Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT]·2·2.19
विशिष्टांशेन कार्यसाधकेनांशेन । साधर्म्यं सादृश्यम् । एकांशेनापि कार्यस्य सिद्धत्वान् न को ऽपीत्य् अर्थः
viśiṣṭāṃśena kāryasādhakenāṃśena | sādharmyaṃ sādṛśyam | ekāṃśenāpi kāryasya siddhatvān na ko 'pīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकम् केवलम् । आत्मज्ञानं प्रतिपाद्यत्वेन यस्मिन् । तादृशं यत् शास्त्रं । तस्य यो ऽर्थः । तस्य वेदनात् विचारात् । उत्पन्नया महावाक्यार्थसंवित्त्या । गर्भीकृतावान्तरवाक्यमहावाक्यार्थपरिच्छेदेन । सिद्धा शान्तिः मनःक्षोभराहित्यं । पण्डितैः निर्वाणम् उच्यते । वेदनात् कथंभूतात् । दृष्टान्तैः बुद्धात् ज्ञातात् सिद्धाद् इति यावत्
ekam kevalam | ātmajñānaṃ pratipādyatvena yasmin | tādṛśaṃ yat śāstraṃ | tasya yo 'rthaḥ | tasya vedanāt vicārāt | utpannayā mahāvākyārthasaṃvittyā | garbhīkṛtāvāntaravākyamahāvākyārthaparicchedena | siddhā śāntiḥ manaḥkṣobharāhityaṃ | paṇḍitaiḥ nirvāṇam ucyate | vedanāt kathaṃbhūtāt | dṛṣṭāntaiḥ buddhāt jñātāt siddhād iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलम् कृतम् । नैतैः प्रयोजनम् इत्य् अर्थः
alam kṛtam | naitaiḥ prayojanam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिः मनोविकल्परूपक्षोभराहित्यम् । सिद्धिविकल्पितैः कथम् एतत् सम्पन्नम् इति विकल्पैः
śāntiḥ manovikalparūpakṣobharāhityam | siddhivikalpitaiḥ katham etat sampannam iti vikalpaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकारणं कारणरहितब्रह्म । एकदेशतः एकेन धर्मेण
akāraṇaṃ kāraṇarahitabrahma | ekadeśataḥ ekena dharmeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाञ्छितं अभिलषितम् । इतरत् विचारव्यतिरिक्तम् । शान्तिश् च शास्त्रार्थश् च ताभ्यां शालते इति तादृशेन
vāñchitaṃ abhilaṣitam | itarat vicāravyatiriktam | śāntiś ca śāstrārthaś ca tābhyāṃ śālate iti tādṛśena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रं च उपशमश् च सौजन्यं च प्रज्ञा च तज्ज्ञसमागमश् च । तैः उपलक्षितः । अन्तरान्तरे मध्ये मध्ये सम्पन्नाः । धर्म्यानां धर्माद् अनपेतानां अर्थानाम् उपार्जनम् । तस्य क्रियाः यस्य सः । तादृशः प्राज्ञः तावत् विचारयेत् । यावत् अपुनर्नाशां प्रध्वंसाभावरहितां । तुर्यपदाभिधां तुर्यपदेति नामधेयाम् । आत्मनि विश्रान्तिं आत्मविश्रान्तिलक्षणां शान्तिम् । सम्प्रयाति
śāstraṃ ca upaśamaś ca saujanyaṃ ca prajñā ca tajjñasamāgamaś ca | taiḥ upalakṣitaḥ | antarāntare madhye madhye sampannāḥ | dharmyānāṃ dharmād anapetānāṃ arthānām upārjanam | tasya kriyāḥ yasya saḥ | tādṛśaḥ prājñaḥ tāvat vicārayet | yāvat apunarnāśāṃ pradhvaṃsābhāvarahitāṃ | turyapadābhidhāṃ turyapadeti nāmadheyām | ātmani viśrāntiṃ ātmaviśrāntilakṣaṇāṃ śāntim | samprayāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवतः जीवन्मुक्तस्याजीवतः विदेहमुक्तस्य । अर्थः प्रयोजनम् । ननु कथम् असौ तिष्ठतीत्य् । अत्राह । निर्मन्दर इति । सः विश्रान्तियुक्तः
jīvataḥ jīvanmuktasyājīvataḥ videhamuktasya | arthaḥ prayojanam | nanu katham asau tiṣṭhatīty | atrāha | nirmandara iti | saḥ viśrāntiyuktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोद्येन चञ्चुः वित्तः । प्रसिद्ध इति यावत् । इति चोद्यचञ्चुः चोद्यशीलेनेत्य् अर्थः
codyena cañcuḥ vittaḥ | prasiddha iti yāvat | iti codyacañcuḥ codyaśīlenety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते इति कर्तरि षष्ठी । त्वाम् इति शेषः । व्याकुलाः चोद्यचञ्चवः । तत् तदा । त्वाम् न पश्यन्ति । किम् उताधिगच्छन्तीति भावः
te iti kartari ṣaṣṭhī | tvām iti śeṣaḥ | vyākulāḥ codyacañcavaḥ | tat tadā | tvām na paśyanti | kim utādhigacchantīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये मनसि । विश्रान्ते ऽपि अनुभवात्मनि संविदाकाशे चिदाकाशे । वस्तुनि यः अनर्थम् संशयरूपम् अनर्थम् । प्रष्टा पृच्छकः भवति । पण्डितैः सः चोद्यचञ्चुः उच्यते । स्वानुभवाविष्टे ऽपि वस्तुनि यः पुनः पुनः चोद्यान् उत्पादयति सः चोद्यचञ्चुर् इति भावः
hṛdaye manasi | viśrānte 'pi anubhavātmani saṃvidākāśe cidākāśe | vastuni yaḥ anartham saṃśayarūpam anartham | praṣṭā pṛcchakaḥ bhavati | paṇḍitaiḥ saḥ codyacañcuḥ ucyate | svānubhavāviṣṭe 'pi vastuni yaḥ punaḥ punaḥ codyān utpādayati saḥ codyacañcur iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानेनाहं सम्यक् चोदनशील इत्य् अभिमानेन कृतैः विकल्पांशैः । चोद्यरूपैः विकल्पांशैः । अन्तः स्वस्मिन् । अज्ञः स्वाम् ज्ञप्तिं बुद्धिं । विकल्पयन् विकल्पयुक्तां कुर्वन् । बोधं मलिनयति भेदमालिन्यदूषितं करोति । अतः त्वया व्यर्हाः विकल्पाः । न कार्या इति भावः
abhimānenāhaṃ samyak codanaśīla ity abhimānena kṛtaiḥ vikalpāṃśaiḥ | codyarūpaiḥ vikalpāṃśaiḥ | antaḥ svasmin | ajñaḥ svām jñaptiṃ buddhiṃ | vikalpayan vikalpayuktāṃ kurvan | bodhaṃ malinayati bhedamālinyadūṣitaṃ karoti | ataḥ tvayā vyarhāḥ vikalpāḥ | na kāryā iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वासाम् अनुमानादिभेदभिन्नानाम् समस्तानां प्रमाणसत्तानां । अब्धिर् इवापां स्थानं आश्रयं । एकम् प्रत्यक्षम् एव इह लोके प्रमाणम् अस्ति । न हि अनुमानादयः प्रत्यक्षं विना स्थातुं शक्नुवन्ति । हे राम । त्वम् तत् प्रत्यक्षं नाम प्रमाणं । शृणु
sarvāsām anumānādibhedabhinnānām samastānāṃ pramāṇasattānāṃ | abdhir ivāpāṃ sthānaṃ āśrayaṃ | ekam pratyakṣam eva iha loke pramāṇam asti | na hi anumānādayaḥ pratyakṣaṃ vinā sthātuṃ śaknuvanti | he rāma | tvam tat pratyakṣaṃ nāma pramāṇaṃ | śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमाः श्रेष्ठाः । सर्वार्थानां सारप्रकाशनद्वारेण सिद्धिप्रदत्वात् सारभूतं वेदनं ज्ञानम् एव । अध्यक्षं विदुः सारभूतवस्तुवाचकत्वाद् अध्यक्षशब्दस्य । हे राम । नूनं निश्चये । तत् प्रति वेदनरूपं अध्यक्षं प्रति । यत् सिद्धं भवति । पण्डितैः तद् वस्तु प्रत्यक्षम् उदाहृतम् । अक्षं प्रति सिद्धं प्रत्यक्षम् इति व्युत्पत्तेः । अक्षशब्दस्य च भामेतिवद् अध्यक्षवाचकत्वम्
uttamāḥ śreṣṭhāḥ | sarvārthānāṃ sāraprakāśanadvāreṇa siddhipradatvāt sārabhūtaṃ vedanaṃ jñānam eva | adhyakṣaṃ viduḥ sārabhūtavastuvācakatvād adhyakṣaśabdasya | he rāma | nūnaṃ niścaye | tat prati vedanarūpaṃ adhyakṣaṃ prati | yat siddhaṃ bhavati | paṇḍitaiḥ tad vastu pratyakṣam udāhṛtam | akṣaṃ prati siddhaṃ pratyakṣam iti vyutpatteḥ | akṣaśabdasya ca bhāmetivad adhyakṣavācakatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः पण्डितैः । अनुभूतेः अनुभूतिरूपस्य । प्रतिपत्तेः प्रतिपत्तिरूपस्य । वेदनस्य । इह लोके । यथास्थितम् न त्व् अन्यथा संभावितं । प्रत्यक्षम् इति नाम कृतम् । वेदनस्यैव वेदनं प्रति सिद्धत्वाद् अन्यस्य सर्वस्य तस्मिंल् लयासादनात् स एव जीवः भवति । वेदनाद् अन्यस्य शरीरादेः पाषाणतुल्यत्वेन जीवत्वायोगात् अनुभूतिप्रतिपत्त्योः स्फुटत्वास्फुटत्वकृतो भेदो ज्ञेयः
ataḥ paṇḍitaiḥ | anubhūteḥ anubhūtirūpasya | pratipatteḥ pratipattirūpasya | vedanasya | iha loke | yathāsthitam na tv anyathā saṃbhāvitaṃ | pratyakṣam iti nāma kṛtam | vedanasyaiva vedanaṃ prati siddhatvād anyasya sarvasya tasmiṃl layāsādanāt sa eva jīvaḥ bhavati | vedanād anyasya śarīrādeḥ pāṣāṇatulyatvena jīvatvāyogāt anubhūtipratipattyoḥ sphuṭatvāsphuṭatvakṛto bhedo jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव जीव एव । आरोहावस्थायां संवित् भवति । स एवावरोहावस्थायां अहंताप्रत्ययात्मकः भवति । सः अहंताप्रत्ययात्मकः जीवः । यया संवित्त्या येन घटादिसंवेदनेन रूपेण । उदेति स्फुरति । सा संवित्तिः । पण्डितैः पदार्थ इति स्मृता । न हि पदार्थस्य संवित्तिव्यतिरेकेण पृथक्स्वरूपम् अस्ति । सत्त्वे ऽप्य् असन् कल्पत्वात् । न हि संवित्तिं विना सत् सत् भवति
sa eva jīva eva | ārohāvasthāyāṃ saṃvit bhavati | sa evāvarohāvasthāyāṃ ahaṃtāpratyayātmakaḥ bhavati | saḥ ahaṃtāpratyayātmakaḥ jīvaḥ | yayā saṃvittyā yena ghaṭādisaṃvedanena rūpeṇa | udeti sphurati | sā saṃvittiḥ | paṇḍitaiḥ padārtha iti smṛtā | na hi padārthasya saṃvittivyatirekeṇa pṛthaksvarūpam asti | sattve 'py asan kalpatvāt | na hi saṃvittiṃ vinā sat sat bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सः पदार्थः । संकल्पविकल्पाद्यैः संकल्पविकल्पप्रभृतिभिः प्रमातृनिष्टैः विपर्ययज्ञानैः । कृतनानाक्रमः सन् । जगत्तया स्फुरति । किं यथा । अम्बु यथा । यथा तत् तरङ्गादितया स्फुरति तथेत्य् अर्थः
saḥ padārthaḥ | saṃkalpavikalpādyaiḥ saṃkalpavikalpaprabhṛtibhiḥ pramātṛniṣṭaiḥ viparyayajñānaiḥ | kṛtanānākramaḥ san | jagattayā sphurati | kiṃ yathā | ambu yathā | yathā tat taraṅgāditayā sphurati tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षं वेदनरूपं प्रत्यक्षं । प्राक् सर्गात् प्राक् । अकारणम् एव सत् । सर्गादौ सर्गोन्मुखतासमये । सर्गलीलया स्फुरित्वा । आत्मनि सर्गरूपे स्वात्मनि । स्वयं स्वातन्त्र्येण । कारणीभूतम् । न च स्वातन्त्र्यकृते कथम् इति पर्यनुयोगः युक्तः इति भावः
pratyakṣaṃ vedanarūpaṃ pratyakṣaṃ | prāk sargāt prāk | akāraṇam eva sat | sargādau sargonmukhatāsamaye | sargalīlayā sphuritvā | ātmani sargarūpe svātmani | svayaṃ svātantryeṇa | kāraṇībhūtam | na ca svātantryakṛte katham iti paryanuyogaḥ yuktaḥ iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्रूपसम्पत्तौ विचारः विमर्शः । अस्य शुद्धवेदनरूपस्य जीवस्य । वा कारणत्वं भवति । कथम्भूतं कारनत्वं । असद् अपि परमार्थतः असत्स्वरूपम् अपि । सद् इव स्थितम् । पुनः कथम्भूतं । अभिव्यक्तिं प्राकट्यं गतम्
jagadrūpasampattau vicāraḥ vimarśaḥ | asya śuddhavedanarūpasya jīvasya | vā kāraṇatvaṃ bhavati | kathambhūtaṃ kāranatvaṃ | asad api paramārthataḥ asatsvarūpam api | sad iva sthitam | punaḥ kathambhūtaṃ | abhivyaktiṃ prākaṭyaṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् एव विचारः सनञर्थं स्वाभावयुक्तं । स्वकं वपुः निजविचाराख्यं स्वरूपं नाशयित्वा । परमं पदं कारणत्वानवच्छिन्नं स्वस्वरूपं । प्रत्यक्षं करोति । विचारवशाद् एव । पुनर् अपि जीवस्य कारणत्वं नश्यतीति भावः
svayam eva vicāraḥ sanañarthaṃ svābhāvayuktaṃ | svakaṃ vapuḥ nijavicārākhyaṃ svarūpaṃ nāśayitvā | paramaṃ padaṃ kāraṇatvānavacchinnaṃ svasvarūpaṃ | pratyakṣaṃ karoti | vicāravaśād eva | punar api jīvasya kāraṇatvaṃ naśyatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारः विमर्शः । आत्मानं विचारयन् किंरूपो ऽहम् इति विमर्शविषयीकुर्वन् । यदा आत्मानं नाधिगच्छति न किंचिद्रूपत्वात् न लभते । तदा निरुल्लेखं विमर्शरहितं । परं पदं शुद्धचिन्मात्राख्यश्रेष्ठं स्वरूपम् । एवावतिष्ठते विचारणीयाभावाद् इत्य् अर्थः
vicāraḥ vimarśaḥ | ātmānaṃ vicārayan kiṃrūpo 'ham iti vimarśaviṣayīkurvan | yadā ātmānaṃ nādhigacchati na kiṃcidrūpatvāt na labhate | tadā nirullekhaṃ vimarśarahitaṃ | paraṃ padaṃ śuddhacinmātrākhyaśreṣṭhaṃ svarūpam | evāvatiṣṭhate vicāraṇīyābhāvād ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसि विचारस्वरूपे मनसि । अनीहिते स्वक्रियाम् अकुर्वति । अत एव शान्ते सति । पुरुषस्य तैः प्रसिद्धैः । कैश्चिद् बुद्धीन्द्रियकर्मभिः कृतैः । अर्थः न भवति । अकृतैश् चार्थः न भवति । कुतः । अभावनात् भावनाराहित्यात् । नैरपेक्ष्याद् इति यावत्
manasi vicārasvarūpe manasi | anīhite svakriyām akurvati | ata eva śānte sati | puruṣasya taiḥ prasiddhaiḥ | kaiścid buddhīndriyakarmabhiḥ kṛtaiḥ | arthaḥ na bhavati | akṛtaiś cārthaḥ na bhavati | kutaḥ | abhāvanāt bhāvanārāhityāt | nairapekṣyād iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मेन्द्रियाणां तस्याम् अवस्थायां प्रवर्तनम् एव नास्ति । का वार्ता तत्कर्मणां स्याद् इति भावः । एतादृशी चावस्था जीवन्मुक्तानां दुर्लभैव । न हि सर्वदा ते अत्रैव तिष्ठन्ति । विदेहमुक्तास् तु सर्वदा एतन्मया एवेत्य् अलं बहुना
karmendriyāṇāṃ tasyām avasthāyāṃ pravartanam eva nāsti | kā vārtā tatkarmaṇāṃ syād iti bhāvaḥ | etādṛśī cāvasthā jīvanmuktānāṃ durlabhaiva | na hi sarvadā te atraiva tiṣṭhanti | videhamuktās tu sarvadā etanmayā evety alaṃ bahunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्डिताः मनोमन्त्रस्य चलने वेदनम् एव कारणं विदुः । वेदनानन्तरम् एव हि मनः चलति । प्राणाली अस्य मनसः अन्तर्गता रज्जुः भवति । कस्य । यस्य दारुमेषस्य यथा । अयं भावः । मनः दारुमेषतुल्यम् । प्राणाली रज्जुतुल्या । वेदनम् रज्जुग्राहकतुल्यम् । इति वेदनस्यैव मनःप्रवृत्तौ कारणत्वात् । युक्ता तच्छान्तौ तच्छान्तिर् इति
paṇḍitāḥ manomantrasya calane vedanam eva kāraṇaṃ viduḥ | vedanānantaram eva hi manaḥ calati | prāṇālī asya manasaḥ antargatā rajjuḥ bhavati | kasya | yasya dārumeṣasya yathā | ayaṃ bhāvaḥ | manaḥ dārumeṣatulyam | prāṇālī rajjutulyā | vedanam rajjugrāhakatulyam | iti vedanasyaiva manaḥpravṛttau kāraṇatvāt | yuktā tacchāntau tacchāntir iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदार्थाः रूपाधारभूतानि द्रव्याणि । अतो वेदनाद् एव रूपादिरूपम् जगन् निर्यातीति भावः
padārthāḥ rūpādhārabhūtāni dravyāṇi | ato vedanād eva rūpādirūpam jagan niryātīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धम् केनापि रूपेणापरिनिष्ठितम् । अत एव सर्वात्मवेदनम् यथोदेति तदात्मकं भाति स्फुरति । न तु तन्मध्ये मलम् इव जगद् अस्तीति भावः । कथम्भूतं वेदनं । दिक् कालश् च बाह्यं चान्तश् च । तत् दिगादि । प्रसृतः विस्तारं गतः । दिगादिरूपः देहः स्वरूपं यस्य । तत् प्रसृतदिक्कालबाह्यान्तारूपदेहकम्
śuddham kenāpi rūpeṇāpariniṣṭhitam | ata eva sarvātmavedanam yathodeti tadātmakaṃ bhāti sphurati | na tu tanmadhye malam iva jagad astīti bhāvaḥ | kathambhūtaṃ vedanaṃ | dik kālaś ca bāhyaṃ cāntaś ca | tat digādi | prasṛtaḥ vistāraṃ gataḥ | digādirūpaḥ dehaḥ svarūpaṃ yasya | tat prasṛtadikkālabāhyāntārūpadehakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टा एव वेदनस्वरूपः द्रष्टा एव । दृश्यतया भासते । इति तादृशं स्वरूपं धारयन् स्थितः भवति । तत्र सति तस्येति शेषः । तस्य द्रष्टुः स्वं रूपं यथा भाति स्फुरति । तत् स्वं रूपं । तथैव भवति । नान्यथा स्वप्नवद् इति शेषः
draṣṭā eva vedanasvarūpaḥ draṣṭā eva | dṛśyatayā bhāsate | iti tādṛśaṃ svarūpaṃ dhārayan sthitaḥ bhavati | tatra sati tasyeti śeṣaḥ | tasya draṣṭuḥ svaṃ rūpaṃ yathā bhāti sphurati | tat svaṃ rūpaṃ | tathaiva bhavati | nānyathā svapnavad iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वम् आत्मा भवति । अतः स आत्मा यत्र यथा तिष्ठति तत्र तथा तद्रूप इव राजते । परमार्थतस् तु न राजते । स्वरूपे तथैव स्थितत्वाद् इतीवशब्दोपादानम् । आत्मा कथम्भूत इव । संकल्पत्वं संकल्पभावं । गत इवान्यथा नानारूपत्वम् अस्य न युज्येतेति भावः
sarvam ātmā bhavati | ataḥ sa ātmā yatra yathā tiṣṭhati tatra tathā tadrūpa iva rājate | paramārthatas tu na rājate | svarūpe tathaiva sthitatvād itīvaśabdopādānam | ātmā kathambhūta iva | saṃkalpatvaṃ saṃkalpabhāvaṃ | gata ivānyathā nānārūpatvam asya na yujyeteti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टुः सर्वात्मकतया शुद्धतया स्थितेन सर्वभावेन । दृश्यत्वं युज्यत इव । परमार्थतस् तु न युज्यते द्रष्टृत्वाद् अप्रच्युतेर् इतीवशब्दोपादानं । असतः स्वरूपेणासतः । दृश्यस्य द्रष्टृत्वं नास्ति । द्रष्टृतया सम्भाविते स्वस्मिन् स्वापेक्षत्वेनात्माश्रयापत्तेः
draṣṭuḥ sarvātmakatayā śuddhatayā sthitena sarvabhāvena | dṛśyatvaṃ yujyata iva | paramārthatas tu na yujyate draṣṭṛtvād apracyuter itīvaśabdopādānaṃ | asataḥ svarūpeṇāsataḥ | dṛśyasya draṣṭṛtvaṃ nāsti | draṣṭṛtayā sambhāvite svasmin svāpekṣatvenātmāśrayāpatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः अकारणकम् परमार्थतः शुद्धस्य ब्रह्मणः अकर्तृकत्वात् कारणरहितम् । इदं जगत् । ब्रह्मकल्पम् ब्रह्मसदृशं । स्थितं भवति । कथम्भूतम् जगत् । प्रत्यक्षम् एव स्फुटम् एव । निर्मातृ प्रमातृरहितम् शुद्धस्य ब्रह्मणो मातृतायोगाद् । अन्यथा अशुद्धतापत्तेः । ननु मा भवतु ब्रह्मणः कारणत्वं मातृत्वं वा । तदंशानां तु तद् भवत्व् इत्य् । अत्राह । तस्यांशा इति । तु पक्षान्तरे । तस्य ब्रह्मणः । अंशाः अनुपाधयः कारणत्वादिरूपोपाधिरहिता भवन्ति । अन्यथा तद्द्वारेण तस्यापि सोपाधित्वप्रसङ्गात्
ataḥ akāraṇakam paramārthataḥ śuddhasya brahmaṇaḥ akartṛkatvāt kāraṇarahitam | idaṃ jagat | brahmakalpam brahmasadṛśaṃ | sthitaṃ bhavati | kathambhūtam jagat | pratyakṣam eva sphuṭam eva | nirmātṛ pramātṛrahitam śuddhasya brahmaṇo mātṛtāyogād | anyathā aśuddhatāpatteḥ | nanu mā bhavatu brahmaṇaḥ kāraṇatvaṃ mātṛtvaṃ vā | tadaṃśānāṃ tu tad bhavatv ity | atrāha | tasyāṃśā iti | tu pakṣāntare | tasya brahmaṇaḥ | aṃśāḥ anupādhayaḥ kāraṇatvādirūpopādhirahitā bhavanti | anyathā taddvāreṇa tasyāpi sopādhitvaprasaṅgāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स्वयत्नमात्रकात् इतररूपकः इतररूपत्वेन कल्पितः । तद् दैवशब्दार्थं दूरे अपास्य । हे साधो । शूरेण तत् उत्तमं पदं अन्तः स्वपौरुषेण मानसिकेन पौरुषेण । लभ्यते
yaḥ svayatnamātrakāt itararūpakaḥ itararūpatvena kalpitaḥ | tad daivaśabdārthaṃ dūre apāsya | he sādho | śūreṇa tat uttamaṃ padaṃ antaḥ svapauruṣeṇa mānasikena pauruṣeṇa | labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् सत्येन सितेन दोषरहितेन । आचार्यपरम्पराणां मतेन मतानुसारेण । तावत् तावत्कालं विचारय । यावत् परताम् उत्तीर्णचिद्रूपताम् उपैषि । परताम् कथम्भूताम् । विशुद्धाम् चेत्याख्यमलरहिताम् । पुनः कथम्भूताम् । स्वयम् एवावबुद्धाम् अनुबुद्धाम् । पुनः कथम्भूताम् । अनन्तरूपाम् अपरिच्छिन्नस्वरूपाम् । इति शिवम्
tvam satyena sitena doṣarahitena | ācāryaparamparāṇāṃ matena matānusāreṇa | tāvat tāvatkālaṃ vicāraya | yāvat paratām uttīrṇacidrūpatām upaiṣi | paratām kathambhūtām | viśuddhām cetyākhyamalarahitām | punaḥ kathambhūtām | svayam evāvabuddhām anubuddhām | punaḥ kathambhūtām | anantarūpām aparicchinnasvarūpām | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.