धवींषि निर्वपेद् रुद्रो ऽस्य पशून् अभिमानुकः स्याद् एते वै पशवो यद् व्रीहयश् च यवाश् च तेषां चतुःशरावम् ओदनं पक्त्वा ब्राह्मणेभ्यो जीवतण्डुलम् इवोपहरेत् तद् याभ्यो देवताभ्यो ऽग्निम् आधत्ते यत् ताभ्यो न जुहुयात् ताभ्या आवृश्चेतानुध्यायी क्षोधुकः स्यात् ताभ्या आज्यस्य होतव्यं तेन ताभ्यो नावृश्चते ऽननुध्याय्य् अक्षोधुको भवति संवत्सरे हवींषि निर्वपति तद् अस्य संवत्सरान्तर्हितो रुद्रः पशून् न हिनस्ति संवत्सरम् अग्निहोत्रम् अहौषीत् तत् तपो ऽविदत् स सर्वेण साकं स्वर्गं लोकं समारुक्षत् त्रिर् वा इदं विराड् व्यक्रमत गार्हपत्यम् आहवनीयं सभ्यं तद् विराजम् आपद् अन्नं वै विराड् अन्नं वावैतद् आपन् मध्याधिदेवने राजन्यस्य जुहुयाद् वारुण्य ऋचा वरुणो वै देवानां राजा राज्यम् अस्मा अवरुन्द्धे हिरण्यं निधाय जुहोत्य् अग्निमत्य् एव जुहोत्य् आयतनवत्य् अन्धो ऽध्वर्युः स्याद् यद् अनायतने जुहुयाच् छतम् अस्मा अक्षान् प्रयच्छेत् तान् विचिनुयाच् छतायुर् वै पुरुषः शतवीर्य आयुर् एव वीर्यम् आप्नोति गाम् अस्य तद् अहः सभायां दीव्येयुस् तस्याः परूंषि न हिंस्युस् तां सभासद्भ्या उपहरेत् तया यद् गृह्णीयात् तद् ब्राह्मणेभ्यो देयं तत् सभ्यम् अन्नम् अवरुन्द्धे
yaṃ kāmayeta paśumānt syād iti yo bahupuṣṭas tasya gṛhād agnim āhareyur yathā vā etaṃ sṛjyamānaṃ paśavo 'nvasṛjyantaivam enam āhriyamāṇaṃ paśavo 'nvāyanty eṣa hi rudro yad agnir atha yaṃ kāmayetānnādaḥ syād iti tasya bhraṣṭrād dakṣiṇāgnim āhareyur eṣa vā agnīnām annādo 'nnakaraṇaṃ bhraṣṭram annādyam asmā avarunddhe tad āhur yathā vṛṣalo nijaḥ puklakaś cikitsed evaṃ sa iti sa mathya eva sa śaṃ yajamānāya bhavati śaṃ paśubhyo yaḥ somenāyakṣyamāṇo 'gnim ādadhīta na purā saṃvatsarād dhavīṃṣi nirvaped rudro 'sya paśūn abhimānukaḥ syād ete vai paśavo yad vrīhayaś ca yavāś ca teṣāṃ catuḥśarāvam odanaṃ paktvā brāhmaṇebhyo jīvataṇḍulam ivopaharet tad yābhyo devatābhyo 'gnim ādhatte yat tābhyo na juhuyāt tābhyā āvṛścetānudhyāyī kṣodhukaḥ syāt tābhyā ājyasya hotavyaṃ tena tābhyo nāvṛścate 'nanudhyāyy akṣodhuko bhavati saṃvatsare havīṃṣi nirvapati tad asya saṃvatsarāntarhito rudraḥ paśūn na hinasti saṃvatsaram agnihotram ahauṣīt tat tapo 'vidat sa sarveṇa sākaṃ svargaṃ lokaṃ samārukṣat trir vā idaṃ virāḍ vyakramata gārhapatyam āhavanīyaṃ sabhyaṃ tad virājam āpad annaṃ vai virāḍ annaṃ vāvaitad āpan madhyādhidevane rājanyasya juhuyād vāruṇya ṛcā varuṇo vai devānāṃ rājā rājyam asmā avarunddhe hiraṇyaṃ nidhāya juhoty agnimaty eva juhoty āyatanavaty andho 'dhvaryuḥ syād yad anāyatane juhuyāc chatam asmā akṣān prayacchet tān vicinuyāc chatāyur vai puruṣaḥ śatavīrya āyur eva vīryam āpnoti gām asya tad ahaḥ sabhāyāṃ dīvyeyus tasyāḥ parūṃṣi na hiṃsyus tāṃ sabhāsadbhyā upaharet tayā yad gṛhṇīyāt tad brāhmaṇebhyo deyaṃ tat sabhyam annam avarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्या रात्र्याः प्रातर् अग्निम् आधास्यमानः स्यात् तां रात्रीं चतुःशरावम् ओदनं पक्त्वा ब्राह्मणेभ्यो जीवतण्डुलम् इवोपहरेद् अदितिर् वै प्रजाकामौदनम् अपचत् सोञ्शिष्टम् आश्नात् तस्या धाता चार्यमा चाजायेतां सापरम् अपचत् सोञ्शिष्टम् आश्नात् तस्या मित्रश् च वरुणश् चाजायेतां सापरम् अपचत् सोञ्शिष्टम् आश्नात् तस्या अंशश् च भगश् चाजायेतां सापरम् अपचत् सैक्षतोञ्शिष्टं मे ऽश्नत्या द्वौद्वौ जायेते इतो नूनं मे श्रेयः स्याद् यत् पुरस्ताद् अश्नीयाम् इति सा पुरस्ताद् अशित्वोपाहरत् ता अन्तर् एव गर्भः सन्ता अवदताम् आवम् इदं भविष्यावो यद् आदित्या इति तयोर् आदित्या निर्हन्तारम् ऐछंस् ता अंशश् च भगश् च निरहतां तस्माद् एतौ यज्ञेन यजन्ते ऽंशप्रासो ऽंशस्य भागधेयं जनं भगो ऽगछत् तस्माद् आहुर् जनो गन्तव्यस् तत्र भगेन संगछता इति स वा इन्द्र ऊर्ध्व एव प्राणमं उदश्रयत मृतम् इतरम् आण्डम् अवापद्यत स वाव मार्ताण्डो यस्येमे मनुष्याः प्रजा सा वा अदितिर् आदित्यान् उपाधावद् अस्त्व् एव म इदं मा म इदं मोघे परापप्तद् इति ते ऽब्रुवन्न् अथैषो ऽस्माकम् एव ब्रवातै न नो ऽतिमन्याता इति स वाव विवस्वान् आदित्यो यस्य मनुश् च वैवस्वतो यमश् च मनुर् एवास्मिंल् लोके यमो ऽमुष्मिन्न् एते वै देवयानान् पथो गोपायन्ति यद् आदित्यास् त इयक्षमाणं प्रतिनुदन्ते यो वा एतेभ्यो ऽप्रोच्याग्निम् आधत्ते तम् एते स्वर्गाल् लोकात् प्रतिनुदन्त उञ्शिष्टभागा वा आदित्या यद् उञ्शिष्टे विवर्तयित्वा समिध आदधाति तद् आदित्येभ्यो ऽग्न्याधेयं प्राह नैनं स्वर्गाल् लोकात् प्रतिनुदन्ते संवत्सरम् उत्सृजेताग्निम् आधास्यमानो नास्याग्निं गृहाद् धरेयुर् नान्यता आहरेयुः संवत्सरे वृद्धा गर्भाः प्रजायन्ते प्रजातम् एनं वृद्धम् आधत्ते द्वादश रात्रीर् उत्सृजेत द्वादश वै रात्रयः संवत्सरस्य प्रतिमा संवत्सरे वृद्धा गर्भाः प्रजायन्ते प्रजातम् एनं वृद्धम् आधत्ते तिस्र उत्सृजेत त्रयो वा इमे लोका इमान् एव लोकान् आप्नोत्य् एकाम् उत्सृजेतैको वै प्रजापतिः प्रजापतिम् एवाप्नोति पुरूरवा वा ऐड उर्वशीम् अविन्दत देवीं तस्या आयुर् अजायत स देवान्त् स्वर्गं लोकं यत्तो ऽनूदैत् ते ऽब्रुवंस् तद् वयं देवा इमः क्वायं मनुष्यो गमिष्यतीति सो ऽब्रवीद् बहवो वै मे समानास् ते मा वक्ष्यन्ति किम् अयं देव्याः पुत्रो देवेभ्यो मातुर्भ्रात्रेभ्या आहार्षीद् अस्त्व् एव मे किंचिद् इति तस्मा अग्निर् यज्ञियां तन्वं प्रायछत् ताम् उत्सङ्गे ऽवधायाहरत् ताम् उखायाम् अवादधात् सो ऽश्वत्थ आरोहो ऽभवद् योखा सा शमी तस्माद् एतौ यज्ञावचरौ पुण्यजन्मानौ ह्य् अग्निर् वै वरुणं ब्रह्मचर्यम् आगछत् प्रवसन्तं तस्य जायां समभवत् तं पुरस्ताद् आयन्तं प्रतिक्शाय प्रत्यङ् निरद्रवत् सो ऽवेत् सर्वं वा इन्द्रियं नृम्णं रेतो निर्लुप्य हरतीति तद् अनुपराहाय निरलुम्पद् यद् रेता आसीत् सो ऽश्वत्थ आरोहो ऽभवद् यद् उल्बं सा शमी तस्माद् एतौ यज्ञावचरौ पुण्यजन्मानौ हि प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा रिरिचानो ऽमन्यत सो ऽश्वो भूत्वा संवत्सरं न्यङ् भूम्यां शिरः प्रतिनिधायातिष्ठत् तस्याश्वत्थो मूर्ध्न उदभिनत् तद् अश्वत्थस्याश्वत्थत्वं तस्माद् एष यज्ञावचरः प्राजापत्यो हि
yasyā rātryāḥ prātar agnim ādhāsyamānaḥ syāt tāṃ rātrīṃ catuḥśarāvam odanaṃ paktvā brāhmaṇebhyo jīvataṇḍulam ivopahared aditir vai prajākāmaudanam apacat soñśiṣṭam āśnāt tasyā dhātā cāryamā cājāyetāṃ sāparam apacat soñśiṣṭam āśnāt tasyā mitraś ca varuṇaś cājāyetāṃ sāparam apacat soñśiṣṭam āśnāt tasyā aṃśaś ca bhagaś cājāyetāṃ sāparam apacat saikṣatoñśiṣṭaṃ me 'śnatyā dvaudvau jāyete ito nūnaṃ me śreyaḥ syād yat purastād aśnīyām iti sā purastād aśitvopāharat tā antar eva garbhaḥ santā avadatām āvam idaṃ bhaviṣyāvo yad ādityā iti tayor ādityā nirhantāram aichaṃs tā aṃśaś ca bhagaś ca nirahatāṃ tasmād etau yajñena yajante 'ṃśaprāso 'ṃśasya bhāgadheyaṃ janaṃ bhago 'gachat tasmād āhur jano gantavyas tatra bhagena saṃgachatā iti sa vā indra ūrdhva eva prāṇamaṃ udaśrayata mṛtam itaram āṇḍam avāpadyata sa vāva mārtāṇḍo yasyeme manuṣyāḥ prajā sā vā aditir ādityān upādhāvad astv eva ma idaṃ mā ma idaṃ moghe parāpaptad iti te 'bruvann athaiṣo 'smākam eva bravātai na no 'timanyātā iti sa vāva vivasvān ādityo yasya manuś ca vaivasvato yamaś ca manur evāsmiṃl loke yamo 'muṣminn ete vai devayānān patho gopāyanti yad ādityās ta iyakṣamāṇaṃ pratinudante yo vā etebhyo 'procyāgnim ādhatte tam ete svargāl lokāt pratinudanta uñśiṣṭabhāgā vā ādityā yad uñśiṣṭe vivartayitvā samidha ādadhāti tad ādityebhyo 'gnyādheyaṃ prāha nainaṃ svargāl lokāt pratinudante saṃvatsaram utsṛjetāgnim ādhāsyamāno nāsyāgniṃ gṛhād dhareyur nānyatā āhareyuḥ saṃvatsare vṛddhā garbhāḥ prajāyante prajātam enaṃ vṛddham ādhatte dvādaśa rātrīr utsṛjeta dvādaśa vai rātrayaḥ saṃvatsarasya pratimā saṃvatsare vṛddhā garbhāḥ prajāyante prajātam enaṃ vṛddham ādhatte tisra utsṛjeta trayo vā ime lokā imān eva lokān āpnoty ekām utsṛjetaiko vai prajāpatiḥ prajāpatim evāpnoti purūravā vā aiḍa urvaśīm avindata devīṃ tasyā āyur ajāyata sa devānt svargaṃ lokaṃ yatto 'nūdait te 'bruvaṃs tad vayaṃ devā imaḥ kvāyaṃ manuṣyo gamiṣyatīti so 'bravīd bahavo vai me samānās te mā vakṣyanti kim ayaṃ devyāḥ putro devebhyo māturbhrātrebhyā āhārṣīd astv eva me kiṃcid iti tasmā agnir yajñiyāṃ tanvaṃ prāyachat tām utsaṅge 'vadhāyāharat tām ukhāyām avādadhāt so 'śvattha āroho 'bhavad yokhā sā śamī tasmād etau yajñāvacarau puṇyajanmānau hy agnir vai varuṇaṃ brahmacaryam āgachat pravasantaṃ tasya jāyāṃ samabhavat taṃ purastād āyantaṃ pratikśāya pratyaṅ niradravat so 'vet sarvaṃ vā indriyaṃ nṛmṇaṃ reto nirlupya haratīti tad anuparāhāya niralumpad yad retā āsīt so 'śvattha āroho 'bhavad yad ulbaṃ sā śamī tasmād etau yajñāvacarau puṇyajanmānau hi prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā riricāno 'manyata so 'śvo bhūtvā saṃvatsaraṃ nyaṅ bhūmyāṃ śiraḥ pratinidhāyātiṣṭhat tasyāśvattho mūrdhna udabhinat tad aśvatthasyāśvatthatvaṃ tasmād eṣa yajñāvacaraḥ prājāpatyo hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणमं : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्: प्राणमान्। मातुर्भ्रात्रेभ्या : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। मनुर् वै प्रजाकामो ऽग्निम् आधास्यमानो देवतायैदेवताया अजुहोत् ततो मित्रावरुणयोर् आहुत्या प्रफर्व्य् उदतिष्ठत् तस्या घृतं पदोर् अक्षरत् सा मित्रावरुणा ऐत् ता अब्रूताम् आहुत्या वै त्वम् आवयोर् अजनिष्ठा मनोस् त्वै त्वम् असि तं परेहीति सा मनुम् ऐत् सो ऽब्रवीद् असुरा वा इमे पुण्यमन्या अग्निम् आदधते तान् परेहीति सा परैत् ते ऽमुम् अग्रा आदधताथेमम् अथेमं सा पुनर् ऐत् ताम् अपृछत् किम् अभ्यगन्न् इति साब्रवीद् अमुम् एवाग्रा आधिषताथेमम् अथेमम् इति सो ऽब्रवीत् सकृद् वावासुराः श्रियो ऽन्तम् अगुः परा तु भविष्यन्तीति सो ऽब्रवीद् देवा वा इमे पुण्यमन्या अग्निम् आदधते तान् परेहीति सा परैत् त इमम् अग्रा आदधताथामुम् अथेमं सा पुनर् ऐत् ताम् अपृछत् किम् अभ्यगन्न् इति साब्रवीद् इमम् एवाग्रा आधिषताथामुम् अथेमम् इति सो ऽब्रवीत् सकृद् वाव देवाः सर्वेण साकं स्वर्गं लोकं समारुक्षन्न् इतःप्रदानात् तु यज्ञम् उपजीविष्यन्तीति यः सर्ववेदसं दास्यन्त् स्यात् स इमम् अग्रा आदधीताथामुम् अथेमं तद् यथैव देवाः सर्वेण साकं स्वर्गं लोकं समारोहन्न् एवम् एव यजमानः सर्वेण साकं स्वर्गं लोकं समारोहति य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते सो ऽब्रवीद् ऋषयो वा इमे पुण्यमन्या अग्निम् आदधते तान् परेहीति सा परैत् त इमम् अग्रा आदधताथेमम् अथामुं सा पुनर् ऐत् ताम् अपृछत् किम् अभ्यगन्न् इति साब्रवीद् इमम् एवाग्रा आधिषताथेमम् अथामुम् इति सो ऽब्रवीद् अहं वावाग्न्याधेयं विदांचकार सर्वेषु वा एषु लोकेष्व् ऋषयः प्रत्यष्ठुर् इति प्रति प्रजया च पशुभिश् च तिष्ठति य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते यद् अमुम् आधायेमम् आदध्याद् अप तद् आदध्याद् यद् वावेमम् आधायामुम् आदध्याद् अप तद् आदध्यात् तद् इमम् एवाधायाथेमम् अथामुं तथा समृद्धा आधीयते प्राचीनप्रवण आधेयस् तथा समृद्धा आधीयते प्राचीनं मध्यमाद् वंशाद् आधेयस् तथा समृद्धा आधीयते या वै सा प्रफर्व्य् आसीत् सा गौर् अभवत् सेडा सा मानवी घृतपदी मैत्रावरुणी
prāṇamaṃ : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk: prāṇamān. māturbhrātrebhyā : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. manur vai prajākāmo 'gnim ādhāsyamāno devatāyaidevatāyā ajuhot tato mitrāvaruṇayor āhutyā prapharvy udatiṣṭhat tasyā ghṛtaṃ pador akṣarat sā mitrāvaruṇā ait tā abrūtām āhutyā vai tvam āvayor ajaniṣṭhā manos tvai tvam asi taṃ parehīti sā manum ait so 'bravīd asurā vā ime puṇyamanyā agnim ādadhate tān parehīti sā parait te 'mum agrā ādadhatāthemam athemaṃ sā punar ait tām apṛchat kim abhyagann iti sābravīd amum evāgrā ādhiṣatāthemam athemam iti so 'bravīt sakṛd vāvāsurāḥ śriyo 'ntam aguḥ parā tu bhaviṣyantīti so 'bravīd devā vā ime puṇyamanyā agnim ādadhate tān parehīti sā parait ta imam agrā ādadhatāthāmum athemaṃ sā punar ait tām apṛchat kim abhyagann iti sābravīd imam evāgrā ādhiṣatāthāmum athemam iti so 'bravīt sakṛd vāva devāḥ sarveṇa sākaṃ svargaṃ lokaṃ samārukṣann itaḥpradānāt tu yajñam upajīviṣyantīti yaḥ sarvavedasaṃ dāsyant syāt sa imam agrā ādadhītāthāmum athemaṃ tad yathaiva devāḥ sarveṇa sākaṃ svargaṃ lokaṃ samārohann evam eva yajamānaḥ sarveṇa sākaṃ svargaṃ lokaṃ samārohati ya evaṃ vidvān agnim ādhatte so 'bravīd ṛṣayo vā ime puṇyamanyā agnim ādadhate tān parehīti sā parait ta imam agrā ādadhatāthemam athāmuṃ sā punar ait tām apṛchat kim abhyagann iti sābravīd imam evāgrā ādhiṣatāthemam athāmum iti so 'bravīd ahaṃ vāvāgnyādheyaṃ vidāṃcakāra sarveṣu vā eṣu lokeṣv ṛṣayaḥ pratyaṣṭhur iti prati prajayā ca paśubhiś ca tiṣṭhati ya evaṃ vidvān agnim ādhatte yad amum ādhāyemam ādadhyād apa tad ādadhyād yad vāvemam ādhāyāmum ādadhyād apa tad ādadhyāt tad imam evādhāyāthemam athāmuṃ tathā samṛddhā ādhīyate prācīnapravaṇa ādheyas tathā samṛddhā ādhīyate prācīnaṃ madhyamād vaṃśād ādheyas tathā samṛddhā ādhīyate yā vai sā prapharvy āsīt sā gaur abhavat seḍā sā mānavī ghṛtapadī maitrāvaruṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह रय्या निवर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि ॥ सलिलः सलिगः सगरस् ते न आदित्या हविषो जुषाणा व्यन्तु स्वाहा केतः सुकेतः सकेतस् ते न आदित्या हविषो जुषाणा व्यन्तु स्वाहा देवजूते विवस्वन्न् आदित्य ते नो देवाः सत्यां देवहूतिं देवेष्व् आसुवध्वम् आदित्येभ्यः स्वाहा
saha rayyā nivartasvāgne pinvasva dhārayā / viśvapsnyā viśvatas pari // salilaḥ saligaḥ sagaras te na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā ketaḥ suketaḥ saketas te na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā devajūte vivasvann āditya te no devāḥ satyāṃ devahūtiṃ deveṣv āsuvadhvam ādityebhyaḥ svāhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेर् वै भागः पुनराधेयम् एतं वै भागं प्रेप्सन् व्यर्धयति यद्य् आदधानो मन्येत वि स्या ऋध्यता इत्य् उत्साद्य पुनर् आदधीत यम् एव भागं प्रेप्सन् व्यर्धयति तं प्राप्यार्धयत्य् एव सर्वम् एवाग्नेयं क्रियते यत् किंच सर्वम् एवाग्नये भागं प्रदाय सर्वाम् ऋद्धिम् ऋध्नोति न संभाराः संभृत्या न यजुः कर्तवा इत्य् आहुः संभृतसंभारो ह्य् एष कृतयजुस् तद् आहुः संभृत्या एव संभाराः कार्यं यजुर् इति पुनरुत्स्यूतं वासो देयं पुनर्णवो रथः पुनरुत्सृष्टो ऽनड्वान् एतानि वै पुनराधेयस्य रूपाणि रूपाण्य् एवास्याप्त्वावरुन्द्धे ऽग्निर् वा उत्सीदन्न् अप ओषधीर् अभ्युत्सीदति दर्भा वा आपा ओषधयो यद् दर्भा उपोलपा भवन्त्य् अद्भ्य एवैनम् ओषधीभ्यो ऽध्य् आप्त्वावरुन्द्धे देवा असुरैर् विजयम् उपयन्तो ऽग्नौ प्रियास् तन्वः संन्यदधत यन् नो जयेयुर् इमा अभ्युपधावेम यद्य् उ जयेमेमा अभ्युपावर्तेमहीति ता देवा जित्वान्वैछन् सर्वेषां नः सहेति सो ऽग्निर् अब्रवीद् य एव मां मद्देवत्य आदधातै स एताभिस् तनूभिः संभवाद् इति तं देवा आदधत त एताभिस् तनूभिः समभवत् पशवो वै देवानां प्रियास् तन्वः पशुभिर् एव समभवंस् तद् य एवं विद्वान् पुनराधेयम् आधत्त एताभिर् एवाग्नेस् तनूभिः संभवति पशवो वै देवानां प्रियास् तन्वः पशुभिर् एव संभवति मनुः पुष्टिकामा आधत्त स इमान् पोषान् अपुष्यत् तेन ऋद्धं त्वष्टा पशुकामा आधत्त त इमे त्वाष्ट्राः पशवः प्राजायन्त तेन ऋद्धं प्रजापतिः प्रजाकामा आधत्त ता इमाः प्रजाः प्राजापत्याः प्राजायन्त तेन ऋद्धं यो वै तम् अग्रा आधत्त स तेन वसुना समभवत् तत् पुनर्वसोः पुनर्वसुत्वं तस्मात् पुनर्वसा आधेयः पुनर् हि स तेन वसुना समभवद् यो वै तम् आधत्तार्ध्नोत् स तस्माद् अनुराधास्व् आधेय ऋद्ध्यय् ऋध्नोत्य् एवाथो मिथुनत्वाय
agner vai bhāgaḥ punarādheyam etaṃ vai bhāgaṃ prepsan vyardhayati yady ādadhāno manyeta vi syā ṛdhyatā ity utsādya punar ādadhīta yam eva bhāgaṃ prepsan vyardhayati taṃ prāpyārdhayaty eva sarvam evāgneyaṃ kriyate yat kiṃca sarvam evāgnaye bhāgaṃ pradāya sarvām ṛddhim ṛdhnoti na saṃbhārāḥ saṃbhṛtyā na yajuḥ kartavā ity āhuḥ saṃbhṛtasaṃbhāro hy eṣa kṛtayajus tad āhuḥ saṃbhṛtyā eva saṃbhārāḥ kāryaṃ yajur iti punarutsyūtaṃ vāso deyaṃ punarṇavo rathaḥ punarutsṛṣṭo 'naḍvān etāni vai punarādheyasya rūpāṇi rūpāṇy evāsyāptvāvarunddhe 'gnir vā utsīdann apa oṣadhīr abhyutsīdati darbhā vā āpā oṣadhayo yad darbhā upolapā bhavanty adbhya evainam oṣadhībhyo 'dhy āptvāvarunddhe devā asurair vijayam upayanto 'gnau priyās tanvaḥ saṃnyadadhata yan no jayeyur imā abhyupadhāvema yady u jayememā abhyupāvartemahīti tā devā jitvānvaichan sarveṣāṃ naḥ saheti so 'gnir abravīd ya eva māṃ maddevatya ādadhātai sa etābhis tanūbhiḥ saṃbhavād iti taṃ devā ādadhata ta etābhis tanūbhiḥ samabhavat paśavo vai devānāṃ priyās tanvaḥ paśubhir eva samabhavaṃs tad ya evaṃ vidvān punarādheyam ādhatta etābhir evāgnes tanūbhiḥ saṃbhavati paśavo vai devānāṃ priyās tanvaḥ paśubhir eva saṃbhavati manuḥ puṣṭikāmā ādhatta sa imān poṣān apuṣyat tena ṛddhaṃ tvaṣṭā paśukāmā ādhatta ta ime tvāṣṭrāḥ paśavaḥ prājāyanta tena ṛddhaṃ prajāpatiḥ prajākāmā ādhatta tā imāḥ prajāḥ prājāpatyāḥ prājāyanta tena ṛddhaṃ yo vai tam agrā ādhatta sa tena vasunā samabhavat tat punarvasoḥ punarvasutvaṃ tasmāt punarvasā ādheyaḥ punar hi sa tena vasunā samabhavad yo vai tam ādhattārdhnot sa tasmād anurādhāsv ādheya ṛddhyay ṛdhnoty evātho mithunatvāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निर् वा उत्सीदन्त् संवत्सरम् अभ्युत्सीदति सप्तदश सामिधेनीः कार्याः पञ्च ऋतवो द्वादश मासा एष संवत्सरः संवत्सराद् एवैनम् अध्य् आप्त्वावरुन्द्धे तद् आहुः पञ्चदश सामिधेनीः कार्या न सप्तदशेत्य् एतद् वै संवत्सरस्य संक्रमणतमम् एतेनाशिष्टम् आप्यते पञ्चदश सामिधेनीः पञ्चदशार्धमासस्य रात्रयस् ताभिर् एव ता आप्यन्ते यावन्ति वै सामिधेनीनाम् अक्षराणि तावन्ति संवत्सरस्याहानि तैर् एव तान्य् आप्यन्ते ऽग्निर् वा उत्सीदन्त् संवत्सरम् अभ्युत्सीदति षड् वा ऋतवः संवत्सरस् तस्मात् षड् विभक्तयः संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरो यत् षड् विभक्तयः संवत्सराद् एवैनम् अध्य् आप्त्वावरुन्द्धे ऽथ यद् अग्निर् बहुधा विह्रियत इमान् पोषान् पुपोष तस्माद् अग्निर् एतावतीर् विभक्तीर् आनशे नान्या देवताथ यद् द्व्यक्षराः सतीश् चतुरक्षराः क्रियन्त आचतुरं हि पशवो द्वन्द्वं मिथुना ऋतवो वै प्रयाजा अन्नम् ऋतवो यत् प्रयाजान् अन्तरियाद् अन्नम् अन्तरियाद् यज्ञमुखं वै प्रयाजा यत् प्रयाजान् अन्तरियाद् यज्ञमुखम् अन्तरियात् तद् यस्येर्त्सेत् तस्योपरिष्टात् प्रयाजानां विभक्तीः कुर्याद् वीर्यं वै प्रयाजा वीर्यं विभक्तयो वीर्याद् एवाधि वषट्करोति ताजग् ऋद्धिम् अभिक्रामति नानाग्नेयं क्रियते ऽथ कस्मात् सह विभक्तयः प्रयाजैर् इति संवत्सरं वै प्रयाजाः परीज्यन्ते कस्माद् आग्नेयं क्रियते तस्मान् नानाग्नेयं
agnir vā utsīdant saṃvatsaram abhyutsīdati saptadaśa sāmidhenīḥ kāryāḥ pañca ṛtavo dvādaśa māsā eṣa saṃvatsaraḥ saṃvatsarād evainam adhy āptvāvarunddhe tad āhuḥ pañcadaśa sāmidhenīḥ kāryā na saptadaśety etad vai saṃvatsarasya saṃkramaṇatamam etenāśiṣṭam āpyate pañcadaśa sāmidhenīḥ pañcadaśārdhamāsasya rātrayas tābhir eva tā āpyante yāvanti vai sāmidhenīnām akṣarāṇi tāvanti saṃvatsarasyāhāni tair eva tāny āpyante 'gnir vā utsīdant saṃvatsaram abhyutsīdati ṣaḍ vā ṛtavaḥ saṃvatsaras tasmāt ṣaḍ vibhaktayaḥ saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaro yat ṣaḍ vibhaktayaḥ saṃvatsarād evainam adhy āptvāvarunddhe 'tha yad agnir bahudhā vihriyata imān poṣān pupoṣa tasmād agnir etāvatīr vibhaktīr ānaśe nānyā devatātha yad dvyakṣarāḥ satīś caturakṣarāḥ kriyanta ācaturaṃ hi paśavo dvandvaṃ mithunā ṛtavo vai prayājā annam ṛtavo yat prayājān antariyād annam antariyād yajñamukhaṃ vai prayājā yat prayājān antariyād yajñamukham antariyāt tad yasyertset tasyopariṣṭāt prayājānāṃ vibhaktīḥ kuryād vīryaṃ vai prayājā vīryaṃ vibhaktayo vīryād evādhi vaṣaṭkaroti tājag ṛddhim abhikrāmati nānāgneyaṃ kriyate 'tha kasmāt saha vibhaktayaḥ prayājair iti saṃvatsaraṃ vai prayājāḥ parījyante kasmād āgneyaṃ kriyate tasmān nānāgneyaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर् ऊर्जा निवर्तस्व पुनर् अग्न इषायुषा । पुनर् नः पाह्य् अंहसः ॥ इति पुरस्तात् प्रयाजानां जुहुयात् ॥ सह रय्या निवर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वपन्या विश्वतस् परि ॥ इत्य् उपरिष्टाद् अनुयाजानां जुहुयाद् ऊर्जा वा एष पशुभिर् उत्सीदन्त् सहोत्सीदति पुनर् ऊर्जा निवर्तस्वेति तद् ऊर्जम् एव पशून् पुनर् अवरुन्द्धे ऽथो तान् एव भागिनः करोत्य् अथो उभयत एष यज्ञस्याशिष ऋध्नोति नानाग्नेयं क्रियते ऽथ कस्माद् आज्यभागा इज्येते इति चक्षुषी वा एते यज्ञस्य यद् आज्यभागौ यद् आज्यभागा अन्तरियाच् चक्षुषी यज्ञस्यान्तरियाद् अग्ना आयूंषि पवसा इति सोमस्य लोके कुर्याद् यद् आग्नेयी तेनाग्नेयी यत् पावमानी तेन सौमी नानाग्नेयं क्रियते न सोमम् अन्तर्यन्त्य् अग्निर् मूर्धा दिवः ककुद् इति प्रजाकामो वा पशुकामो वा सोमस्य लोके कुर्याद् यन् मिथुना तेन प्रजननवती यद् रेतस्वती तेन सौमी यज्ञेन वा एष व्यृध्यते यो ऽग्निम् उत्सादयते पाङ्क्तो यज्ञो यत् पञ्चकपालो यज्ञम् एव पुनर् आलभते ऽष्टाकपालः कार्यो गायत्रो ह्य् अग्निर् गायत्रछन्दा आग्नेयं वा एतत् क्रियते यत् पुनराधेयं तस्माद् अष्टाकपालस् तन् न सूर्क्ष्यं पञ्चकपाल एव कर्यः पञ्चमाद् वा अध्य् ऋतोः षष्ठ ऋतुर् अभवत् समानम् एतद् यत् पञ्चमश् च ऋतुः षष्ठश् च यत् पञ्चकपालः संवत्सराद् एवैनम् अध्य् आप्त्वावरुन्द्धे प्रजननं वा ऋतवो ऽग्निः प्रजनयिता यत् पञ्चकपालः प्रजननाद् एवैनं प्रजनयिता प्रजनयति
punar ūrjā nivartasva punar agna iṣāyuṣā / punar naḥ pāhy aṃhasaḥ // iti purastāt prayājānāṃ juhuyāt // saha rayyā nivartasvāgne pinvasva dhārayā / viśvapanyā viśvatas pari // ity upariṣṭād anuyājānāṃ juhuyād ūrjā vā eṣa paśubhir utsīdant sahotsīdati punar ūrjā nivartasveti tad ūrjam eva paśūn punar avarunddhe 'tho tān eva bhāginaḥ karoty atho ubhayata eṣa yajñasyāśiṣa ṛdhnoti nānāgneyaṃ kriyate 'tha kasmād ājyabhāgā ijyete iti cakṣuṣī vā ete yajñasya yad ājyabhāgau yad ājyabhāgā antariyāc cakṣuṣī yajñasyāntariyād agnā āyūṃṣi pavasā iti somasya loke kuryād yad āgneyī tenāgneyī yat pāvamānī tena saumī nānāgneyaṃ kriyate na somam antaryanty agnir mūrdhā divaḥ kakud iti prajākāmo vā paśukāmo vā somasya loke kuryād yan mithunā tena prajananavatī yad retasvatī tena saumī yajñena vā eṣa vyṛdhyate yo 'gnim utsādayate pāṅkto yajño yat pañcakapālo yajñam eva punar ālabhate 'ṣṭākapālaḥ kāryo gāyatro hy agnir gāyatrachandā āgneyaṃ vā etat kriyate yat punarādheyaṃ tasmād aṣṭākapālas tan na sūrkṣyaṃ pañcakapāla eva karyaḥ pañcamād vā adhy ṛtoḥ ṣaṣṭha ṛtur abhavat samānam etad yat pañcamaś ca ṛtuḥ ṣaṣṭhaś ca yat pañcakapālaḥ saṃvatsarād evainam adhy āptvāvarunddhe prajananaṃ vā ṛtavo 'gniḥ prajanayitā yat pañcakapālaḥ prajananād evainaṃ prajanayitā prajanayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वा : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: वा वीरहा वा एष देवानां यो ऽग्निम् उत्सादयते शतदायो वीरो यद् एताः शताक्षराः पङ्क्तयो भवन्ति वीरं वावैतद् देवानाम् अवदयते ऽन्यस्मै वै कम् आधेयम् अन्यस्मै पुनराधेयं न वै तद् आधेयेन स्पृणोति यस्मै कं पुनराधेयं पुनराधेयेन वाव तत् स्पृणोति जरा वै देवहितम् आयुर् एतावतीर् हि समा एति यद् एताः शताक्षराः पङ्क्तयो भवन्ति यावद् एवायुर् वीर्यं तद् आप्नोति तत् स्पृणोति तद् अवरुन्द्ध आयुषा वा एष वीर्येण व्यृध्यते यो ऽग्निम् उत्सादयत आयुर् वीर्यं हिरण्यं यद् धिरण्यं ददात्य् आयुषैवैनं वीर्येण समर्धयति शतमानं भवति शतायुर् वै पुरुषः शतवीर्य आयुर् एव वीर्यम् आप्नोत्य् आदित्या वा इत उत्तमाः स्वर्गं लोकम् आयंस् ते व्यतृष्यन्न् इतःप्रदानाद् धि देवा यज्ञम् उपजीवन्ति ते वा एतं पुनर् आदधत त आर्ध्नुवन्न् आदित्या वा अस्मिंल् लोक ऋद्धा आदित्या अमुष्मिन् पशवो ऽस्मिन्न् ऋतवो ऽमुष्मिंस् तद् य एवं विद्वान् पुनराधेयम् आधत्त उभयोर् एव लोकयोर् ऋध्नोत्य् अस्मिंश् चामुष्मिंश् च सलिलः सलिगः सगरस् ते न आदित्या हविषो जुषाणा व्यन्तु स्वाहा केतः सुकेतः सकेतस् ते न आदित्या हविषो जुषाणा व्यन्तु स्वाहा देवजूते विवस्वन्न् आदित्य ते नो देवाः सत्यां देवहूतिं देवेष्व् आसुवध्वम् आदित्येभ्यः स्वाहेत्य् एतैर् वै ते तं पुनर् आदधत त आर्ध्नुवंस् तद् यद् एतैः पुनर् आधत्ते ऽथ ऋध्नोत्य् आदित्या हि पुनराधेयम्
vā : FN emended. Ed.: vā vīrahā vā eṣa devānāṃ yo 'gnim utsādayate śatadāyo vīro yad etāḥ śatākṣarāḥ paṅktayo bhavanti vīraṃ vāvaitad devānām avadayate 'nyasmai vai kam ādheyam anyasmai punarādheyaṃ na vai tad ādheyena spṛṇoti yasmai kaṃ punarādheyaṃ punarādheyena vāva tat spṛṇoti jarā vai devahitam āyur etāvatīr hi samā eti yad etāḥ śatākṣarāḥ paṅktayo bhavanti yāvad evāyur vīryaṃ tad āpnoti tat spṛṇoti tad avarunddha āyuṣā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo 'gnim utsādayata āyur vīryaṃ hiraṇyaṃ yad dhiraṇyaṃ dadāty āyuṣaivainaṃ vīryeṇa samardhayati śatamānaṃ bhavati śatāyur vai puruṣaḥ śatavīrya āyur eva vīryam āpnoty ādityā vā ita uttamāḥ svargaṃ lokam āyaṃs te vyatṛṣyann itaḥpradānād dhi devā yajñam upajīvanti te vā etaṃ punar ādadhata ta ārdhnuvann ādityā vā asmiṃl loka ṛddhā ādityā amuṣmin paśavo 'sminn ṛtavo 'muṣmiṃs tad ya evaṃ vidvān punarādheyam ādhatta ubhayor eva lokayor ṛdhnoty asmiṃś cāmuṣmiṃś ca salilaḥ saligaḥ sagaras te na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā ketaḥ suketaḥ saketas te na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā devajūte vivasvann āditya te no devāḥ satyāṃ devahūtiṃ deveṣv āsuvadhvam ādityebhyaḥ svāhety etair vai te taṃ punar ādadhata ta ārdhnuvaṃs tad yad etaiḥ punar ādhatte 'tha ṛdhnoty ādityā hi punarādheyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिः प्रजा असृजत स वा अग्निम् एवाग्रे मूर्धतो ऽसृजत स यतो ऽग्निम् असृजत तत् पर्यमार्ट् ततो लोहितम् अवाहरत् तन् न्यमार्ट् तत उदुम्बरः समभवत् तस्माद् उदुम्बरः प्राजापत्यस् तस्माल् लोहितं फलं पच्यते सो ऽस्मात् सृष्टः पराङ् ऐद् भागधेयम् इछमानः स तद् एव नाविन्दत् प्रजापतिर् यद् अहोष्यत् स स्वं चक्षुर् आदायाजुहोत् ॥ अग्निर् ज्योतिर् ज्योतिर् अग्निः स्वाहा ॥ इति तद् वा अदश् चक्षुर् मन्यन्ते यद् असा आदित्यो ऽमुं वा एतद् अस्मिन् जुह्वतो मन्यन्ते सत्यं वै चक्षुः सत्येनाग्निहोत्रं जुहोति य एवं विद्वान् जुहोति भविष्णुः सत्यं भवति य एवं वेद कस्मै कम् अग्निहोत्रं हूयता इति ब्रह्मवादिनो वदन्त्य् अग्नये वा एतद् धृत्यै गुप्त्यै हूयते यत् सायं जुहोति रात्र्यै तेन दाधार यत् प्रातर् अह्ने तेनाग्नौ सर्वान् यज्ञान्त् संस्थापयन्त्य् अथ कस्माद् एतद् एवाग्निहोत्रम् उच्यता इति ब्रह्मवादिनो वदन्ति होत्रा वै देवेभ्यो ऽपाक्रामन्न् अग्निहोत्रे भागधेयम् इछमाना यत् ॥ अग्निहोत्रम् ॥ इत्य् आह तेन होत्रा आभजति तेनैना भागिनीः करोत्य् एषा वा अग्रे ऽग्ना आहुतिर् अहूयत तद् अग्निहोत्रस्याग्निहोत्रत्वं सो ऽस्मात् सृष्टः पराङ् ऐद् भागधेयम् इछमानः स तद् एव नाविन्दत् प्रजापतिर् यद् अहोष्यत् तं स्वा वाग् अभ्यवदद् जुहुधीति स इत एवोन्मृज्याजुहोत् ॥ स्वाहा ॥ इति स्वा ह्य् एनं वाग् अभ्यवदत् तत् स्वाहाकारस्य जन्म तस्माद् अग्निहोत्रे स्वाहाकारस् तस्माल् ललाटे च पाणौ च लोम नास्त्य् अतो हि स तद् आदायाजुहोत् तस्माद् यस्य दक्षिणतः केशा उन्मृष्टास् तम् आहुर् ज्येष्ठलक्ष्मीति प्रजापतिर् ह्य् एतद् अग्रे ज्येष्ठ उदमृष्टानेन संमिता स्रुक् कार्यानेन वा अग्रे ऽग्ना आहुतिर् अहूयत तस्या आहुत्याः पुरुषो ऽसृज्यत द्वितीयाम् अजुहोत् ततो ऽश्वो ऽसृज्यत तस्माद् अश्व उभयादन्न् अनन्तर्हितो हि पुरुषाद् असृज्यत तस्माद् एनं प्रत्यञ्चं तिष्ठन्तं मन्यन्ते ऽश्वो नू पुरुषा इति तृतीयाम् अजुहोत् ततो गौर् असृज्यत चतुर्थीम् अजुहोत् ततो ऽविर् असृज्यत पञ्चमीम् अजुहोत् ततो ऽजासृज्यत षष्ठीम् अजुहोत् ततो यवो ऽसृज्यत सप्तमीम् अजुहोत् ततो व्रीहिर् असृज्यतैते सप्त ग्राम्याः पशवो ऽसृज्यन्त तान् एवावरुन्द्धे य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
prajāpatiḥ prajā asṛjata sa vā agnim evāgre mūrdhato 'sṛjata sa yato 'gnim asṛjata tat paryamārṭ tato lohitam avāharat tan nyamārṭ tata udumbaraḥ samabhavat tasmād udumbaraḥ prājāpatyas tasmāl lohitaṃ phalaṃ pacyate so 'smāt sṛṣṭaḥ parāṅ aid bhāgadheyam ichamānaḥ sa tad eva nāvindat prajāpatir yad ahoṣyat sa svaṃ cakṣur ādāyājuhot // agnir jyotir jyotir agniḥ svāhā // iti tad vā adaś cakṣur manyante yad asā ādityo 'muṃ vā etad asmin juhvato manyante satyaṃ vai cakṣuḥ satyenāgnihotraṃ juhoti ya evaṃ vidvān juhoti bhaviṣṇuḥ satyaṃ bhavati ya evaṃ veda kasmai kam agnihotraṃ hūyatā iti brahmavādino vadanty agnaye vā etad dhṛtyai guptyai hūyate yat sāyaṃ juhoti rātryai tena dādhāra yat prātar ahne tenāgnau sarvān yajñānt saṃsthāpayanty atha kasmād etad evāgnihotram ucyatā iti brahmavādino vadanti hotrā vai devebhyo 'pākrāmann agnihotre bhāgadheyam ichamānā yat // agnihotram // ity āha tena hotrā ābhajati tenainā bhāginīḥ karoty eṣā vā agre 'gnā āhutir ahūyata tad agnihotrasyāgnihotratvaṃ so 'smāt sṛṣṭaḥ parāṅ aid bhāgadheyam ichamānaḥ sa tad eva nāvindat prajāpatir yad ahoṣyat taṃ svā vāg abhyavadad juhudhīti sa ita evonmṛjyājuhot // svāhā // iti svā hy enaṃ vāg abhyavadat tat svāhākārasya janma tasmād agnihotre svāhākāras tasmāl lalāṭe ca pāṇau ca loma nāsty ato hi sa tad ādāyājuhot tasmād yasya dakṣiṇataḥ keśā unmṛṣṭās tam āhur jyeṣṭhalakṣmīti prajāpatir hy etad agre jyeṣṭha udamṛṣṭānena saṃmitā sruk kāryānena vā agre 'gnā āhutir ahūyata tasyā āhutyāḥ puruṣo 'sṛjyata dvitīyām ajuhot tato 'śvo 'sṛjyata tasmād aśva ubhayādann anantarhito hi puruṣād asṛjyata tasmād enaṃ pratyañcaṃ tiṣṭhantaṃ manyante 'śvo nū puruṣā iti tṛtīyām ajuhot tato gaur asṛjyata caturthīm ajuhot tato 'vir asṛjyata pañcamīm ajuhot tato 'jāsṛjyata ṣaṣṭhīm ajuhot tato yavo 'sṛjyata saptamīm ajuhot tato vrīhir asṛjyataite sapta grāmyāḥ paśavo 'sṛjyanta tān evāvarunddhe ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमीम् अजुहोत् ततो वसन्तो ऽसृज्यत नवमीम् अजुहोत् ततो ग्रीष्मो ऽसृज्यत दशमीम् अजुहोत् ततो वर्षा असृज्यन्तैकादशीम् अजुहोत् ततः शरद् असृज्यत द्वादशीम् अजुहोत् ततो हेमन्तो ऽसृज्यतोद्यता त्रयोदश्य् आहुतिर् आसीद् अथ शिशिरम् असृज्यत तस्माद् एतद् ऋतूनाम् अशान्तं क्रूरम् अहुताद् धि समभवद् अहुताद् असृज्यत तद् आहुर् ब्रह्मवादिन ऋतवः पूर्वे ऽसृज्यन्ता३ पशवा३ इत्य् उत ऋतव उत पशवा इति ब्रूयाद् उभये ह्य् एते सहासृज्यन्त स वा एनम् इत एव पुनः प्राविशद् एतद् वा अग्निधानं हस्तस्य यत् पाणिस् तस्माद् एतो हस्तस्याग्निर् नतमां विदहति यद् धन्यमानो हस्तौ प्रतिप्रसारयत्य् अग्नौ वा एतन् न्यञ्चनम् इछते ऽग्निं वै पशवः प्रविशन्त्य् अग्निः पशून् प्र ह वा एनं पशवो विशन्ति प्र स पशून् य एवं वेदैतद् ध स्म वा आह नारदो यत्र गां शयानां निर्जानाति मृताम् एनाम् अविद्वान् मन्यता इत्य् अग्निं ह्य् एवैते प्रविशन्त्य् अग्निर् एतांस् तस्मात् सर्वान् ऋतून् पशवो ऽग्निम् अभिसर्पन्ति न ह्य् एत ऋते ऽग्नेर् यज् जातः पशून् अविन्दत तज् जातवेदसो जातवेदस्त्वं ताम् अप्सु प्रासिञ्चत् सापो ऽन्वदहत् ता अग्नये वज्रो ऽभवंस् तस्माद् धवींषि प्रोक्षताग्निर् अभि न प्रोक्ष्यो यद् अभिप्रोक्षेद् धतेन यज्ञेन यजेत तां वै प्रजापतिर् अन्वैछत् ताम् अप्स्व् अन्वविन्दत् ताम् ओषधीषु न्यमार्ट् तस्माद् ओषधयो ऽनभ्यक्ता रेभन्त ओषधीभ्यः पशवः पशुभ्यो मनुष्या अनभ्यक्तो ह रेभते य एवं वेद तद् यो वसन्ताशिशिरे कक्षः स उपाधेय एतद् वै तद् अग्नेः प्रियं धामैषा वाव साहुतिः श्रायत्य् अग्नेर् एवैतया प्रियं धामोपैत्य् अथो पशुमान् भवत्य् अथो आत्मानम् एवैतया यजमानः पुनीते सह वा एता आस्ताम् अग्निश् च सूर्यश् च समाने योना अयसि लोहिते स आदित्य ऊर्ध्व उदद्रवत् तस्य रेतः परापतत् तद् अग्निर् योनिनोपागृह्णात् तद् एनं व्यदहत् तस्माद् अयो ऽत्रपु प्रतिधुक् क्षीरं विदहति तस्माद् एतज् जुह्वति पशूनां वा एतत् पयो यद् व्रीहियवौ तस्माद् एतज् जुह्वति नातिशृतं कार्यं रेतः शोषयेद् यद् विष्यन्देतोन्मादुको ऽस्य प्रजायाम् आजायेतामुष्य वा एतद् आदित्यस्य रेतो हूयते ऽमेध्यम् अशृतं समुदन्तं होतव्यं तद् धि शृतं मेध्यं मिथुनं प्रजनिष्णु
aṣṭamīm ajuhot tato vasanto 'sṛjyata navamīm ajuhot tato grīṣmo 'sṛjyata daśamīm ajuhot tato varṣā asṛjyantaikādaśīm ajuhot tataḥ śarad asṛjyata dvādaśīm ajuhot tato hemanto 'sṛjyatodyatā trayodaśy āhutir āsīd atha śiśiram asṛjyata tasmād etad ṛtūnām aśāntaṃ krūram ahutād dhi samabhavad ahutād asṛjyata tad āhur brahmavādina ṛtavaḥ pūrve 'sṛjyantā3 paśavā3 ity uta ṛtava uta paśavā iti brūyād ubhaye hy ete sahāsṛjyanta sa vā enam ita eva punaḥ prāviśad etad vā agnidhānaṃ hastasya yat pāṇis tasmād eto hastasyāgnir natamāṃ vidahati yad dhanyamāno hastau pratiprasārayaty agnau vā etan nyañcanam ichate 'gniṃ vai paśavaḥ praviśanty agniḥ paśūn pra ha vā enaṃ paśavo viśanti pra sa paśūn ya evaṃ vedaitad dha sma vā āha nārado yatra gāṃ śayānāṃ nirjānāti mṛtām enām avidvān manyatā ity agniṃ hy evaite praviśanty agnir etāṃs tasmāt sarvān ṛtūn paśavo 'gnim abhisarpanti na hy eta ṛte 'gner yaj jātaḥ paśūn avindata taj jātavedaso jātavedastvaṃ tām apsu prāsiñcat sāpo 'nvadahat tā agnaye vajro 'bhavaṃs tasmād dhavīṃṣi prokṣatāgnir abhi na prokṣyo yad abhiprokṣed dhatena yajñena yajeta tāṃ vai prajāpatir anvaichat tām apsv anvavindat tām oṣadhīṣu nyamārṭ tasmād oṣadhayo 'nabhyaktā rebhanta oṣadhībhyaḥ paśavaḥ paśubhyo manuṣyā anabhyakto ha rebhate ya evaṃ veda tad yo vasantāśiśire kakṣaḥ sa upādheya etad vai tad agneḥ priyaṃ dhāmaiṣā vāva sāhutiḥ śrāyaty agner evaitayā priyaṃ dhāmopaity atho paśumān bhavaty atho ātmānam evaitayā yajamānaḥ punīte saha vā etā āstām agniś ca sūryaś ca samāne yonā ayasi lohite sa āditya ūrdhva udadravat tasya retaḥ parāpatat tad agnir yoninopāgṛhṇāt tad enaṃ vyadahat tasmād ayo 'trapu pratidhuk kṣīraṃ vidahati tasmād etaj juhvati paśūnāṃ vā etat payo yad vrīhiyavau tasmād etaj juhvati nātiśṛtaṃ kāryaṃ retaḥ śoṣayed yad viṣyandetonmāduko 'sya prajāyām ājāyetāmuṣya vā etad ādityasya reto hūyate 'medhyam aśṛtaṃ samudantaṃ hotavyaṃ tad dhi śṛtaṃ medhyaṃ mithunaṃ prajaniṣṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाल्या दुहत्य् अनया वा एतद् उपसीदन्ति नहीमाम् इतो नेतः स्कन्दत्य् अस्कन्नत्वायार्यकृती भवत्य् ऊर्ध्वकपाला सदेवत्वाय सा हि सदेवासुर्यं वा एतत् पात्रं यत् कुलालकृतं चक्रवृत्तं यत्र स्कन्देत् तद् अपो निनयेद् आपो वै शान्तिर् आपो निष्कृतिर् आपो भेषजा यत्र वा एता अस्या उपयन्ति तत् प्रशस्ततरा ओषधयो जायन्ते बंहीयसीर् यदि दुह्यमानावभिन्द्याद् अन्यया स्थाल्या निर्णिज्य दोह्या यज्ञो हि यज्ञस्य प्रायश्चित्तिर् यद्य् अधिश्रितं स्कन्देद् यद्य् उद्वास्यमानं यद्य् उद्वासितं यद्य् उन्नीयमानं यद्य् उन्नीतं यदि पुरः पराहृतं होमाय पुनर् अवनीयान्याभिदुह्या यज्ञो हि यज्ञस्य प्रायश्चित्तिर् वारुणीम् ऋचम् अनूच्य वारुण्या होतव्यं वरुणो वा एतद् यज्ञस्य गृह्णाति यद् आर्छति निष्कृतिर् एवैषा प्रायश्चित्तिर् अप्रतिषेक्यं स्यात् तेजस्कामस्य ब्रह्मवर्चसकामस्याथो तुस्तूर्षमाणस्याथो यः कामयेत वीरो मा आजायेतेत्य् अप्रतिषिक्तो वै घर्मस् तेजो ब्रह्मवर्चसं तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति स्तृणुते यं तुस्तूर्षत आ हास्य वीरो जायत आज्येन होतव्यं यस्याप्रतिषेक्यं स्याद् एतद् वा अप्रतिषिक्तं न तु स्कन्नस्य प्रायश्चित्तिर् अस्त्य् अथो न पशुमान् इव भवति पशूनां वा एतत् पयः प्रवृज्यते शुचं पशुषु दधाति तेजो ऽशान्तं पशून् निर्दहति तस्मात् प्रतिषेक्यम् एव स्याद् यद् अद्भिः प्रतिषिञ्चेद् धरो विनयेद् गांदोहसंनेजनेन प्रतिषिच्यं तद् धि नापो न पयस् तद् आहुः स्कन्दति वा एतद् यर्हि वा एतद् दोहनात् पर्याक्रियते तर्हि स्कन्नम् अन्तर्हिता ह्य् अस्या वनस्पतय इति तद् अद्भिर् एव प्रतिषिच्यं स्तोकेनैकेन न हरो विनयति शुचं पशूनां शमयति पशवो वै तेजो ब्रह्मवर्चसं मिथुनं वा आपश् च पयश् च मिथुनात् खलु वै प्रजाः पशवः प्रजायन्ते तन् मिथुनं तस्माद् एव मिथुनाद् यजमानः प्रजया च पशुभिश् च प्रजायत ओदनेन होतव्यं यस्य प्रातषेक्यं स्याद् एष हि प्रतिषिक्तः शान्तो मेध्यो मिथुनः प्रजनिष्णुः
sthālyā duhaty anayā vā etad upasīdanti nahīmām ito netaḥ skandaty askannatvāyāryakṛtī bhavaty ūrdhvakapālā sadevatvāya sā hi sadevāsuryaṃ vā etat pātraṃ yat kulālakṛtaṃ cakravṛttaṃ yatra skandet tad apo ninayed āpo vai śāntir āpo niṣkṛtir āpo bheṣajā yatra vā etā asyā upayanti tat praśastatarā oṣadhayo jāyante baṃhīyasīr yadi duhyamānāvabhindyād anyayā sthālyā nirṇijya dohyā yajño hi yajñasya prāyaścittir yady adhiśritaṃ skanded yady udvāsyamānaṃ yady udvāsitaṃ yady unnīyamānaṃ yady unnītaṃ yadi puraḥ parāhṛtaṃ homāya punar avanīyānyābhiduhyā yajño hi yajñasya prāyaścittir vāruṇīm ṛcam anūcya vāruṇyā hotavyaṃ varuṇo vā etad yajñasya gṛhṇāti yad ārchati niṣkṛtir evaiṣā prāyaścittir apratiṣekyaṃ syāt tejaskāmasya brahmavarcasakāmasyātho tustūrṣamāṇasyātho yaḥ kāmayeta vīro mā ājāyetety apratiṣikto vai gharmas tejo brahmavarcasaṃ tejasvī brahmavarcasī bhavati stṛṇute yaṃ tustūrṣata ā hāsya vīro jāyata ājyena hotavyaṃ yasyāpratiṣekyaṃ syād etad vā apratiṣiktaṃ na tu skannasya prāyaścittir asty atho na paśumān iva bhavati paśūnāṃ vā etat payaḥ pravṛjyate śucaṃ paśuṣu dadhāti tejo 'śāntaṃ paśūn nirdahati tasmāt pratiṣekyam eva syād yad adbhiḥ pratiṣiñced dharo vinayed gāṃdohasaṃnejanena pratiṣicyaṃ tad dhi nāpo na payas tad āhuḥ skandati vā etad yarhi vā etad dohanāt paryākriyate tarhi skannam antarhitā hy asyā vanaspataya iti tad adbhir eva pratiṣicyaṃ stokenaikena na haro vinayati śucaṃ paśūnāṃ śamayati paśavo vai tejo brahmavarcasaṃ mithunaṃ vā āpaś ca payaś ca mithunāt khalu vai prajāḥ paśavaḥ prajāyante tan mithunaṃ tasmād eva mithunād yajamānaḥ prajayā ca paśubhiś ca prajāyata odanena hotavyaṃ yasya prātaṣekyaṃ syād eṣa hi pratiṣiktaḥ śānto medhyo mithunaḥ prajaniṣṇuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.