इदम् अनुभूयमानं । जगत् । आकाशम् एव भवति । अत्र हेतुत्वेन दृष्टान्तयुक्तं वाक्यम् आह यथा हीति । हि यस्मादर्थे । यस्मात् जगत् विमले चिद्गगने चिदाकाशे । तथा भाति । कथम्भूतम् एव । खात्मैव चिदाकाशस्वरूपम् एव । तथा कथं । यथा व्योम्नि भूताकाशे । मौक्तिकं मुक्तासमूहो । भाति । अयं भावः । यथा गगने भ्रमदृष्ट्या दृश्यमानं मौक्तिकम् आकाशम् एव तथा चिद्गगने दृश्यमानं जगद् अपि चिद्गगनम् एवेति
idam anubhūyamānaṃ | jagat | ākāśam eva bhavati | atra hetutvena dṛṣṭāntayuktaṃ vākyam āha yathā hīti | hi yasmādarthe | yasmāt jagat vimale cidgagane cidākāśe | tathā bhāti | kathambhūtam eva | khātmaiva cidākāśasvarūpam eva | tathā kathaṃ | yathā vyomni bhūtākāśe | mauktikaṃ muktāsamūho | bhāti | ayaṃ bhāvaḥ | yathā gagane bhramadṛṣṭyā dṛśyamānaṃ mauktikam ākāśam eva tathā cidgagane dṛśyamānaṃ jagad api cidgaganam eveti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्स्तम्भे चिदाख्ये स्तम्भे । त्रिजगत्सालभञ्जिका त्रिजगदाख्या पुत्रिकानुत्कीर्णैव सती । भातीव । परमार्थतस् तु न भातीतीवशब्दोपादानम् । ननु किमर्थं नोत्कीर्णास्तीत्य् । अत्राह न चेति । सा जगदाख्या पुत्रिका । न चोत्कीर्णा । अर्हप्रत्ययार्थो ऽत्र स्वयं बोद्धव्यः । उत्कर्तुं योग्या न भवति । नकिञ्चिद्रूपत्वात् । न चात्रोत्कर्ता उत्करणकर्ता । विद्यते । द्वैताभावात्
citstambhe cidākhye stambhe | trijagatsālabhañjikā trijagadākhyā putrikānutkīrṇaiva satī | bhātīva | paramārthatas tu na bhātītīvaśabdopādānam | nanu kimarthaṃ notkīrṇāstīty | atrāha na ceti | sā jagadākhyā putrikā | na cotkīrṇā | arhapratyayārtho 'tra svayaṃ boddhavyaḥ | utkartuṃ yogyā na bhavati | nakiñcidrūpatvāt | na cātrotkartā utkaraṇakartā | vidyate | dvaitābhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेत्य् अध्याहार्यम् । समुद्रे ऽन्तः समुद्रान्तर्भागे स्थिताः । जलास्पन्दाः तरङ्गाः । स्वभावाद् अच्युता अपि जलाख्यात् स्वरूपाद् अभ्रष्टा अपि । यथा विदि ज्ञाने विषये । वेद्याः वीचितया वेदितुं योग्या । भवन्तीव । परमार्थतस् तु न भवन्तीति इवशब्दोपादानम् । तथा परे उत्तीर्णे चित्स्वरूपे । दृश्यविदः दृश्यरूपा विदः । दृश्यानीति यावत् । भवन्तीव
yathety adhyāhāryam | samudre 'ntaḥ samudrāntarbhāge sthitāḥ | jalāspandāḥ taraṅgāḥ | svabhāvād acyutā api jalākhyāt svarūpād abhraṣṭā api | yathā vidi jñāne viṣaye | vedyāḥ vīcitayā vedituṃ yogyā | bhavantīva | paramārthatas tu na bhavantīti ivaśabdopādānam | tathā pare uttīrṇe citsvarūpe | dṛśyavidaḥ dṛśyarūpā vidaḥ | dṛśyānīti yāvat | bhavantīva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलस्यान्तर्गता सूर्याभा जलान्तर्गतसूर्याभा । तस्याः जालकारचनानि जलान्तर्गतसूर्याभाजालकारचनान्य् अपि । स्वभावश् चायं जलान्तर्गता सूर्याभा जालकरूपा सम्पद्यते । तानि जगद्भानं प्रति तथा स्थूलानि भवन्ति । यथाचलाः पर्वताः । अणुं प्रति स्थूलाः भवन्ति
jalasyāntargatā sūryābhā jalāntargatasūryābhā | tasyāḥ jālakāracanāni jalāntargatasūryābhājālakāracanāny api | svabhāvaś cāyaṃ jalāntargatā sūryābhā jālakarūpā sampadyate | tāni jagadbhānaṃ prati tathā sthūlāni bhavanti | yathācalāḥ parvatāḥ | aṇuṃ prati sthūlāḥ bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्भानम् अभानाभं भवति । कुतः । ब्रह्मणः अव्यतिरेकतः ब्रह्मरूपत्वाद् इत्य् अर्थः । तु व्यतिरेके । जलसूर्यांशुजालं व्यतिरेकानुभूतिदम् भेदप्रथाकारि भवति । अतो ऽत्र स्थूलत्वं युक्तम् इति भावः
jagadbhānam abhānābhaṃ bhavati | kutaḥ | brahmaṇaḥ avyatirekataḥ brahmarūpatvād ity arthaḥ | tu vyatireke | jalasūryāṃśujālaṃ vyatirekānubhūtidam bhedaprathākāri bhavati | ato 'tra sthūlatvaṃ yuktam iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमरूपिणि चिन्मात्राकाशस्वरूपे । जगति । कयोर् इव । स्वप्नसङ्कल्पयोर् इव । स्वप्ने सङ्कल्पे च अनुभूतान्य् अपि पृथ्व्यादीनि । यथा न सन्ति । तथेत्य् अर्थः
vyomarūpiṇi cinmātrākāśasvarūpe | jagati | kayor iva | svapnasaṅkalpayor iva | svapne saṅkalpe ca anubhūtāny api pṛthvyādīni | yathā na santi | tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहणं ग्राहः । पिण्डवत् ग्राहः पिण्डग्राहः । सद् इति पिण्डग्राहः सद्व्यवहारहेतुः पिण्डग्राहः । विज्ञानाकाशरूपिणि अस्मिन्न् अनुभूयमाने । भवति । कुत्रचित् कुत्रापि । लेशेन सम्भवति । अत्र दृष्टान्तम् आह मरुनद्याम् इति
grahaṇaṃ grāhaḥ | piṇḍavat grāhaḥ piṇḍagrāhaḥ | sad iti piṇḍagrāhaḥ sadvyavahārahetuḥ piṇḍagrāhaḥ | vijñānākāśarūpiṇi asminn anubhūyamāne | bhavati | kutracit kutrāpi | leśena sambhavati | atra dṛṣṭāntam āha marunadyām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यमानः पिण्डवत् ग्राहः यस्य । तस्मिन् अपिण्डग्राहे । सङ्कल्पनगरोपमे सङ्कल्पोल्लिखितनगरसदृशे । ऽस्मिन् जगति दृश्यता दृश्यभावः । भ्रान्तिरूपिणी मिथ्याज्ञानरूपा । भाति विलसति । केव । मरौ मरुदेशे । सरिद् इव
avidyamānaḥ piṇḍavat grāhaḥ yasya | tasmin apiṇḍagrāhe | saṅkalpanagaropame saṅkalpollikhitanagarasadṛśe | 'smin jagati dṛśyatā dṛśyabhāvaḥ | bhrāntirūpiṇī mithyājñānarūpā | bhāti vilasati | keva | marau marudeśe | sarid iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नाद्रिणेव स्वप्नाद्रिवत् । जगता तुलादेशौ पूरितौ न भवतः । गुरुत्वस्यासद्रूपत्वात् तुलापूरणं । विस्तारस्यासद्रूपत्वात् देशापूरणं । एतच् च स्वप्नादौ सर्वप्रतीतिसिद्धम् एवेति तस्य दृष्टान्तता । फलितम् आह कलनेति । कलनोन्मुक्ता दृश्यत्वाख्यकलनामुक्ता
svapnādriṇeva svapnādrivat | jagatā tulādeśau pūritau na bhavataḥ | gurutvasyāsadrūpatvāt tulāpūraṇaṃ | vistārasyāsadrūpatvāt deśāpūraṇaṃ | etac ca svapnādau sarvapratītisiddham eveti tasya dṛṣṭāntatā | phalitam āha kalaneti | kalanonmuktā dṛśyatvākhyakalanāmuktā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञैः चित्स्वरूपज्ञानशून्यैः । विज्ञाता स्वानुभवविषयीकृता । जगच्छब्दार्थभावना । जगद् इति शब्दस्य । तदर्थस्य च भावनानुसन्धानं । तां अज्ञविज्ञातजगच्छब्दार्थभावनां वर्जयित्वा परित्यज्य । जगद्ब्रह्मखशब्दानाम् अर्थे भिन्नता भेदो । नास्त्य् एव । पर्यायरूपा एवैते शब्दा इत्य् अर्थः । अज्ञस्याज्ञाततत्त्वतया जगतः आकाशरूपत्वं न सिद्धम् इति जगत्सत्यत्वनिष्ठायाः तद्भावनायाः परित्याग उक्तः
ajñaiḥ citsvarūpajñānaśūnyaiḥ | vijñātā svānubhavaviṣayīkṛtā | jagacchabdārthabhāvanā | jagad iti śabdasya | tadarthasya ca bhāvanānusandhānaṃ | tāṃ ajñavijñātajagacchabdārthabhāvanāṃ varjayitvā parityajya | jagadbrahmakhaśabdānām arthe bhinnatā bhedo | nāsty eva | paryāyarūpā evaite śabdā ity arthaḥ | ajñasyājñātatattvatayā jagataḥ ākāśarūpatvaṃ na siddham iti jagatsatyatvaniṣṭhāyāḥ tadbhāvanāyāḥ parityāga uktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तु विशेषे । अचेत्यचिन्मात्रभानोः चेत्यादूषितचित्सूर्यस्य । भानम् आभासः । इदं जगत् । नभः प्रति बाह्याकाशापेक्षया । तथा तेन प्रकारेण । सूक्ष्मं भवति । यथा मेघं प्रति जाग्रद्दृष्टमेघापेक्षया । सङ्कल्पवारिदः स्वविकल्पोल्लेखितः मेघः सूक्ष्मो भवति
tu viśeṣe | acetyacinmātrabhānoḥ cetyādūṣitacitsūryasya | bhānam ābhāsaḥ | idaṃ jagat | nabhaḥ prati bāhyākāśāpekṣayā | tathā tena prakāreṇa | sūkṣmaṃ bhavati | yathā meghaṃ prati jāgraddṛṣṭameghāpekṣayā | saṅkalpavāridaḥ svavikalpollekhitaḥ meghaḥ sūkṣmo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा लौकिकबुद्ध्या । जाग्रत्पुरवरं प्रति स्वप्नपुरं स्वच्छं केवलाभासरूपत्वेन स्थूलताख्यमलरहितं । भवति । तथा ज्ञानिदृष्ट्या । इदं जाग्रत्य् अनुभूयमानं । जगत् । सङ्कल्पितजगत् प्रति स्वच्छं सङ्कल्पाख्यमलरहितशुद्धचिन्मात्ररूपत्वात् निर्मलं भवति । यद्य् अपि ज्ञानिनः स्वप्नपुरम् अपि तादृशम् एव तथाप्य् अज्ञबोधनार्थम् एवम् उक्तम्
yathā laukikabuddhyā | jāgratpuravaraṃ prati svapnapuraṃ svacchaṃ kevalābhāsarūpatvena sthūlatākhyamalarahitaṃ | bhavati | tathā jñānidṛṣṭyā | idaṃ jāgraty anubhūyamānaṃ | jagat | saṅkalpitajagat prati svacchaṃ saṅkalpākhyamalarahitaśuddhacinmātrarūpatvāt nirmalaṃ bhavati | yady api jñāninaḥ svapnapuram api tādṛśam eva tathāpy ajñabodhanārtham evam uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् पूर्वोक्तात् हेतोः । अचेत्यचिद्रूपं शुद्धचिन्मात्ररूपं । जगत् । केवलं व्योमैव भवति । फलितम् आह शून्याव् इति । अतः शून्यौ पिण्डग्राहाभावेन नकिञ्चिद्रूपौ । चिन्मयौ चित्स्वरूपौ । व्योमजगच्छब्दौ पर्यायौ विद्धि एकार्थवाचकत्वात्
tasmāt pūrvoktāt hetoḥ | acetyacidrūpaṃ śuddhacinmātrarūpaṃ | jagat | kevalaṃ vyomaiva bhavati | phalitam āha śūnyāv iti | ataḥ śūnyau piṇḍagrāhābhāvena nakiñcidrūpau | cinmayau citsvarūpau | vyomajagacchabdau paryāyau viddhi ekārthavācakatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् चिदेकमयत्वात् हेतोः । जगदादि दृश्यं किञ्चित् लेशेनापि । उत्पन्नं न भवति । कथम्भूतं । अनाख्यं नामानर्हम् । अत्र हेतुत्वेन विशेषणम् आहानभिव्यक्तम् इन्द्रियागोचरम् । अन्यरूपत्वेन अनभिव्यक्तस्य हि नामायुक्तम् । ननु तर्हि अपूर्वत्वं जगतः स्याद् इत्य् आशङ्क्य विशेषणम् आहावस्थितम् इति । अवस्थितं तिष्ठत् । कथं । यथास्थितं । यथैव पूर्वं तथैव । न त्व् अपूर्वतयेत्य् अर्थः । यथा पूर्वं सर्पतया ज्ञाता रज्जुः ततः रज्जुतया ज्ञातापि पूर्ववद् एव तिष्ठति । न त्व् अन्यरूपतां प्राप्नोति । तथेत्य् भावः
tasmāt cidekamayatvāt hetoḥ | jagadādi dṛśyaṃ kiñcit leśenāpi | utpannaṃ na bhavati | kathambhūtaṃ | anākhyaṃ nāmānarham | atra hetutvena viśeṣaṇam āhānabhivyaktam indriyāgocaram | anyarūpatvena anabhivyaktasya hi nāmāyuktam | nanu tarhi apūrvatvaṃ jagataḥ syād ity āśaṅkya viśeṣaṇam āhāvasthitam iti | avasthitaṃ tiṣṭhat | kathaṃ | yathāsthitaṃ | yathaiva pūrvaṃ tathaiva | na tv apūrvatayety arthaḥ | yathā pūrvaṃ sarpatayā jñātā rajjuḥ tataḥ rajjutayā jñātāpi pūrvavad eva tiṣṭhati | na tv anyarūpatāṃ prāpnoti | tathety bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगत् चिदाकाशम् एव भवति । कथम्भूतं चिदाकाशं । महाकाशं बाह्याकाशापेक्षया महत्त्वात् महाकाशाख्यायुक्तम् । पुनः कथम्भूतम् । अभित्तिमत् । जीवादिप्रपञ्चः तत्तद्धर्माधारतया भित्तिः । तद्रहितम् । फलितम् आह तद् इति । अतः तत् चिदाकाशमयं जगत् । गुरुत्वाभावेन वैपुल्याभावेन चाणुमात्रस्य देशस्य तुलायाश् चापूरकम् भवति । पूरणकारि न भवति
jagat cidākāśam eva bhavati | kathambhūtaṃ cidākāśaṃ | mahākāśaṃ bāhyākāśāpekṣayā mahattvāt mahākāśākhyāyuktam | punaḥ kathambhūtam | abhittimat | jīvādiprapañcaḥ tattaddharmādhāratayā bhittiḥ | tadrahitam | phalitam āha tad iti | ataḥ tat cidākāśamayaṃ jagat | gurutvābhāvena vaipulyābhāvena cāṇumātrasya deśasya tulāyāś cāpūrakam bhavati | pūraṇakāri na bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशरूपम् एव नकिञ्चिद्रूपम् एव । अच्छं शुद्धबोधस्वरूपं । पिण्डग्रहविवर्जितम् । पिण्डवत् यः ग्रहः । तेन वर्जितम् । युक्तं चाकाशस्य पिण्डग्रहरहितत्वं । व्योम्नि चिदाकाशे । व्योममयं चिदाकाशमयं । चित्रम् आलेख्यं । सङ्कल्पपुरवत् सङ्कल्पोल्लिखितपुरवत् । स्थितम् व्यवतिष्ठमानं । सङ्कल्पपुरस्य चाकाशमयत्वं तुलादेशापूरकत्वं च युक्तम् एवेति सिद्धः सर्वस्य जगतः विवक्षितः अत्यन्ताभावः । यच् चोत्पत्तिः पूर्वम् उक्ता साप्य् अनुत्पत्तिकल्पत्वेनात्यन्ताभावस्यैव साधनीति न पूर्वापरविरोधः
ākāśarūpam eva nakiñcidrūpam eva | acchaṃ śuddhabodhasvarūpaṃ | piṇḍagrahavivarjitam | piṇḍavat yaḥ grahaḥ | tena varjitam | yuktaṃ cākāśasya piṇḍagraharahitatvaṃ | vyomni cidākāśe | vyomamayaṃ cidākāśamayaṃ | citram ālekhyaṃ | saṅkalpapuravat saṅkalpollikhitapuravat | sthitam vyavatiṣṭhamānaṃ | saṅkalpapurasya cākāśamayatvaṃ tulādeśāpūrakatvaṃ ca yuktam eveti siddhaḥ sarvasya jagataḥ vivakṣitaḥ atyantābhāvaḥ | yac cotpattiḥ pūrvam uktā sāpy anutpattikalpatvenātyantābhāvasyaiva sādhanīti na pūrvāparavirodhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् । अत्र जगतो देशाद्यपूरकत्वे । मण्डपाख्यानं । मण्डपेति नाम्ना प्रसिद्धम् आख्यानं मण्डपाख्यानं । शृणु । कथम्भूतं । श्रवणभूषणं श्रवणार्हम् इत्य् अर्थः । ततः किम् इत्य् । अत्राह निःसन्देह इति । यथा येन । निःसन्देहः सन्देहान् निष्क्रान्तः । एषः पूर्वोक्तः । अर्थः । चित्ते त्वच्चित्ते । विश्रान्तिम् एष्यति
tvam | atra jagato deśādyapūrakatve | maṇḍapākhyānaṃ | maṇḍapeti nāmnā prasiddham ākhyānaṃ maṇḍapākhyānaṃ | śṛṇu | kathambhūtaṃ | śravaṇabhūṣaṇaṃ śravaṇārham ity arthaḥ | tataḥ kim ity | atrāha niḥsandeha iti | yathā yena | niḥsandehaḥ sandehān niṣkrāntaḥ | eṣaḥ pūrvoktaḥ | arthaḥ | citte tvaccitte | viśrāntim eṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगतः तुलादेशापूरकत्वज्ञानं सद्बोधः । तस्य वृद्धये । फलितम् आह येनेति । येन उदितेनेत्य् अर्थः
jagataḥ tulādeśāpūrakatvajñānaṃ sadbodhaḥ | tasya vṛddhaye | phalitam āha yeneti | yena uditenety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन् महीपीठे पद्मो नाम नृपः अभूत् । तस्यैव नानाविधानि विशेषणान्य् आह कुलेति । विकासवान् कुलपद्मः । पद्मस्य च विकासो युक्तः । पद्मशब्दो ऽत्र लक्षणया श्रेष्ठवाचकः । अतिकोशवान् बहुभाण्डागारयुक्तः
asmin mahīpīṭhe padmo nāma nṛpaḥ abhūt | tasyaiva nānāvidhāni viśeṣaṇāny āha kuleti | vikāsavān kulapadmaḥ | padmasya ca vikāso yuktaḥ | padmaśabdo 'tra lakṣaṇayā śreṣṭhavācakaḥ | atikośavān bahubhāṇḍāgārayuktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भोधेः मर्यादपालनं प्रसिद्धम् एव । कान्ताकुमुदिनीचन्द्रः । चन्द्रत्वम् अस्य तद्विकासकारित्वेन । दोषतृष्णाहुताशनत्वं दोषतृष्णादाहकत्वेन
ambhodheḥ maryādapālanaṃ prasiddham eva | kāntākumudinīcandraḥ | candratvam asya tadvikāsakāritvena | doṣatṛṣṇāhutāśanatvaṃ doṣatṛṣṇādāhakatvena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबुधाः पण्डिताः । त एव विबुधा देवाः । तेषां । मेरुः बहुकाञ्चनप्रदत्वेनाश्रयत्वेन च मेरुपर्वतसदृशः । यश इति । यशःचन्द्रोद्भवे ऽर्णवः समुद्रः । सद्गुणरूपाणां हंसानां सरः । कला एव कमलानि । तेषां विकासप्रदत्वेन भास्करः
vibudhāḥ paṇḍitāḥ | ta eva vibudhā devāḥ | teṣāṃ | meruḥ bahukāñcanapradatvenāśrayatvena ca meruparvatasadṛśaḥ | yaśa iti | yaśaḥcandrodbhave 'rṇavaḥ samudraḥ | sadguṇarūpāṇāṃ haṃsānāṃ saraḥ | kalā eva kamalāni | teṣāṃ vikāsapradatvena bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शात्रवं शत्रुसमूहः । स एवाम्भोदः मेघः । तस्य पवनः नाशकारित्वात् । मातङ्गा अत्र शत्रुसेना या विवक्षिताः । समस्ता या विद्यारूपाः नायिकाः । तासां दयितः पतिः । सर्वे च ते आश्चर्यभूताः गुणाः । तेषाम् आकरः उत्पत्तिस्थानम्
śātravaṃ śatrusamūhaḥ | sa evāmbhodaḥ meghaḥ | tasya pavanaḥ nāśakāritvāt | mātaṅgā atra śatrusenā yā vivakṣitāḥ | samastā yā vidyārūpāḥ nāyikāḥ | tāsāṃ dayitaḥ patiḥ | sarve ca te āścaryabhūtāḥ guṇāḥ | teṣām ākaraḥ utpattisthānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूराश् च ते ऽरयः । तद्रूपः यः सागरः । तस्य क्षोभे विलसन् मन्दराचलः । विलासा विभ्रमा एव । पुष्पाणि । तेषां यः ओघः । तस्य मधुः वसन्तः । विकासकारित्वात् । सौभाग्येन सुभगभावेन । कुसुमायुधः कामः
śūrāś ca te 'rayaḥ | tadrūpaḥ yaḥ sāgaraḥ | tasya kṣobhe vilasan mandarācalaḥ | vilāsā vibhramā eva | puṣpāṇi | teṣāṃ yaḥ oghaḥ | tasya madhuḥ vasantaḥ | vikāsakāritvāt | saubhāgyena subhagabhāvena | kusumāyudhaḥ kāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीला इव लता । तस्या लास्ये नर्तने । मरुत् । लीलायुक्त इत्य् अर्थः । साहसम् एव हिताहितानपेक्षं कर्म एव । उत्सवः महः । तस्य केशवः विष्णुः । तस्य हिरण्याख्यादिवधसाहसकारित्वाद् उपमानत्वं । सौजन्यम् एव कैरवं । तस्य विकासकारित्वात् शशी चन्द्रः । दुर्लीलालतिकानां दाहकत्वाद् अनलः अग्निः
līlā iva latā | tasyā lāsye nartane | marut | līlāyukta ity arthaḥ | sāhasam eva hitāhitānapekṣaṃ karma eva | utsavaḥ mahaḥ | tasya keśavaḥ viṣṇuḥ | tasya hiraṇyākhyādivadhasāhasakāritvād upamānatvaṃ | saujanyam eva kairavaṃ | tasya vikāsakāritvāt śaśī candraḥ | durlīlālatikānāṃ dāhakatvād analaḥ agniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पद्माख्यस्य राज्ञः । लीला नाम भार्या लीलाख्या भार्यासीत् । अस्या विशेषणान्य् आह सुभगेति । सुभगा प्रशस्तरूपयुक्ता । विलासिनी विलासयुक्ता । सर्वसौभाग्यैः वलिता भरितावनौ भूमौ । कमलेवोदिता उत्पन्ना
tasya padmākhyasya rājñaḥ | līlā nāma bhāryā līlākhyā bhāryāsīt | asyā viśeṣaṇāny āha subhageti | subhagā praśastarūpayuktā | vilāsinī vilāsayuktā | sarvasaubhāgyaiḥ valitā bharitāvanau bhūmau | kamalevoditā utpannā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलेति । लीलया मधुरं भाषिणी । सानन्देति । सानन्दं मन्दं चलितं यस्याः । सा । द्वितीयेति । द्वितीयेन्दूदयभूतं स्मितं यस्याः । सा
līleti | līlayā madhuraṃ bhāṣiṇī | sānandeti | sānandaṃ mandaṃ calitaṃ yasyāḥ | sā | dvitīyeti | dvitīyendūdayabhūtaṃ smitaṃ yasyāḥ | sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलकाल्या मनोहारि यत् वदनाम्भोजं । तेन शालिनी । शीताङ्गी शिशिराङ्गी । कर्णिकेति । कर्णिकावद् गौरी । केव । जङ्गमा सञ्चारिणी । सरोजिनीव । सरोजिन्य् अपि अलिमनोहारि अम्भोजशालिनी शीताङ्गी कर्णिकया गौरी भवति
alakālyā manohāri yat vadanāmbhojaṃ | tena śālinī | śītāṅgī śiśirāṅgī | karṇiketi | karṇikāvad gaurī | keva | jaṅgamā sañcāriṇī | sarojinīva | sarojiny api alimanohāri ambhojaśālinī śītāṅgī karṇikayā gaurī bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालिनी शृङ्गारसुशालिनी । प्रबालेति । प्रबालवत् हस्तौ यस्याः । सा । पुष्पेति । पुष्पैर् आभरणभूतैः पुष्पैर् । आढ्या । केव । देहिनी मूर्तिमती । मधुश्रीर् इव । सापि कुन्दौघैः हासिनी । रसेन वसन्तरसेन । शालिनी च भवति । शेषं समानम्
śālinī śṛṅgārasuśālinī | prabāleti | prabālavat hastau yasyāḥ | sā | puṣpeti | puṣpair ābharaṇabhūtaiḥ puṣpair | āḍhyā | keva | dehinī mūrtimatī | madhuśrīr iva | sāpi kundaughaiḥ hāsinī | rasena vasantarasena | śālinī ca bhavati | śeṣaṃ samānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवदाता तनुः सिताङ्गी । पुण्या भाग्यवती । जनतेति । जनतायाः आह्लाददायिनी । हंसेति । हंसवत् विलासयुक्ता । केव । गां भूमिं । गता । देवनदी गङ्गेव । सापि तादृश्य् एव भवति
avadātā tanuḥ sitāṅgī | puṇyā bhāgyavatī | janateti | janatāyāḥ āhlādadāyinī | haṃseti | haṃsavat vilāsayuktā | keva | gāṃ bhūmiṃ | gatā | devanadī gaṅgeva | sāpi tādṛśy eva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पेषोः रतेः परिचर्यां कर्तुं युक्तत्वात् एतद् उक्तम्
puṣpeṣoḥ rateḥ paricaryāṃ kartuṃ yuktatvāt etad uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा कान्ता । तस्येति शेषः । तस्य राज्ञः । प्रतिबिम्बसमासीत् । कथम्भूता । तस्मिन् प्रोद्विग्ने सति । प्रोद्विग्ना । तस्मिन् मुदिते सति । मुदिता । तस्मिन् समाकुले सति । समाकुला । तस्मिन् सङ्क्रुद्धे सति । केवलं भीता । एतावन्मात्रेणैव केवलं सा विरुद्धासीद् इति भावः । इति शिवम्
sā kāntā | tasyeti śeṣaḥ | tasya rājñaḥ | pratibimbasamāsīt | kathambhūtā | tasmin prodvigne sati | prodvignā | tasmin mudite sati | muditā | tasmin samākule sati | samākulā | tasmin saṅkruddhe sati | kevalaṃ bhītā | etāvanmātreṇaiva kevalaṃ sā viruddhāsīd iti bhāvaḥ | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.