Vidyanatha: Prataparudriya 8

यत्र तुल्यप्रमाणानुशिष्टयोर्विरुद्धयोर्युगपत्प्राप्तौ एकस्यासंभवस्तत्र विकल्पः । औपम्यगर्भत्वाच्चारुत्वम् । यथा--- भूपालाः क्रियतां मूर्ध्नां धनुषां वा विनम्रता । पादच्छायान्ध्रनाथस्य विन्ध्याद्रेर्या निषेव्यताम्

yatra tulyapramāṇānuśiṣṭayorviruddhayoryugapatprāptau ekasyāsaṃbhavastatra vikalpaḥ / aupamyagarbhatvāccārutvam / yathā--- bhūpālāḥ kriyatāṃ mūrdhnāṃ dhanuṣāṃ vā vinamratā / pādacchāyāndhranāthasya vindhyādreryā niṣevyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र प्रतापरुद्रे प्रभवति राज्ञां संधिविग्रहाभ्यां तुल्यबलप्रमाणाभ्यां शिरोनमनधनुर्नमने युगपदेव प्राप्ते, तयोर्विरुद्धत्वाद्यौगपद्यासंभवे विकल्पः । समुच्चयालङ्कारः । विकल्पप्रतिपक्षभूतः समुच्चयो निरूप्यते । गुणक्रियायौगपद्यं समुच्चय उदाहृतः

atra pratāparudre prabhavati rājñāṃ saṃdhivigrahābhyāṃ tulyabalapramāṇābhyāṃ śironamanadhanurnamane yugapadeva prāpte, tayorviruddhatvādyaugapadyāsaṃbhave vikalpaḥ / samuccayālaṅkāraḥ / vikalpapratipakṣabhūtaḥ samuccayo nirūpyate / guṇakriyāyaugapadyaṃ samuccaya udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र गुणानां वैमल्यादीनां क्रियाणां च दर्शनादीनां युगपदवस्थानं तत्र समुच्चयालंकारः । यथा--- प्रतापरुद्रनृपतौ भद्रासनमुपेयुषि । सतां प्रसन्नं हृदयमसतां कलुषं मनः

yatra guṇānāṃ vaimalyādīnāṃ kriyāṇāṃ ca darśanādīnāṃ yugapadavasthānaṃ tatra samuccayālaṃkāraḥ / yathā--- pratāparudranṛpatau bhadrāsanamupeyuṣi / satāṃ prasannaṃ hṛdayamasatāṃ kaluṣaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियासमुच्चयो यथा--- पेच्छै इमं णरिन्दो पविसै मअणो अ गलै माणो अ । घुण्णै मणो अ सुण्णं किं एदं उवह सहिआओ

kriyāsamuccayo yathā--- pecchai imaṃ ṇarindo pavisai maaṇo a galai māṇo a / ghuṇṇai maṇo a suṇṇaṃ kiṃ edaṃ uvaha sahiāo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घूर्णते मनश्च शून्यं किमेतत् पश्यत सख्यः ॥) एते भिन्नविषयत्वे उदाहरणे । एकविषयत्वे यथा--- त्रैलोक्यप्रथमानकीर्त्तिमहितश्रीवीररुद्रप्रभोः सेवार्थं चिरयत्सु काकतिपुरे भूपेषु तद्योषितः । द्वारं यान्ति विलोकयन्ति पुरतो निः श्वासमातन्वते शुष्यन्ति प्रलपन्ति यान्ति तनुतां मुह्यन्ति मूर्च्छन्ति च

ghūrṇate manaśca śūnyaṃ kimetat paśyata sakhyaḥ //) ete bhinnaviṣayatve udāharaṇe / ekaviṣayatve yathā--- trailokyaprathamānakīrttimahitaśrīvīrarudraprabhoḥ sevārthaṃ cirayatsu kākatipure bhūpeṣu tadyoṣitaḥ / dvāraṃ yānti vilokayanti purato niḥ śvāsamātanvate śuṣyanti pralapanti yānti tanutāṃ muhyanti mūrcchanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणक्रियासामस्त्येन यथा--- देवे काकतिवीररुद्रनृपतौ जैत्रप्रयाणोन्मुखे माद्यद्दन्ति चलत्पदाति विचलद्वाजि प्रधावद्रथम् । विच्छायाननमाकुलाक्षमुदयत्कार्पण्यमाविर्भवत् कम्पं भ्राम्यति सर्वतः प्रतिवनं प्रत्यर्थिभूभृद्गणः

guṇakriyāsāmastyena yathā--- deve kākativīrarudranṛpatau jaitraprayāṇonmukhe mādyaddanti calatpadāti vicaladvāji pradhāvadratham / vicchāyānanamākulākṣamudayatkārpaṇyamāvirbhavat kampaṃ bhrāmyati sarvataḥ prativanaṃ pratyarthibhūbhṛdgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयः समुच्चयः । खलेकपोतन्यायेन बहूनां कार्यसाधने । कारणानां समुद्योगः स द्वितीयः समुच्चयः

dvitīyaḥ samuccayaḥ / khalekapotanyāyena bahūnāṃ kāryasādhane / kāraṇānāṃ samudyogaḥ sa dvitīyaḥ samuccayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैकं कार्यं साधयितुमहमहमिकया बहूनां कारणानामुद्यमः, सो ऽपि समुच्चय एव, युगपदनेकेषामवस्थानात् । यथा--- शुभ्रं यशः शौर्यमहच्च वृत्तं विद्यानवद्या विमलं कुलं च । प्रतापरुद्रस्य नरेश्वरस्य लोकोत्तरां रीतिमुदञ्चयन्ति

yatraikaṃ kāryaṃ sādhayitumahamahamikayā bahūnāṃ kāraṇānāmudyamaḥ, so 'pi samuccaya eva, yugapadanekeṣāmavasthānāt / yathā--- śubhraṃ yaśaḥ śauryamahacca vṛttaṃ vidyānavadyā vimalaṃ kulaṃ ca / pratāparudrasya nareśvarasya lokottarāṃ rītimudañcayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र यशः प्रभृतीनां लोकोत्तररीतिसंपादने प्रत्येकं हेतुत्वे ऽपि युगपत्खलेकपोतन्यायेन संबन्धः । समाध्यलङ्कारः । अथ समाधिरुच्यते । एकस्मिन् कारणे कार्यसाधने ऽन्यत् परापतेत् । काकतालीयनयतः स समाधिरुदीर्यते

atra yaśaḥ prabhṛtīnāṃ lokottararītisaṃpādane pratyekaṃ hetutve 'pi yugapatkhalekapotanyāyena saṃbandhaḥ / samādhyalaṅkāraḥ / atha samādhirucyate / ekasmin kāraṇe kāryasādhane 'nyat parāpatet / kākatālīyanayataḥ sa samādhirudīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैकस्मिन् कारणे कार्यसाधनाय प्रवृत्ते काकतालीयतयान्यत् कारणमागत्य तत्कार्यं सुकरं करोति स समाध्यलङ्कारः ।[विइइ।४४-समाध्यलङ्कारः]यथा--- रणाङ्गणे रुद्रनरेन्द्ररोषशमाय राज्ञां विहितस्तुतीनाम् । वक्त्रेषु यद्वायुवशात् पतन्ति तृणानि देवस्य स पक्षपातः

yatraikasmin kāraṇe kāryasādhanāya pravṛtte kākatālīyatayānyat kāraṇamāgatya tatkāryaṃ sukaraṃ karoti sa samādhyalaṅkāraḥ /[VIII.44-samādhyalaṅkāraḥ]yathā--- raṇāṅgaṇe rudranarendraroṣaśamāya rājñāṃ vihitastutīnām / vaktreṣu yadvāyuvaśāt patanti tṛṇāni devasya sa pakṣapātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविकालङ्कारः । अथ लोकन्यायमूलालंकारा निरूप्यन्ते । अतीतानागते यत्र प्रत्यक्षे इव लक्षिते । अत्यद्भुतार्थकथनाद्भाविकं तदुदाहृतम्

bhāvikālaṅkāraḥ / atha lokanyāyamūlālaṃkārā nirūpyante / atītānāgate yatra pratyakṣe iva lakṣite / atyadbhutārthakathanādbhāvikaṃ tadudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राद्भुतचरितोपवर्णनाद् भूतभाविनोर्वस्तुनोः प्रत्यक्षायमाणत्वं भवति स भाविकालङ्कारः । न च भूतभाविनोः प्रत्यक्षवदवभासो विरुद्धः । अत्यद्भुतवस्तुवर्णनया भावुकानां हृदि भावनोदयात् । तथा च भावनायाः (पुनः) पुनश्चेतसि निदर्शनात् प्रत्यक्षायमाणत्वं घटत एव । यथा पान्थस्य कामिनीभावनया तस्याः प्रत्यक्षायमाणत्वम् । न चेयं स्वभावोक्तिः ; तस्यां वस्तुस्वभावस्य यथावद्वर्णनया प्रत्यक्षायमाणता । इह त्वत्यद्भुतत्वेन । नापि रसवदाद्यलङ्कारः ; तत्र विभावाद्यनुसंधानेनैव रसादेर्भाव्यत्वम्, न त्वत्यद्भुतत्वेन । न चेयमुत्प्रेक्षा, अतीतानागतयोः प्रत्यक्षत्वेनाध्यवसायाभावात्, न चायं भ्रान्तिमदलङ्कारः, भावनाया अभ्रान्तिरूपत्वात् । अतः सर्वोत्तीर्ण एवायमलङ्कारः । यथा--- ध्वजाग्रे काकतीन्द्रस्य भाति क्रोडाकृतिर्हरिः । मृद्बिन्दुरिव दंष्ट्राग्रे यस्यालक्ष्यत मेदिनी

yatrādbhutacaritopavarṇanād bhūtabhāvinorvastunoḥ pratyakṣāyamāṇatvaṃ bhavati sa bhāvikālaṅkāraḥ / na ca bhūtabhāvinoḥ pratyakṣavadavabhāso viruddhaḥ / atyadbhutavastuvarṇanayā bhāvukānāṃ hṛdi bhāvanodayāt / tathā ca bhāvanāyāḥ (punaḥ) punaścetasi nidarśanāt pratyakṣāyamāṇatvaṃ ghaṭata eva / yathā pānthasya kāminībhāvanayā tasyāḥ pratyakṣāyamāṇatvam / na ceyaṃ svabhāvoktiḥ ; tasyāṃ vastusvabhāvasya yathāvadvarṇanayā pratyakṣāyamāṇatā / iha tvatyadbhutatvena / nāpi rasavadādyalaṅkāraḥ ; tatra vibhāvādyanusaṃdhānenaiva rasāderbhāvyatvam, na tvatyadbhutatvena / na ceyamutprekṣā, atītānāgatayoḥ pratyakṣatvenādhyavasāyābhāvāt, na cāyaṃ bhrāntimadalaṅkāraḥ, bhāvanāyā abhrāntirūpatvāt / ataḥ sarvottīrṇa evāyamalaṅkāraḥ / yathā--- dhvajāgre kākatīndrasya bhāti kroḍākṛtirhariḥ / mṛdbinduriva daṃṣṭrāgre yasyālakṣyata medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यनीकालङ्कारः । अथ प्रत्यनीकालङ्कारः प्रतिपाद्यते । बलिनः प्रतिपक्षस्य प्रतीकारे सुदुष्करे । यस्तदीयतिरस्कारः प्रत्यनीकं तदुच्यते

pratyanīkālaṅkāraḥ / atha pratyanīkālaṅkāraḥ pratipādyate / balinaḥ pratipakṣasya pratīkāre suduṣkare / yastadīyatiraskāraḥ pratyanīkaṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र प्रबलस्य प्रतिपक्षस्य प्रतीकारासामर्थ्यात् तदीयतिरस्कारो भवति तत् प्रत्यनीकम् । यथा--- काकतीयपतिशौर्यमहोष्मन्यक्कृतस्वमहिमा बडबाग्निः । तद्गभीरिमसनाभिमजस्रं बाधते निधिमपां बहिरन्तः

yatra prabalasya pratipakṣasya pratīkārāsāmarthyāt tadīyatiraskāro bhavati tat pratyanīkam / yathā--- kākatīyapatiśauryamahoṣmanyakkṛtasvamahimā baḍabāgniḥ / tadgabhīrimasanābhimajasraṃ bādhate nidhimapāṃ bahirantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघातालङ्कारः । अथ व्याघातः । येन यत् साधितं वस्तु तेनैव क्रियते ऽन्यथा । अन्येन तदलंकारो व्याघाता इति कथ्यते

vyāghātālaṅkāraḥ / atha vyāghātaḥ / yena yat sādhitaṃ vastu tenaiva kriyate 'nyathā / anyena tadalaṃkāro vyāghātā iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वस्तु येन केनचित् कर्त्रा येन साधनेन साधितं, तद्वस्तु तेनैव साधनेनान्येन कर्त्रा यदन्यथा क्रियते स व्याघातः । यथा--- काकतीयाभिजातो ऽयं नाभिजाताधिकस्थितिः । दोर्भ्यां लब्धोदयान् भूपांस्ताभ्यामनुदयान् सृजन्

yadvastu yena kenacit kartrā yena sādhanena sādhitaṃ, tadvastu tenaiva sādhanenānyena kartrā yadanyathā kriyate sa vyāghātaḥ / yathā--- kākatīyābhijāto 'yaṃ nābhijātādhikasthitiḥ / dorbhyāṃ labdhodayān bhūpāṃstābhyāmanudayān sṛjan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यायालङ्कारः । अथ लोकन्यायमूलालङ्कारनिरूपणप्रस्तावात् पर्यायालंकारो निरूप्यते । क्रमेणैकमनेकस्मिन्नाधारे वर्तते यदि । एकस्मिन्नथवानेकं पर्यायालङ्कृतिर्मता

paryāyālaṅkāraḥ / atha lokanyāyamūlālaṅkāranirūpaṇaprastāvāt paryāyālaṃkāro nirūpyate / krameṇaikamanekasminnādhāre vartate yadi / ekasminnathavānekaṃ paryāyālaṅkṛtirmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र क्रमादेकमाधेयमनेकस्मिन्नाधारे वर्तते स एकः पर्यायः । न चात्र विशेषालंकारः, तत्रैकस्यानेकत्र युगपद्वर्तनम्, अत्र क्रमेण । तथैकस्मिन्नाधारे ऽनेकमाधेयं वर्तते स द्वितीयः पर्यायः । न चात्र समुच्चयालंकारः, तत्राप्येकत्रानेकेषां युगपद्वर्तनम्, अत्र क्रमेण । यथा--- दंष्ट्रायां कुहनाकिटेर्भगवतो देवस्य शौरेः पुरा पश्चान्मस्तकमण्डले फणभृतः पाताललोकेशितुः । अद्योर्वीपतिशेखरस्य महतः श्रीकाकतीयप्रभोर्- बाहौ सर्वधुरीणसारमहिते बद्धोत्सवा मेदीनी

yatra kramādekamādheyamanekasminnādhāre vartate sa ekaḥ paryāyaḥ / na cātra viśeṣālaṃkāraḥ, tatraikasyānekatra yugapadvartanam, atra krameṇa / tathaikasminnādhāre 'nekamādheyaṃ vartate sa dvitīyaḥ paryāyaḥ / na cātra samuccayālaṃkāraḥ, tatrāpyekatrānekeṣāṃ yugapadvartanam, atra krameṇa / yathā--- daṃṣṭrāyāṃ kuhanākiṭerbhagavato devasya śaureḥ purā paścānmastakamaṇḍale phaṇabhṛtaḥ pātālalokeśituḥ / adyorvīpatiśekharasya mahataḥ śrīkākatīyaprabhor- bāhau sarvadhurīṇasāramahite baddhotsavā medīnī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैकस्या मेदिन्याः क्रमादनेकत्र वर्तनम् । द्वितीयः--- येषां मुखे निजवधूसविधे नृपाणां शौर्योक्तयः समभवन्नभिमानगर्भाः । तेषां प्रतापनृपवीक्षणकातराणां तत्रैव दीनवचनानि समुद्भवन्ति

atraikasyā medinyāḥ kramādanekatra vartanam / dvitīyaḥ--- yeṣāṃ mukhe nijavadhūsavidhe nṛpāṇāṃ śauryoktayaḥ samabhavannabhimānagarbhāḥ / teṣāṃ pratāpanṛpavīkṣaṇakātarāṇāṃ tatraiva dīnavacanāni samudbhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मालङ्कारः । अथ सूक्ष्मालङ्कारो निरूप्यते । असंलक्षितसूक्ष्मार्थप्रकाशः सूक्ष्म उच्यते

sūkṣmālaṅkāraḥ / atha sūkṣmālaṅkāro nirūpyate / asaṃlakṣitasūkṣmārthaprakāśaḥ sūkṣma ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदग्धमात्रज्ञेयस्यार्थस्य यत्राकारेङ्गिताभ्यां प्रकाशनं स सूक्ष्मालङ्कारः । यथा--- गुरुअणसविहम्मि वहू दठ्ठूण णरेंदपेसिआं दूइं । सव्वंगेशु सहासं कत्थूरिविलेवणं कुणै

vidagdhamātrajñeyasyārthasya yatrākāreṅgitābhyāṃ prakāśanaṃ sa sūkṣmālaṅkāraḥ / yathā--- guruaṇasavihammi vahū daṭhṭhūṇa ṇareṃdapesiāṃ dūiṃ / savvaṃgeśu sahāsaṃ katthūrivilevaṇaṃ kuṇai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदात्तालंकारः । अथोदात्तालंकारः कथ्यते । तस्यापि लोकन्यायमूलतैवानन्तर्यकारणम् । तदुदात्तं भवेद् यत्र समृद्धं वस्तु वर्ण्यते

udāttālaṃkāraḥ / athodāttālaṃkāraḥ kathyate / tasyāpi lokanyāyamūlataivānantaryakāraṇam / tadudāttaṃ bhaved yatra samṛddhaṃ vastu varṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र महासमृद्धिशालिनो वस्तुनो वर्णनं क्रियते, तत्र उदात्तालङ्कारः । यथा--- रम्यामेकशिलाभिदाननगरीमासेदिवांसो बुधाः सौवर्णेषु गृहेषु रत्नरचितद्वास्तोरणेषु स्थिताः । आरुह्याङ्गणमेदिनीषु कलभान् क्रीडोत्सुकानर्भकान् मोदन्ते यदवेक्ष्य रुद्रनृपतेस्तत्त्यागलीलायितम्

yatra mahāsamṛddhiśālino vastuno varṇanaṃ kriyate, tatra udāttālaṅkāraḥ / yathā--- ramyāmekaśilābhidānanagarīmāsedivāṃso budhāḥ sauvarṇeṣu gṛheṣu ratnaracitadvāstoraṇeṣu sthitāḥ / āruhyāṅgaṇamedinīṣu kalabhān krīḍotsukānarbhakān modante yadavekṣya rudranṛpatestattyāgalīlāyitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ समानन्यायात् परिवृत्तिर्निरूप्यते । समन्यूनाधिकानां च यदा विनिमयो भवेत् । साकं समाधिकन्यूनैः परिवृत्तिरसौ मता

atha samānanyāyāt parivṛttirnirūpyate / samanyūnādhikānāṃ ca yadā vinimayo bhavet / sākaṃ samādhikanyūnaiḥ parivṛttirasau matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्यूनाधिकानां समाधिकन्यूनैर्विनिमयः परिवृत्तिः । समेन समपरिवृत्तिः, न्यूनेनाधिकपरिवृत्तिः, अधिकेन न्यूनपरिवृत्तिश्चेति । समेन समपरिवृत्तिर्यथा--- साधारसमुचो वाचो दत्त्वा काकतिभूभुजे । अतो लभन्ते कवयः सहस्रं गन्धसिन्धुरान्

samanyūnādhikānāṃ samādhikanyūnairvinimayaḥ parivṛttiḥ / samena samaparivṛttiḥ, nyūnenādhikaparivṛttiḥ, adhikena nyūnaparivṛttiśceti / samena samaparivṛttiryathā--- sādhārasamuco vāco dattvā kākatibhūbhuje / ato labhante kavayaḥ sahasraṃ gandhasindhurān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र वचसां गन्धसिन्धुराणां च समत्वम् । न्यूनेनाधिकपरिवृत्तिर्यथा--- उपायनं गजाश्वादि कृत्वा सर्वे ऽपि भूभुजः । प्रतापरुद्रदेवस्य लभन्ते सुस्थिरां कृपाम्

atra vacasāṃ gandhasindhurāṇāṃ ca samatvam / nyūnenādhikaparivṛttiryathā--- upāyanaṃ gajāśvādi kṛtvā sarve 'pi bhūbhujaḥ / pratāparudradevasya labhante susthirāṃ kṛpām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र त्यज्यमानादुपायनादेरादीयमानस्य प्रतापरुद्रकृपाविलसितस्यैवाधिक्यम् । अधिकेन न्यूनपरिवृत्तिर्यथा--- प्रतापरुद्रेण रणे जिताः प्रत्यर्थिभूभुजः । दत्त्वा भूषां किरातेभ्यो लभन्ते वल्कलादिकम्

atra tyajyamānādupāyanāderādīyamānasya pratāparudrakṛpāvilasitasyaivādhikyam / adhikena nyūnaparivṛttiryathā--- pratāparudreṇa raṇe jitāḥ pratyarthibhūbhujaḥ / dattvā bhūṣāṃ kirātebhyo labhante valkalādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणमालालङ्कारः । अथ शृङ्खलान्यायमूलालङ्कारा निरूप्यन्ते । पूर्वपूर्वं प्रति यदा हेतुः स्यादुत्तरोत्तरम् । तदा कारणमालाख्यमलङ्करणमुच्यते

kāraṇamālālaṅkāraḥ / atha śṛṅkhalānyāyamūlālaṅkārā nirūpyante / pūrvapūrvaṃ prati yadā hetuḥ syāduttarottaram / tadā kāraṇamālākhyamalaṅkaraṇamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा पूर्वपूर्वं क्रमेणोत्तरोत्तरं प्रति हेतुतां भजते, स कारणमालाख्यो ऽलङ्कारः । यथा-- विद्यया विनयोत्कर्षो विनयेन गुणार्जनम् । गुणैः प्रजानुरागश्च क्रमो ऽयं काकतीश्वरे

yadā pūrvapūrvaṃ krameṇottarottaraṃ prati hetutāṃ bhajate, sa kāraṇamālākhyo 'laṅkāraḥ / yathā-- vidyayā vinayotkarṣo vinayena guṇārjanam / guṇaiḥ prajānurāgaśca kramo 'yaṃ kākatīśvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकावल्यलङ्कारः । यत्रोत्तरोत्तरेषां स्यात् पूर्वं पूर्वं प्रति क्रमात् । विशेषणत्वकथनमसावेकावली मता

ekāvalyalaṅkāraḥ / yatrottarottareṣāṃ syāt pūrvaṃ pūrvaṃ prati kramāt / viśeṣaṇatvakathanamasāvekāvalī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र पूर्वपूर्वं प्रति क्रमेणोत्तरोत्तरं विशेषणत्वं भजते, स एकावल्यलङ्कारः । यथा--- प्रतापरुद्रनगरी सुजनैरुपशोभिता । सुजनाः स्फीतविभवैर्विभवाः स्थैर्यशालिनः

yatra pūrvapūrvaṃ prati krameṇottarottaraṃ viśeṣaṇatvaṃ bhajate, sa ekāvalyalaṅkāraḥ / yathā--- pratāparudranagarī sujanairupaśobhitā / sujanāḥ sphītavibhavairvibhavāḥ sthairyaśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् स्थापनेनोदाहरणम् । अपोहनेनापि भवति ; यथा--- न तद्राज्यं प्रजा यत्र न भवन्त्यूर्जितश्रियः । न ताः प्रजाः प्रभुर्यासां न स्वयं काकतीश्वरः

etat sthāpanenodāharaṇam / apohanenāpi bhavati ; yathā--- na tadrājyaṃ prajā yatra na bhavantyūrjitaśriyaḥ / na tāḥ prajāḥ prabhuryāsāṃ na svayaṃ kākatīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालादीपकालङ्कारः । यदा तु पूर्वपूर्वस्य संभवेदुत्तरोत्तरम् । प्रत्युत्कर्षावहत्वं तन्मालादीपकमुच्यते

mālādīpakālaṅkāraḥ / yadā tu pūrvapūrvasya saṃbhaveduttarottaram / pratyutkarṣāvahatvaṃ tanmālādīpakamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र पूर्वपूर्वस्योत्तरोत्तरगुणावहत्वं स मालादीपकालङ्कारः । यथा--- भाग्यभूमा महीं प्राप्तः काकतीन्द्रभुजं मही । भुजः प्रतापमतुलं प्रतापश्च जगत्त्रयम्

yatra pūrvapūrvasyottarottaraguṇāvahatvaṃ sa mālādīpakālaṅkāraḥ / yathā--- bhāgyabhūmā mahīṃ prāptaḥ kākatīndrabhujaṃ mahī / bhujaḥ pratāpamatulaṃ pratāpaśca jagattrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारालङ्कारः । उत्तरोत्तरमुत्कर्षः सारालङ्कार उच्यते

sārālaṅkāraḥ / uttarottaramutkarṣaḥ sārālaṅkāra ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- जगत्सु वसुधा भाति तस्यामेकशिलापुरी । काकतीयान्वयस्तत्र तस्मिन् रुद्रनरेश्वरः

yathā--- jagatsu vasudhā bhāti tasyāmekaśilāpurī / kākatīyānvayastatra tasmin rudranareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.