Library·Yāska: Nirukta·9

Yāska: Nirukta 9

अथयानिपृथिवीआयतनानिसत्त्वानिस्तुतिम्लभन्तेतान्यतसनुक्रमिष्यामह्। तेषामश्वःप्रथमआगामीभवति। अश्वोव्याख्यातस्,।तस्यएषाभवति।

atha.yāni.pṛthivī.āyatanāni.sattvāni.stutim.labhante.tāny.atas.anukramiṣyāmah/ teṣām.aśvaḥ.prathama.āgāmī.bhavati/ aśvo.vyākhyātas,.tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽअश्वोवोऌहासुखम्रथम्हसनामुपमन्त्रिनह्। शेपस्रोमन्वन्तौभेदौवारिन्मन्दूकैच्छतिइन्द्रायैन्दोपरिस्रव।ऽऽ। अश्वोवोऌहा(वोधा)। सुखम्वोऌहा। रथम्वोऌहा। सुखमितिकल्याणनाम। कल्याणम्पुन्यम्। सुहितम्भवति। सुहितम्गम्यतिइतिवा। हसाएतावा। पातावापालल्यितावा। शेपमृच्छतिइतिवा। वारिवार्यति। मानोव्याख्यातस्,।तस्यएषाभवति।

``aśvo.voḷhā.sukham.ratham.hasanām.upamantrinah/ śepas.romanvantau.bhedau.vārin.mandūka.icchati.indrāya.indo.pari.srava/''. aśvo.voḷhā(vodhā)/ sukham.voḷhā/ ratham.voḷhā/ sukham.iti.kalyāṇa.nāma/ kalyāṇam.punyam/ suhitam.bhavati/ suhitam.gamyati.iti.vā/ hasā.etā.vā/ pātā.vā.pālalyitā.vā/ śepam.ṛcchati.iti.vā/ vāri.vāryati/ māno.vyākhyātas,.tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽमानोमित्रोवरुअनोअर्यमाआयुरिन्द्रऋभुक्षामरुतःपरिख्यन्। यद्वाजिनोदेवजातस्यसप्तेःप्रवक्ष्यामोविदथेवीर्यानि।ऽऽ। यद्वाजिनोदेवैर्जातस्यसप्तेःसरनस्यप्रवक्ष्यामोयज्ञेविदथेवीर्यानि,।मानस्त्वम्मित्रश्चवरुणश्चअर्यमन्१।चआयुस्चवायुरयनैन्द्रश्चौरुक्षयनऋभूनाम्राजाइतिवामरुतश्चपरिख्यन्। शकुनिःशक्नोत्युन्नेतुमात्मानम्। शक्नोतिनदितुमितिवा। शक्नोतितकितुमितिवा। सर्वतःशंकरोअस्त्वितिवा। शक्नोतेर्वा। तस्यएषाभवति।

``mā.no.mitro.varuano.aryamā.āyur.indra.ṛbhukṣā.marutaḥ.pari.khyan/ yad.vājino.devajātasya.sapteḥ.pravakṣyāmo.vidathe.vīryāni/''. yad.vājino.devair.jātasya.sapteḥ.saranasya.pravakṣyāmo.yajñe.vidathe.vīryāni,.mā.nas.tvam.mitraś.ca.varuṇaś.ca.aryaman1.ca.āyus.ca.vāyur.ayana.indraś.ca.urukṣayana.ṛbhūnām.rājā.iti.vā.marutaś.ca.parikhyan/ śakuniḥ.śaknoty.unnetum.ātmānam/ śaknoti.naditum.iti.vā/ śaknoti.takitum.iti.vā/ sarvataḥ.śaṃkaro.astv.iti.vā/ śaknoter.vā/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिक्रदत्जनुसम्प्रब्रुवानैयर्तिवाचमरितेवनावम्। सुमङ्गलश्चशकुनि८।भवासिमात्वाकाचिदभिभाविश्व्याविदत्।ऽऽ। न्यक्रन्दीत्जन्मप्रब्रुवानोयथाअस्यशब्दस्तथानामईरयतिवाचमीरयिताइवनावम्। सुमङ्गलश्चशकुनि८।भव,।कल्याणमङ्गलह्। मङ्गलम्निरतेर्गृणातिअर्थे,।गिरत्यनर्थानितिवा। अङ्गलमङ्गवत्। मज्जयतिपाकपमितिनैरुक्ताह्। माम्गच्छत्वितिवा। माचत्वाकाचिदभिभूतिःसर्वतोविदत्। गृत्समदमर्थमभ्युत्थितम्कपिञ्जलोअभिववाशे। तदभिवादिनीएषार्च्भवति।

kanikradat.janusam.prabruvāna.iyarti.vācam.ariteva.nāvam/ sumaṅgalaś.ca.śakuni8.bhavāsi.mā.tvā.kācid.abhibhā.viśvyā.vidat/''. nyakrandīt.janma.prabruvāno.yathā.asya.śabdas.tathā.nāma.īrayati.vācam.īrayitā.iva.nāvam/ sumaṅgalaś.ca.śakuni8.bhava,.kalyāṇa.maṅgalah/ maṅgalam.nirater.gṛṇāti.arthe,.giraty.anarthān.iti.vā/ aṅgalam.aṅgavat/ majjayati.pākapam.iti.nairuktāh/ mām.gacchatv.iti.vā/ mā.ca.tvā.kācid.abhibhūtiḥ.sarvato.vidat/ gṛtsamadam.artham.abhy.utthitam.kapiñjalo.abhivavāśe/ tad.abhivādinī.eṣā.rc.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽभद्रम्वददक्षिणतोभद्रमुत्तरतोवद। भद्रम्पुरस्तान्नोवदभद्रम्पश्चात्कपिञ्जल।ऽऽ।इत्य्सानिगदव्याख्याता। गृत्समदोगृत्समदनह्। गृत्सैतिमेधाविनाम। गृणातेःस्तुतिकर्मणह्। मन्दूकामज्जूकामज्जनात्। मदतेर्वामोदतिकर्मणो,।मन्दतेर्वातृप्तिकर्मणह्। मन्दयतेरितिवैयाकरणाह्। मन्दएषामोकसितिवा। मन्दोमदेर्वामुदेर्वा। तेषामेषाभवति।

``bhadram.vada.dakṣiṇato.bhadram.uttarato.vada/ bhadram.purastān.no.vada.bhadram.paścāt.kapiñjala/''.ity.sā.nigada.vyākhyātā/ gṛtsamado.gṛtsa.madanah/ gṛtsa.iti.medhāvi.nāma/ gṛṇāteḥ.stuti.karmaṇah/ mandūkā.majjūkā.majjanāt/ madater.vā.modati.karmaṇo,.mandater.vā.tṛpti.karmaṇah/ mandayater.iti.vaiyākaraṇāh/ manda.eṣām.okas.iti.vā/ mando.mader.vā.muder.vā/ teṣām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽसंवत्सरम्शशयानाब्राह्मणाव्रतचारिनह्। वाचम्पर्जन्यजिन्विताम्प्रमन्दूकाअवादिसुह्।ऽऽ। संवत्सरम्शिश्यानाब्राह्मणाव्रतचारिनसब्रुवानाह्। अपिवाउपमाअर्थेस्याद्ब्राह्मणाइवव्रतचारिनैति। वाचम्पर्जन्यप्रीताम्प्रावादिसुर्मन्दूकाह्। वसिस्थोवर्षकामःपर्जन्यम्तुस्ताव। तम्मन्दूकाअन्वमोदन्त। समन्दूकाननुमोदमानान्दृष्ट्वातुस्ताव। तदभिवादिनीएषाऋच्भवति।

``saṃvatsaram.śaśayānā.brāhmaṇā.vrata.cārinah/ vācam.parjanya.jinvitām.pra.mandūkā.avādisuh/''. saṃvatsaram.śiśyānā.brāhmaṇā.vrata.cārinas.abruvānāh/ api.vā.upamā.arthe.syād.brāhmaṇā.iva.vrata.cārina.iti/ vācam.parjanya.prītām.prāvādisur.mandūkāh/ vasistho.varṣa.kāmaḥ.parjanyam.tustāva/ tam.mandūkā.anvamodanta/ sa.mandūkān.anumodamānān.dṛṣṭvā.tustāva/ tad.abhivādinī.eṣā.ṛc.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽउपप्रवदमन्दूकिवर्षमावदतादुरि। मध्येह्रदस्यप्लवस्वविगृह्यचतुरःपदह्।ऽऽ।इतिसानिगदव्याख्याता। अक्षाह्। अश्नुवतएनानितिवा। अभ्यश्नुवतएभिरितिवा। तेषामेषाभवति।

``upa.pra.vada.mandūki.varṣam.ā.vada.tāduri/ madhye.hradasya.plavasva.vigṛhya.caturaḥ.padah/''.iti.sā.nigada.vyākhyātā/ akṣāh/ aśnuvata.enān.iti.vā/ abhyaśnuvata.ebhir.iti.vā/ teṣām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽप्रावेपामाबृहतोमादयन्तिप्रवातेजाइरिनेवर्वृतानाह्। सोमस्येवमौजवतस्यभक्षोविभीदकोजागृविर्मह्यमच्छान्।ऽऽ। प्रवेपिनोमामहतोविभीदकस्यफलानिमादयन्ति। प्रवातेजाःप्रवनेजाह्। इरिनेवर्तमानाह्। इरिनम्निरृणम्,।ऋणातेरपार्णम्भवति। अपरताअस्मादोसधि१पितिवा। सोमस्यैवमौजवतस्यभक्षह्। मौजवतोमूजवतिजातह्। मूजवत्पर्वतो,।मुञ्जवत्१। मुञ्जोविमुच्यतैसीका३। इसीकाइसतेर्गतिकर्मणह्। इयमपिइतराइसीकाएतस्मादेव। विभीदकोविभेदनात्। जागृविर्जागरनात्। मह्यमचच्छदत्। प्रशंसत्येनान्प्रथमया,।निन्दत्युत्तराभिह्। ऋसेरक्षपरिद्यूनस्यएतदार्षम्वेदयन्ते। ग्रावानोहन्तेर्वा,।गृणातेर्वा,।गृह्णातेर्वा। तेषामेषाभवति।

``prāvepā.mā.bṛhato.mādayanti.pravātejā.irine.varvṛtānāh/ somasyeva.maujavatasya.bhakṣo.vibhīdako.jāgṛvir.mahyam.acchān/''. pravepino.mā.mahato.vibhīdakasya.phalāni.mādayanti/ pravātejāḥ.pravanejāh/ irine.vartamānāh/ irinam.nirṛṇam,.ṛṇāter.apārṇam.bhavati/ aparatā.asmād.osadhi1p.iti.vā/ somasya.iva.maujavatasya.bhakṣah/ maujavato.mūjavati.jātah/ mūjavat.parvato,.muñjavat1/ muñjo.vimucyata.isīkā3/ isīkā.isater.gati.karmaṇah/ iyam.api.itarā.isīkā.etasmād.eva/ vibhīdako.vibhedanāt/ jāgṛvir.jāgaranāt/ mahyam.acacchadat/ praśaṃsaty.enān.prathamayā,.nindaty.uttarābhih/ ṛser.akṣa.paridyūnasya.etad.ārṣam.vedayante/ grāvāno.hanter.vā,.gṛṇāter.vā,.gṛhṇāter.vā/ teṣām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽप्रैतेवदन्तुप्रवयम्वदामग्रावभ्योवाचम्वदतावदद्भ्यह्। यदद्रयःपर्वताःसाकमाशवःश्लोकम्घोसम्भरथेन्द्रायसोमिनह्। प्रवदन्त्वेते। प्रवदामवयम्। ग्रावभ्योवाचम्वदतवदद्भ्यह्। यदद्रयःपर्वताअदरनीयाःसहसोममाशु१प्क्षिप्रकारिनह्। श्लोकःशृणोतेर्घोसोघुस्यतेह्। सोमिनोयूयम्स्थैतिवा। सोमिनोगृहेष्वितिवा। येननराःप्रशस्यन्तेसनाराशंसोमन्त्रह्। तस्यएषाभवति।

``praite.vadantu.pra.vayam.vadāma.grāvabhyo.vācam.vadatā.vadadbhyah/ yad.adrayaḥ.parvatāḥ.sākam.āśavaḥ.ślokam.ghosam.bharathendrāya.sominah/ pravadantv.ete/ pravadāma.vayam/ grāvabhyo.vācam.vadata.vadadbhyah/ yad.adrayaḥ.parvatā.adaranīyāḥ.saha.somam.āśu1p.kṣipra.kārinah/ ślokaḥ.śṛṇoter.ghoso.ghusyateh/ somino.yūyam.stha.iti.vā/ somino.gṛheṣv.iti.vā/ yena.narāḥ.praśasyante.sa.nārāśaṃso.mantrah/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽअमन्दान्स्तोमान्प्रभरेमनीसासिन्धावधिक्षियतोभाव्यस्य। योमेसहस्रममिमीतसवानतूर्तस्राजाश्रवैच्छमानह्।ऽऽ। अमन्दान्स्तोमान्। अबालिशाननल्पान्वा। बालोबलवर्ती,।भर्तव्योभवति। अम्बाअस्माअलम्भवतिइतिवा। अम्बाअस्मैबलम्भवतिइतिवा। बलोवाप्रतिषेधव्यवहितह्। प्रभरेमनीसयामनसईसयास्तुतिआप्रज्ञा३।वा। सिन्धु७।अधिनिवसतोभावयव्यस्यराजन्६।योमेसहस्रम्निरमिमीतसवान्। अतूर्तस्राजा। अतूर्णैतिवा। अत्वरमानैतिवा। प्रशंसामिच्छमानह्।

``amandān.stomān.pra.bhare.manīsā.sindhāv.adhi.kṣiyato.bhāvyasya/ yo.me.sahasram.amimīta.savāna.tūrtas.rājā.śrava.icchamānah/''. amandān.stomān/ abāliśān.analpān.vā/ bālo.bala.vartī,.bhartavyo.bhavati/ ambā.asmā.alam.bhavati.iti.vā/ ambā.asmai.balam.bhavati.iti.vā/ balo.vā.pratiṣedha.vyavahitah/ prabhare.manīsayā.manasa.īsayā.stuti.ā.prajñā3.vā/ sindhu7.adhinivasato.bhāvayavyasya.rājan6.yo.me.sahasram.niramimīta.savān/ atūrtas.rājā/ atūrṇa.iti.vā/ atvaramāna.iti.vā/ praśaṃsām.icchamānah/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञसम्योगाद्राजास्तुतिम्लभेत। राजसम्योगाद्युद्धौपकरणानि। तेषाम्रथःप्रथमआगामीभवति। रथस्रंहतेर्गतिकर्मणह्। स्थिरतेर्वास्याद्विपरीतस्य[ब्य्मेतथेसिस्]। रममानोअस्मिंस्तिष्ठतिइतिवा। रपतेर्वा,।रसतेर्वा। तस्यएषाभवति।

yajña.samyogād.rājā.stutim.labheta/ rāja.samyogād.yuddha.upakaraṇāni/ teṣām.rathaḥ.prathama.āgāmī.bhavati/ rathas.raṃhater.gati.karmaṇah/ sthirater.vā.syād.viparītasya[by.metathesis]/ ramamāno.asmiṃs.tiṣṭhati.iti.vā/ rapater.vā,.rasater.vā/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽवनस्पतेवीद्वङ्गोहिभूयाअस्मत्सखाप्रतरनःसुवीरह्। गोभिःसम्नद्धोअसिवीऌअयस्वास्थातातेजयतुजेत्वानि।ऽऽ। वनस्पति८।दृधअङ्गोहिभवअस्मत्सखाप्रतरनःसुवीरःकल्याणवीरह्। गोभिःसम्नद्धोअसि,।वीऌअयस्वैतिसंस्तम्भस्व। आस्थातातेजयतुजेतव्यानि। दुन्दुभिरितिशब्दअनुकरणम्। द्रुमोभिन्नैतिवा। दुन्दुभ्यतेर्वास्यात्शब्दकर्मणह्। तस्यएषाभवति।

``vanaspate.vīdvaṅgo.hi.bhūyā.asmatsakhā.prataranaḥ.suvīrah/ gobhiḥ.samnaddho.asi.vīḷayasvāsthātā.te.jayatu.jetvāni/''. vanaspati8.dṛdha.aṅgo.hi.bhava.asmat.sakhā.prataranaḥ.suvīraḥ.kalyāṇa.vīrah/ gobhiḥ.samnaddho.asi,.vīḷayasva.iti.saṃstambhasva/ āsthātā.te.jayatu.jetavyāni/ dundubhir.iti.śabda.anukaraṇam/ drumo.bhinna.iti.vā/ dundubhyater.vā.syāt.śabda.karmaṇah/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽउपश्वासयपृथिवीमुतद्याम्पुरुत्रातेमनुताम्विष्ठितम्जगत्। सदुन्दुभेसजूरिन्द्रेणदेवैर्दूराद्दवीयोअपसेधशत्रून्।(ऋव्।६,४७,२९)ऽऽ उपश्वासयपृथिवीम्चदिवंश्च। बहुधातेघोसम्मन्यताम्विस्थितम्स्थावरम्जङ्गमंश्चयत्। सदुन्दुभि८।सहजोसनैन्द्रेनचदेवैश्चदूराद्दूरतरमपसेधशत्रून्। इसुधिह्। इसूनाम्निधानम्। तस्यएषाभवति।

``upa.śvāsaya.pṛthivīm.uta.dyām.purutrā.te.manutām.viṣṭhitam.jagat/ sa.dundubhe.sajūr.indreṇa.devair.dūrāddavīyo.apa.sedha.śatrūn/(ṛV.6,47,29)'' upaśvāsaya.pṛthivīm.ca.divaṃś.ca/ bahudhā.te.ghosam.manyatām.visthitam.sthāvaram.jaṅgamaṃś.ca.yat/ sa.dundubhi8.saha.josana.indrena.ca.devaiś.ca.dūrād.dūrataram.apasedha.śatrūn/ isudhih/ isūnām.nidhānam/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽबह्वीनाम्पिताबहुरस्यपुत्रश्चिश्चाकृणोतिसमनावगत्य। इषुधिःसङ्काःपृतनाश्चसर्वाःपृष्ठेनिनद्धोजयतिप्रसूतह्।।(ऋव्।६,७५,५)ऽऽ बहूनाम्पिता,।बहुरस्यपुत्रैतिइसूनभिप्रेत्य। प्रस्मयतैवअपाव्रियमानह्। शब्दअनुकरणम्वा। सङ्काःसचतेःसम्पूर्वाद्वाकिरतेह्।(९,१५) पृष्ठेनिनद्धोजयतिप्रसूतैतिव्याख्यातम्। हस्तघ्नोहस्तेहन्यते। तस्यएषाभवति।

``bahvīnām.pitā.bahurasya.putraś.ciścā.kṛṇoti.samanāvagatya/ iṣudhiḥ.saṅkāḥ.pṛtanāś.ca.sarvāḥ.pṛṣṭhe.ninaddho.jayati.prasūtah/.(ṛV.6,75,5)'' bahūnām.pitā,.bahur.asya.putra.iti.isūn.abhipretya/ prasmayata.iva.apāvriyamānah/ śabda.anukaraṇam.vā/ saṅkāḥ.sacateḥ.sampūrvād.vā.kirateh/(9,15) pṛṣṭhe.ninaddho.jayati.prasūta.iti.vyākhyātam/ hastaghno.haste.hanyate/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽअहिरिवभोगैःपर्येतिबाहुम्ज्यायाहेतिम्परिबाधमानह्। हस्तघ्नोविश्वावयुनानिविद्वान्पुमान्पुमांसम्परिपातुविश्वतह्।ऽऽ। अहिरिवबोगैःपरिवेस्तयतिबाहुम्,।ज्यायावधात्परित्रायमानोहस्तघ्नःसर्वाणिप्रज्ञानानिप्रजानन्। पुमान्पुरुमनस्१।भवति,।पुंसतेर्वा। अभीशु१प्व्याख्यातह्। तेषामेषाभवति।

``ahir.iva.bhogaiḥ.paryeti.bāhum.jyāyā.hetim.paribādhamānah/ hastaghno.viśvā.vayunāni.vidvān.pumān.pumāṃsam.pari.pātu.viśvatah/''. ahir.iva.bogaiḥ.parivestayati.bāhum,.jyāyā.vadhāt.paritrāyamāno.hastaghnaḥ.sarvāṇi.prajñānāni.prajānan/ pumān.purumanas1.bhavati,.puṃsater.vā/ abhīśu1p.vyākhyātah/ teṣām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽरथेतिष्ठन्नयतिवाजिनःपुरोयत्रयत्रकामयतेसुसारथिह्। अभीशूनाम्महिमानम्पनायतमनस्पश्चादनुयच्छन्तिरश्मयह्।ऽऽ। रथेतिष्ठन्नयतिवाजिनःपुरस्तात्सतो,।यत्रयत्रकामयतेसुसारथिःकल्याणसारथिह्। अभीशूनाम्महिमानम्पूजयामि। मनस्पस्चात्सन्तसनुयच्छन्तिरश्मयह्। धनुस्धन्वतेर्गतिकर्मणस्,।वधकर्मणोवा। धन्वन्त्यस्मादिशु१प्। तस्यएषाभवति।

``rathe.tiṣṭhan.nayati.vājinaḥ.puro.yatrayatra.kāmayate.susārathih/ abhīśūnām.mahimānam.panāyata.manas.paścād.anu.yacchanti.raśmayah/''. rathe.tiṣṭhan.nayati.vājinaḥ.purastāt.sato,.yatra.yatra.kāmayate.susārathiḥ.kalyāṇa.sārathih/ abhīśūnām.mahimānam.pūjayāmi/ manas.pascāt.santas.anuyacchanti.raśmayah/ dhanus.dhanvater.gati.karmaṇas,.vadha.karmaṇo.vā/ dhanvanty.asmād.iśu1p/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽधन्वनागाधन्वनाआजिम्जयेमधन्वनातीव्राःसमदोजयेम। धनुस्शत्रोरपकामम्कृणोतिधन्वनासर्वाःप्रदिशोजयेम।ऽऽ।इतिसानिगदव्याख्याता। समदःसमदोवाअत्तेःसम्मदोवामदतेह्। ज्याजयतेर्वा,।जिनातेर्वा,।प्रजावयतिइसूनितिवा। तस्याएषाभवति।

``dhanvanā.gā.dhanvanā.ājim.jayema.dhanvanā.tīvrāḥ.samado.jayema/ dhanus.śatror.apakāmam.kṛṇoti.dhanvanā.sarvāḥ.pradiśo.jayema/''.iti.sā.nigada.vyākhyātā/ samadaḥ.samado.vā.atteḥ.sammado.vā.madateh/ jyā.jayater.vā,.jināter.vā,.prajāvayati.isūn.iti.vā/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽवक्ष्यन्तिइवैदागनीगन्तिकर्णम्प्रियम्सखायम्परिसस्वजाना। योषाइवशिङ्क्तेवितताधिधन्वन्ज्याइयम्समनेपारयन्ती।ऽऽ। वक्ष्यतीइवआगच्छतिकर्णम्प्रियमिवसखायमिसुम्परिस्वजमाना। योषाइवशिङ्क्तेशब्दम्करोतिवितताधिधनुसिज्याइयम्,।समनेसंग्रामेपारयन्तीपारम्नयन्ती। इसुरिसतेर्गतिकर्मणह्,।वधकर्मणोवा। तस्यएषाभवति।

``vakṣyanti.iva.idā.ganīganti.karṇam.priyam.sakhāyam.parisasvajānā/ yoṣā.iva.śiṅkte.vitatādhi.dhanvan.jyā.iyam.samane.pārayantī/''. vakṣyatī.iva.āgacchati.karṇam.priyam.iva.sakhāyam.isum.parisvajamānā/ yoṣā.iva.śiṅkte.śabdam.karoti.vitatādhi.dhanusi.jyā.iyam,.samane.saṃgrāme.pārayantī.pāram.nayantī/ isur.isater.gati.karmaṇah,.vadha.karmaṇo.vā/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽसुपर्णम्वस्तेमृगोअस्यादन्तोगोभिःसम्नद्धापततिप्रसूता। यत्रानरःसंश्चविचद्रवन्तितत्रअस्मभ्यमिसु१प्शर्मयंसन्।ऽऽ। सुपर्णम्वस्तैतिवाजान्[स्wइफ़्त्फ़ेअथेर्षोफ़र्रोwस्]।अभिप्रेत्य। मृगमयसस्यादन्तस्,।मृगयतेर्वा। गोभिःसम्नद्धापततिप्रसूताइतिव्याख्यातम्। यत्रनराःसंद्रवन्तिचविद्रवन्तिचतत्रअस्मभ्यमिसु१प्शर्मयच्छन्तुशरनम्संग्रामेषु। अश्वअजनीम्कशाइत्याहुह्। कशाप्रकाशयतिभयमश्वाय। कृस्यतेर्वाअनूभावात्। वाच्पुनःप्रकाशयत्यर्थान्। खशया। क्रोशतेर्वा। अश्वकशायाएषाभवति।

``suparṇam.vaste.mṛgo.asyā.danto.gobhiḥ.samnaddhā.patati.prasūtā/ yatrā.naraḥ.saṃś.ca.vi.ca.dravanti.tatra.asmabhyam.isu1p.śarma.yaṃsan/''. suparṇam.vasta.iti.vājān[swift.featherṣ.of.arrows].abhipretya/ mṛgamayas.asyā.dantas,.mṛgayater.vā/ gobhiḥ.samnaddhā.patati.prasūtā.iti.vyākhyātam/ yatra.narāḥ.saṃdravanti.ca.vidravanti.ca.tatra.asmabhyam.isu1p.śarma.yacchantu.śaranam.saṃgrāmeṣu/ aśva.ajanīm.kaśā.ity.āhuh/ kaśā.prakāśayati.bhayam.aśvāya/ kṛsyater.vā.anū.bhāvāt/ vāc.punaḥ.prakāśayaty.arthān/ kha.śayā/ krośater.vā/ aśva.kaśāyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽआजङ्घन्तिसान्वेषाम्जघनामुपजिघ्नते। अश्वाजनिप्रचेतसोऽअश्वान्त्समत्सुचोदय।ऽऽ। आघ्नन्तिसानून्येषाम्सरनानिसक्थीनि। सक्थिःसचतेरासक्तसस्मिन्कायह्। जघनानिचौपघ्नाति। जघनम्जङ्घन्यतेः।(तोस्त्रिकेरेपेअतेद्ल्य्)। अश्वाजनिप्रचेतसःप्रवृद्धचेतससश्वान्समत्सुसमरनेषुसंग्रामेषुचोदय। उलूखलमुरुकरम्वाऊर्ध्वखम्वाऊर्करम्वा। ऽऽउरुमेकुर्वित्यब्रवीत्तदुलूखलमभवत्।ऽऽ। ऽऽउरुकरंश्चएतत्तदुलूखलमित्याचक्षतेपरोक्षेन।ऽऽ।इतिचब्राह्मणम्। तस्यएषाभवति।

``ā.jaṅghanti.sānveṣām.jaghanām.upa.jighnate/ aśvājani.pracetaso'aśvānt.samatsu.codaya/''. āghnanti.sānūny.eṣām.saranāni.sakthīni/ sakthiḥ.sacater.āsaktas.asmin.kāyah/ jaghanāni.ca.upaghnāti/ jaghanam.jaṅghanyateḥ.(to.strike.repeatedly)/ aśvājani.pracetasaḥ.pravṛddha.cetasas.aśvān.samatsu.samaraneṣu.saṃgrāmeṣu.codaya/ ulūkhalam.uru.karam.vā.ūrdhva.kham.vā.ūrkaram.vā/ ``uru.me.kurv.ity.abravīt.tad.ulūkhalam.abhavat/''. ``urukaraṃś.ca.etat.tad.ulūkhalam.ity.ācakṣate.parokṣena/''.iti.ca.brāhmaṇam/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽयच्चिद्धित्वम्गृहेगृहौलूखलकयुज्यसे। इहद्युमत्तमम्वदयजतामिवदुन्दुभिह्।ऽऽ।इतिसानिगदव्याख्याता।

``yaccidd.hi.tvam.gṛhegṛha.ulūkhalaka.yujyase/ iha.dyumattamam.vada.yajatām.iva.dundubhih/''.iti.sā.nigada.vyākhyātā/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृसभःप्रजाम्वर्षतिइतिवाअतिबृहतिरेतसितिवा। तद्वृसकर्मावर्षनाद्वृसभह्। तस्यएषाभवति।

vṛsabhaḥ.prajām.varṣati.iti.vā.atibṛhati.retas.iti.vā/ tad.vṛsa.karmā.varṣanād.vṛsabhah/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽन्यक्रन्दयन्नुपयन्तएनममेहयन्वृसभम्मध्यआजेह्। तेनसूभर्वम्शतवत्सहस्रम्गवाम्मुद्गलःप्रधनेजिगाय।ऽऽ। न्यक्रन्दयन्नुपयन्तएनमितिव्याख्यातम्। अमेहयन्वृसभम्मध्यआजेराजयनस्यआजवनस्यैतिवा। तेनतम्सूभर्वम्राजानम्। भर्वतिरत्तिकर्मा। तद्वासूभर्वम्सहस्रम्गवाम्मुद्गलःप्रधनेजिगाय। प्रधनैतिसंग्रामनाम,।प्रकीर्णान्यस्मिन्धनानिभवन्ति। द्रुघनह्,।द्रुममयोघनह्। तत्रैतिहासमाचक्षते। मुद्गलोभार्म्यश्वऋषिर्वृसभंश्चद्रुघनंश्चयुक्त्वासंग्रामेव्यवहृत्यआजिम्जिगाय। तदभिवादिनीएषार्च्भवति।

``nyakrandayann.upayanta.enam.amehayan.vṛsabham.madhya.ājeh/ tena.sūbharvam.śatavat.sahasram.gavām.mudgalaḥ.pradhane.jigāya/''. nyakrandayann.upayanta.enam.iti.vyākhyātam/ amehayan.vṛsabham.madhya.ājer.ājayanasya.ājavanasya.iti.vā/ tena.tam.sūbharvam.rājānam/ bharvatir.atti.karmā/ tadvā.sūbharvam.sahasram.gavām.mudgalaḥ.pradhane.jigāya/ pradhana.iti.saṃgrāma.nāma,.prakīrṇāny.asmin.dhanāni.bhavanti/ drughanah,.drumamayo.ghanah/ tatra.itihāsam.ācakṣate/ mudgalo.bhārmyaśva.ṛṣir.vṛsabhaṃś.ca.drughanaṃś.ca.yuktvā.saṃgrāme.vyavahṛtya.ājim.jigāya/ tad.abhivādinī.eṣā.rC.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽइमम्तम्पश्यवृसभस्ययुञ्जम्कास्थायामध्येद्रुघनम्शयानम्। येनजिगायशतवत्सहस्रम्गवाम्मुद्गलःपृतनाआज्येषु।ऽऽ। इमम्तम्पश्यवृसभस्यसहयुजम्कास्थायामध्येद्रुघनम्शयानम्। येनजिगायशतवत्सहस्रम्गवाम्मुद्गलःपृतनाज्येषु। पृतनाज्यमितिसंग्रामनाम। पृतनानामजनाद्वा,।जयनाद्वा। मुद्गलोमुद्गवान्,।मुद्गगिलोवा,।मदनम्गिलतिइतिवा,।मदम्गिलोवा,।मुदम्गिलोवा। भार्म्यश्वोभृम्यश्वस्यपुत्रह्। भृम्यश्वोभृमि१प्ऽअस्यअश्वाह्,।अश्वभरनाद्वा। पितुःइत्यन्ननाम। पातेर्वा,।पिबतेर्वा,।प्ययतेर्वा। तस्यएषाभवति।

``imam.tam.paśya.vṛsabhasya.yuñjam.kāsthāyā.madhye.drughanam.śayānam/ yena.jigāya.śatavat.sahasram.gavām.mudgalaḥ.pṛtanā.ājyeṣu/''. imam.tam.paśya.vṛsabhasya.saha.yujam.kāsthāyā.madhye.drughanam.śayānam/ yena.jigāya.śatavat.sahasram.gavām.mudgalaḥ.pṛtanājyeṣu/ pṛtanājyam.iti.saṃgrāma.nāma/ pṛtanānām.ajanād.vā,.jayanād.vā/ mudgalo.mudgavān,.mudga.gilo.vā,.madanam.gilati.iti.vā,.madam.gilo.vā,.mudam.gilo.vā/ bhārmyaśvo.bhṛmyaśvasya.putrah/ bhṛmyaśvo.bhṛmi1p'asya.aśvāh,.aśva.bharanād.vā/ pituḥ.ity.anna.nāma/ pāter.vā,.pibater.vā,.pyayater.vā/ tasya.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽपितुम्नुस्तोमम्महोधर्मानम्तविसीम्। यस्यत्रितोव्योजसावृत्रम्विपर्वमर्दयत्।ऽऽ। तम्पितुम्स्तौमिमहतोधारयितारम्बलस्य। तविसीइतिबलनाम। तवतेर्वावृद्धिकर्मणह्। यस्यत्रितओजसाबलेन। त्रितस्त्रिस्थानैन्द्रोवृत्रम्विपर्वानम्व्यर्दयति। नदीओव्याख्याताह्। तासामेषाभवति।

``pitum.nu.stomam.maho.dharmānam.tavisīm/ yasya.trito.vyojasā.vṛtram.viparvam.ardayat/''. tam.pitum.staumi.mahato.dhārayitāram.balasya/ tavisī.iti.bala.nāma/ tavater.vā.vṛddhi.karmaṇah/ yasya.trita.ojasā.balena/ tritas.tristhāna.indro.vṛtram.viparvānam.vyardayati/ nadī.o.vyākhyātāh/ tāsām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽइमम्मेगङ्गा८।यमुना८।सरस्वती८।शुतुद्री८।स्तोमम्सचतापरुस्न्या। असिखी३।मरुद्वृधा८।वितस्तयाआर्जीकीया८।शृणुह्यासुसोमया।ऽऽ। इमम्मेगङ्गा८।यमुना८।सरस्वती८।शुतुद्री८।परुस्नी८।स्तोममासेवध्वम्। असिक्नी३।चसहमरुद्वृधा८,।वितस्तयाचआर्जीकीया८।आशृणुहिसुसोमयाचैतिसमस्तअर्थह्। अथएकपदनिरुक्तम्। गङ्गागमनात्। यमुनाप्रयुवतीगच्छतिइतिवा,।प्रवियुतम्गच्छतिइतिवा। सरस्वती। सरसित्युदकनाम। सर्तेस्तद्वती[रिच्ःइन्wअतेर्]। शुतुद्री,।शुद्राविनी,।क्षिप्रद्राविनीआशुतुन्नाइवद्रवतीइतिवा। इरावतीम्परुस्नीइत्याहुह्,।पर्ववतीभस्वतीकुतिलगामिनी। असिक्नीअशुक्लाअसिता। सितमितिवर्णनाम,।तत्,प्रतिषेधससितम्। मरुद्वृधाःसर्वानद्यस्,।मरुतएनावर्धयन्ति। वितस्ताअविदग्धा। विवृद्धामहाकुलाह्।(९,२६ आर्जीकीइयाम्विपाशित्याहुरृजीकप्रभवावाऋजुगामिनीवा। विपाश्विपातनाद्वा। विपाशनाद्वा। विप्रापनाद्वा। पाशाअस्याम्व्यपाश्यन्तवसिस्थस्यमुमूर्षतह्। तस्माद्विपाशुच्यते,।पूर्वमासीदुरुंजिरा। सुसोमासिन्धुर्यदेनामह्बिप्प्रसुवन्तिनदीअह्। सिन्धुःस्यन्दनात्।

``imam.me.gaṅgā8.yamunā8.sarasvatī8.śutudrī8.stomam.sacatā.parusnyā/ asikhī3.marudvṛdhā8.vitastayā.ārjīkīyā8.śṛṇuhy.ā.susomayā/''. imam.me.gaṅgā8.yamunā8.sarasvatī8.śutudrī8.parusnī8.stomam.āsevadhvam/ asiknī3.ca.saha.marudvṛdhā8,.vitastayā.ca.ārjīkīyā8.āśṛṇuhi.susomayā.ca.iti.samasta.arthah/ atha.eka.pada.niruktam/ gaṅgā.gamanāt/ yamunā.prayuvatī.gacchati.iti.vā,.praviyutam.gacchati.iti.vā/ sarasvatī/ saras.ity.udaka.nāma/ sartes.tadvatī[ricḥ.in.water]/ śutudrī,.śudrāvinī,.kṣipra.drāvinī.āśu.tunnā.iva.dravatī.iti.vā/ irāvatīm.parusnī.ity.āhuh,.parvavatī.bhasvatīkutila.gāminī/ asiknī.aśuklā.asitā/ sitam.iti.varṇa.nāma,.tat,pratiṣedhas.asitam/ marudvṛdhāḥ.sarvā.nadyas,.maruta.enā.vardhayanti/ vitastā.avidagdhā/ vivṛddhā.mahā.kulāh/(9,26 ārjīkīiyām.vipāś.ity.āhur.ṛjīka.prabhavā.vā.ṛju.gāminī.vā/ vipāś.vipātanād.vā/ vipāśanād.vā/ viprāpanād.vā/ pāśā.asyām.vyapāśyanta.vasisthasya.mumūrṣatah/ tasmād.vipāś.ucyate,.pūrvam.āsīd.uruṃjirā/ susomā.sindhur.yad.enām.ahbipprasuvanti.nadī.ah/ sindhuḥ.syandanāt/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽआपोहिस्थामयोभुवस्तानऊर्जेदधातन। महेरनायचक्षसे।ऽऽ। आपोहिस्थसुखभुवस्तानसन्नायधत्त। महतेचनोरनायरमनीयायचदर्शनाय। ओसधि१पोसत्[बुर्णिङ्गेलेमेन्त्]।धयन्ति[तोसुछ्]।इतिवा,।ओसति[लोच्।]।एनाधयन्तिइतिवा। दोसम्धयन्तिइतिवा। तासामेषाभवति।

``āpo.hi.sthā.mayobhuvas.tā.na.ūrje.dadhātana/ mahe.ranāya.cakṣase/''. āpo.hi.stha.sukha.bhuvas.tā.nas.annāya.dhatta/ mahate.ca.no.ranāya.ramanīyāya.ca.darśanāya/ osadhi1p.osat[burṇiṅg.element].dhayanti[to.such].iti.vā,.osati[loc.].enā.dhayanti.iti.vā/ dosam.dhayanti.iti.vā/ tāsām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽयाओसधीःपूर्वाजातादेवेभ्यस्त्रियुगम्पुरा। मनैनुबभ्रूनामहम्शतम्धामानिसप्तच।ऽऽ। याओसधयःपूर्वाजातादेव४भ्यस्त्रीनियुगानिपुरा। मन्येनुतद्बभ्रूनामहम्। बभ्रुवर्णानाम्हरनानाम्भरनानामितिवा। शतम्धामानिसप्तच। धामानित्रयानिभवन्ति,।स्थानानिनामानिजन्मानिइति। जन्मान्यत्रअभिप्रेतानि। सप्तशतम्पुरुषस्यमर्मनाम्,।तेष्वेनादधतिइतिवा। रात्रिर्व्याख्याता। तस्याएषाभवति। आपआप्नोतेह्। तासामेषाभवति।

``yā.osadhīḥ.pūrvā.jātā.devebhyas.triyugam.purā/ manai.nu.babhrūnām.aham.śatam.dhāmāni.sapta.ca/''. yā.osadhayaḥ.pūrvā.jātā.deva4bhyas.trīni.yugāni.purā/ manye.nu.tad.babhrūnām.aham/ babhru.varṇānām.haranānām.bharanānām.iti.vā/ śatam.dhāmāni.sapta.ca/ dhāmāni.trayāni.bhavanti,.sthānāni.nāmāni.janmāni.iti/ janmāny.atra.abhipretāni/ sapta.śatam.puruṣasya.marmanām,.teṣv.enā.dadhati.iti.vā/ rātrir.vyākhyātā/ tasyā.eṣā.bhavati/ āpa.āpnoteh/ tāsām.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽआरात्रिपार्थिवम्रजस्पितृ६।अप्रायिधामभिह्। दिवःसदस्२प्बृहतीवितिष्ठसाअत्वाइसम्वर्ततेतमस्१।ऽऽ। आपूपुरस्त्वम्रात्रिपार्थिवम्रजस्,।स्थानैर्मध्यमस्य। दिवःसदस्२प्। बृहतीमहती। वितिष्ठसआवर्ततेत्वेसम्तमस्रजस्। अरन्यान्यरन्यस्यपत्नी। अरन्यमपार्णम्ग्रामात्। अरमनम्भवतिइतिवा। तस्याएषाभवति।

``ā.rātri.pārthivam.rajas.pitṛ6.aprāyi.dhāmabhih/ divaḥ.sadas2p.bṛhatī.vi.tiṣṭhasāa.tvā.isam.vartate.tamas1/''. āpū.puras.tvam.rātri.pārthivam.rajas,.sthānair.madhyamasya/ divaḥ.sadas2p/ bṛhatī.mahatī/ vitiṣṭhasa.āvartate.tvesam.tamas.rajas/ aranyāny.aranyasya.patnī/ aranyam.apārṇam.grāmāt/ aramanam.bhavati.iti.vā/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽअरन्यान्यरन्यान्यसौयाप्रेवनश्यसि। कथाग्रामम्नपृच्छसिनत्वाभीरिवविन्दति।ऽऽ। अरन्यानिइत्येनामामन्त्रयते। याअसावरन्यानिवनानिपराचिइवनश्यसि। कथम्ग्रामम्नपृच्छसि। नत्वाभीर्विन्दतिइवैति। इवःपरिभयअर्थेवा। श्रद्धाश्रद्धानात्। तस्याएषाभवति।

``aranyāny.aranyāny.asau.yā.preva.naśyasi/ kathā.grāmam.na.pṛcchasi.na.tvā.bhīr.iva.vindati/''. aranyāni.ity.enām.āmantrayate/ yā.asāv.aranyāni.vanāni.parāci.iva.naśyasi/ katham.grāmam.na.pṛcchasi/ na.tvā.bhīr.vindati.iva.iti/ ivaḥ.paribhaya.arthe.vā/ śraddhā.śraddhānāt/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽश्रद्धयाअग्निःसमिध्यतेश्रद्धयाहूयतेहविस्१। श्रद्धाम्भगस्यमूर्धनिवचसावेदयामसि।ऽऽ। श्रद्धयाअग्निःसाधुसमिध्यते। श्रद्धयाहविस्साधुहूयते। श्रद्धाम्भगस्यभागधेयस्यमूर्धनिप्रधानअङ्गेवचनेनआवेदयामह्। पृथिवीव्याख्याता। तस्याएषाभवति।

``śraddhayā.agniḥ.samidhyate.śraddhayā.hūyate.havis1/ śraddhām.bhagasya.mūrdhani.vacasā.vedayāmasi/''. śraddhayā.agniḥ.sādhu.samidhyate/ śraddhayā.havis.sādhu.hūyate/ śraddhām.bhagasya.bhāgadheyasya.mūrdhani.pradhāna.aṅge.vacanena.āvedayāmah/ pṛthivī.vyākhyātā/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽस्योनापृथिविभवनृक्षरानिवेशनी। यच्छानःशर्मसप्रथह्।ऽऽ। सुखानःपृथिविभगअनृक्षरानिवेशनीइ। ऋक्षरःकन्थकऋच्छतेह्। कन्तकःकन्तपोवा,।कृण्ततेर्वाकन्ततेर्वास्याद्गतिकर्मणह्। उद्गततमोभवति। यच्छनःशर्म। यच्छन्तुशरनम्सर्वतःपृथु। अप्वाव्याख्याता। तस्याएषाभवति।

``syonā.pṛthivi.bhav.anṛkṣarā.niveśanī/ yacchā.naḥ.śarma.saprathah/''. sukhā.naḥ.pṛthivi.bhaga.anṛkṣarā.niveśanīi/ ṛkṣaraḥ.kanthaka.ṛcchateh/ kantakaḥ.kantapo.vā,.kṛṇtater.vā.kantater.vā.syād.gati.karmaṇah/ udgatatamo.bhavati/ yaccha.naḥ.śarma/ yacchantu.śaranam.sarvataḥ.pṛthu/ apvā.vyākhyātā/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽअमीसांश्चित्तम्प्रतिलोभयन्तीगृहानअङ्गान्यप्वा८।परेहि। अभिप्रेहिनिर्दहहृत्सुशोकैरन्धेनअमित्रास्तमसासचन्ताम्।ऽऽ अमीसांश्चित्तानिप्रज्ञानिप्रतिलोभयमानागृहानअङ्गान्यप्वा८। परेहि। अभिप्रेहि। निर्दहएषाम्हृदयानिशोकैःअन्धेनअमित्रास्तमसासंसेव्यन्ताम्। अग्नायीअग्नेःपत्नी। तस्याएषाभवति।

``amīsāṃś.cittam.pratilobhayantī.gṛhāna.aṅgāny.apvā8.parehi/ abhi.prehi.nirdaha.hṛtsu.śokair.andhena.amitrās.tamasā.sacantām/'' amīsāṃś.cittāni.prajñāni.pratilobhayamānā.gṛhāna.aṅgāny.apvā8/ parehi/ abhiprehi/ nirdaha.eṣām.hṛdayāni.śokaiḥ.andhena.amitrās.tamasā.saṃsevyantām/ agnāyī.agneḥ.patnī/ tasyā.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽइहेन्द्रानीमुपह्वयेवरुनानीम्स्वस्तये। अग्नायीम्सोमपीतये।ऽऽ।इतिसानिगदव्याख्याता।

``ihendrānīm.upa.hvaye.varunānīm.svastaye/ agnāyīm.somapītaye/''.iti.sā.nigada.vyākhyātā/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथअतसस्तौद्वन्द्वानि। उलूखलमुसल१द्। उलूखलम्व्याख्यातम्। मुसलम्मुहुःसरम्। तयोरेषाभवति।

atha.atas.astau.dvandvāni/ ulūkhala.musala1d/ ulūkhalam.vyākhyātam/ musalam.muhuḥ.saram/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽआयजीवाजसातमाताह्युच्चाविजर्भृतह्। हरीइवअन्धांसिबप्सता।ऽऽ। आयस्तव्य१दन्नानाम्सम्भक्ततम१द्तेह्युच्चैर्विह्रियेतेहरीइवअन्नानिभुञ्जाने। हविर्धान१धविसाम्निधान१द्। तयोरेषाभवति।

``āyajī.vājasātam.ā.tā.hy.uccā.vijarbhṛtah/ harī.iva.andhāṃsi.bapsatā/''. āyastavya1d.annānām.sambhaktatama1d.te.hy.uccair.vihriyete.harī.iva.annāni.bhuñjāne/ havirdhāna1d.havisām.nidhāna1d/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽआवामुपस्थमद्रुहादेवाःसीदन्तुयज्ञियाह्। इहअद्यसोमपीतये।ऽऽ। आसीदन्तुवामुपस्थमुपस्थानम्,।अद्रोग्धव्य१दितिवा,।यज्ञियादेवायज्ञसम्पादिनैहअद्यसोमपानाय। द्यावापृथिवीऔव्याख्यात१द्। तयोरेषाभवति।

``ā.vām.upastham.adruhā.devāḥ.sīdantu.yajñiyāh/ iha.adya.somapītaye/''. āsīdantu.vām.upastham.upasthānam,.adrogdhavya1d.iti.vā,.yajñiyā.devā.yajña.sampādina.iha.adya.soma.pānāya/ dyāvā.pṛthivī.au.vyākhyāta1d/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽद्यावानःपृथिवीइमम्सिध्रमद्यदिविस्पृशम्। यज्ञम्देवेषुयच्छताम्।ऽऽ। द्यावापृथिवीऔनैमम्साधनमद्यदिविस्पृशम्यज्ञम्देवेषुनियच्छताम्। विपाश्शुतुद्रीऔव्याख्याता१द्। तयोरेषाभवति।

``dyāvā.naḥ.pṛthivī.imam.sidhram.adya.divispṛśam/ yajñam.deveṣu.yacchatām/''. dyāvā.pṛthivī.au.na.imam.sādhanam.adya.divi.spṛśam.yajñam.deveṣu.niyacchatām/ vipāś.śutudrī.au.vyākhyātā1d/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽप्रपर्वतानामुशतीउपस्थादश्व१दिवविसित१धासमाने। गावेवशुभ्रेमातरारिहानेविपाश्शुतुद्रीपयसाजवेते।ऽऽ। पर्वतानामुपस्थादुपस्थानात्। उशतीऔकामयमाना१द्। अश्व१दिवविमुक्त१दितिवा। विसन्न१दितिवा।(९,३९९ हासमाना१द्। हासतिःस्पर्धायाम्। हर्षमाना१द्वा। गावाविवशुभ्रा१द्शोभना१द्माताद्संरिहाना१द्विपाश्शुतुद्रीऔपयसाप्रजवेते। आर्त्नीअर्तन्यौवा। अरन्यौवा। अरिसन्यौवा। तयोरेषाभवति।

``pra.parvatānām.uśatī.upasthād.aśva1d.iva.visita1d.hāsamāne/ gāv.eva.śubhre.mātarā.rihāne.vipāś.śutudrī.payasā.javete/''. parvatānām.upasthād.upasthānāt/ uśatī.au.kāmayamānā1d/ aśva1d.iva.vimukta1d.iti.vā/ visanna1d.iti.vā/(9,399 hāsamānā1d/ hāsatiḥ.spardhāyām/ harṣamānā1d.vā/ gāvāv.iva.śubhrā1d.śobhanā1d.mātād.saṃrihānā1d.vipāś.śutudrī.au.payasā.prajavete/ ārtnī.artanyau.vā/ aranyau.vā/ arisanyau.vā/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽतेआचरन्तीसमनेवयोषामातेवपुत्रम्बिभृतामुपस्थे। अपशत्रून्विध्यताम्संविदानेआर्त्नीइमेविस्फुरन्तीअमित्रान्।ऽऽ। तेआचरन्त्यौसमनसाविवयोषा१द्माताइवपुत्रम्विभृतामुपस्थौपस्थाने। अपविध्यताम्शत्रून्संविदानेआर्त्न्याविमेविघ्नत्यावमित्रान्। शुनासीरौ। शुनोवायुह्। शुएत्यन्तरिक्षे। सीरआदित्यःसरनात्। तयोरेषाभवति।

``te.ācarantī.samaneva.yoṣā.māteva.putram.bibhṛtām.upasthe/ apa.śatrūn.vidhyatām.saṃvidāne.ārtnī.ime.visphurantī.amitrān/''. te.ācarantyau.samanasāv.iva.yoṣā1d.mātā.iva.putram.vibhṛtām.upastha.upasthāne/ apavidhyatām.śatrūn.saṃvidāne.ārtnyāv.ime.vighnatyāv.amitrān/ śunāsīrau/ śuno.vāyuh/ śu.ety.antarikṣe/ sīra.ādityaḥ.saranāt/ tayor.eṣā.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽशुनासीराविमाम्वाचम्जुसेथाम्यद्दिविचक्रथुःपयस्। तेनैमामुपसिञ्चतम्।ऽऽ॥इतिसानिगदव्याख्या। देवीजोस्त्रीदेवीऔजोसयित्रीऔ। द्यावापृथिवीआवितिवाअहोरात्र१दितिवा। सस्यंश्चसमाचैतिकात्थक्यह्। तयोरेषसम्प्रैसोभवति।

``śunāsīrāv.imām.vācam.jusethām.yad.divi.cakrathuḥ.payas/ tena.imām.upa.siñcatam.''..iti.sā.nigada.vyākhyā/ devī.jostrī.devī.au.josayitrī.au/ dyāvā.pṛthivī.āv.iti.vā.ahorātra1d.iti.vā/ sasyaṃś.ca.samā.ca.iti.kātthakyah/ tayor.eṣa.sampraiso.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽदेवीजोस्त्रीवसुधितीययोरन्याघाद्वेषांसियूयवदन्यावक्षद्वसुवार्यानियजमानायवसुवनेवसुधेयस्यवीताम्यज।ऽऽ। देवीजोस्त्रीदेवीऔजोसयित्रीऔवसुधितीवसुधानीऔ। ययोरन्याअघानिद्वेषांस्यवयावयति। आवहत्यन्यावसूनिवननीयानियजमानायवसुवननायचवसुधानायच। यजैतिसम्प्रैसह्। देवीऊर्जआहुती। देवीआऊर्जआह्वान्यौ। द्यावापृथिवीआवितिवाअहोरात्र१दितिवा। सस्यंश्चसमाचैतिकात्थक्यह्। तयोरेषसम्प्रैसोभवति।

``devī.jostrī.vasudhitī.yayor.anyāghā.dveṣāṃsi.yūyavad.anyāvakṣad.vasu.vāryāni.yajamānāya.vasuvane.vasudheyasya.vītām.yaja/''. devī.jostrī.devī.au.josayitrī.au.vasudhitī.vasudhānī.au/ yayor.anyā.aghāni.dveṣāṃsy.avayāvayati/ āvahaty.anyā.vasūni.vananīyāni.yajamānāya.vasu.vananāya.ca.vasu.dhānāya.ca/ yaja.iti.sampraisah/ devī.ūrja.āhutī/ devī.ā.ūrja.āhvānyau/ dyāvā.pṛthivī.āv.iti.vā.ahorātra1d.iti.vā/ sasyaṃś.ca.samā.ca.iti.kātthakyah/ tayor.eṣa.sampraiso.bhavati/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽऽदेवीऊर्जाहुतीइसमूर्जमन्यावक्षत्,।सग्धिम्सपीतिमन्या। नवेनपूर्वम्दयमानाःस्यामपुरानेननवम्तामूर्जमूर्जाहुतीऊर्जयमानेअधाताम्वसुवनेवसुधेयस्यवीताम्;।यज।ऽऽ। देवीऊर्जआहुतीदेवीआऊर्जआह्वान्यौ। अन्नंश्चरसंश्चआवहत्यावहत्यन्या। सहजग्धिम्चसहपीतिम्चअन्या। नवेनपूर्वम्दयमानाःस्याम। पुरानेननवम्। तामूर्जमूर्जआहुतीऊर्जयमान१दधाताम्वसुवननायच। वसुधानायच। वीताम्पिबेताम्कामयेताम्वा। यजैतिसम्प्रैसोयजैतिसम्प्रैसह्।

``devī.ūrjāhutī.isam.ūrjam.anyā.vakṣat,.sagdhim.sapītim.anyā/ navena.pūrvam.dayamānāḥ.syāma.purānena.navam.tām.ūrjam.ūrjāhutī.ūrjayamāne.adhātām.vasuvane.vasudheyasya.vītām;.yaja/''. devī.ūrja.āhutī.devī.ā.ūrja.āhvānyau/ annaṃś.ca.rasaṃś.ca.āvahaty.āvahaty.anyā/ saha.jagdhim.ca.saha.pītim.ca.anyā/ navena.pūrvam.dayamānāḥ.syāma/ purānena.navam/ tām.ūrjam.ūrja.āhutī.ūrjayamāna1d.adhātām.vasu.vananāya.ca/ vasu.dhānāya.ca/ vītām.pibetām.kāmayetām.vā/ yaja.iti.sampraiso.yaja.iti.sampraisah/

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.