Aryasura: Jatakamala 9

न बोधिसत्त्वचरितं सुखम् अनुमोदितुम् अप्य् अल्पसत्त्वैः प्राग् एवाचरितुम् ॥ तद्यथानुश्रूयते । सात्मीभूतेन्द्रियजयः पराक्रमनयविनयसंपदा समधिगतविजयश्रीर् वृद्धोपासननियमात् त्रय्यान्वीक्षिक्योर् उपलब्धार्थतत्त्वः स्वधर्मकर्मानुरक्ताभिर् अनुद्विग्नसुखोचिताभिर् अनुरक्ताभिः प्रकृतिभिः प्रकाश्यमानदण्डनीतिशोभः सम्यक्प्रवृत्तवार्त्ताविधिः संजयो नाम शिबीनां राजा बभूव । गुणोदयैर् यस्य निबद्धभावा कुलाङ्गनेवास नराधिपश्रीः । अतर्कणीयान्यमहीपतीनां सिंहाभिगुप्तेव गुहा मृगाणाम्

na bodhisattvacaritaṃ sukham anumoditum apy alpasattvaiḥ prāg evācaritum // tadyathānuśrūyate / sātmībhūtendriyajayaḥ parākramanayavinayasaṃpadā samadhigatavijayaśrīr vṛddhopāsananiyamāt trayyānvīkṣikyor upalabdhārthatattvaḥ svadharmakarmānuraktābhir anudvignasukhocitābhir anuraktābhiḥ prakṛtibhiḥ prakāśyamānadaṇḍanītiśobhaḥ samyakpravṛttavārttāvidhiḥ saṃjayo nāma śibīnāṃ rājā babhūva / guṇodayair yasya nibaddhabhāvā kulāṅganevāsa narādhipaśrīḥ / atarkaṇīyānyamahīpatīnāṃ siṃhābhigupteva guhā mṛgāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःसु विद्यासु कलासु चैव कृतश्रमा यस्य सदो ऽभ्युपेताः । विशेषयुक्तं बहुमानम् ईयुः पूजाभिर् आविष्क्रियमाणसाराः

tapaḥsu vidyāsu kalāsu caiva kṛtaśramā yasya sado 'bhyupetāḥ / viśeṣayuktaṃ bahumānam īyuḥ pūjābhir āviṣkriyamāṇasārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य राज्ञो राज्यप्रतिपत्त्यनन्तरः प्रथितगुणगणनिरन्तरो विश्वंतरो नाम पुत्रो युवराजो बभूव । अयम् एव स भगवांस् छाक्यमुनिस् तेन समयेन । युवापि वृद्धोपशमाभिरामस् तेजस्व्य् अपि क्षान्तिसुखस्वभावः । विद्वान् अपि ज्ञानमदानभिज्ञः श्रिया समृद्धो ऽप्य् अवलेपशून्यः

tasya rājño rājyapratipattyanantaraḥ prathitaguṇagaṇanirantaro viśvaṃtaro nāma putro yuvarājo babhūva / ayam eva sa bhagavāṃs chākyamunis tena samayena / yuvāpi vṛddhopaśamābhirāmas tejasvy api kṣāntisukhasvabhāvaḥ / vidvān api jñānamadānabhijñaḥ śriyā samṛddho 'py avalepaśūnyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टप्रयामासु च दिक्षु तस्य व्याप्ते च लोकत्रितये यशोभिः । बभूव नैवान्ययशोलवानां प्रसर्तुम् उत्साह इवावकाशः

dṛṣṭaprayāmāsu ca dikṣu tasya vyāpte ca lokatritaye yaśobhiḥ / babhūva naivānyayaśolavānāṃ prasartum utsāha ivāvakāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृष्यमाणः स जगद्गतानां दुःखोदयानां प्रभुतावलेपम् । दानेषुवर्षी करुणोरुचापस् तैर् युद्धसंरम्भम् इवाजगाम

amṛṣyamāṇaḥ sa jagadgatānāṃ duḥkhodayānāṃ prabhutāvalepam / dāneṣuvarṣī karuṇorucāpas tair yuddhasaṃrambham ivājagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रत्यहम् अभिगतम् अर्थिजनम् अभिलषिताधिकैर् अक्लिष्टैर् अर्थविसर्गैः प्रियवचनोपचारमनोहरैर् अतीव प्रह्लादयाम् आस । पर्वदिवसेषु च पोषधनियमप्रशमविभूषणः शिरःस्नातः शुक्लक्षौमवासा हिमगिरिशिखरसंनिकाशं मदलेखाभ्यलंकृतमुखं लक्षणविनयजवसत्त्वसंपन्नं गन्धहस्तिनं समाज्ञातम् औपवाह्यं द्विरदवरम् अभिरुह्य समन्ततो नगरस्याभिनिविष्टान्य् अर्थिजननिपानभूतानि स्वानि सत्त्रागाराणि प्रत्यवेक्षते स्म । तथा च प्रीतिविशेषम् अधिजगाम । न हि तां कुरुते प्रीतिं विभूतिर् भवनाश्रिता । संक्राम्यमाणार्थिजने सैव दानप्रियस्य याम्

sa pratyaham abhigatam arthijanam abhilaṣitādhikair akliṣṭair arthavisargaiḥ priyavacanopacāramanoharair atīva prahlādayām āsa / parvadivaseṣu ca poṣadhaniyamapraśamavibhūṣaṇaḥ śiraḥsnātaḥ śuklakṣaumavāsā himagiriśikharasaṃnikāśaṃ madalekhābhyalaṃkṛtamukhaṃ lakṣaṇavinayajavasattvasaṃpannaṃ gandhahastinaṃ samājñātam aupavāhyaṃ dviradavaram abhiruhya samantato nagarasyābhiniviṣṭāny arthijananipānabhūtāni svāni sattrāgārāṇi pratyavekṣate sma / tathā ca prītiviśeṣam adhijagāma / na hi tāṃ kurute prītiṃ vibhūtir bhavanāśritā / saṃkrāmyamāṇārthijane saiva dānapriyasya yām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदा चित् तस्यैवंविधं दानप्रसङ्गं प्रमुदितहृदयैर् अर्थिभिः समन्ततो विकीर्यमाणम् उपलभ्यान्यतमो भूम्यनन्तरस् तस्य राजा शक्यो ऽयम् अतिसंधातुं दानानुरागवशगत्वाद् इति प्रतर्क्य द्विरदवरापहरणार्थं ब्राह्मणांस् तत्र प्रणिदधे ॥ अथ ते ब्राह्मणा विश्वंतरस्य स्वानि सत्त्रागाराणि प्रत्यवेक्षमाणस्य प्रमोदाद् अधिकतरनयनवदनशोभस्य जयाशीर्वादमुखराः समुच्छ्रिताभिप्रसारितदक्षिणाग्रपाणयः पुरस्तात् समतिष्ठन्त । स तं विनिगृह्य द्विरदवरम् उपचारपुरःसरम् अभिगमनप्रयोजनम् एनान् पर्यपृच्छद् आज्ञाप्यतां केनार्थ इति ॥ ब्राह्मणा ऊचुः । अमुष्य तव नागस्य गतिलीलाविलम्बिनः । गुणैर् अर्थित्वम् आयाता दानशौर्याच् च ते वयम्

atha kadā cit tasyaivaṃvidhaṃ dānaprasaṅgaṃ pramuditahṛdayair arthibhiḥ samantato vikīryamāṇam upalabhyānyatamo bhūmyanantaras tasya rājā śakyo 'yam atisaṃdhātuṃ dānānurāgavaśagatvād iti pratarkya dviradavarāpaharaṇārthaṃ brāhmaṇāṃs tatra praṇidadhe // atha te brāhmaṇā viśvaṃtarasya svāni sattrāgārāṇi pratyavekṣamāṇasya pramodād adhikataranayanavadanaśobhasya jayāśīrvādamukharāḥ samucchritābhiprasāritadakṣiṇāgrapāṇayaḥ purastāt samatiṣṭhanta / sa taṃ vinigṛhya dviradavaram upacārapuraḥsaram abhigamanaprayojanam enān paryapṛcchad ājñāpyatāṃ kenārtha iti // brāhmaṇā ūcuḥ / amuṣya tava nāgasya gatilīlāvilambinaḥ / guṇair arthitvam āyātā dānaśauryāc ca te vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासशिखराभस्य प्रदानाद् अस्य दन्तिनः । कुरुष्व तावल् लोकानां विस्मयैकरसं मनः

kailāsaśikharābhasya pradānād asya dantinaḥ / kuruṣva tāval lokānāṃ vismayaikarasaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते बोधिसत्त्वः प्रीत्या समापूर्यमाणहृदयश् चिन्ताम् आपेदे । चिरस्य खलूदारप्रणयसुमुखम् अर्थिजनं पश्यामि । कः पुनर् अर्थ एवंविधेन द्विरदपतिनैषां ब्राह्मणानाम् । व्यक्तम् अयं लोभेर्ष्यादोषपर्याकुलमनसः कस्यापि राज्ञः कार्पण्यप्रयोगः । आशाविघातदीनत्वं तन् मा भूद् अस्य भूपतेः । अनादृत्य यशोधर्मौ यो ऽस्मद्धित इवोद्यतः

ity ukte bodhisattvaḥ prītyā samāpūryamāṇahṛdayaś cintām āpede / cirasya khalūdārapraṇayasumukham arthijanaṃ paśyāmi / kaḥ punar artha evaṃvidhena dviradapatinaiṣāṃ brāhmaṇānām / vyaktam ayaṃ lobherṣyādoṣaparyākulamanasaḥ kasyāpi rājñaḥ kārpaṇyaprayogaḥ / āśāvighātadīnatvaṃ tan mā bhūd asya bhūpateḥ / anādṛtya yaśodharmau yo 'smaddhita ivodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विनिश्चित्य स महात्मा त्वरितम् अवतीर्य द्विरदवरात् प्रतिगृह्यताम् इति समुद्यतकाञ्चनभृङ्गारस् तेषां पुरतो ऽवतस्थे ॥ ततः स विद्वान् अपि राजशास्त्रम् अर्थानुवृत्त्या गतधर्ममार्गम् । धर्मानुरागेण ददौ गजेन्द्रं नीतिव्यलीकेन न संचकम्पे

iti viniścitya sa mahātmā tvaritam avatīrya dviradavarāt pratigṛhyatām iti samudyatakāñcanabhṛṅgāras teṣāṃ purato 'vatasthe // tataḥ sa vidvān api rājaśāstram arthānuvṛttyā gatadharmamārgam / dharmānurāgeṇa dadau gajendraṃ nītivyalīkena na saṃcakampe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हेमजालरुचिराभरणं गजेन्द्रं विद्युत्पिनद्धम् इव शारदम् अभ्रराशिम् । दत्त्वा परां मुदम् अवाप नरेन्द्रसूनुः संचुक्षुभे तु नगरं नयपक्षपातात्

taṃ hemajālarucirābharaṇaṃ gajendraṃ vidyutpinaddham iva śāradam abhrarāśim / dattvā parāṃ mudam avāpa narendrasūnuḥ saṃcukṣubhe tu nagaraṃ nayapakṣapātāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ द्विरदपतिप्रदानश्रवणात् समुदीर्णक्रोधसंरम्भाः शिबयो ब्राह्मणवृद्धा मन्त्रिणो योधाः पौरमुख्याश् च कोलाहलं समुपजनयन्तः संजयं राजानम् अभिगम्य ससंभ्रमामर्षसंरम्भात् परिशिथिलोपचारयन्त्रणम् ऊचुः । किम् इयं देव राज्यश्रीर् विलुप्यमानैवम् अप्य् उपेक्ष्यते । नार्हति देवः स्वराज्योपप्लवम् एवम् अभिवर्धमानं मर्षयितुम् । किम् एतद् इति च सावेगम् उक्ता राज्ञा पुनर् एनम् ऊचुः । कस्माद् देवो न जानीते । निषेव्य मत्तभ्रमरोपगीतं यस्याननं दानसुगन्धि वायुः । मदावलेपं परवारणानाम् आयासदुःखेन विना प्रमार्ष्टि

atha dviradapatipradānaśravaṇāt samudīrṇakrodhasaṃrambhāḥ śibayo brāhmaṇavṛddhā mantriṇo yodhāḥ pauramukhyāś ca kolāhalaṃ samupajanayantaḥ saṃjayaṃ rājānam abhigamya sasaṃbhramāmarṣasaṃrambhāt pariśithilopacārayantraṇam ūcuḥ / kim iyaṃ deva rājyaśrīr vilupyamānaivam apy upekṣyate / nārhati devaḥ svarājyopaplavam evam abhivardhamānaṃ marṣayitum / kim etad iti ca sāvegam uktā rājñā punar enam ūcuḥ / kasmād devo na jānīte / niṣevya mattabhramaropagītaṃ yasyānanaṃ dānasugandhi vāyuḥ / madāvalepaṃ paravāraṇānām āyāsaduḥkhena vinā pramārṣṭi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तेजसाक्रान्तबलप्रभावाः संसुप्तदर्पा इव विद्विषस् ते । विश्वंतरेणैष गजः स दत्तो रूपी जयस् ते ह्रियते ऽन्यदेशम्

yattejasākrāntabalaprabhāvāḥ saṃsuptadarpā iva vidviṣas te / viśvaṃtareṇaiṣa gajaḥ sa datto rūpī jayas te hriyate 'nyadeśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गावः सुवर्णं वसनानि भोज्यम् इति द्विजेभ्यो नृप देयरूपम् । यस्मिञ् जयश्रीर् नियता द्विपेन्द्रे देयः स नामेत्य् अतिदानशौर्यम्

gāvaḥ suvarṇaṃ vasanāni bhojyam iti dvijebhyo nṛpa deyarūpam / yasmiñ jayaśrīr niyatā dvipendre deyaḥ sa nāmety atidānaśauryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयोत्पथेनैनम् इति व्रजन्तं कथं समन्वेष्यति राजलक्ष्मीः । नोपेक्षणं देव तवात्र युक्तं पुरायम् आनन्दयति द्विषस् ते

nayotpathenainam iti vrajantaṃ kathaṃ samanveṣyati rājalakṣmīḥ / nopekṣaṇaṃ deva tavātra yuktaṃ purāyam ānandayati dviṣas te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स राजा पुत्रप्रियत्वात् किं चित् तान् एव प्रत्य् अप्रीतमनाः कार्यानुरोधात् सावेगवद् एवम् इत्य् उक्त्वा समनुनेष्यञ् छिबीन् उवाच । जाने दानप्रसङ्गव्यसनितां नीतिक्रमानपेक्षां विश्वंतरस्य न चैष क्रमो राज्यधुरि संनियुक्तस्य । दत्तं त्व् अनेन स्वं हस्तिनं वान्तकल्पं कः प्रत्याहरिष्यति । अपि तु तथाहम् एनं करिष्ये यथा दाने मात्रां ज्ञास्यति । तद् अलम् अत्र वः संरम्भेणेति ॥ शिबय ऊचुः । न खलु महाराज परिभाषणामात्रसाध्यो ऽस्मिन्न् अर्थे विश्वंतर इति ॥ संजय उवाच । अथ किम् अन्यद् अत्र मया शक्यं कर्तुम् । दोषप्रवृत्तेर् विमुखस्य यस्य गुणप्रसङ्गा व्यसनीक्रियन्ते । बन्धो वधो वात्मसुतस्य तस्य किं निष्क्रयः स्याद् द्विरदस्य तस्य

tac chrutvā sa rājā putrapriyatvāt kiṃ cit tān eva praty aprītamanāḥ kāryānurodhāt sāvegavad evam ity uktvā samanuneṣyañ chibīn uvāca / jāne dānaprasaṅgavyasanitāṃ nītikramānapekṣāṃ viśvaṃtarasya na caiṣa kramo rājyadhuri saṃniyuktasya / dattaṃ tv anena svaṃ hastinaṃ vāntakalpaṃ kaḥ pratyāhariṣyati / api tu tathāham enaṃ kariṣye yathā dāne mātrāṃ jñāsyati / tad alam atra vaḥ saṃrambheṇeti // śibaya ūcuḥ / na khalu mahārāja paribhāṣaṇāmātrasādhyo 'sminn arthe viśvaṃtara iti // saṃjaya uvāca / atha kim anyad atra mayā śakyaṃ kartum / doṣapravṛtter vimukhasya yasya guṇaprasaṅgā vyasanīkriyante / bandho vadho vātmasutasya tasya kiṃ niṣkrayaḥ syād dviradasya tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अलम् अत्र वः संरम्भेण । निवारयिष्याम्य् अहम् अतो विश्वंतरम् इति ॥ अथ शिबयः समुदीर्णमन्यवो राजानम् ऊचुः । को वा वधं बन्धनताडनं वा सुतस्य ते रोचयते नरेन्द्र । धर्मात्मकस् त्व् एष न राज्यभारक्षोभस्य सोढा करुणात्मकत्वात्

tad alam atra vaḥ saṃrambheṇa / nivārayiṣyāmy aham ato viśvaṃtaram iti // atha śibayaḥ samudīrṇamanyavo rājānam ūcuḥ / ko vā vadhaṃ bandhanatāḍanaṃ vā sutasya te rocayate narendra / dharmātmakas tv eṣa na rājyabhārakṣobhasya soḍhā karuṇātmakatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहासनं तेजसि लब्धशब्दास् त्रिवर्गसेवानिपुणा भजन्ते । धर्मातिरागान् नयनिर्व्यपेक्षस् तपोवनाध्यासनयोग्य एषः

siṃhāsanaṃ tejasi labdhaśabdās trivargasevānipuṇā bhajante / dharmātirāgān nayanirvyapekṣas tapovanādhyāsanayogya eṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलन्ति कामं वसुधाधिपानां दुर्नीतिदोषास् तदपाश्रितेषु । सह्यास् त एषां तु तथापि दृष्टा मूलोपरोधान् न तु पार्थिवानाम्

phalanti kāmaṃ vasudhādhipānāṃ durnītidoṣās tadapāśriteṣu / sahyās ta eṣāṃ tu tathāpi dṛṣṭā mūloparodhān na tu pārthivānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् अत्र वा बह्व् अभिधाय निश्चयस् त्व् अयं शिबीनां त्वदभूत्यमर्षिणाम् । प्रयातु वङ्कं तपसो ऽभिवृद्धये नृपात्मजः सिद्धनिषेवितं गिरिम्

kim atra vā bahv abhidhāya niścayas tv ayaṃ śibīnāṃ tvadabhūtyamarṣiṇām / prayātu vaṅkaṃ tapaso 'bhivṛddhaye nṛpātmajaḥ siddhaniṣevitaṃ girim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा स्नेहप्रणयविश्रम्भवशाद् अनयापायदर्शिना हितोद्यतेन तेन जनेन परिनिष्ठुरम् इत्य् अभिधीयमानः प्रकृतिकोपाद् व्रीडावनतवदनः पुत्रवियोगचिन्तापरिगतहृदयः सायासम् अभिनिश्वस्य शिबीन् उवाच । यद्य् एष भवतां निर्बन्धस् तद् एकम् अपि तावद् अहोरात्रम् अस्य मृष्यताम् । प्रभातायां रजन्याम् अभिप्रेतं वो ऽनुष्ठाता विश्वंतर इति । एवम् अस्त्व् इति च प्रतिगृहीतानुनयः शिबिभिः स राजा क्षत्तारम् उवाच । गच्छेमं वृत्तान्तं विश्वंतराय निवेदयेति । स तथेति प्रतिश्रुत्य शोकाश्रुपरिषिक्तवदनो विश्वंतरं स्वभवनगतम् उपेत्य शोकदुःखावेगात् सस्वरं रुदन् पादयोर् अस्य न्यपतत् । अपि कुशलं राजकुलायेति च ससंभ्रमं विश्वंतरेणानुयुक्तः समवसीदन्न् अविशदपदाक्षरम् एनम् उवाच । कुशलं राजकुलायेति । अथ कस्माद् एवम् अधीरो ऽसीति च पुनर् अनुयुक्तो विश्वंतरेण क्षत्ता बाष्पवेगोपरुध्यमानगद्गदकण्ठः श्वासविस्खलितलुलिताक्षरं शनैर् इत्य् उवाच । सान्त्वगर्भाम् अनादृत्य नृपाज्ञाम् अप्य् अदक्षिणाः । राष्ट्रात् प्रव्राजयन्ति त्वां कुपिताः शिबयो नृप

atha sa rājā snehapraṇayaviśrambhavaśād anayāpāyadarśinā hitodyatena tena janena pariniṣṭhuram ity abhidhīyamānaḥ prakṛtikopād vrīḍāvanatavadanaḥ putraviyogacintāparigatahṛdayaḥ sāyāsam abhiniśvasya śibīn uvāca / yady eṣa bhavatāṃ nirbandhas tad ekam api tāvad ahorātram asya mṛṣyatām / prabhātāyāṃ rajanyām abhipretaṃ vo 'nuṣṭhātā viśvaṃtara iti / evam astv iti ca pratigṛhītānunayaḥ śibibhiḥ sa rājā kṣattāram uvāca / gacchemaṃ vṛttāntaṃ viśvaṃtarāya nivedayeti / sa tatheti pratiśrutya śokāśrupariṣiktavadano viśvaṃtaraṃ svabhavanagatam upetya śokaduḥkhāvegāt sasvaraṃ rudan pādayor asya nyapatat / api kuśalaṃ rājakulāyeti ca sasaṃbhramaṃ viśvaṃtareṇānuyuktaḥ samavasīdann aviśadapadākṣaram enam uvāca / kuśalaṃ rājakulāyeti / atha kasmād evam adhīro 'sīti ca punar anuyukto viśvaṃtareṇa kṣattā bāṣpavegoparudhyamānagadgadakaṇṭhaḥ śvāsaviskhalitalulitākṣaraṃ śanair ity uvāca / sāntvagarbhām anādṛtya nṛpājñām apy adakṣiṇāḥ / rāṣṭrāt pravrājayanti tvāṃ kupitāḥ śibayo nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वंतर उवाच । मां शिबयः प्रव्राजयन्ति कुपिता इति कः संबन्धः । रमे न विनयोन्मार्गे द्वेष्मि चाहं प्रमादिताम् । कुत्र मे शिबयः क्रुद्धा यन् न पश्यामि दुष्कृतम्

viśvaṃtara uvāca / māṃ śibayaḥ pravrājayanti kupitā iti kaḥ saṃbandhaḥ / rame na vinayonmārge dveṣmi cāhaṃ pramāditām / kutra me śibayaḥ kruddhā yan na paśyāmi duṣkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्तोवाच । अत्युदारतायाम् । अलोभशुभ्रा त्वयि तुष्टिर् आसील् लोभाकुला याचकमानसेषु । दत्ते त्वया मानद वारणेन्द्रे धैर्याणि कोपस् त्व् अहरच् छिबीनाम्

kṣattovāca / atyudāratāyām / alobhaśubhrā tvayi tuṣṭir āsīl lobhākulā yācakamānaseṣu / datte tvayā mānada vāraṇendre dhairyāṇi kopas tv aharac chibīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अतीताः स्वमर्यादां रभसाः शिबयस् त्वयि । येन प्रव्राजिता यान्ति पथा तेन किल व्रज

ity atītāḥ svamaryādāṃ rabhasāḥ śibayas tvayi / yena pravrājitā yānti pathā tena kila vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः कृपाभ्यासरूढां याचनकजनवत्सलतां धैर्यातिशयसंपदं च स्वाम् उद्भावयन्न् उवाच । चपलस्वभावाः खलु शिबयो ऽनभिज्ञा इव चास्मत्स्वभावस्य । द्रव्येषु बाह्येषु क एव वादो दद्याम् अहं स्वे नयने शिरो वा । इमं हि लोकार्थम् अहं बिभर्मि समुच्छ्रयं किं बत वस्तु बाह्यम्

atha bodhisattvaḥ kṛpābhyāsarūḍhāṃ yācanakajanavatsalatāṃ dhairyātiśayasaṃpadaṃ ca svām udbhāvayann uvāca / capalasvabhāvāḥ khalu śibayo 'nabhijñā iva cāsmatsvabhāvasya / dravyeṣu bāhyeṣu ka eva vādo dadyām ahaṃ sve nayane śiro vā / imaṃ hi lokārtham ahaṃ bibharmi samucchrayaṃ kiṃ bata vastu bāhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य स्वगात्रैर् अपि याचकानां वचांसि संपूजयितुं मनीषा । भयान् न दद्यात् स इति प्रतर्कः प्रकाशना बालिशचापलस्य

yasya svagātrair api yācakānāṃ vacāṃsi saṃpūjayituṃ manīṣā / bhayān na dadyāt sa iti pratarkaḥ prakāśanā bāliśacāpalasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च । शिबयस् त्वयैवं वाच्या मद्वचनेन । नैवाहम् एतद् यशसे ददामि न भूतिम् इच्छञ् छिबयो न लोभात् । नीचैर् अनासेवित एष पन्था दातव्यम् इत्य् एव ततो ददामि ॥ २६ऽ ॥ कामं मां शिबयः सर्वे घ्नन्तु प्रव्राजयन्तु वा । न त्व् एवाहं न दास्यामि गच्छाम्य् एष तपोवनम्

api ca / śibayas tvayaivaṃ vācyā madvacanena / naivāham etad yaśase dadāmi na bhūtim icchañ chibayo na lobhāt / nīcair anāsevita eṣa panthā dātavyam ity eva tato dadāmi // 26' // kāmaṃ māṃ śibayaḥ sarve ghnantu pravrājayantu vā / na tv evāhaṃ na dāsyāmi gacchāmy eṣa tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो विप्रियश्रवणविक्लवमुखीं पत्नीम् उवाच । श्रुतो ऽत्रभवत्या शिबीनां निश्चयः ॥ मद्र्य् उवाच । श्रुतो देव ॥ विश्वंतर उवाच । यद् यद् अस्ति धनं किं चिद् अस्मत्तो ऽधिगतं त्वया । निधेहि तद् अनिन्द्याङ्गि यच् च ते पैतृकं धनम्

atha bodhisattvo vipriyaśravaṇaviklavamukhīṃ patnīm uvāca / śruto 'trabhavatyā śibīnāṃ niścayaḥ // madry uvāca / śruto deva // viśvaṃtara uvāca / yad yad asti dhanaṃ kiṃ cid asmatto 'dhigataṃ tvayā / nidhehi tad anindyāṅgi yac ca te paitṛkaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्र्य् उवाच । कुत्रैतद् देव निदधामीति ॥ विश्वंतर उवाच । शीलवद्भ्यः सदा दद्या दानं सत्कारशीभरम् । तथा हि निहितं द्रव्यम् अहार्यम् अनुगामि च

madry uvāca / kutraitad deva nidadhāmīti // viśvaṃtara uvāca / śīlavadbhyaḥ sadā dadyā dānaṃ satkāraśībharam / tathā hi nihitaṃ dravyam ahāryam anugāmi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियं श्वशुरयोः कुर्याः पुत्रयोः परिपालनम् । धर्म एवाप्रमादं च शोकं मद्विरहात् तु मा

priyaṃ śvaśurayoḥ kuryāḥ putrayoḥ paripālanam / dharma evāpramādaṃ ca śokaṃ madvirahāt tu mā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा मद्री संतप्तहृदयापि भर्तुर् अधृतिपरिहारार्थम् अनादृत्य शोकदैन्यम् इत्य् उवाच । नैष धर्मो महाराज यद् याया वनम् एककः । तेनाहम् अपि यास्यामि येन क्षत्रिय यास्यसि

tac chrutvā madrī saṃtaptahṛdayāpi bhartur adhṛtiparihārārtham anādṛtya śokadainyam ity uvāca / naiṣa dharmo mahārāja yad yāyā vanam ekakaḥ / tenāham api yāsyāmi yena kṣatriya yāsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वदङ्कपरिवर्तिन्या मृत्युर् उत्सव एव मे । मृत्योर् दुःखतरं तत् स्याज् जीवेयं यत् त्वया विना

tvadaṅkaparivartinyā mṛtyur utsava eva me / mṛtyor duḥkhataraṃ tat syāj jīveyaṃ yat tvayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव च खलु मे देव वनवासो दुःख इति प्रतिभाति । तथा हि । निर्दुर्जनान्य् अनुपभुक्तसरित्तरूणि नानाविहंगविरुतानि मृगाकुलानि । वैडूर्यकुट्टिममनोहरशाद्वलानि क्रीडावनाधिकसुखानि तपोवनानि

naiva ca khalu me deva vanavāso duḥkha iti pratibhāti / tathā hi / nirdurjanāny anupabhuktasarittarūṇi nānāvihaṃgavirutāni mṛgākulāni / vaiḍūryakuṭṭimamanoharaśādvalāni krīḍāvanādhikasukhāni tapovanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च देव । अलंक्र्ताव् इमौ पश्यन् कुमारौ मालभारिणौ । क्रीडन्तौ वनगुल्मेषु न राज्यस्य स्मरिष्यसि

api ca deva / alaṃkrtāv imau paśyan kumārau mālabhāriṇau / krīḍantau vanagulmeṣu na rājyasya smariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुप्रयत्नरचिता वनशोभा नवा नवा । वने त्वां रमयिष्यन्ति सरित्कुञ्जाश् च सोदकाः

ṛtuprayatnaracitā vanaśobhā navā navā / vane tvāṃ ramayiṣyanti saritkuñjāś ca sodakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रं विरुतवादित्रं पक्षिणां रतिकाङ्क्षिणाम् । मदाचार्योपदिष्टानि नृत्तानि च शिखण्डिनाम्

citraṃ virutavāditraṃ pakṣiṇāṃ ratikāṅkṣiṇām / madācāryopadiṣṭāni nṛttāni ca śikhaṇḍinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधुर्यानवगीतं च गीतं मधुपयोषिताम् । वनेषु कृतसंगीतं हर्षयिष्यन्ति ते मनः

mādhuryānavagītaṃ ca gītaṃ madhupayoṣitām / vaneṣu kṛtasaṃgītaṃ harṣayiṣyanti te manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्तीर्यमाणानि च शर्वरीषु ज्योत्स्नादुकूलेन शिलातलानि । संबाहमानो वनमारुतश् च लब्धाधिवासः कुसुमद्रुमेभ्यः

āstīryamāṇāni ca śarvarīṣu jyotsnādukūlena śilātalāni / saṃbāhamāno vanamārutaś ca labdhādhivāsaḥ kusumadrumebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलोपलप्रस्खलितोदकानां कला विरावाश् च सरिद्वधूनाम् । विभूषणानाम् इव संनिनादाः प्रमोदयिष्यन्ति वने मनस् ते

calopalapraskhalitodakānāṃ kalā virāvāś ca saridvadhūnām / vibhūṣaṇānām iva saṃninādāḥ pramodayiṣyanti vane manas te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अनुनीयमानः स दयितया वनप्रयाणपर्युत्सुकमतिर् अर्थिजनावेक्षया महाप्रदानं दातुम् उपचक्रमे ॥ अथेमां विश्वंतरप्रव्राजनप्रवृत्तिम् उपलभ्य राजकुले तुमुल आक्रन्दशब्दः प्रादुरभूत् । शोकदुःखावेगान् मूर्छापरिगत इव चार्थिजनो मत्तोन्मत्त इव च तत् तद् बहुविधं विललाप। छायातरोः स्वादुफलप्रदस्य च्छेदार्थम् आगूर्णपरश्वधानाम् । धात्री न लज्जां यद् उपैति भूमिर् व्यक्तं तद् अस्या हतचेतनत्वम्

ity anunīyamānaḥ sa dayitayā vanaprayāṇaparyutsukamatir arthijanāvekṣayā mahāpradānaṃ dātum upacakrame // athemāṃ viśvaṃtarapravrājanapravṛttim upalabhya rājakule tumula ākrandaśabdaḥ prādurabhūt / śokaduḥkhāvegān mūrchāparigata iva cārthijano mattonmatta iva ca tat tad bahuvidhaṃ vilalāpa/ chāyātaroḥ svāduphalapradasya cchedārtham āgūrṇaparaśvadhānām / dhātrī na lajjāṃ yad upaiti bhūmir vyaktaṃ tad asyā hatacetanatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतामलस्वादुजलं निपानं बिभित्सताम् अस्ति न चेन् निषेद्धा । व्यर्थाभिधाना बत लोकपाला विप्रोषिता वा श्रुतिमात्रकं वा

śītāmalasvādujalaṃ nipānaṃ bibhitsatām asti na cen niṣeddhā / vyarthābhidhānā bata lokapālā viproṣitā vā śrutimātrakaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मो बत जागर्ति धर्मः सुप्तो ऽथवा मृतः । यत्र विश्वंतरो राजा स्वस्माद् राज्यान् निरस्यते

adharmo bata jāgarti dharmaḥ supto 'thavā mṛtaḥ / yatra viśvaṃtaro rājā svasmād rājyān nirasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽनर्थपटुसामर्थ्यो याच्ञानूर्जितवृत्तिषु । अस्मास्व् अनपराधेषु वधाभ्युद्यमनिष्ठुरः

ko 'narthapaṭusāmarthyo yācñānūrjitavṛttiṣu / asmāsv anaparādheṣu vadhābhyudyamaniṣṭhuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो नैकशतसहस्रसंख्यं मणिकनकरजतपरिपूर्णकोशं विविधधनधान्यनिचयवन्ति कोशकोष्ठागाराणि दासीदासयानवाहनवसनपरिच्छदादि च सर्वम् अर्थिभ्यो यथार्हम् अतिसृज्य शोकदुःखाभिभूतधैर्ययोर् मातापित्रोश् चरणान् अभिप्रणम्य सपुत्रदारः स्यन्दनवरम् अभिरुह्य पुण्याहघोषणयेव महतो जनकायस्याक्रन्दितशब्देन पुरवरान् निरगच्छत् । अनुरागवशगम् अनुयायिनं च जनं शोकाश्रुपरिक्लिन्नवदनं प्रयत्नाद् विनिवर्त्य स्वयम् एव प्रग्रहान् परिगृह्य येन वङ्कः पर्वतस् तेन प्रायात् । व्यतीत्य चाविक्लवमतिर् उद्यानवनरुचिरमालिनं पुरवरोपचारम् अनुपूर्वेण प्रविरलच्छायाद्रुमं विच्छिद्यमानजनसंपातं प्रविचरितमृगगणसंबाधम् असंबाधदिगालोकं चीरीविरावोन्नादितम् अरण्यं प्रत्यपद्यत ॥ अथैनं यदृच्छयाभिगता ब्राह्मणा रथवाहांस् तुरगान् अयाचन्त ॥ स वर्तमानो ऽध्वनि नैकयोजने सहायहीनो ऽपि कलत्रवान् अपि । प्रदानहर्षाद् अनपेक्षितायतिर् ददौ द्विजेभ्यश् चतुरस् तुरंगमान्

atha bodhisattvo naikaśatasahasrasaṃkhyaṃ maṇikanakarajataparipūrṇakośaṃ vividhadhanadhānyanicayavanti kośakoṣṭhāgārāṇi dāsīdāsayānavāhanavasanaparicchadādi ca sarvam arthibhyo yathārham atisṛjya śokaduḥkhābhibhūtadhairyayor mātāpitroś caraṇān abhipraṇamya saputradāraḥ syandanavaram abhiruhya puṇyāhaghoṣaṇayeva mahato janakāyasyākranditaśabdena puravarān niragacchat / anurāgavaśagam anuyāyinaṃ ca janaṃ śokāśrupariklinnavadanaṃ prayatnād vinivartya svayam eva pragrahān parigṛhya yena vaṅkaḥ parvatas tena prāyāt / vyatītya cāviklavamatir udyānavanaruciramālinaṃ puravaropacāram anupūrveṇa praviralacchāyādrumaṃ vicchidyamānajanasaṃpātaṃ pravicaritamṛgagaṇasaṃbādham asaṃbādhadigālokaṃ cīrīvirāvonnāditam araṇyaṃ pratyapadyata // athainaṃ yadṛcchayābhigatā brāhmaṇā rathavāhāṃs turagān ayācanta // sa vartamāno 'dhvani naikayojane sahāyahīno 'pi kalatravān api / pradānaharṣād anapekṣitāyatir dadau dvijebhyaś caturas turaṃgamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वस्य स्वयम् एव रथधुर्यताम् उपगन्तुकामस्य गाढतरं परिकरम् अभिसंयच्छमानस्य रोहितमृगरूपिणश् चत्वारो यक्षकुमाराः सुविनीता इव सदश्वाः स्वयम् एव रथयुगं स्कन्धप्रदेशैः प्रत्यपद्यन्त । तांस् तु दृष्ट्वा हर्षविस्मयविशालतराक्षीं मद्रीं बोधिसत्त्व उवाच । तपोधनाध्यासनसत्कृतानां पश्य प्रभावातिशयं वनानाम् । यत्रैवम् अभ्यागतवत्सलत्वं संरूढमूलं मृगपुंगवेषु

atha bodhisattvasya svayam eva rathadhuryatām upagantukāmasya gāḍhataraṃ parikaram abhisaṃyacchamānasya rohitamṛgarūpiṇaś catvāro yakṣakumārāḥ suvinītā iva sadaśvāḥ svayam eva rathayugaṃ skandhapradeśaiḥ pratyapadyanta / tāṃs tu dṛṣṭvā harṣavismayaviśālatarākṣīṃ madrīṃ bodhisattva uvāca / tapodhanādhyāsanasatkṛtānāṃ paśya prabhāvātiśayaṃ vanānām / yatraivam abhyāgatavatsalatvaṃ saṃrūḍhamūlaṃ mṛgapuṃgaveṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्र्य् उवाच । तवैवाहम् इमं मन्ये प्रभावम् अतिमानुषम् । रूढो ऽपि हि गुणाभ्यासः सर्वत्र न समः सताम्

madry uvāca / tavaivāham imaṃ manye prabhāvam atimānuṣam / rūḍho 'pi hi guṇābhyāsaḥ sarvatra na samaḥ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयेषु ताराप्रतिबिम्बशोभा विशिष्यते यत् कुमुदप्रहासैः । कौतूहलाभिप्रसृता इवेन्दोर् हेतुत्वम् अत्राग्रकराः प्रयान्ति

toyeṣu tārāpratibimbaśobhā viśiṣyate yat kumudaprahāsaiḥ / kautūhalābhiprasṛtā ivendor hetutvam atrāgrakarāḥ prayānti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेषाम् अन्योन्यानुकूल्यात् परस्परं प्रियं वदताम् अध्वानं गच्छताम् अथापरो ब्राह्मणः समभिगम्य बोधिसत्त्वं रथवरम् अयाचत । ततः स्वसुखनिःसङ्गो याचकप्रियबान्धवः । पूरयाम् आस विप्रस्य स रथेन मनोरथम्

iti teṣām anyonyānukūlyāt parasparaṃ priyaṃ vadatām adhvānaṃ gacchatām athāparo brāhmaṇaḥ samabhigamya bodhisattvaṃ rathavaram ayācata / tataḥ svasukhaniḥsaṅgo yācakapriyabāndhavaḥ / pūrayām āsa viprasya sa rathena manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः प्रीतमना रथाद् अवतार्य स्वजनं निर्यात्य रथवरं ब्राह्मणाय जालिनं कुमारम् अङ्केनादाय पद्भ्याम् एवाध्वानं प्रत्यपद्यत । अविमनस्कैव च मद्री कृष्णाजिनां कुमारीम् अङ्केन परिगृह्य पृष्ठतो ऽन्वगच्छद् एनम् ॥ निमन्त्रयाम् आसुर् इव द्रुमास् तं हृद्यैः फलैर् आनमिताग्रशाखाः । पुण्यानुभावाद् अभिवीक्षमाणाः शिष्या विनीता इव च प्रणेमुः

atha bodhisattvaḥ prītamanā rathād avatārya svajanaṃ niryātya rathavaraṃ brāhmaṇāya jālinaṃ kumāram aṅkenādāya padbhyām evādhvānaṃ pratyapadyata / avimanaskaiva ca madrī kṛṣṇājināṃ kumārīm aṅkena parigṛhya pṛṣṭhato 'nvagacchad enam // nimantrayām āsur iva drumās taṃ hṛdyaiḥ phalair ānamitāgraśākhāḥ / puṇyānubhāvād abhivīkṣamāṇāḥ śiṣyā vinītā iva ca praṇemuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसांससंक्षोभितपङ्कजानि किञ्जल्करेणुस्फुटपिञ्जराणि प्रादुर्बभूवुश् च सरांसि तस्य तत्रैव यत्राभिचकाङ्क्ष वारि

haṃsāṃsasaṃkṣobhitapaṅkajāni kiñjalkareṇusphuṭapiñjarāṇi prādurbabhūvuś ca sarāṃsi tasya tatraiva yatrābhicakāṅkṣa vāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितानशोभां दधिरे पयोदाः सुखः सुगन्धिः प्रववौ नभस्वान् । परिश्रमक्लेशम् अमृष्यमाणा यक्षाश् च संचिक्षिपुर् अस्य मार्गम्

vitānaśobhāṃ dadhire payodāḥ sukhaḥ sugandhiḥ pravavau nabhasvān / pariśramakleśam amṛṣyamāṇā yakṣāś ca saṃcikṣipur asya mārgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बोधिसत्त्व उद्यानवनगत इव पादचारविनोदनसुखम् अनुभवन् मार्गपरिखेदरसम् अनास्वाद्य सपुत्रदारः प्राप्त एव तु वङ्कपर्वतम् अपश्यत् । तत्र च पुष्पफलपल्लवालंकृतस्निग्धविविधरुचिरतरुवरनिचितं मदमुदितविहगविविधरुतनिनदं प्रवृत्तनृत्तबर्हिगणोपशोभितं प्रविचरितनैकमृगकुलं कृतपरिकरम् इव विमलनीलसलिलया सरिता कुसुमरजोऽरुणसुखपवनं तपोवनं वनचरकादेशितमार्गः प्रविश्य विश्वकर्मणा शक्रसंदेशात् स्वयम् अभिनिर्मितां मनोज्ञदर्शनां सर्वर्तुसुखां प्रविविक्तां पर्णशालाम् अध्यावसत् । तस्मिन् वने दयितया परिचर्यमाणः शृण्वन्न् अयत्नमधुरांश् च सुतप्रलापान् । उद्यानसंस्थ इव विस्मृतराज्यचिन्तः संवत्सरार्धम् अधिकं स तपश् चचार

iti bodhisattva udyānavanagata iva pādacāravinodanasukham anubhavan mārgaparikhedarasam anāsvādya saputradāraḥ prāpta eva tu vaṅkaparvatam apaśyat / tatra ca puṣpaphalapallavālaṃkṛtasnigdhavividharucirataruvaranicitaṃ madamuditavihagavividharutaninadaṃ pravṛttanṛttabarhigaṇopaśobhitaṃ pravicaritanaikamṛgakulaṃ kṛtaparikaram iva vimalanīlasalilayā saritā kusumarajo'ruṇasukhapavanaṃ tapovanaṃ vanacarakādeśitamārgaḥ praviśya viśvakarmaṇā śakrasaṃdeśāt svayam abhinirmitāṃ manojñadarśanāṃ sarvartusukhāṃ praviviktāṃ parṇaśālām adhyāvasat / tasmin vane dayitayā paricaryamāṇaḥ śṛṇvann ayatnamadhurāṃś ca sutapralāpān / udyānasaṃstha iva vismṛtarājyacintaḥ saṃvatsarārdham adhikaṃ sa tapaś cacāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदा चिन् मूलफलार्थं गतायां राजपुत्र्यां पुत्रयोः परिपालननिमित्तम् आश्रमपदम् अशून्यं कुर्वाणे राजपुत्रे मार्गरेणुपरुषीकृतचरणप्रजङ्घः परिश्रमक्षामनयनवदनो दण्डकाष्ठावबद्धस्कन्धावसक्तकमण्डलुर् ब्राह्मणः पत्न्या परिचारकानयनार्थं समर्पितदृढसंदेशस् तं देशम् अभिजगाम । अथ बोधिसत्त्वश् चिरस्यार्थिजनं दृष्ट्वाभिगतं मनःप्रहर्षात् संजायमाननयनवदनप्रसादः प्रत्युद्गम्य स्वागतादिप्रियवचनपुरःसरं प्रवेश्य चैनम् आश्रमपदं कृतातिथिसत्कारम् आगमनप्रयोजनम् अपृच्छत् । अथ स ब्राह्मणो भार्यानुरागाद् उत्सारितधैर्यलज्जः प्रतिग्रहमात्रसज्ज ईदृशम् अर्थम् उवाच । आलोको भवति यतः समश् च मार्गो लोको ऽयं व्रजति ततो न दुर्गमेण । प्रायो ऽस्मिञ् जगति तु मत्सरान्धकारे नान्येन प्रणयपदानि मे वहन्ति

atha kadā cin mūlaphalārthaṃ gatāyāṃ rājaputryāṃ putrayoḥ paripālananimittam āśramapadam aśūnyaṃ kurvāṇe rājaputre mārgareṇuparuṣīkṛtacaraṇaprajaṅghaḥ pariśramakṣāmanayanavadano daṇḍakāṣṭhāvabaddhaskandhāvasaktakamaṇḍalur brāhmaṇaḥ patnyā paricārakānayanārthaṃ samarpitadṛḍhasaṃdeśas taṃ deśam abhijagāma / atha bodhisattvaś cirasyārthijanaṃ dṛṣṭvābhigataṃ manaḥpraharṣāt saṃjāyamānanayanavadanaprasādaḥ pratyudgamya svāgatādipriyavacanapuraḥsaraṃ praveśya cainam āśramapadaṃ kṛtātithisatkāram āgamanaprayojanam apṛcchat / atha sa brāhmaṇo bhāryānurāgād utsāritadhairyalajjaḥ pratigrahamātrasajja īdṛśam artham uvāca / āloko bhavati yataḥ samaś ca mārgo loko 'yaṃ vrajati tato na durgameṇa / prāyo 'smiñ jagati tu matsarāndhakāre nānyena praṇayapadāni me vahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदानशौर्योर्जितया यशःश्रिया गतं च गन्तव्यम् अशेषतस् तव । अतो ऽस्मि याच्ञाश्रमम् अभ्युपेयिवान् प्रयच्छ तन् मे परिचारकौ सुतौ

pradānaśauryorjitayā yaśaḥśriyā gataṃ ca gantavyam aśeṣatas tava / ato 'smi yācñāśramam abhyupeyivān prayaccha tan me paricārakau sutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते बोधिसत्त्वो महासत्त्वः दानप्रीतौ कृताभ्यासः प्रत्याख्यातुम् अशिक्षितः । ददामीत्य् अवदद् धृष्टं दयितौ तनयाव् अपि

ity ukte bodhisattvo mahāsattvaḥ dānaprītau kṛtābhyāsaḥ pratyākhyātum aśikṣitaḥ / dadāmīty avadad dhṛṣṭaṃ dayitau tanayāv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्त्य् अस्तु । तत् किम् इदानीम् आस्यत इति च ब्राह्मणेनाभिहितः स महासत्त्वः प्रदानकथाश्रवणोत्पतितविषादविप्लुताक्षयोः सुतयोः स्नेहवेगेनावलम्ब्यमानहृदयो बोधिसत्त्व उवाच । दत्ताव् एतौ मया तुभ्यं किं तु मातानयोर् गता । वनं मूलफलस्यार्थे सायम् अद्यागमिष्यति

svasty astu / tat kim idānīm āsyata iti ca brāhmaṇenābhihitaḥ sa mahāsattvaḥ pradānakathāśravaṇotpatitaviṣādaviplutākṣayoḥ sutayoḥ snehavegenāvalambyamānahṛdayo bodhisattva uvāca / dattāv etau mayā tubhyaṃ kiṃ tu mātānayor gatā / vanaṃ mūlaphalasyārthe sāyam adyāgamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया दृष्टाव् उपाघ्रातौ मालिनाव् अभ्यलंकृतौ । इहैकरात्रं विश्रम्य श्वो नेतासि सुतौ मम

tayā dṛṣṭāv upāghrātau mālināv abhyalaṃkṛtau / ihaikarātraṃ viśramya śvo netāsi sutau mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण उवाच । अलम् अनेनात्रभवतो निर्बन्धेन । गौणम् एतद् धि नारीणां नाम वामा इति स्थितम् । स्याच् चैवं दानविघ्नस् ते तेन वासं न रोचये

brāhmaṇa uvāca / alam anenātrabhavato nirbandhena / gauṇam etad dhi nārīṇāṃ nāma vāmā iti sthitam / syāc caivaṃ dānavighnas te tena vāsaṃ na rocaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । अलं दानविघ्नाशङ्कया । सहधर्मचारिणी मम सा । यथा वात्रभवते रोचते । अपि च महाब्राह्मण सुकुमारतया बाल्यात् परिचर्यास्व् अकौशलात् । कीदृशीं नाम कुर्यातां दासप्रीतिम् इमौ तव

bodhisattva uvāca / alaṃ dānavighnāśaṅkayā / sahadharmacāriṇī mama sā / yathā vātrabhavate rocate / api ca mahābrāhmaṇa sukumāratayā bālyāt paricaryāsv akauśalāt / kīdṛśīṃ nāma kuryātāṃ dāsaprītim imau tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा त्व् इत्थंगताव् एतौ शिबिराजः पितामहः । अद्धा दद्याद् यद् इष्टं ते धनं निष्क्रयम् एतयोः

dṛṣṭvā tv itthaṃgatāv etau śibirājaḥ pitāmahaḥ / addhā dadyād yad iṣṭaṃ te dhanaṃ niṣkrayam etayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतस् तद्विषयं साधु त्वम् इमौ नेतुम् अर्हसि । एवं ह्य् अर्थेन महता धर्मेण च समेष्यसि

yatas tadviṣayaṃ sādhu tvam imau netum arhasi / evaṃ hy arthena mahatā dharmeṇa ca sameṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण उवाच । न शक्ष्याम्य् अहम् आशीविषदुरासदं विप्रियोपायनेन राजानम् अभिगन्तुम् । आच्छिन्द्यान् मद् इमौ राजा दण्डं वा प्रणयेन् मयि । यतो नेष्याम्य् अहम् इमौ ब्राह्मण्याः परिचारकौ

brāhmaṇa uvāca / na śakṣyāmy aham āśīviṣadurāsadaṃ vipriyopāyanena rājānam abhigantum / ācchindyān mad imau rājā daṇḍaṃ vā praṇayen mayi / yato neṣyāmy aham imau brāhmaṇyāḥ paricārakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो यथेष्टम् इदानीम् इत्य् अपरिसमाप्तार्थम् उक्त्वा सानुनयम् अनुशिष्य तनयौ परिचर्यानुकूल्ये प्रतिग्रहार्थम् अभिप्रसारिते ब्राह्मणस्य पाणौ कमण्डलुम् आवर्जयाम् आस । तस्य यत्नानुरोधेन पपाताम्बु कमण्डलोः । पद्मपत्त्राभिताम्राभ्यां नेत्राभ्यां स्वयम् एव तु

atha bodhisattvo yatheṣṭam idānīm ity aparisamāptārtham uktvā sānunayam anuśiṣya tanayau paricaryānukūlye pratigrahārtham abhiprasārite brāhmaṇasya pāṇau kamaṇḍalum āvarjayām āsa / tasya yatnānurodhena papātāmbu kamaṇḍaloḥ / padmapattrābhitāmrābhyāṃ netrābhyāṃ svayam eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स ब्राह्मणो लाभातिहर्षात् ससंभ्रमाकुलितमतिर् बोधिसत्त्वतनयापहरणत्वरया संक्षिप्तपदम् आशीर्वचनम् उक्त्वा निर्गम्यताम् इत्य् आज्ञाकर्कशेन वचसा कुमाराव् आश्रमपदान् निष्क्रामयितुम् आरेभे ॥ अथ कुमारौ वियोगदुःखातिभारव्यथितहृदयौ पितरम् अभिप्रणम्य बाष्पोपरुध्यमाननयनाव् ऊचतुः । अम्बा च तात निष्क्रान्ता त्वं च नौ दातुम् इच्छसि । यावत् ताम् अपि पश्येव ततो दास्यति नौ भवान्

atha sa brāhmaṇo lābhātiharṣāt sasaṃbhramākulitamatir bodhisattvatanayāpaharaṇatvarayā saṃkṣiptapadam āśīrvacanam uktvā nirgamyatām ity ājñākarkaśena vacasā kumārāv āśramapadān niṣkrāmayitum ārebhe // atha kumārau viyogaduḥkhātibhāravyathitahṛdayau pitaram abhipraṇamya bāṣpoparudhyamānanayanāv ūcatuḥ / ambā ca tāta niṣkrāntā tvaṃ ca nau dātum icchasi / yāvat tām api paśyeva tato dāsyati nau bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स ब्राह्मणः पुरा मातानयोर् आगच्छत्य् अस्य वा पुत्रस्नेहात् पश्चात्तापः संभवतीति विचिन्त्य पद्मकलापम् इवानयोर् हस्तान् आबध्य लतया संतर्जयन् विचेष्टमानौ पितरं प्रति व्यावर्तितवदनौ प्रकृतिसुकुमारौ कुमारौ प्रचकर्ष ॥ अथ कृष्णाजिना कुमारी तत्पूर्वदुःखोपनिपातात् सस्वरं रुदती पितरम् उवाच । अयं मां ब्राह्मणस् तात लतया हन्ति निर्दयः । न चायं ब्राह्मणो व्यक्तं धार्मिका ब्राह्मणाः किल

atha sa brāhmaṇaḥ purā mātānayor āgacchaty asya vā putrasnehāt paścāttāpaḥ saṃbhavatīti vicintya padmakalāpam ivānayor hastān ābadhya latayā saṃtarjayan viceṣṭamānau pitaraṃ prati vyāvartitavadanau prakṛtisukumārau kumārau pracakarṣa // atha kṛṣṇājinā kumārī tatpūrvaduḥkhopanipātāt sasvaraṃ rudatī pitaram uvāca / ayaṃ māṃ brāhmaṇas tāta latayā hanti nirdayaḥ / na cāyaṃ brāhmaṇo vyaktaṃ dhārmikā brāhmaṇāḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षो ऽयं ब्राह्मणच्छद्मा नूनं हरति खादितुम् । नीयमानौ पिशाचेन तात किं नाव् उपेक्षसे

yakṣo 'yaṃ brāhmaṇacchadmā nūnaṃ harati khāditum / nīyamānau piśācena tāta kiṃ nāv upekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जाली कुमारो मातरम् अनुशोचन्न् उवाच । नैवेदं मे तथा दुःखं यद् अयं हन्ति मां द्विजः । नापश्यम् अम्बां यत् त्व् अद्य तद् विदारयतीव माम्

atha jālī kumāro mātaram anuśocann uvāca / naivedaṃ me tathā duḥkhaṃ yad ayaṃ hanti māṃ dvijaḥ / nāpaśyam ambāṃ yat tv adya tad vidārayatīva mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोदिष्यति चिरं नूनम् अम्बा शून्ये तपोवने । पुत्रशोकेन कृपणा हतशावेव चातकी

rodiṣyati ciraṃ nūnam ambā śūnye tapovane / putraśokena kṛpaṇā hataśāveva cātakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मदर्थं समाहृत्य वनान् मूलफलम् बहु । भविष्यति कथं न्व् अम्बा दृष्ट्वा शून्यं तपोवनम्

asmadarthaṃ samāhṛtya vanān mūlaphalam bahu / bhaviṣyati kathaṃ nv ambā dṛṣṭvā śūnyaṃ tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे नाव् अश्वकास् तात हस्तिका रथकाश् च ये । अतो ऽर्धं देयम् अम्बायै शोकं तेन विनेष्यति

ime nāv aśvakās tāta hastikā rathakāś ca ye / ato 'rdhaṃ deyam ambāyai śokaṃ tena vineṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्द्यास्मद्वचनाद् अम्बा वार्या शोकाच् च सर्वथा । दुर्लभं हि पुनस् तात तव तस्याश् च दर्शनम्

vandyāsmadvacanād ambā vāryā śokāc ca sarvathā / durlabhaṃ hi punas tāta tava tasyāś ca darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि कृष्णे मरिष्यावः को न्व् अर्थो जीवितेन नौ । दत्ताव् आवां जनित्रास्मै ब्राह्मणाय धनैषिणे

ehi kṛṣṇe mariṣyāvaḥ ko nv artho jīvitena nau / dattāv āvāṃ janitrāsmai brāhmaṇāya dhanaiṣiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा जग्मतुः ॥ अथ बोधिसत्त्वस् तेनातिकरुणेन तनयप्रलापेनाकम्पितमतिर् अपि क इदानीं दत्त्वानुतापं करिष्यतीति निष्प्रतीकारेण शोकाग्निना निर्दह्यमानहृदयो विषवेगमूर्छापरिगत इव समुपरुध्यमानचेतास् तत्रैव निषसाद । शीतानिलव्यजनप्रतिलब्धसंज्ञश् च निष्कूजम् इवाश्रमपदं तनयशून्यम् अभिवीक्ष्य बाष्पगद्गदसंनिरुध्यमानकण्ठ इत्य् आत्मगतम् उवाच । पुत्राभिधाने हृदये समक्षं प्रहरन् मम । नाशङ्कत कथं नाम धिग् अलज्जो बत द्विजः

ity uktvā jagmatuḥ // atha bodhisattvas tenātikaruṇena tanayapralāpenākampitamatir api ka idānīṃ dattvānutāpaṃ kariṣyatīti niṣpratīkāreṇa śokāgninā nirdahyamānahṛdayo viṣavegamūrchāparigata iva samuparudhyamānacetās tatraiva niṣasāda / śītānilavyajanapratilabdhasaṃjñaś ca niṣkūjam ivāśramapadaṃ tanayaśūnyam abhivīkṣya bāṣpagadgadasaṃnirudhyamānakaṇṭha ity ātmagatam uvāca / putrābhidhāne hṛdaye samakṣaṃ praharan mama / nāśaṅkata kathaṃ nāma dhig alajjo bata dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्तिकाव् अनुपानत्कौ सौकुमार्यात् क्लमासहौ । यास्यतः कथम् अध्वानं तस्य च प्रेष्यतां गतौ

pattikāv anupānatkau saukumāryāt klamāsahau / yāsyataḥ katham adhvānaṃ tasya ca preṣyatāṃ gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गश्रमपरिम्लानौ को ऽद्य विश्रामयिष्यति । क्षुत्तर्षदुःकाभिहतौ याचिष्येते कम् एत्य वा

mārgaśramaparimlānau ko 'dya viśrāmayiṣyati / kṣuttarṣaduḥkābhihatau yāciṣyete kam etya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तावद् इदं दुःखं धीरतां कर्तुम् इच्छतः । का न्व् अवस्था मम तयोः सुतयोः सुखवृद्धयोः

mama tāvad idaṃ duḥkhaṃ dhīratāṃ kartum icchataḥ / kā nv avasthā mama tayoḥ sutayoḥ sukhavṛddhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो पुत्रवियोगाग्निर् निर्दहत्य् एव मे मनः । सतां तु धर्मं संस्मृत्य को ऽनुतापं करिष्यति

aho putraviyogāgnir nirdahaty eva me manaḥ / satāṃ tu dharmaṃ saṃsmṛtya ko 'nutāpaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मद्री विप्रियोपनिपाताशंसिभिर् अनिष्टैर् निमित्तैर् उपजनितवैमनस्या मूलफलान्य् आदाय क्षिप्रतरम् आगन्तुकामापि व्याडमृगोपरुध्यमानमार्गा चिरतरेणाश्रमपदम् उपजगाम । उचितायां च प्रत्युद्गमनभूमाव् आक्रीडस्थानेषु च तनयाव् अपश्यन्ती भृशतरम् अरतिवशम् अगात् ॥ अनीप्सिताशङ्कितजातसंभ्रमा ततः सुतान्वेषणचञ्चलेक्षणा । प्रसक्तम् आह्वानम् असंप्रतिग्रहं तयोर् विदित्वा व्यलपच् छुचातुरा

atha madrī vipriyopanipātāśaṃsibhir aniṣṭair nimittair upajanitavaimanasyā mūlaphalāny ādāya kṣiprataram āgantukāmāpi vyāḍamṛgoparudhyamānamārgā ciratareṇāśramapadam upajagāma / ucitāyāṃ ca pratyudgamanabhūmāv ākrīḍasthāneṣu ca tanayāv apaśyantī bhṛśataram arativaśam agāt // anīpsitāśaṅkitajātasaṃbhramā tataḥ sutānveṣaṇacañcalekṣaṇā / prasaktam āhvānam asaṃpratigrahaṃ tayor viditvā vyalapac chucāturā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाजवद् यत् प्रतिभाति मे पुरा सुतप्रलापप्रतिनादितं वनम् । अदर्शनाद् अद्य तयोस् तद् एव मे प्रयाति कान्तारम् इवाशरण्यताम्

samājavad yat pratibhāti me purā sutapralāpapratināditaṃ vanam / adarśanād adya tayos tad eva me prayāti kāntāram ivāśaraṇyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु खलु तौ कुमारौ क्रीडाप्रसङ्गश्रमजातनिद्रौ सुप्तौ नु नष्टौ गहने वने वा । चिरान् मदभ्यागमनाद् अतुष्टौ स्यातां क्व चिद् बालतया निलीनौ

kiṃ nu khalu tau kumārau krīḍāprasaṅgaśramajātanidrau suptau nu naṣṭau gahane vane vā / cirān madabhyāgamanād atuṣṭau syātāṃ kva cid bālatayā nilīnau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुवन्ति कस्माच् च न पक्षिणो ऽप्य् अमी समाकुलास् तद्वधसाक्षिणो यदि । तरंगभङ्गैर् अविनीतकोपया हृतौ नु किं निम्नगयातिवेगया

ruvanti kasmāc ca na pakṣiṇo 'py amī samākulās tadvadhasākṣiṇo yadi / taraṃgabhaṅgair avinītakopayā hṛtau nu kiṃ nimnagayātivegayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपीदानीं मे वितथा मिथ्याविकल्पा भवेयुः । अपि राजपुत्राय सपुत्राय स्वस्ति स्यात् । अप्य् अनिष्टनिवेदिनां निमित्तानां मच्छरीर एव विपाको भवेत् । किं नु खल्व् इदं अनिमित्तापवृत्तप्रहर्षम् अरतितमिस्रयावच्छाद्यमानं विद्रवतीव मे हृदयम् । विस्रस्यन्त इव मे गात्राणि । व्याकुला इव दिग्विभागाः । भ्रमतीव चेदं परिध्वस्तलक्ष्मीकं वनम् इति ॥ अथानुप्रविश्याश्रमपदम् एकान्ते निक्षिप्य मूलफलम् उपचारपुरःसरं भर्तारम् अभिगम्य क्व दारकाव् इति पप्रच्छ । अथ बोधिसत्त्वो जानानः स्नेहदुर्बलतां मातृहृदयस्य दुर्निवेद्यत्वाच् च विप्रियस्य नैनां किं चिद् वक्तुं शशाक । जनस्य हि प्रियार्हस्य विप्रियाख्यानवह्निना उपेत्य हि मनस्तापः सघृणेन सुदुष्करः

apīdānīṃ me vitathā mithyāvikalpā bhaveyuḥ / api rājaputrāya saputrāya svasti syāt / apy aniṣṭanivedināṃ nimittānāṃ maccharīra eva vipāko bhavet / kiṃ nu khalv idaṃ animittāpavṛttapraharṣam aratitamisrayāvacchādyamānaṃ vidravatīva me hṛdayam / visrasyanta iva me gātrāṇi / vyākulā iva digvibhāgāḥ / bhramatīva cedaṃ paridhvastalakṣmīkaṃ vanam iti // athānupraviśyāśramapadam ekānte nikṣipya mūlaphalam upacārapuraḥsaraṃ bhartāram abhigamya kva dārakāv iti papraccha / atha bodhisattvo jānānaḥ snehadurbalatāṃ mātṛhṛdayasya durnivedyatvāc ca vipriyasya naināṃ kiṃ cid vaktuṃ śaśāka / janasya hi priyārhasya vipriyākhyānavahninā upetya hi manastāpaḥ saghṛṇena suduṣkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मद्री व्यक्तम् अकुशलं मे पुत्रयोर् यद् अयम् एवं तूष्णींभूतः शोकदैन्यानुवृत्त्येत्य् अवधार्य समन्ततः क्षिप्तचित्तेव विचिन्त्याश्रमपदं तनयाव् अपश्यन्ती सबाष्पगद्गदं पुनर् उवाच । दारकौ च न पश्यामि त्वं च मां नाभिभाषसे । हता खल्व् अस्मि कृपणा विप्रियं हि न कथ्यते

atha madrī vyaktam akuśalaṃ me putrayor yad ayam evaṃ tūṣṇīṃbhūtaḥ śokadainyānuvṛttyety avadhārya samantataḥ kṣiptacitteva vicintyāśramapadaṃ tanayāv apaśyantī sabāṣpagadgadaṃ punar uvāca / dārakau ca na paśyāmi tvaṃ ca māṃ nābhibhāṣase / hatā khalv asmi kṛpaṇā vipriyaṃ hi na kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा शोकाग्निना परिगतहृदया छिन्नमूलेव लता निपपात । पतन्तीम् एव चैनां परिगृह्य बोधिसत्त्वस् तृणशयनम् आनीय शीताभिर् अद्भिः परिषिच्य प्रत्यागतप्राणां समाश्वासयन्न् उवाच । सहसैव न ते मद्रि दुःखम् आख्यातवान् अहम् । न हि संभाव्यते धैर्यं मनसि स्नेहदुर्बले

ity uktvā śokāgninā parigatahṛdayā chinnamūleva latā nipapāta / patantīm eva caināṃ parigṛhya bodhisattvas tṛṇaśayanam ānīya śītābhir adbhiḥ pariṣicya pratyāgataprāṇāṃ samāśvāsayann uvāca / sahasaiva na te madri duḥkham ākhyātavān aham / na hi saṃbhāvyate dhairyaṃ manasi snehadurbale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरादारिद्र्यदुःखार्तो ब्राह्मणो माम् उपागमत् । तस्मै दत्तौ मया पुत्रौ समाश्वसिहि मा शुचः

jarādāridryaduḥkhārto brāhmaṇo mām upāgamat / tasmai dattau mayā putrau samāśvasihi mā śucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां पश्य मद्रि मा पुत्रौ परिदेवीश् च देवि मा । पुत्रशोकसशल्ये मे प्रहार्षीर् इव मा हृदि

māṃ paśya madri mā putrau paridevīś ca devi mā / putraśokasaśalye me prahārṣīr iva mā hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचितेन कथं शक्यं न दातुम् अपि जीवितम् । अनुमोदस्व तद् भद्रे पुत्रदानम् इदं मम

yācitena kathaṃ śakyaṃ na dātum api jīvitam / anumodasva tad bhadre putradānam idaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा मद्री पुत्रविनाशशङ्काव्यथितहृदया पुत्रयोर् जीवितप्रवृत्तिश्रवणात् प्रतनूभूतशोका पत्युर् अधृतिपरिहारार्थं प्रमृज्य नयने सविस्मयम् उदीक्षमाणा भर्तारम् उवाच । आश्चर्यम् । किं बहुना । नूनं विस्मयवक्तव्यचेतसो ऽपि दिवौकसः । यद् इत्य् अलब्धप्रसरस् तव चेतसि मत्सरः

tac chrutvā madrī putravināśaśaṅkāvyathitahṛdayā putrayor jīvitapravṛttiśravaṇāt pratanūbhūtaśokā patyur adhṛtiparihārārthaṃ pramṛjya nayane savismayam udīkṣamāṇā bhartāram uvāca / āścaryam / kiṃ bahunā / nūnaṃ vismayavaktavyacetaso 'pi divaukasaḥ / yad ity alabdhaprasaras tava cetasi matsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि दिक्षु प्रसृतप्रतिस्वनैः समन्ततो दैवतदुन्दुभिस्वनैः । प्रसक्तविस्पष्टपदाक्षरं नभस् तवैव कीर्तिप्रथनादराद् अभूत्

tathā hi dikṣu prasṛtapratisvanaiḥ samantato daivatadundubhisvanaiḥ / prasaktavispaṣṭapadākṣaraṃ nabhas tavaiva kīrtiprathanādarād abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकम्पिशैलेन्द्रपयोधरा धरा मदाद् इवाभूद् अभिवृद्धवेपथुः । दिवः पतद्भिः कुसुमैश् च काञ्चनैः सविद्युदुद्द्योतम् इवाभवन् नभः

prakampiśailendrapayodharā dharā madād ivābhūd abhivṛddhavepathuḥ / divaḥ patadbhiḥ kusumaiś ca kāñcanaiḥ savidyududdyotam ivābhavan nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अलं शोकदैन्येन दत्त्वा चित्तं प्रसादय । निपानभूतो लोकानां दातैव च पुनर् भव

tad alaṃ śokadainyena dattvā cittaṃ prasādaya / nipānabhūto lokānāṃ dātaiva ca punar bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रो देवेन्द्रः क्षितितलचलनाद् आकम्पिते सुमेरौ पर्वतराजे किम् इदम् इति समुत्पन्नविमर्शो विस्मयोत्फुल्लनयनेभ्यो लोकपालेभ्यः पृथिवीकम्पकारणं विश्वंतरपुत्रदानम् उपलभ्य प्रहर्षविस्मयाघूर्णितमनाः प्रभातायां तस्यां रजन्यां ब्राह्मणरूपी विश्वंतरम् अर्थिवद् अभ्यगच्छत् । कृतातिथिसत्कारश् च बोधिसत्त्वेन केनार्थ इत्य् उपनिमन्त्रितो भार्याम् एनम् अयाचत । महाह्रदेष्व् अम्भ इवोपशोषं न दानधर्मः समुपैति सत्सु । याचे ततस् त्वां सुरसंनिभार्यां भार्याम् इमाम् अर्हसि नः प्रदातुम्

atha śakro devendraḥ kṣititalacalanād ākampite sumerau parvatarāje kim idam iti samutpannavimarśo vismayotphullanayanebhyo lokapālebhyaḥ pṛthivīkampakāraṇaṃ viśvaṃtaraputradānam upalabhya praharṣavismayāghūrṇitamanāḥ prabhātāyāṃ tasyāṃ rajanyāṃ brāhmaṇarūpī viśvaṃtaram arthivad abhyagacchat / kṛtātithisatkāraś ca bodhisattvena kenārtha ity upanimantrito bhāryām enam ayācata / mahāhradeṣv ambha ivopaśoṣaṃ na dānadharmaḥ samupaiti satsu / yāce tatas tvāṃ surasaṃnibhāryāṃ bhāryām imām arhasi naḥ pradātum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविमना एव तु बोधिसत्त्वस् तथेत्य् अस्मै प्रतिशुश्राव । ततः स वामेन करेण मद्रीम् आदाय सव्येन कमण्डलुं च । न्यपातयत् तस्य जलं कराग्रे मनोभुवश् चेतसि शोकवह्निम्

avimanā eva tu bodhisattvas tathety asmai pratiśuśrāva / tataḥ sa vāmena kareṇa madrīm ādāya savyena kamaṇḍaluṃ ca / nyapātayat tasya jalaṃ karāgre manobhuvaś cetasi śokavahnim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चुकोप मद्री न तु नो रुरोद विवेद सा तस्य हि तं स्वभावम् । अपूर्वदुःखातिभरातुरा तु तं प्रेक्षमाणा लिखितेव तस्थौ

cukopa madrī na tu no ruroda viveda sā tasya hi taṃ svabhāvam / apūrvaduḥkhātibharāturā tu taṃ prekṣamāṇā likhiteva tasthau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा परमविस्मयाक्रान्तहृदयः शक्रो देवानाम् इन्द्रस् तं महासत्त्वम् अभिष्टुवन्न् उवाच । अहो विकृष्टान्तरता सदसद्धर्मयोर् यथा । श्रद्धातुम् अपि कर्मेदं का शक्तिर् अकृतात्मनाम्

tad dṛṣṭvā paramavismayākrāntahṛdayaḥ śakro devānām indras taṃ mahāsattvam abhiṣṭuvann uvāca / aho vikṛṣṭāntaratā sadasaddharmayor yathā / śraddhātum api karmedaṃ kā śaktir akṛtātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवीतरागेण सता पुत्रदारम् अतिप्रियम् । निःसङ्गम् इति दातव्यं का नामेयम् उदात्तता

avītarāgeṇa satā putradāram atipriyam / niḥsaṅgam iti dātavyaṃ kā nāmeyam udāttatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंशयं त्वद्गुणरक्तसंकथैः प्रकीर्यमाणेषु यशःसु दिक्षु ते । तिरोभविष्यन्त्य् अपरा यशःश्रियः पतंगतेजःसु यथान्यदीप्तयः

asaṃśayaṃ tvadguṇaraktasaṃkathaiḥ prakīryamāṇeṣu yaśaḥsu dikṣu te / tirobhaviṣyanty aparā yaśaḥśriyaḥ pataṃgatejaḥsu yathānyadīptayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य ते ऽभ्यनुमोदन्ते कर्मेदम् अतिमानुषम् । यक्षगन्धर्वभुजगास् त्रिदशाश् च सवासवाः

tasya te 'bhyanumodante karmedam atimānuṣam / yakṣagandharvabhujagās tridaśāś ca savāsavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा शक्रः स्वम् एव वपुर् अभिज्वलद् आस्थाय शक्रो ऽहम् अस्मीति च निवेद्यात्मानं बोधिसत्त्वम् उवाच । तुभ्यम् एव प्रयच्छामि मद्रीं भार्याम् इमाम् अहम् । व्यतीत्य न हि शीतांशुं चन्द्रिका स्थातुम् अर्हति

ity uktvā śakraḥ svam eva vapur abhijvalad āsthāya śakro 'ham asmīti ca nivedyātmānaṃ bodhisattvam uvāca / tubhyam eva prayacchāmi madrīṃ bhāryām imām aham / vyatītya na hi śītāṃśuṃ candrikā sthātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तापि च शृगालस्य सिंहभार्या किम् अस्य सा । सिंहस्यैव हि सा भार्या धीरा यच्छन्ति याचिताः

dattāpi ca śṛgālasya siṃhabhāryā kim asya sā / siṃhasyaiva hi sā bhāryā dhīrā yacchanti yācitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशिष्टमध्यहीनानां समचित्ता जिनाङ्कुराः । तस्माद् अनुमता लोके [॥॥॥]न तु कर्मणा

viśiṣṭamadhyahīnānāṃ samacittā jināṅkurāḥ / tasmād anumatā loke [......]na tu karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् मा चिन्तां पुत्रयोर् विप्रयोगाद् राज्यभ्रंशान् मा च संतापम् आगाः । सार्धं ताभ्याम् अभ्युपेतः पिता ते कर्ता राज्यं त्वत्सनाथं सनाथम्

tan mā cintāṃ putrayor viprayogād rājyabhraṃśān mā ca saṃtāpam āgāḥ / sārdhaṃ tābhyām abhyupetaḥ pitā te kartā rājyaṃ tvatsanāthaṃ sanātham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.