Simhabhupala: Rasarnavasudhakara 1

तास् तु प्रायेण दृश्यन्ते सर्वत्र व्यवहारतः । प्रथमं प्रोषित-पतिका वास्क-सज्जा ततश् च विरहोत्का

tās tu prāyeṇa dṛśyante sarvatra vyavahārataḥ | prathamaṃ proṣita-patikā vāska-sajjā tataś ca virahotkā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खण्डिता मता स्यात् कलहान्तरिताभिसारिका चैव । कथिता च विप्रलब्धा स्वाधीन-पतिस् तथा चान्या

atha khaṇḍitā matā syāt kalahāntaritābhisārikā caiva | kathitā ca vipralabdhā svādhīna-patis tathā cānyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गार-कृतावस्थाभेदात् ताश् चाष्टधा भिन्नाः । दूर-देशं गते कान्ते भवेत् प्रोषित-भर्तृका

śṛṅgāra-kṛtāvasthābhedāt tāś cāṣṭadhā bhinnāḥ | dūra-deśaṃ gate kānte bhavet proṣita-bhartṛkā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् तु जागरः कार्श्यं निमित्तादि-विलोकनम् । मालिन्यम् अनवस्थानं प्रायः शय्या-निवेषणम्

asyās tu jāgaraḥ kārśyaṃ nimittādi-vilokanam | mālinyam anavasthānaṃ prāyaḥ śayyā-niveṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यां कुलस्य स्थितये स्थितिज्ञः । मेनां मुनीनाम् अपि माननीयाम् आत्मानुरूपां विधिनोपयेमे ॥स्र्स् १।११५॥ (कुसं। १।१८) चतुर्धा सोऽ पि कथितो वृत्त्या काव्य-विचक्षणैः । अनुकूलः शठो धृष्टो दक्षिणश् चेति भेदतः ॥स्र्स् १।११६॥ ८१ तत्र- अनुकूलस् त्व् एक-जानिः ॥स्र्स् १।११७॥ ८२अ तत्र धीरोदात्तानुकूलो, यथा- सीतां हित्वा दशमुख-रिपुर् नोपयेमे यद् अन्यां तस्या एव प्रतिकृति-सखो यत् क्रतूनाजहार । वृत्तान्तेन श्रवण-विषय-प्रापिणा तेन भर्तुः सा दुर्वारं कथम् अपि परित्याग-दुःखं विषेहे ॥स्र्स् १।११८॥ (रवं। १४।८७) धीर-ललितानुकूलो, यथा- स कदाचिद् अवेक्षित-प्रजः सह देव्या विजहार सुप्रजाः । नगरोपवने शची-सखो मरुतां पालयितेव नन्दने ॥स्र्स् १।११९॥ (रवं। ८।३२) धीरशान्तानुकूलो, यथा- प्रिय-माधवे किम् असि मय्य् अवत्सला ननु सोऽ हम् एव यम् अनन्दयत् पुरा । स्वयम् आगृहीत-कमनीय-कङ्कणस् तव मूर्तिमान् इव महोत्सवः करः ॥स्र्स् १।१२०॥ (मालती-माधवे ९।९) धीरोद्धतानुकूलो, यथा- किं कण्ठे शिथिलीकृतो भुज-लता-पाशः प्रमादान् मया निद्राच्छेद-विवर्तनेष्व् अभिमुखं नाद्यासि सम्भाविता । अन्य-स्त्री-जन-सङ्कथा-लघुर् अहं स्वप्नेऽ पि नालक्षितो दोषं पश्यसि कं प्रिये परिजनोपालम्भ-योग्ये मयि ॥स्र्स् १।१२१॥ (वेणी २।९) अथ शठः- शठो गूढापराध-कृत् ॥स्र्स् १।१२२॥ ८२ब् यथा- स्वप्न-कीर्तित-विपक्षम् अङ्गनाः प्रत्यभैत्सुर् अवदन्त्य् एव तम् । प्रच्छदान्त-गलिताश्रु-बिन्दुभिः क्रोध-भिन्न-वलयिर् विवर्तनैः ॥स्र्स् १।१२३॥ (रवं। १९।२२) अथ धृष्टः- धृष्टो व्यक्तान्य-युवती-भोग-लक्ष्मापि निर्भयः ॥स्र्स् १।१२४॥ ८२च्द् यथा ममैव- को दोषो मणि-मालिका यदि भवेत् कण्ठे न किं शङ्करो धत्ते भूषणम् अर्ध-चन्द्रम् अमलं चन्द्रे न किं कालिमा । तत् साध्व् एव कृतं कृतं भणितिभिर् नैवापराद्धं त्वया भाग्यं द्रष्टुम् अनीशयैव भवतः कान्तापराद्धं मया

kanyāṃ kulasya sthitaye sthitijñaḥ | menāṃ munīnām api mānanīyām ātmānurūpāṃ vidhinopayeme ||SRs 1.115|| (ku.saṃ. 1.18) caturdhā so' pi kathito vṛttyā kāvya-vicakṣaṇaiḥ | anukūlaḥ śaṭho dhṛṣṭo dakṣiṇaś ceti bhedataḥ ||SRs 1.116|| 81 tatra- anukūlas tv eka-jāniḥ ||SRs 1.117|| 82a tatra dhīrodāttānukūlo, yathā- sītāṃ hitvā daśamukha-ripur nopayeme yad anyāṃ tasyā eva pratikṛti-sakho yat kratūnājahāra | vṛttāntena śravaṇa-viṣaya-prāpiṇā tena bhartuḥ sā durvāraṃ katham api parityāga-duḥkhaṃ viṣehe ||SRs 1.118|| (ra.vaṃ. 14.87) dhīra-lalitānukūlo, yathā- sa kadācid avekṣita-prajaḥ saha devyā vijahāra suprajāḥ | nagaropavane śacī-sakho marutāṃ pālayiteva nandane ||SRs 1.119|| (ra.vaṃ. 8.32) dhīraśāntānukūlo, yathā- priya-mādhave kim asi mayy avatsalā nanu so' ham eva yam anandayat purā | svayam āgṛhīta-kamanīya-kaṅkaṇas tava mūrtimān iva mahotsavaḥ karaḥ ||SRs 1.120|| (mālatī-mādhave 9.9) dhīroddhatānukūlo, yathā- kiṃ kaṇṭhe śithilīkṛto bhuja-latā-pāśaḥ pramādān mayā nidrāccheda-vivartaneṣv abhimukhaṃ nādyāsi sambhāvitā | anya-strī-jana-saṅkathā-laghur ahaṃ svapne' pi nālakṣito doṣaṃ paśyasi kaṃ priye parijanopālambha-yogye mayi ||SRs 1.121|| (veṇī 2.9) atha śaṭhaḥ- śaṭho gūḍhāparādha-kṛt ||SRs 1.122|| 82b yathā- svapna-kīrtita-vipakṣam aṅganāḥ pratyabhaitsur avadanty eva tam | pracchadānta-galitāśru-bindubhiḥ krodha-bhinna-valayir vivartanaiḥ ||SRs 1.123|| (ra.vaṃ. 19.22) atha dhṛṣṭaḥ- dhṛṣṭo vyaktānya-yuvatī-bhoga-lakṣmāpi nirbhayaḥ ||SRs 1.124|| 82cd yathā mamaiva- ko doṣo maṇi-mālikā yadi bhavet kaṇṭhe na kiṃ śaṅkaro dhatte bhūṣaṇam ardha-candram amalaṃ candre na kiṃ kālimā | tat sādhv eva kṛtaṃ kṛtaṃ bhaṇitibhir naivāparāddhaṃ tvayā bhāgyaṃ draṣṭum anīśayaiva bhavataḥ kāntāparāddhaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववासक-वशात् कान्ते समेष्यति गृहान्तरम् । सज्जी-करोति चात्मानं या सा वासक-सज्जिका

svavāsaka-vaśāt kānte sameṣyati gṛhāntaram | sajjī-karoti cātmānaṃ yā sā vāsaka-sajjikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दक्षिणः- नायिकास्व् अप्य् अनेकासु तुल्यो दक्षिण उच्यते ॥स्र्स् १।१२६॥ ८३अब् यथा- स्नाता तिष्ठति कुन्तलेश्वर-सुता वारोऽ ङ्ग-राज-स्वसुर् द्यूते रात्रिर् इयं जिता कमलया देवी प्रसाद्याद्य च । इत्य् अन्तः-पुर-सुन्दरीः प्रति मया विज्ञाय विज्ञापिते देवेनाप्रतिपत्ति-मूढ-मनसा द्वित्राः स्थितं नाडिकाः

atha dakṣiṇaḥ- nāyikāsv apy anekāsu tulyo dakṣiṇa ucyate ||SRs 1.126|| 83ab yathā- snātā tiṣṭhati kuntaleśvara-sutā vāro' ṅga-rāja-svasur dyūte rātrir iyaṃ jitā kamalayā devī prasādyādya ca | ity antaḥ-pura-sundarīḥ prati mayā vijñāya vijñāpite devenāpratipatti-mūḍha-manasā dvitrāḥ sthitaṃ nāḍikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियाभिगमन-मार्गाभिवीक्षण-प्रमुखा मताः । अनागसि प्रियतमे चिरयत्य् उत्सुका तु या

priyābhigamana-mārgābhivīkṣaṇa-pramukhā matāḥ | anāgasi priyatame cirayaty utsukā tu yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उपपतिः- लङ्घिताचारया यस् तु विनापि विधिना स्त्रिया । ८३च्द् सङ्केतं नीयते प्रोक्तो बुधैर् उपपतिस् तु सः ॥स्र्स् १।१२८॥ ८४अब् यथा- भर्ता निःश्वसितेऽ प्य् असूयति मनो-जिघ्रः सपत्नी-जनः श्वश्रूर् इङ्गित-दैवतं नयनयोर् ऊहालिहो यातरः । तद् दूराद् अयम् अञ्जलिः किम् अमुना दृघङ्गि-पातेन ते वैदग्धी-रचना-प्रपञ्च-रसिक व्यर्थोऽ यम् अत्र श्रमः

atha upapatiḥ- laṅghitācārayā yas tu vināpi vidhinā striyā | 83cd saṅketaṃ nīyate prokto budhair upapatis tu saḥ ||SRs 1.128|| 84ab yathā- bhartā niḥśvasite' py asūyati mano-jighraḥ sapatnī-janaḥ śvaśrūr iṅgita-daivataṃ nayanayor ūhāliho yātaraḥ | tad dūrād ayam añjaliḥ kim amunā dṛghaṅgi-pātena te vaidagdhī-racanā-prapañca-rasika vyartho' yam atra śramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरतिर् बाष्प-मोक्षश् च स्वावस्था-कथनादयः । उल्लङ्घ्य समयं यस्याः प्रेयान् अन्योपभोगवान्

aratir bāṣpa-mokṣaś ca svāvasthā-kathanādayaḥ | ullaṅghya samayaṃ yasyāḥ preyān anyopabhogavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाक्षिण्यम् आनुकूल्यं च धार्ष्ट्यं चानियतत्वतः । ८४च्द् नोचितान्यस्य शाठ्यं स्याद् अन्य-चित्तत्व-सम्भवात् ॥स्र्स् १।१३०॥ ८५अब् शठोपपतिर्, यथा- मज्झण्णे जण-सुण्णे करिणीए भक्खिदेसु कमलेसु । अविसेसण्ण कहं बिअ गदो सि सण-बाड्डिअं दट्ठुं

dākṣiṇyam ānukūlyaṃ ca dhārṣṭyaṃ cāniyatatvataḥ | 84cd nocitānyasya śāṭhyaṃ syād anya-cittatva-sambhavāt ||SRs 1.130|| 85ab śaṭhopapatir, yathā- majjhaṇṇe jaṇa-suṇṇe kariṇīe bhakkhidesu kamalesu | avisesaṇṇa kahaṃ bia gado si saṇa-bāḍḍiaṃ daṭṭhuṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविशेषज्ञ कथम् इव गतोऽ सि शण-वाटिकां द्रष्टुम् ॥] अत्र कयाचित् स्वैरिण्यां मयि सङ्केतं गतायां त्वं तु शाण-वाटिकायां कथापि रन्तुं गतोऽ सीति व्यङ्ग्यार्थेनान्यासङ्ग-सूचनाद् अयं शठोपपतिः । अथ वैशिकः- रूपवान् शील-सम्पन्नः शास्त्रज्ञः प्रिय-दर्शनः । ८५च्द् कुलीनो मतिमान् शूरो रम्य-वेष-युतो युवा

aviśeṣajña katham iva gato' si śaṇa-vāṭikāṃ draṣṭum ||] atra kayācit svairiṇyāṃ mayi saṅketaṃ gatāyāṃ tvaṃ tu śāṇa-vāṭikāyāṃ kathāpi rantuṃ gato' sīti vyaṅgyārthenānyāsaṅga-sūcanād ayaṃ śaṭhopapatiḥ | atha vaiśikaḥ- rūpavān śīla-sampannaḥ śāstrajñaḥ priya-darśanaḥ | 85cd kulīno matimān śūro ramya-veṣa-yuto yuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदीनः सुरभिस् त्यागी सहनः प्रिय-भाषणः । ८६ शङ्क-विहीनो मानी च देश-काल-विभाग-वित्

adīnaḥ surabhis tyāgī sahanaḥ priya-bhāṣaṇaḥ | 86 śaṅka-vihīno mānī ca deśa-kāla-vibhāga-vit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाक्ष्य-चातुर्य-माधुर्य-सौभाग्यादिभिर् अन्वितः । ८७ वेश्योपभोग-रसिको यो भवेत् स तु वैशिकः

dākṣya-cāturya-mādhurya-saubhāgyādibhir anvitaḥ | 87 veśyopabhoga-rasiko yo bhavet sa tu vaiśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योत्स्ना-तामस्विनी यान-योग्याम्बर-विभूषणा । स्वयं वाभिसरेद् या तु सा भवेद् अभिसारिका

jyotsnā-tāmasvinī yāna-yogyāmbara-vibhūṣaṇā | svayaṃ vābhisared yā tu sā bhaved abhisārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलकण्ठादिको लक्ष्यो भाणादाव् एव वैशिकः । ८८ स त्रिधा कथ्यते ज्येष्ठ-मध्य-नीच-विभेदतः ॥स्र्स् १।१३५॥ ८९अब् तेषां लक्षणानि भाव-प्रकाशिकायाम् उक्तानि । यथा- असङ्गोऽ पि स्वभावेन सक्तवच् चेष्टते मुहुः । त्यागी स्वभाव-मधुरः सम-दुःख-सुखः शुचिः

kalakaṇṭhādiko lakṣyo bhāṇādāv eva vaiśikaḥ | 88 sa tridhā kathyate jyeṣṭha-madhya-nīca-vibhedataḥ ||SRs 1.135|| 89ab teṣāṃ lakṣaṇāni bhāva-prakāśikāyām uktāni | yathā- asaṅgo' pi svabhāvena saktavac ceṣṭate muhuḥ | tyāgī svabhāva-madhuraḥ sama-duḥkha-sukhaḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम-तन्त्रेषु निपुणः क्रुद्धानुनय-कोविदः । स्फुरिते चाधरे किंचिद् दयिताया विरज्यति

kāma-tantreṣu nipuṇaḥ kruddhānunaya-kovidaḥ | sphurite cādhare kiṃcid dayitāyā virajyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपचार-परो ह्य् एष उत्तमः कथ्यते बुधैः । व्यलीक-मात्रे दृष्टेऽ स्या न कुप्यति न रज्यति

upacāra-paro hy eṣa uttamaḥ kathyate budhaiḥ | vyalīka-mātre dṛṣṭe' syā na kupyati na rajyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाति काले काले च भावं गृह्णाति भावतः । सर्वार्थैर् अपि मध्य-स्थस् ताम् एवोपचरेत् पुनः

dadāti kāle kāle ca bhāvaṃ gṛhṇāti bhāvataḥ | sarvārthair api madhya-sthas tām evopacaret punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टे दोषे विरज्येत स भवेन् मध्यमः पुमान् । काम-तन्त्रेषु निर्लज्जः कर्कशो रति-केलिषु

dṛṣṭe doṣe virajyeta sa bhaven madhyamaḥ pumān | kāma-tantreṣu nirlajjaḥ karkaśo rati-keliṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविज्ञात-भयामर्षः कृत्याकृत्य-विमूढ-धीः । मूर्खः प्रसक्त-भावश् च विरक्तायाम् अपि स्त्रियाम्

avijñāta-bhayāmarṣaḥ kṛtyākṛtya-vimūḍha-dhīḥ | mūrkhaḥ prasakta-bhāvaś ca viraktāyām api striyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुलिप्ताखिलाङ्गी च विचित्राभरणान्विता । स्नेहाङ्कुरित-रोमाञ्च-स्फुटीभूत-मनोभवा

anuliptākhilāṅgī ca vicitrābharaṇānvitā | snehāṅkurita-romāñca-sphuṭībhūta-manobhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रैर् निवार्यमाणोऽ पि पारुष्यं प्रापितोऽ पि च । अन्य-स्नेह-परावृत्तां संक्रान्त-रमणाम् अपि । स्त्रियं कामयते यस् तु सोऽ धमः परिकीर्तितः ॥स्र्स् १।१४२॥ [भाप्र। ५।३७-४४] इति । अथ शृङ्गार-नेतॄणां साहाय्य-करणोचिताः । ८९च्द् निरूप्यन्ते पीठमर्द-विट-चेट-विदूषकाः

mitrair nivāryamāṇo' pi pāruṣyaṃ prāpito' pi ca | anya-sneha-parāvṛttāṃ saṃkrānta-ramaṇām api | striyaṃ kāmayate yas tu so' dhamaḥ parikīrtitaḥ ||SRs 1.142|| [bhā.pra. 5.37-44] iti | atha śṛṅgāra-netṝṇāṃ sāhāyya-karaṇocitāḥ | 89cd nirūpyante pīṭhamarda-viṭa-ceṭa-vidūṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथ पीठमर्दः- नायकानुचरो भक्तः किञ्चिद् ऊनश् च तद्-गुणैः । ९० पीठमर्द इति ख्यातः कुपित-स्त्री-प्रसादकः

tatha pīṭhamardaḥ- nāyakānucaro bhaktaḥ kiñcid ūnaś ca tad-guṇaiḥ | 90 pīṭhamarda iti khyātaḥ kupita-strī-prasādakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबोधयति तद्-बोधे प्रणयात् कुपितेक्षणा । बाहु-विक्षेप-लुलित-स्रस्त-धम्मिल्ल-मल्लिका

prabodhayati tad-bodhe praṇayāt kupitekṣaṇā | bāhu-vikṣepa-lulita-srasta-dhammilla-mallikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम-तन्त्र-कला-वेदी विट इत्य् अभिधीयते । ९१ सन्धान-कुशलश् चेटः कलहंसादिको मतः । विकृताङ्ग-वचो-वेषैर् हास्य-कारी विदूषकः ॥स्र्स् १।१४५॥ ९२ अथ सहाय-गुणाः- देश-कालज्ञता भाषा-माधुर्यं च विदग्धता । प्रोत्साहने कुशलता यथोक्त-कथनं तथा । ९३ निगूढ-मन्त्रतेत्य् आद्याः सहायानां गुणा मताः

kāma-tantra-kalā-vedī viṭa ity abhidhīyate | 91 sandhāna-kuśalaś ceṭaḥ kalahaṃsādiko mataḥ | vikṛtāṅga-vaco-veṣair hāsya-kārī vidūṣakaḥ ||SRs 1.145|| 92 atha sahāya-guṇāḥ- deśa-kālajñatā bhāṣā-mādhuryaṃ ca vidagdhatā | protsāhane kuśalatā yathokta-kathanaṃ tathā | 93 nigūḍha-mantratety ādyāḥ sahāyānāṃ guṇā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नायक-प्रकरणम् अथ नायिका निरूप्यन्ते- नेतृ-साधारण-गुणैर् उपेता नायिका मता । ९४ स्वकीया परकीया च सामान्या चेति सा त्रिधा

iti nāyaka-prakaraṇam atha nāyikā nirūpyante- netṛ-sādhāraṇa-guṇair upetā nāyikā matā | 94 svakīyā parakīyā ca sāmānyā ceti sā tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वकीया- सम्पत्-काले विपत्-काले या न मुञ्चति वल्लभम् । ९५ शीलार्जव-गुणोपेता सा स्वकीया कथिता बुधैः

tatra svakīyā- sampat-kāle vipat-kāle yā na muñcati vallabham | 95 śīlārjava-guṇopetā sā svakīyā kathitā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- किं तादेण णरिन्द-सेहर-सिहालीढग्गपादेण मे किं वा मे ससुरेण वासव-महा-सिंहासणद्धासिणा । ते देसा गिरिणो अ दे वणमही सच्चेअ मे वल्लहा कोसल्लातणअस्स जत्थ चलणे वन्दामि णन्दामि अ

yathā- kiṃ tādeṇa ṇarinda-sehara-sihālīḍhaggapādeṇa me kiṃ vā me sasureṇa vāsava-mahā-siṃhāsaṇaddhāsiṇā | te desā giriṇo a de vaṇamahī saccea me vallahā kosallātaṇaassa jattha calaṇe vandāmi ṇandāmi a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायत्तासन्न-पतिका हृष्टा स्वाधीन-वल्लभा । अस्यास् तु चेष्टाः कथिताः स्मर-पूजा-महोत्सवः

svāyattāsanna-patikā hṛṣṭā svādhīna-vallabhā | asyās tu ceṣṭāḥ kathitāḥ smara-pūjā-mahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन-केलि-जल-क्रीडा-कुसुमापचयादयः । उत्तमा मध्यमा नीचेत्य् एवं सर्वाः स्त्रियस् त्रिधा

vana-keli-jala-krīḍā-kusumāpacayādayaḥ | uttamā madhyamā nīcety evaṃ sarvāḥ striyas tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिजातैर् भोग-तृप्तैर् गुणिभिर् या च काम्यते । गृह्णाति कारणे कोपम् अनुनीता प्रसीदति

abhijātair bhoga-tṛptair guṇibhir yā ca kāmyate | gṛhṇāti kāraṇe kopam anunītā prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा मे श्वशुरेण वासव-महा-सिंहासनाध्यासिना । ते देशा गिरयश् च ते वन-मही सा चैव मे वल्लभाः कौसल्या-तनयस्य यत्र चरणौ वन्दे च नन्दामि च ॥] सा च स्वीया त्रिधा मुग्धा मध्या प्रौढेति कथ्यते ॥स्र्स् १।१५०॥ ९६ तत्र मुग्धा- मुग्धा नव-वयः-कामा रतौ वामा मृदुः क्रुधि । यतते रत-चेष्टायां गूढं लज्जा-मनोहरम् ॥स्र्स् १।१५१॥ ९७ कृतापराधे दयिते वीक्षते रुदती सती । अप्रियं वा प्रियं वापि न किञ्चिद् अपि भाषते ॥स्र्स् १।१५२॥ ९८ वयसा मुग्धा, यथा ममैव- उल्लोलितं हिमकरे निविडान्धकारम् उत्तेजितं विषम-साधक-बाण-युग्मम् । उन्मज्जितं कनक-कोरक-युग्मम् अस्याम् उल्लासिता च गगने तनु-वीचि-रेखा

kiṃ vā me śvaśureṇa vāsava-mahā-siṃhāsanādhyāsinā | te deśā girayaś ca te vana-mahī sā caiva me vallabhāḥ kausalyā-tanayasya yatra caraṇau vande ca nandāmi ca ||] sā ca svīyā tridhā mugdhā madhyā prauḍheti kathyate ||SRs 1.150|| 96 tatra mugdhā- mugdhā nava-vayaḥ-kāmā ratau vāmā mṛduḥ krudhi | yatate rata-ceṣṭāyāṃ gūḍhaṃ lajjā-manoharam ||SRs 1.151|| 97 kṛtāparādhe dayite vīkṣate rudatī satī | apriyaṃ vā priyaṃ vāpi na kiñcid api bhāṣate ||SRs 1.152|| 98 vayasā mugdhā, yathā mamaiva- ullolitaṃ himakare niviḍāndhakāram uttejitaṃ viṣama-sādhaka-bāṇa-yugmam | unmajjitaṃ kanaka-koraka-yugmam asyām ullāsitā ca gagane tanu-vīci-rekhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नव-कामा, यथा ममैव- बाला प्रसाधन-विधौ निदधाति चित्तं दत्तादरा परिणये मणि-पुत्रिकाणाम् । आलज्जते निज-सखी-जन-मन्द-हासैर् आलक्ष्यते तद् इह भाव-नवावतारः

nava-kāmā, yathā mamaiva- bālā prasādhana-vidhau nidadhāti cittaṃ dattādarā pariṇaye maṇi-putrikāṇām | ālajjate nija-sakhī-jana-manda-hāsair ālakṣyate tad iha bhāva-navāvatāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतौ वामत्वं, यथा ममैव- आलोक्य हार-मणि-बिम्बितम् आत्म-कान्तम् आलिङ्गतीति सहसा परिवर्तमाना । आलम्बिता करतले परिवेपमाना सा सम्भ्रमात् सहचरीम् अवलम्बते स्म

ratau vāmatvaṃ, yathā mamaiva- ālokya hāra-maṇi-bimbitam ātma-kāntam āliṅgatīti sahasā parivartamānā | ālambitā karatale parivepamānā sā sambhramāt sahacarīm avalambate sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदु-कोपत्वं, यथा ममैव- व्यावृत्ति-क्रमणोद्यमेऽ पि पदयोः प्रत्युद्गतौ वर्तनं भ्रूभेदोऽ पि तद् ईक्षण-व्यसनिना व्यस्मारि मे चक्षुषा । चाटूक्तानि करोति दग्ध-रसना रुक्षाक्ष्रेऽ प्य् उद्यता सख्यः किं करवाणि मान-समये सङ्घात-भेदो मम

mṛdu-kopatvaṃ, yathā mamaiva- vyāvṛtti-kramaṇodyame' pi padayoḥ pratyudgatau vartanaṃ bhrūbhedo' pi tad īkṣaṇa-vyasaninā vyasmāri me cakṣuṣā | cāṭūktāni karoti dagdha-rasanā rukṣākṣre' py udyatā sakhyaḥ kiṃ karavāṇi māna-samaye saṅghāta-bhedo mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थविरं तरुणं वापि या वा कामयते मुहुः । ईर्ष्या-कोप-विवादेषु नियता साधमा स्मृता

sthaviraṃ taruṇaṃ vāpi yā vā kāmayate muhuḥ | īrṣyā-kopa-vivādeṣu niyatā sādhamā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-व्रीड-सुरत-प्रयतनं, यथा- औत्सुक्येन कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्तमाना ह्रिया तैस् तैर् बन्धु-वधू-जनस्य वचनैर् नीताभिमुख्यं पुनः । दृष्ट्वाग्रे वरम् आत्त-साध्वस-रसा गौरी नवे सङ्गमे संरोहत्-पुलका हरेण हसता श्लिष्टा शिवायास्तु वः ॥स्र्स् १।१५७॥ (रत्नावली १।२) क्रोधाद् अभाषणा रुदती, यथा ममैव- कान्ते कृतागसि पुरः परिवर्तमाने सख्यं सरोज-शशिनोः सहसा बभूव । रोषाक्षरं सुदृशि वक्तुम् अपारयन्त्याम् इन्दीवर-द्वयम् अवाप तुषार-धाराम्

sa-vrīḍa-surata-prayatanaṃ, yathā- autsukyena kṛtatvarā sahabhuvā vyāvartamānā hriyā tais tair bandhu-vadhū-janasya vacanair nītābhimukhyaṃ punaḥ | dṛṣṭvāgre varam ātta-sādhvasa-rasā gaurī nave saṅgame saṃrohat-pulakā hareṇa hasatā śliṣṭā śivāyāstu vaḥ ||SRs 1.157|| (ratnāvalī 1.2) krodhād abhāṣaṇā rudatī, yathā mamaiva- kānte kṛtāgasi puraḥ parivartamāne sakhyaṃ saroja-śaśinoḥ sahasā babhūva | roṣākṣaraṃ sudṛśi vaktum apārayantyām indīvara-dvayam avāpa tuṣāra-dhārām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकम् अष्टधा तासाम् उत्तमादि-प्रभेदतः । त्रैविध्यम् एवं स-चतुरशीतिस् त्रिशती भवेत्

ekaikam aṣṭadhā tāsām uttamādi-prabhedataḥ | traividhyam evaṃ sa-caturaśītis triśatī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मध्या- समान-लज्जा-मदना प्रोद्यत्-तारुण्य-शालिनी । मध्या कामयते कान्तं मोहान्त-सुरत-क्षमा ॥स्र्स् १।१५९॥ ९९ अथ तुल्य-लज्जा-स्मरत्वं, यथा ममैव- कान्ते पश्यति सानुरागम् अबला साचीकरोत्य् आननं तस्मिन् काम-कलाप-कुशले व्यावृत्त-वक्त्रे किल । पश्यन्ती मुहुर् अन्तरङ्ग-मदनं दोलायमानेक्षणा लज्जा-मन्मथ-मध्यगापि नितरां तस्याभवत् प्रीतये

atha madhyā- samāna-lajjā-madanā prodyat-tāruṇya-śālinī | madhyā kāmayate kāntaṃ mohānta-surata-kṣamā ||SRs 1.159|| 99 atha tulya-lajjā-smaratvaṃ, yathā mamaiva- kānte paśyati sānurāgam abalā sācīkaroty ānanaṃ tasmin kāma-kalāpa-kuśale vyāvṛtta-vaktre kila | paśyantī muhur antaraṅga-madanaṃ dolāyamānekṣaṇā lajjā-manmatha-madhyagāpi nitarāṃ tasyābhavat prītaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोद्यत्-तारुण्य-शालित्वं, यथा ममैव- नेत्राञ्चलेन ललिता वलिता च दृष्टिः सख्यं करोति जघनं पुलिनेन साकम् । चक्र-द्वयेन सदृशी कुच-कुड्मलौ च नित्या विभाति नितरां मदनस्य लक्ष्मीः

prodyat-tāruṇya-śālitvaṃ, yathā mamaiva- netrāñcalena lalitā valitā ca dṛṣṭiḥ sakhyaṃ karoti jaghanaṃ pulinena sākam | cakra-dvayena sadṛśī kuca-kuḍmalau ca nityā vibhāti nitarāṃ madanasya lakṣmīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहान्त-सुरत-क्षमत्वं, यथा ममैव- आकीर्ण-घर्म-जलम् आकुल-केश-पाशम् आमीलिताक्षि-युगम् आदृत-पारवश्यम् । आनन्द-कन्दलितम् अस्तमितान्य-भावम् आशास्महे किम् अपि चेष्टितम् आयताक्ष्याः

mohānta-surata-kṣamatvaṃ, yathā mamaiva- ākīrṇa-gharma-jalam ākula-keśa-pāśam āmīlitākṣi-yugam ādṛta-pāravaśyam | ānanda-kandalitam astamitānya-bhāvam āśāsmahe kim api ceṣṭitam āyatākṣyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या त्रिधा मान-वृत्तेर् धीराधीरोभयात्मिका

madhyā tridhā māna-vṛtter dhīrādhīrobhayātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासाम् अपि नारीणां यौवनं तु चतुर्विधम् । प्रतियौवनम् एतासां चेष्टितानि पृथक् पृथक्

sarvāsām api nārīṇāṃ yauvanaṃ tu caturvidham | pratiyauvanam etāsāṃ ceṣṭitāni pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषच्-चपल-नेत्रान्तं स्मर-स्मेर-मुखाम्बुजम् । स-गर्व-जरजोगण्डम् असमग्रारुणाधरम्

īṣac-capala-netrāntaṃ smara-smera-mukhāmbujam | sa-garva-jarajogaṇḍam asamagrāruṇādharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावण्योद्भेद-रम्याङ्गं विलसद्-भाव-सौरभम् । उन्मीलिताङ्कुर-कुचम् अस्फुटाङ्गक-सन्धिकम्

lāvaṇyodbheda-ramyāṅgaṃ vilasad-bhāva-saurabham | unmīlitāṅkura-kucam asphuṭāṅgaka-sandhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधीरा- अधीरा परुषैर् वाक्यैः खेदयेद् वल्लभं रुषा ॥स्र्स् १।१६६॥ १०१अब् यथा ममैव- निःशङ्कम् आगतम् अवेक्ष्य कृतापराधं काचिन् नितान्त-परुषं विनिवृत्त-वक्त्रा । किं प्रार्थनाभिर् अधिकं सुखम् एधि याहि याहीति खिन्नम् अकरोद् असकृद् ब्रुवाणा

atha adhīrā- adhīrā paruṣair vākyaiḥ khedayed vallabhaṃ ruṣā ||SRs 1.166|| 101ab yathā mamaiva- niḥśaṅkam āgatam avekṣya kṛtāparādhaṃ kācin nitānta-paruṣaṃ vinivṛtta-vaktrā | kiṃ prārthanābhir adhikaṃ sukham edhi yāhi yāhīti khinnam akarod asakṛd bruvāṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखी-केलि-रता स्वाङ्ग-संस्कार-कलितादरा । न कोप-हर्षौ भजते सपत्नी-दर्शनादिषु

sakhī-keli-ratā svāṅga-saṃskāra-kalitādarā | na kopa-harṣau bhajate sapatnī-darśanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धीराधीरा- धीराधीर तु वक्रोक्त्या स-बाष्पं वदति प्रियम् ॥स्र्स् १।१६८॥ १०१च्द् यथा ममैव- आश्लेषोल्लसिताशयेन दयिताप्य् आर्द्रा त्वया चुम्बिता चित्रोक्ति-श्रवणोत्सुकेन कलिता तस्यां निशानाथता । तद् युक्तं दिवसागमेऽ त्र जडता कार्श्यं कला-हीनता राजन्न् इत्य् उदिताश्रु-गद्गद-पदं काचिद् ब्रवीति प्रियम्

atha dhīrādhīrā- dhīrādhīra tu vakroktyā sa-bāṣpaṃ vadati priyam ||SRs 1.168|| 101cd yathā mamaiva- āśleṣollasitāśayena dayitāpy ārdrā tvayā cumbitā citrokti-śravaṇotsukena kalitā tasyāṃ niśānāthatā | tad yuktaṃ divasāgame' tra jaḍatā kārśyaṃ kalā-hīnatā rājann ity uditāśru-gadgada-padaṃ kācid bravīti priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरू करिकराकाराव् अङ्गं व्यक्ताङ्ग-सन्धिकम् । नितम्बो विपुलो नाभिर् गभीरा जघनं घनम्

ūrū karikarākārāv aṅgaṃ vyaktāṅga-sandhikam | nitambo vipulo nābhir gabhīrā jaghanaṃ ghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रगल्भा- सम्पूर्ण-यौवनोन्मत्ता प्रगल्भा रूढ-मन्मथा । दयिताङ्गे विलीनेव यतते रति-केलिषु । १०२ रत-प्रारम्भ-मात्रेऽ पि गच्छत्य् आनन्द-मूर्च्छताम् ॥स्र्स् १।१७०॥ १०३अब् सम्पूर्ण-यौवनत्वम्, याथा- उत्तुङ्गौ कुच-कुम्भौ रम्भा-स्तम्भोपमानम् ऊरु-युगम् । तरले दृशौ च तस्याः सृजता धात्रा किम् आहितं सुकृतम्

atha pragalbhā- sampūrṇa-yauvanonmattā pragalbhā rūḍha-manmathā | dayitāṅge vilīneva yatate rati-keliṣu | 102 rata-prārambha-mātre' pi gacchaty ānanda-mūrcchatām ||SRs 1.170|| 103ab sampūrṇa-yauvanatvam, yāthā- uttuṅgau kuca-kumbhau rambhā-stambhopamānam ūru-yugam | tarale dṛśau ca tasyāḥ sṛjatā dhātrā kim āhitaṃ sukṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूढ-मन्मथा, याथा ममैव- निःश्वासोल्लसद्-उन्नत-स्तन-तटं निर्दष्ट-बिम्बाधरं निर्मृष्टाङ्ग-विलेपनैश् च करणैश् चित्रे प्रवृत्ते रते । काञ्ची-दाम विभिन्नम् अङ्गद-युगं भग्नं तथापि प्रियं सम्प्रोत्साहयति स्म सा विदधती हस्तं क्वणत्-कङ्कणम्

rūḍha-manmathā, yāthā mamaiva- niḥśvāsollasad-unnata-stana-taṭaṃ nirdaṣṭa-bimbādharaṃ nirmṛṣṭāṅga-vilepanaiś ca karaṇaiś citre pravṛtte rate | kāñcī-dāma vibhinnam aṅgada-yugaṃ bhagnaṃ tathāpi priyaṃ samprotsāhayati sma sā vidadhatī hastaṃ kvaṇat-kaṅkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापराधान् विषहते प्रणयेर्ष्याकषायिता । रति-केलिष्व् अनिभृता चेष्टते गर्विता रहः

nāparādhān viṣahate praṇayerṣyākaṣāyitā | rati-keliṣv anibhṛtā ceṣṭate garvitā rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्निग्धता नयनयोर् गण्डयोर् म्लान-कान्तिता । विच्छायता खर-स्पर्शोऽ प्य् अङ्गानां श्लथता मनाक्

asnigdhatā nayanayor gaṇḍayor mlāna-kāntitā | vicchāyatā khara-sparśo' py aṅgānāṃ ślathatā manāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मान-वृत्तेः प्रगल्भापि त्रिधा धीरादि-भेदतः ॥स्र्स् १।१७३॥ १०३च्द् तत्र धीर-प्रगल्भा- उदास्ते सुरते धीरा सावहित्था च सादरा ॥स्र्स् १।१७४॥ १०४अब् यथा- न प्रत्युद्गमनं करोति रशना-व्यासञ्जनादि-च्छलान् नादत्ते नव-मञ्जरीम् अलि-भय-व्याजेन दत्ताम् अपि । दत्ते दर्पणम् आदरेण न गिरं रूक्षाक्षरं मानिनी चातुर्याद् विदधाति मानम् अथवा व्यक्तीकरोति प्रिया

māna-vṛtteḥ pragalbhāpi tridhā dhīrādi-bhedataḥ ||SRs 1.173|| 103cd tatra dhīra-pragalbhā- udāste surate dhīrā sāvahitthā ca sādarā ||SRs 1.174|| 104ab yathā- na pratyudgamanaṃ karoti raśanā-vyāsañjanādi-cchalān nādatte nava-mañjarīm ali-bhaya-vyājena dattām api | datte darpaṇam ādareṇa na giraṃ rūkṣākṣaraṃ māninī cāturyād vidadhāti mānam athavā vyaktīkaroti priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लभस्यापरित्यागस् तदाकर्षण-कौशलम् । अनादरोऽ पराधेषु सपत्नीष्व् अप्य् अमत्सरः

vallabhasyāparityāgas tadākarṣaṇa-kauśalam | anādaro' parādheṣu sapatnīṣv apy amatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधीर-प्रगल्भा- सन्तर्ज्य निष्ठुरं रोषाद् अधीरा ताडयेत् प्रियम् ॥स्र्स् १।१७६॥ १०४च्द् यथा ममैव- कान्ते सागसि काचिद् अन्तिक-गते निर्भर्त्स्य रोषारुणैर् भ्रूभङ्गी-कुटिलैर् अपाङ्ग-वलनैर् आलोकमाना मुहुः । वध्वा मेखलया सपत्न-रमणी-पादाब्ज-लाक्षाङ्कितं लीलानीलसरोरुहेण निटिलं हन्ति स्म रोषाकुला

atha adhīra-pragalbhā- santarjya niṣṭhuraṃ roṣād adhīrā tāḍayet priyam ||SRs 1.176|| 104cd yathā mamaiva- kānte sāgasi kācid antika-gate nirbhartsya roṣāruṇair bhrūbhaṅgī-kuṭilair apāṅga-valanair ālokamānā muhuḥ | vadhvā mekhalayā sapatna-ramaṇī-pādābja-lākṣāṅkitaṃ līlānīlasaroruheṇa niṭilaṃ hanti sma roṣākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चेष्टा रति-विधाव् अनुत्साहोऽ समर्थता । सपत्नीष्व् आनुकूल्यं च कान्तेनाविरह-स्थितिः

tatra ceṣṭā rati-vidhāv anutsāho' samarthatā | sapatnīṣv ānukūlyaṃ ca kāntenāviraha-sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धीराधीर-प्रगल्भा- धीराधीर-गुणोपेता धीराधीरेति कथ्यते ॥स्र्स् १।१७८॥ १०५अब् यथा, ममैव- प्रत्यासीदति सागसि प्रियतमे सा सम्भ्रमाद् उत्थिता वैयात्यात् पुरतः स्थिते सति पुनर् मानावधूताशया । रात्रौ क्वासि न चेत् क्वचिन् माणिमयी माला कुतस् ते वदेत्य् उक्त्वा मेखलया हतेन सहसाश्लिष्टा स-बाष्पं स्थिता

atha dhīrādhīra-pragalbhā- dhīrādhīra-guṇopetā dhīrādhīreti kathyate ||SRs 1.178|| 105ab yathā, mamaiva- pratyāsīdati sāgasi priyatame sā sambhramād utthitā vaiyātyāt purataḥ sthite sati punar mānāvadhūtāśayā | rātrau kvāsi na cet kvacin māṇimayī mālā kutas te vadety uktvā mekhalayā hatena sahasāśliṣṭā sa-bāṣpaṃ sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गान्य् अभूषितान्य् एव प्रक्षेपाद्यैर् विभूषणैः । येन भूषितवद् भाति तद् रूपम् इति कथ्यते

aṅgāny abhūṣitāny eva prakṣepādyair vibhūṣaṇaiḥ | yena bhūṣitavad bhāti tad rūpam iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलेषु छायायास् तरलत्वम् इवान्तरा । प्रतिभाति यद् अङ्गेषु लावण्यं तद् इहोच्यते

muktāphaleṣu chāyāyās taralatvam ivāntarā | pratibhāti yad aṅgeṣu lāvaṇyaṃ tad ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्ग-प्रत्यान्गकानां यः सन्निवेशो यथोचितम् । सुस्लिष्ट-सन्धि-बन्धः स्यात् तत् सौन्दर्यम् इतीर्यते

aṅga-pratyāngakānāṃ yaḥ sanniveśo yathocitam | susliṣṭa-sandhi-bandhaḥ syāt tat saundaryam itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदात्मीय-गुणोत्कर्षैर् वस्त्व् अन्यन् निकट-स्थितम् । सारूप्यं नयति प्राज्ञैर् आभिरूप्यं तद् उच्यते

yadātmīya-guṇotkarṣair vastv anyan nikaṭa-sthitam | sārūpyaṃ nayati prājñair ābhirūpyaṃ tad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृष्टं यत्राङ्गम् अस्पृष्टम् इव स्यान् मार्दवं हि तत् । या स्पर्शासहताङ्गेषु कोमलस्यापि वस्तुनः

spṛṣṭaṃ yatrāṅgam aspṛṣṭam iva syān mārdavaṃ hi tat | yā sparśāsahatāṅgeṣu komalasyāpi vastunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सौकुमार्यं त्रेधा स्यान् मुख्य-मध्याधम-क्रमात् । अङ्गं पुष्पादि-संस्पर्शासहं येन तद् उत्तमम्

tat saukumāryaṃ tredhā syān mukhya-madhyādhama-kramāt | aṅgaṃ puṣpādi-saṃsparśāsahaṃ yena tad uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सहेत कर-स्पर्शं येनाङ्गं मध्यमं हि तत् । येनाङ्गमातपादीनाम् असहं तद् इहाधमम्

na saheta kara-sparśaṃ yenāṅgaṃ madhyamaṃ hi tat | yenāṅgamātapādīnām asahaṃ tad ihādhamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्धालङ्कृतिर् वासो-भूषा-माल्यानुलेपनैः । तटस्थाश् चन्द्रिका धारा-गृह-चन्द्रोदयाव् अपि

caturdhālaṅkṛtir vāso-bhūṣā-mālyānulepanaiḥ | taṭasthāś candrikā dhārā-gṛha-candrodayāv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलालापम् आकन्द-मन्द-मारुत-षट्-पदाः । लता-मण्डप-भूगेह-दीर्घिका-जल-दारवाः

kokilālāpam ākanda-manda-māruta-ṣaṭ-padāḥ | latā-maṇḍapa-bhūgeha-dīrghikā-jala-dāravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासाद-गर्भ-सङ्गीत-क्रीडाद्रि-सरिद्-आदयः । एवम् ऊह्या यथा कालम् उपभोगोपयोगिनः

prāsāda-garbha-saṅgīta-krīḍādri-sarid-ādayaḥ | evam ūhyā yathā kālam upabhogopayoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सामान्या- साधारण-स्त्री गणिका कला-प्रागल्भ्य-धार्ष्ट्य-युक् ॥स्र्स् १।१८९॥ १११अब् यथा- गाढालिङ्गन-पीडित-स्तन-तटं स्विद्यत्-कपोल-स्थलं सन्दष्टाधर-मुक्त-सीत्कृतम् अतिभ्राम्यद्-भ्रु-नृत्यत्-करम् । चाटु-प्राय-वचो-विचित्र-भणितैर् यातै रुतैश् चाङ्कितं वेश्यानां धृति-धाम पुष्प-धनुषः प्राप्नोति धन्यो रतम्

atha sāmānyā- sādhāraṇa-strī gaṇikā kalā-prāgalbhya-dhārṣṭya-yuk ||SRs 1.189|| 111ab yathā- gāḍhāliṅgana-pīḍita-stana-taṭaṃ svidyat-kapola-sthalaṃ sandaṣṭādhara-mukta-sītkṛtam atibhrāmyad-bhru-nṛtyat-karam | cāṭu-prāya-vaco-vicitra-bhaṇitair yātai rutaiś cāṅkitaṃ veśyānāṃ dhṛti-dhāma puṣpa-dhanuṣaḥ prāpnoti dhanyo ratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चतुर्धा चित्त-गात्र-वाग्-बुद्ध्यारम्भ-सम्भवाः । तत्र च भावो हावो हेला शोभा कान्ति-दीप्ती च

te caturdhā citta-gātra-vāg-buddhyārambha-sambhavāḥ | tatra ca bhāvo hāvo helā śobhā kānti-dīptī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रागल्भ्यं माधुर्यं धैर्यौदार्यं च चित्तजा भावाः । निर्विकारस्य चित्तस्य भावः स्याद् आदि-विक्रिया

prāgalbhyaṃ mādhuryaṃ dhairyaudāryaṃ ca cittajā bhāvāḥ | nirvikārasya cittasya bhāvaḥ syād ādi-vikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवा-रेचक-संयुक्तो भ्रू-नेत्रादि-विलास-कृत् । भाव ईषत्-प्रकाशो यः स हाव इति कथ्यते

grīvā-recaka-saṃyukto bhrū-netrādi-vilāsa-kṛt | bhāva īṣat-prakāśo yaḥ sa hāva iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाना-विकारैः सुव्यक्तः शृङ्गाराकृति-सूचकैः । हाव एव भवेद् धेला ललिताभिनयात्मिका

nānā-vikāraiḥ suvyaktaḥ śṛṅgārākṛti-sūcakaiḥ | hāva eva bhaved dhelā lalitābhinayātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा शोभा रूप-भोगाद्यैर् यत् स्याद् अङ्ग-विभूषणम् । शोभैव कान्तिर् आख्याता मन्मथाप्यायनोज्ज्वला

sā śobhā rūpa-bhogādyair yat syād aṅga-vibhūṣaṇam | śobhaiva kāntir ākhyātā manmathāpyāyanojjvalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तिर् एव वयो-भोग-देश-काल-गुणादिभिः ॥ उद्दीपितातिविस्तारं याता चेद् दीप्तिर् उच्यते

kāntir eva vayo-bhoga-deśa-kāla-guṇādibhiḥ || uddīpitātivistāraṃ yātā ced dīptir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा स्याद् द्विविधा रक्ता विरक्ता चेति भेदतः ॥स्र्स् १।१९१॥ १११च्द् तत्र रक्ता तु वर्ण्या स्याद् अप्राधान्येन नाटके । अग्निमित्रस्य विज्ञेया यथा राज्ञ इरावती ॥स्र्स् १।१९२॥ ११२ प्रधानम् अप्रधानं वा नाटकेतर-रूपके । सा चेद् दिव्या नाटके तु प्राधान्येनैव वर्ण्यते ॥स्र्स् १।१९३॥ ११३ यथा- आ दर्शनात् प्रविष्टा सा मे सुर-लोक-सुन्दरी हृदयम् । बाणेन मकर-केतोः कृत-मार्गम् अबन्ध्य-पातेन ॥स्र्स् १।१९४॥ (विक्रमो। २।२) विरक्ता तु प्रहसन-प्रभृतिष्व् एव वर्ण्यते । तस्या धौर्य-प्रभृतयो गुआष् तद्-उपयोगिनः ॥स्र्स् १।१९५॥ ११४ छन्न-कामान् रतार्थाज्ञान् बाल-पाषण्ड-षण्डकान् । रक्तेव रञ्जयेद् इभ्यान् निःस्वान् मात्रा विवासयेत् ॥स्र्स् १।१९६॥ ११५ छन्न-कामाः श्रोत्रियादयः । रतार्था रति-सुख-प्रयोजनाः । अज्ञा मूढाः । शेषाः प्रसिद्धाः । अत्र केचिद् आहुः- गणिकाया नानुरागो गुणवत्य् अपि नायके । रसाभास-प्रसङ्गः स्याद् अरक्तायाश् च वर्णने

eṣā syād dvividhā raktā viraktā ceti bhedataḥ ||SRs 1.191|| 111cd tatra raktā tu varṇyā syād aprādhānyena nāṭake | agnimitrasya vijñeyā yathā rājña irāvatī ||SRs 1.192|| 112 pradhānam apradhānaṃ vā nāṭaketara-rūpake | sā ced divyā nāṭake tu prādhānyenaiva varṇyate ||SRs 1.193|| 113 yathā- ā darśanāt praviṣṭā sā me sura-loka-sundarī hṛdayam | bāṇena makara-ketoḥ kṛta-mārgam abandhya-pātena ||SRs 1.194|| (vikramo. 2.2) viraktā tu prahasana-prabhṛtiṣv eva varṇyate | tasyā dhaurya-prabhṛtayo guāṣ tad-upayoginaḥ ||SRs 1.195|| 114 channa-kāmān ratārthājñān bāla-pāṣaṇḍa-ṣaṇḍakān | rakteva rañjayed ibhyān niḥsvān mātrā vivāsayet ||SRs 1.196|| 115 channa-kāmāḥ śrotriyādayaḥ | ratārthā rati-sukha-prayojanāḥ | ajñā mūḍhāḥ | śeṣāḥ prasiddhāḥ | atra kecid āhuḥ- gaṇikāyā nānurāgo guṇavaty api nāyake | rasābhāsa-prasaṅgaḥ syād araktāyāś ca varṇane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरा चित्तोन्नतिर् या तु तद् धैर्यम् इति संज्ञितम् । औदार्यं विनयं प्राहुः सर्वावस्थानुगं बुधाः

sthirā cittonnatir yā tu tad dhairyam iti saṃjñitam | audāryaṃ vinayaṃ prāhuḥ sarvāvasthānugaṃ budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश् च नाटकादौ तु वर्ण्या सा न भवेद् इति ॥स्र्स् १।१९८॥ ११६अब् तथा चाहुः [शृति। १।६२,६४ - सामान्या वनिता वेश्या सा द्रव्यं परम् इच्छता

ataś ca nāṭakādau tu varṇyā sā na bhaved iti ||SRs 1.198|| 116ab tathā cāhuḥ [śṛ.ti. 1.62,64 - sāmānyā vanitā veśyā sā dravyaṃ param icchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहृतं चेति विज्ञेया योषितां दश गात्रजाः । प्रियानुकरणं यत् तु मधुरालाप-पूर्वकैः

vihṛtaṃ ceti vijñeyā yoṣitāṃ daśa gātrajāḥ | priyānukaraṇaṃ yat tu madhurālāpa-pūrvakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण-हीने च न द्वेषो नानुरागो गुणिन्य् अपि । शृङ्गाराभास एतासु न शृङ्गारः कदाचन ॥स्र्स् १।२००॥ इति । तन्-मतं नानुमनुते धीमान् श्री-सिंह-भूपतिः । ११६ भावानुबन्धाभावे च नायिकात्व-पराहतेः

guṇa-hīne ca na dveṣo nānurāgo guṇiny api | śṛṅgārābhāsa etāsu na śṛṅgāraḥ kadācana ||SRs 1.200|| iti | tan-mataṃ nānumanute dhīmān śrī-siṃha-bhūpatiḥ | 116 bhāvānubandhābhāve ca nāyikātva-parāhateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः प्रकरणादौ च नायिकात्व-विधानतः ।११७ अनायिका-वर्णने तु रसाभास-प्रसङ्गतः

tasyāḥ prakaraṇādau ca nāyikātva-vidhānataḥ |117 anāyikā-varṇane tu rasābhāsa-prasaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा प्रकरणादीनाम् अरसाश्रयतागतेः ।११८ रसाश्रयं तु दशधेत्य् आदि-शास्त्र-विरोधतः

tathā prakaraṇādīnām arasāśrayatāgateḥ |118 rasāśrayaṃ tu daśadhety ādi-śāstra-virodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोक-रोषाश्रु-हर्षादेः सङ्करः किल-किञ्चितम् । स्वाभिलाष-प्रकटम् मोट्टायितम् इतीरितम्

śoka-roṣāśru-harṣādeḥ saṅkaraḥ kila-kiñcitam | svābhilāṣa-prakaṭam moṭṭāyitam itīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशाधरादि-ग्रहणे मोदमानेऽ पि मानसे । दुःखितेव बहिः कुप्येद् यत्र कुट्टमितं हि तत्

keśādharādi-grahaṇe modamāne' pi mānase | duḥkhiteva bahiḥ kupyed yatra kuṭṭamitaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् साधारण-स्त्रीणां गुण-शालिनि नायके । ११९ भावानुबन्धः स्याद् एव रुद्रटस्यापि भाषणात् ॥स्र्स् १।२०४॥ १२०अब् तत्राह रुद्रटः-(शृति। १।६९) ईर्ष्या कुल-स्त्रीषु न नायकस्य निःशङ्क-केलिर् न पराङ्गनासु । वेश्यासु चैतद् द्वितयं प्ररूढं सर्वस्वम् एतास् तद् अहो स्मरस्य ॥स्र्स् १।२०५॥ इति । उदात्तादि-भिदां केचित् सर्वासाम् अपि मन्वते । १२०च्द् तास् तु प्रायेण दृश्यन्ते सर्वत्र व्यवहारतः

tasmāt sādhāraṇa-strīṇāṃ guṇa-śālini nāyake | 119 bhāvānubandhaḥ syād eva rudraṭasyāpi bhāṣaṇāt ||SRs 1.204|| 120ab tatrāha rudraṭaḥ-(śṛ.ti. 1.69) īrṣyā kula-strīṣu na nāyakasya niḥśaṅka-kelir na parāṅganāsu | veśyāsu caitad dvitayaṃ prarūḍhaṃ sarvasvam etās tad aho smarasya ||SRs 1.205|| iti | udāttādi-bhidāṃ kecit sarvāsām api manvate | 120cd tās tu prāyeṇa dṛśyante sarvatra vyavahārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं प्रोषित-पतिका वास्क-सज्जा ततश् च विरहोत्का । १२१ अथ खण्डिता मता स्यात् कलहान्तरिताभिसारिका चैव

prathamaṃ proṣita-patikā vāska-sajjā tataś ca virahotkā | 121 atha khaṇḍitā matā syāt kalahāntaritābhisārikā caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथिता च विप्रलब्धा स्वाधीन-पतिस् तथा चान्या । १२२ शृङ्गार-कृतावस्थाभेदात् ताश् चाष्टधा भिन्नाः

kathitā ca vipralabdhā svādhīna-patis tathā cānyā | 122 śṛṅgāra-kṛtāvasthābhedāt tāś cāṣṭadhā bhinnāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रोषित-पतिका- दूर-देशं गते कान्ते भवेत् प्रोषित-भर्तृका । १२३ अस्यास् तु जागरः कार्श्यं निमित्तादि-विलोकनम्

tatra proṣita-patikā- dūra-deśaṃ gate kānte bhavet proṣita-bhartṛkā | 123 asyās tu jāgaraḥ kārśyaṃ nimittādi-vilokanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो हि विंशतिर् भावाः सात्त्विका इति नोचितम् । युज्यते सात्त्विकत्वं च भावादि-सहचारिणः

ato hi viṃśatir bhāvāḥ sāttvikā iti nocitam | yujyate sāttvikatvaṃ ca bhāvādi-sahacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालिन्यम् अनवस्थानं प्रायः शय्या-निवेषणम् । १२४ जाड्य-चिन्ता-प्रभृतयो विक्रियाः कथिता बुधैः ॥स्र्स् १।२१०॥ १२५अब् यथा मम- दूरे तिष्ठति सोऽ धुना प्रियतमः प्राप्तो वसन्तोदयः कष्टं कोकिल-कूजितानि सहसा जातानि दम्भोलयः । अङ्गान्य् अप्य् अवशानि यान्ति तनुतां यातीव मे चेतना हा कष्टं मम दुष्कृतस्य महिमा चन्द्रोऽ पि चण्डायते

mālinyam anavasthānaṃ prāyaḥ śayyā-niveṣaṇam | 124 jāḍya-cintā-prabhṛtayo vikriyāḥ kathitā budhaiḥ ||SRs 1.210|| 125ab yathā mama- dūre tiṣṭhati so' dhunā priyatamaḥ prāpto vasantodayaḥ kaṣṭaṃ kokila-kūjitāni sahasā jātāni dambholayaḥ | aṅgāny apy avaśāni yānti tanutāṃ yātīva me cetanā hā kaṣṭaṃ mama duṣkṛtasya mahimā candro' pi caṇḍāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वासक-सज्जिका- भरतादयैर् अभिदधे स्त्रीणाम् वारस् तु वासकः । १२५च्द् स्ववासक-वशात् कान्ते समेष्यति गृहान्तरम्

atha vāsaka-sajjikā- bharatādayair abhidadhe strīṇām vāras tu vāsakaḥ | 125cd svavāsaka-vaśāt kānte sameṣyati gṛhāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सज्जी-करोति चात्मानं या सा वासक-सज्जिका । १२६ अस्यास् तु चेष्टाः सम्पर्क-मनोरथ-विचिन्तनम्

sajjī-karoti cātmānaṃ yā sā vāsaka-sajjikā | 126 asyās tu ceṣṭāḥ samparka-manoratha-vicintanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेम-विस्रम्भ-मात्रत्वान् नान्यस्याप्य् अनुभावता । अतो विंशतिर् इत्य् एषा सङ्ख्या सङ्ख्यावतां मता

prema-visrambha-mātratvān nānyasyāpy anubhāvatā | ato viṃśatir ity eṣā saṅkhyā saṅkhyāvatāṃ matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखी-विनोदो हृल्-लेखो मुहुर् दूति-निरीक्षणम् । १२७ प्रियाभिगमन-मार्गाभिवीक्षण-प्रमुखा मताः ॥स्र्स् १।२१४॥ १२८अब् यथ ममैव- केली-गृहं गमित-शयनं भूषितं चात्म-देहं दर्शं दर्शं दयित-पदवीं सादरं वीक्षमाणा । काम-क्रीडां मनसि विविधां भाविनी कल्पयन्ती सारङ्गाक्षी रण-रणिकया निःश्वसन्ती समास्ते

sakhī-vinodo hṛl-lekho muhur dūti-nirīkṣaṇam | 127 priyābhigamana-mārgābhivīkṣaṇa-pramukhā matāḥ ||SRs 1.214|| 128ab yatha mamaiva- kelī-gṛhaṃ gamita-śayanaṃ bhūṣitaṃ cātma-dehaṃ darśaṃ darśaṃ dayita-padavīṃ sādaraṃ vīkṣamāṇā | kāma-krīḍāṃ manasi vividhāṃ bhāvinī kalpayantī sāraṅgākṣī raṇa-raṇikayā niḥśvasantī samāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विरहोत्कण्ठिता- अनागसि प्रियतमे चिरयत्य् उत्सुका तु या । १२८ विरहोत्कण्ठिता भाव-वेदिभिः सा समीरिता

atha virahotkaṇṭhitā- anāgasi priyatame cirayaty utsukā tu yā | 128 virahotkaṇṭhitā bhāva-vedibhiḥ sā samīritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषभस्येव गम्भीरा गतिर् धीरं च दर्शनम् । सस्मितं च वचो यत्र स विलास इतीरितः

vṛṣabhasyeva gambhīrā gatir dhīraṃ ca darśanam | sasmitaṃ ca vaco yatra sa vilāsa itīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् तु चेष्टा हृत्-तापो वेपथुश् चाङ्ग-सादनम् । १२९ अरतिर् बाष्प-मोक्षश् च स्वावस्था-कथनादयः ॥स्र्स् १।२१७॥ १३०अब् यथा ममैव- चिरयति मनः-कान्ते कान्ता निरागसि सोत्सुका मधु मलयजं माकन्दं वा निरीक्षितुम् अक्षमा । गलित-पलितं नो जानीते कराद् अपि कङ्कणं परभृत-रुतं श्रुत्वा बाष्पं विमुञ्चति वेपते

asyās tu ceṣṭā hṛt-tāpo vepathuś cāṅga-sādanam | 129 aratir bāṣpa-mokṣaś ca svāvasthā-kathanādayaḥ ||SRs 1.217|| 130ab yathā mamaiva- cirayati manaḥ-kānte kāntā nirāgasi sotsukā madhu malayajaṃ mākandaṃ vā nirīkṣitum akṣamā | galita-palitaṃ no jānīte karād api kaṅkaṇaṃ parabhṛta-rutaṃ śrutvā bāṣpaṃ vimuñcati vepate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खण्डिता- उल्लङ्घ्य समयं यस्याः प्रेयान् अन्योपभोगवान् । १३०च्द् भोग-लक्ष्माञ्चितः प्रातर् आगच्छेत् सा हि खण्डिता

atha khaṇḍitā- ullaṅghya samayaṃ yasyāḥ preyān anyopabhogavān | 130cd bhoga-lakṣmāñcitaḥ prātar āgacchet sā hi khaṇḍitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् तु चिन्ता निःश्वासस् तूष्णीं-भावोऽ श्रु-मोचनम् । १३१ खेद-भ्रान्त्य्-अस्फुटालापा इत्य् आद्या विक्रिया मताः

asyās tu cintā niḥśvāsas tūṣṇīṃ-bhāvo' śru-mocanam | 131 kheda-bhrānty-asphuṭālāpā ity ādyā vikriyā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ममैव- प्रभाते प्राणेशं नव-मदन-मुद्राङ्कित-तनुं वधूर् दृष्ट्वा रोषात् किम् अपि कुटिलं जल्पति मुहुः । मुहुर् धत्ते चिन्तां मुहुर् अपि परिभ्राम्यति मुहुर् विधत्ते निःश्वासं मुहुर् अपि च बाष्पं विसृजति

yathā mamaiva- prabhāte prāṇeśaṃ nava-madana-mudrāṅkita-tanuṃ vadhūr dṛṣṭvā roṣāt kim api kuṭilaṃ jalpati muhuḥ | muhur dhatte cintāṃ muhur api paribhrāmyati muhur vidhatte niḥśvāsaṃ muhur api ca bāṣpaṃ visṛjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कलहान्तरिता- या सखीनां पुरः पाद-पतितं वल्लभं रुषा । १३२ निरस्य पश्चात् तपति कलहान्तरिता हि सा

atha kalahāntaritā- yā sakhīnāṃ puraḥ pāda-patitaṃ vallabhaṃ ruṣā | 132 nirasya paścāt tapati kalahāntaritā hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यास् तु भ्रान्ति-संलापौ मोहो निःश्वसितं ज्वरः । १३३ मुहुः प्रलाप इत्य् आद्या इष्टाश् चेष्टा मनीषिभिः

asyās tu bhrānti-saṃlāpau moho niḥśvasitaṃ jvaraḥ | 133 muhuḥ pralāpa ity ādyā iṣṭāś ceṣṭā manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ममैव- निःशङ्का नितरां निरस्य दयितं पादानतं प्रेयसी कोपेनाद्य कृतं मया किम् इदम् इत्य् आर्ता सखीं जल्पति । सोद्वेगं भ्रमति क्षिपत्य् अनुदिशं दृष्टिं विलोलाकुलां रम्यं द्वेष्टि मुहुर् मुहुः प्रलपति श्वासाधिकं मूर्च्छति

yathā mamaiva- niḥśaṅkā nitarāṃ nirasya dayitaṃ pādānataṃ preyasī kopenādya kṛtaṃ mayā kim idam ity ārtā sakhīṃ jalpati | sodvegaṃ bhramati kṣipaty anudiśaṃ dṛṣṭiṃ vilolākulāṃ ramyaṃ dveṣṭi muhur muhuḥ pralapati śvāsādhikaṃ mūrcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अभिसारिका (स्वीया)- मदनानल-सन्तप्ता याभिसारयति प्रियम् । १३४ ज्योत्स्ना-तामस्विनी यान-योग्याम्बर-विभूषणा

atha abhisārikā (svīyā)- madanānala-santaptā yābhisārayati priyam | 134 jyotsnā-tāmasvinī yāna-yogyāmbara-vibhūṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं वाभिसरेद् या तु सा भवेद् अभिसारिका । १३५ अस्याः सन्ताप-चिन्ताद्या विक्रियास् तु यथोचितम्

svayaṃ vābhisared yā tu sā bhaved abhisārikā | 135 asyāḥ santāpa-cintādyā vikriyās tu yathocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ताभिसरणए स्वीया लज्जानाशादि-शङ्कया । १३६ व्याघ्र-हुङ्कार-सन्त्रस्त-मृग-शाव-विलोचना

kāntābhisaraṇae svīyā lajjānāśādi-śaṅkayā | 136 vyāghra-huṅkāra-santrasta-mṛga-śāva-vilocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नील्यादि-रक्त-वसन-रचिताङ्गावगुण्ठना । १३७ स्वाङ्गे विलीनावयवा निःशब्दं पाद-चारिणी

nīlyādi-rakta-vasana-racitāṅgāvaguṇṭhanā | 137 svāṅge vilīnāvayavā niḥśabdaṃ pāda-cāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुस्निग्धैक-सखी-मात्र-युक्ता याति समुत्सुका । १३८ मृषा प्रिये तु निद्राणे पार्श्वे तिष्ठति निश्चला

susnigdhaika-sakhī-mātra-yuktā yāti samutsukā | 138 mṛṣā priye tu nidrāṇe pārśve tiṣṭhati niścalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्वातिरेक-निभृता शीतैः स्रग्-दाम-चन्दनैः । १३९ भावज्ञा बोधयत्य् एनं तद्-भावावेक्षणोत्सुका

garvātireka-nibhṛtā śītaiḥ srag-dāma-candanaiḥ | 139 bhāvajñā bodhayaty enaṃ tad-bhāvāvekṣaṇotsukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- तमः-सवर्णं विदधे विभूषणं निनाद-दोषेण नुनोद नूपुरम् । प्रतीक्षितुं न स्फुट-चन्द्रिका-भयाद् इयेष दूतीम् अभिसारिका-जनः

yathā- tamaḥ-savarṇaṃ vidadhe vibhūṣaṇaṃ nināda-doṣeṇa nunoda nūpuram | pratīkṣituṃ na sphuṭa-candrikā-bhayād iyeṣa dūtīm abhisārikā-janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलाल्प-प्राण-वर्ण-पद-सन्दर्भ-लक्षणम् । शैथिल्यं यत्र न स्पृष्टं स श्लेषः समुदाहृतः

kevalālpa-prāṇa-varṇa-pada-sandarbha-lakṣaṇam | śaithilyaṃ yatra na spṛṣṭaṃ sa śleṣaḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसिद्धार्थ-पदत्वं यत् स प्रसादो निगद्यते । बन्ध-वैषम्य-राहित्यं समता पद-गुम्फने

prasiddhārtha-padatvaṃ yat sa prasādo nigadyate | bandha-vaiṣamya-rāhityaṃ samatā pada-gumphane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धो मृदुः स्फुटो मिश्र इति त्रेधा स निगद्यते । तन् माधुर्यं भवेद् यत्र शब्देऽ र्थे च स्फुटो रसः

bandho mṛduḥ sphuṭo miśra iti tredhā sa nigadyate | tan mādhuryaṃ bhaved yatra śabde' rthe ca sphuṭo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अनिष्ठुर-वर्णत्वं सौकुमार्यं तद् उच्यते । श्रूयमाणस्य वाक्यस्य विना शब्दान्तर-स्पृहाम्

yad aniṣṭhura-varṇatvaṃ saukumāryaṃ tad ucyate | śrūyamāṇasya vākyasya vinā śabdāntara-spṛhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थावगमकत्वं यद् अर्थ-व्यक्तिर् इयं मता । उक्ते वाक्ये गुणोत्कर्ष-प्रतिभानम् उदारता

arthāvagamakatvaṃ yad artha-vyaktir iyaṃ matā | ukte vākye guṇotkarṣa-pratibhānam udāratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेश्याभिसारिका त्व् एति हृष्टा वैशिक-नायकम् । आविर्भूत-स्मित-मुखी मद-घूर्णित-लोचना ॥स्र्स् १।२३४॥ १४१ अनुलिप्ताखिलाङ्गी च विचित्राभरणान्विता । स्नेहाङ्कुरित-रोमाञ्च-स्फुटीभूत-मनोभवा ॥स्र्स् १।२३५॥ १४२ संवेष्टिता परिजनैर् भोगोपकरणान्वितैः । रशनाराव-माधुर्य-दीपितानङ्ग-वैभवा ॥स्र्स् १।२३६॥ १४३ चरणाम्बुज-संलग्न-मणि-मञ्जीर-मञ्जुला । एषा च मृदु-संस्पर्शैः केश-कण्डूयनादिभिः । १४४ प्रबोधयति तद्-बोधे प्रणयात् कुपितेक्षणा

veśyābhisārikā tv eti hṛṣṭā vaiśika-nāyakam | āvirbhūta-smita-mukhī mada-ghūrṇita-locanā ||SRs 1.234|| 141 anuliptākhilāṅgī ca vicitrābharaṇānvitā | snehāṅkurita-romāñca-sphuṭībhūta-manobhavā ||SRs 1.235|| 142 saṃveṣṭitā parijanair bhogopakaraṇānvitaiḥ | raśanārāva-mādhurya-dīpitānaṅga-vaibhavā ||SRs 1.236|| 143 caraṇāmbuja-saṃlagna-maṇi-mañjīra-mañjulā | eṣā ca mṛdu-saṃsparśaiḥ keśa-kaṇḍūyanādibhiḥ | 144 prabodhayati tad-bodhe praṇayāt kupitekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मम- मासि मधौ चन्द्रातप-धवलायां निशि सखी-जनालापैः । मदनातुराभिसरति प्रणयवती यं स एव खलु धन्यः

yathā mama- māsi madhau candrātapa-dhavalāyāṃ niśi sakhī-janālāpaiḥ | madanāturābhisarati praṇayavatī yaṃ sa eva khalu dhanyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रेष्याभिसारिका- बाहु-विक्षेप-लुलित-स्रस्त-धम्मिल्ल-मल्लिका । १४५ चलित-भ्रू-विकारादि-विलास-ललितेक्षणा

atha preṣyābhisārikā- bāhu-vikṣepa-lulita-srasta-dhammilla-mallikā | 145 calita-bhrū-vikārādi-vilāsa-lalitekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैरेयाविरतास्वाद-मद-स्खलित-जल्पिता । १४६ प्रेष्याभियाति दयितं चेटीभिः सह गर्विता

maireyāviratāsvāda-mada-skhalita-jalpitā | 146 preṣyābhiyāti dayitaṃ ceṭībhiḥ saha garvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.