प्रजापतिर् अकामयत प्रजाः सृजेयेति स तपो ऽतप्यत स सर्पान् असृजत सो ऽकामयत प्रजाः सृजेयेति स द्वितीयम् अतप्यत स वयाꣳस्य् असृजत सो ऽकामयत प्रजाः सृजेयेति स तृतीयम् अतप्यत स एतं दीक्षितवादम् अपश्यत् तम् अवदत् ततो वै स प्रजा असृजत यत् तपस् तप्त्वा दीक्षितवादं वदति प्रजा एव तद् यजमानः
सृजते यद् वै दीक्षितो ऽमेध्यम् पश्यत्य् अपास्माद् दीक्षा क्रामति नीलम् अस्य हरो व्य् एति । अबद्धम् मनो दरिद्रं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषाꣳ श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हासीः । इत्य् आह नास्माद् दीक्षाप क्रामति नास्य नीलं न हरो व्य् एति यद् वै दीक्षितम् अभिवर्षति दिव्या आपो ऽशान्ता ओजो बलं दीक्षाम्
तपो ऽस्य निर् घ्नन्ति । उन्दतीर् बलं धत्तौजो धत्त बलं धत्त मा मे दीक्षाम् मा तपो निर् वधिष्ट । इत्य् आह । एतद् एव सर्वम् आत्मन् धत्ते नास्यौजो बलं न दीक्षां न तपो निर् घ्नन्ति । अग्निर् वै दीक्षितस्य देवता सो ऽस्माद् एतर्हि तिर इव यर्हि याति तम् ईश्वरꣳ रक्षाꣳसि हन्तोः ।
भद्राद् अभि श्रेयः प्रेहि बृहस्पतिः पुरएता ते अस्त्व् इत्य् आह ब्रह्म वै देवानाम् बृहस्पतिस् तम् एवान्वारभते स एनꣳ सम् पारयति । एदम् अगन्म देवयजनम् पृथिव्या इत्य् आह देवयजनꣳ ह्य् एष पृथिव्या आगच्छति यो यजते विश्वे देवा यद् अजुषन्त पूर्व इत्य् आह विश्वे ह्य् एतद् देवा जोषयन्ते यद् ब्राह्मणा ऋक्सामाभ्यां यजुषा संतरन्त इत्य् आह । ऋक्सामाभ्याꣳ ह्य् एष यजुषा संतरति यो यजते रायस् पोषेण सम् इषा मदेमेत्य् आहाऽऽशिषम् एवैताम् आ शास्ते ॥
prajāpatir akāmayata prajāḥ sṛjeyeti sa tapo 'tapyata sa sarpān asṛjata so 'kāmayata prajāḥ sṛjeyeti sa dvitīyam atapyata sa vayām̐sy asṛjata so 'kāmayata prajāḥ sṛjeyeti sa tṛtīyam atapyata sa etaṃ dīkṣitavādam apaśyat tam avadat tato vai sa prajā asṛjata yat tapas taptvā dīkṣitavādaṃ vadati prajā eva tad yajamānaḥ
sṛjate yad vai dīkṣito 'medhyam paśyaty apāsmād dīkṣā krāmati nīlam asya haro vy eti | abaddham mano daridraṃ cakṣuḥ sūryo jyotiṣām̐ śreṣṭho dīkṣe mā mā hāsīḥ | ity āha nāsmād dīkṣāpa krāmati nāsya nīlaṃ na haro vy eti yad vai dīkṣitam abhivarṣati divyā āpo 'śāntā ojo balaṃ dīkṣām
tapo 'sya nir ghnanti | undatīr balaṃ dhattaujo dhatta balaṃ dhatta mā me dīkṣām mā tapo nir vadhiṣṭa | ity āha | etad eva sarvam ātman dhatte nāsyaujo balaṃ na dīkṣāṃ na tapo nir ghnanti | agnir vai dīkṣitasya devatā so 'smād etarhi tira iva yarhi yāti tam īśvaram̐ rakṣām̐si hantoḥ |
bhadrād abhi śreyaḥ prehi bṛhaspatiḥ puraetā te astv ity āha brahma vai devānām bṛhaspatis tam evānvārabhate sa enam̐ sam pārayati | edam aganma devayajanam pṛthivyā ity āha devayajanam̐ hy eṣa pṛthivyā āgacchati yo yajate viśve devā yad ajuṣanta pūrva ity āha viśve hy etad devā joṣayante yad brāhmaṇā ṛksāmābhyāṃ yajuṣā saṃtaranta ity āha | ṛksāmābhyām̐ hy eṣa yajuṣā saṃtarati yo yajate rāyas poṣeṇa sam iṣā mademety āhā''śiṣam evaitām ā śāste ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ते गायत्रो भाग इति मे सोमाय ब्रूतात् । एष ते त्रैष्टुभो जागतो भाग इति मे सोमाय ब्रूतात् । छन्दोमानाꣳ साम्राज्यं गच्छेति मे सोमाय ब्रूतात् । यो वै सोमꣳ राजानꣳ साम्राज्यं लोकं गमयित्वा क्रीणाति गच्छति स्वानाꣳ साम्राज्यं छन्दाꣳसि खलु वै सोमस्य राज्ञः साम्राज्यो लोकः पुरस्तात् सोमस्य क्रयाद् एवम् अभि मन्त्रयेत साम्राज्यम् एव
एनं लोकं गमयित्वा क्रीणाति गच्छति स्वानाꣳ साम्राज्यम् यो वै तानूनप्त्रस्य प्रतिष्ठां वेद प्रत्य् एव तिष्ठति ब्रह्मवादिनो वदन्ति न प्राश्नन्ति न जुह्वत्य् अथ क्व तानूनप्त्रम् प्रति तिष्ठतीति प्रजापतौ मनसीति ब्रूयात् त्रिर् अव जिघ्रेत् प्रजापतौ त्वा मनसि जुहोमि । इत्य् एषा वै तानूनप्त्रस्य प्रतिष्ठा य एवं वेद प्रत्य् एव तिष्ठति यो
वा अध्वर्योः प्रतिष्ठां वेद प्रत्य् एव तिष्ठति यतो मन्येतानभिक्रम्य होष्यामीति तत् तिष्ठन्न् आ श्रावयेत् एषा वा अध्वर्योः प्रतिष्ठा य एवं वेद प्रत्य् एव तिष्ठति यद् अभिक्रम्य जुहुयात् प्रतिष्ठाया इयात् तस्मात् समानत्र तिष्ठता होतव्यम् प्रतिष्ठित्यै यो वा अध्वर्योः स्वं वेद स्ववान् एव भवति स्रुग् वा अस्य स्वं वायव्यम् अस्य
स्वं चमसो ऽस्य स्वं यद् वायव्यं वा चमसं वानन्वारभ्याश्रावयेत् स्वाद् इयात् तस्माद् अन्वारभ्याश्राव्यꣳ स्वाद् एव नैति यो वै सोमम् अप्रतिष्ठाप्य स्तोत्रम् उपाकरोत्य् अप्रतिष्ठितः सोमो भवत्य् अप्रतिष्ठितः स्तोमो ऽप्रतिष्ठितान्य् उक्थान्य् अप्रतिष्ठितो यजमानो ऽप्रतिष्ठितो ऽध्वर्युः । वायव्यं वै सोमस्य प्रतिष्ठा चमसो ऽस्य प्रतिष्ठा सोमः स्तोमस्य स्तोम उक्थानां ग्रहं वा गृहीत्वा चमसं वोन्नीय स्तोत्रम् उपाकुर्यात् प्रत्य् एव सोमꣳ स्थापयति प्रति स्तोमम् प्रत्य् उक्थानि प्रति यजमानस् तिष्ठति प्रत्य् अध्वर्युः ॥
eṣa te gāyatro bhāga iti me somāya brūtāt | eṣa te traiṣṭubho jāgato bhāga iti me somāya brūtāt | chandomānām̐ sāmrājyaṃ gaccheti me somāya brūtāt | yo vai somam̐ rājānam̐ sāmrājyaṃ lokaṃ gamayitvā krīṇāti gacchati svānām̐ sāmrājyaṃ chandām̐si khalu vai somasya rājñaḥ sāmrājyo lokaḥ purastāt somasya krayād evam abhi mantrayeta sāmrājyam eva
enaṃ lokaṃ gamayitvā krīṇāti gacchati svānām̐ sāmrājyam yo vai tānūnaptrasya pratiṣṭhāṃ veda praty eva tiṣṭhati brahmavādino vadanti na prāśnanti na juhvaty atha kva tānūnaptram prati tiṣṭhatīti prajāpatau manasīti brūyāt trir ava jighret prajāpatau tvā manasi juhomi | ity eṣā vai tānūnaptrasya pratiṣṭhā ya evaṃ veda praty eva tiṣṭhati yo
vā adhvaryoḥ pratiṣṭhāṃ veda praty eva tiṣṭhati yato manyetānabhikramya hoṣyāmīti tat tiṣṭhann ā śrāvayet eṣā vā adhvaryoḥ pratiṣṭhā ya evaṃ veda praty eva tiṣṭhati yad abhikramya juhuyāt pratiṣṭhāyā iyāt tasmāt samānatra tiṣṭhatā hotavyam pratiṣṭhityai yo vā adhvaryoḥ svaṃ veda svavān eva bhavati srug vā asya svaṃ vāyavyam asya
svaṃ camaso 'sya svaṃ yad vāyavyaṃ vā camasaṃ vānanvārabhyāśrāvayet svād iyāt tasmād anvārabhyāśrāvyam̐ svād eva naiti yo vai somam apratiṣṭhāpya stotram upākaroty apratiṣṭhitaḥ somo bhavaty apratiṣṭhitaḥ stomo 'pratiṣṭhitāny ukthāny apratiṣṭhito yajamāno 'pratiṣṭhito 'dhvaryuḥ | vāyavyaṃ vai somasya pratiṣṭhā camaso 'sya pratiṣṭhā somaḥ stomasya stoma ukthānāṃ grahaṃ vā gṛhītvā camasaṃ vonnīya stotram upākuryāt praty eva somam̐ sthāpayati prati stomam praty ukthāni prati yajamānas tiṣṭhati praty adhvaryuḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञं वा एतत् सम् भरन्ति यत् सोमक्रयण्यै पदम् । यज्ञमुखꣳ हविर्धाने यर्हि हविर्धाने प्राची प्रवर्तयेयुस् तर्हि तेनाक्षम् उपाञ्ज्यात् । यज्ञमुख एव यज्ञम् अनु सं तनोति प्राञ्चम् अग्निम् प्र हरन्त्य् उत् पत्नीम् आ नयन्त्य् अन्व् अनाꣳसि प्र वर्तयन्ति । अथ वा अस्यैष धिष्णियो हीयते सो ऽनु ध्यायति स ईश्वरो रुद्रो भूत्वा
प्रजाम् पशून् यजमानस्य शमयितोः । यर्हि पशुम् आप्रीतम् उदञ्चं नयन्ति तर्हि तस्य पशुश्रपणꣳ हरेत् तेनैवैनम् भागिनं करोति यजमानो वा आहवनीयः । यजमानं वा एतद् वि कर्षन्ते यद् आहवनीयात् पशुश्रपणꣳ हरन्ति स वैव स्यान् निर्मन्थ्यं वा कुर्याद् यजमानस्य सात्मत्वाय यदि पशोर् अवदानं नश्येद् आज्यस्य प्रत्याख्यायम् अव द्येत् सैव ततः प्रायश्चित्तिः । ये पशुं विमथ्नीरन् यस् तान् कामयेत । आर्तिम् आर्छेयुर् इति कुविद् अङ्गेति नमोवृक्तिवत्यर्चाऽऽग्नीध्रे जुहुयात् । नमोवृक्तिम् एवैषां वृङ्क्ते ताजग् आर्तिम् आर्छन्ति ॥
yajñaṃ vā etat sam bharanti yat somakrayaṇyai padam | yajñamukham̐ havirdhāne yarhi havirdhāne prācī pravartayeyus tarhi tenākṣam upāñjyāt | yajñamukha eva yajñam anu saṃ tanoti prāñcam agnim pra haranty ut patnīm ā nayanty anv anām̐si pra vartayanti | atha vā asyaiṣa dhiṣṇiyo hīyate so 'nu dhyāyati sa īśvaro rudro bhūtvā
prajām paśūn yajamānasya śamayitoḥ | yarhi paśum āprītam udañcaṃ nayanti tarhi tasya paśuśrapaṇam̐ haret tenaivainam bhāginaṃ karoti yajamāno vā āhavanīyaḥ | yajamānaṃ vā etad vi karṣante yad āhavanīyāt paśuśrapaṇam̐ haranti sa vaiva syān nirmanthyaṃ vā kuryād yajamānasya sātmatvāya yadi paśor avadānaṃ naśyed ājyasya pratyākhyāyam ava dyet saiva tataḥ prāyaścittiḥ | ye paśuṃ vimathnīran yas tān kāmayeta | ārtim ārcheyur iti kuvid aṅgeti namovṛktivatyarcā''gnīdhre juhuyāt | namovṛktim evaiṣāṃ vṛṅkte tājag ārtim ārchanti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतेर् जायमानाः प्रजा जाताश् च या इमाः । तस्मै प्रति प्र वेदय चिकित्वाꣳ अनु मन्यताम् ॥ इमम् पशुम् पशुपते ते अद्य बध्नाम्य् अग्ने सुकृतस्य मध्ये । अनु मन्यस्व सुयजा यजाम जुष्टं देवानाम् इदम् अस्तु हव्यम् ॥ प्रजानन्तः प्रति गृह्णन्ति पूर्वे प्राणम् अङ्गेभ्यः पर्य् आचरन्तम् । सुवर्गं याहि पथिभिर् देवयानैर् ओषधीषु प्रति तिष्ठा शरीरैः ॥ येषाम् ईशे
पशुपतिः पशूनां चतुष्पदाम् उत च द्विपदाम् । निष्क्रीतो ऽयं यज्ञियम् भागम् एतु रायस् पोषा यजमानस्य सन्तु ॥ ये बध्यमानम् अनु बध्यमाना अभ्येक्षन्त मनसा चक्षुषा च । अग्निस् ताꣳ अग्रे प्र मुमोक्तु देवः प्रजापतिः प्रजया संविदानः ॥ य आरण्याः पशवो विश्वरूपा विरूपाः सन्तो बहुधैकरूपाः । वायुस् ताꣳ अग्रे प्र मुमोक्तु देवः प्रजापतिः प्रजया संविदानः ॥ प्रमुञ्चमानाः
भुवनस्य रेतो गातुं धत्त यजमानाय देवाः । उपाकृतꣳ शशमानं यद् अस्थाज् जीवं देवानाम् अप्य् एतु पाथः ॥ नाना प्राणो यजमानस्य पशुना यज्ञो देवेभिः सह देवयानः । जीवं देवानाम् अप्य् एतु पाथः सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥ यत् पशुर् मायुम् अकृतोरो वा पद्भिर् आहते । अग्निर् मा तस्माद् एनसो विश्वान् मुञ्चत्व् अꣳहसः ॥ शमितार उपेतन यज्ञम्
देवेभिर् इन्वितम् । पाशात् पशुम् प्र मुञ्चत बन्धाद् यज्ञपतिम् परि ॥ अदितिः पाशम् प्र मुमोक्त्व् एतं नमः पशुभ्यः पशुपतये करोमि । अरातीयन्तम् अधरं कृणोमि यं द्विष्मस् तस्मिन् प्रति मुञ्चामि पाशम् ॥ त्वाम् उ ते दधिरे हव्यवाहꣳ शृतंकर्तारम् उत यज्ञियं च । अग्ने सदक्षः सतनुर् हि भूत्वाथ हव्या जातवेदो जुषस्व ॥ जातवेदो वपया गच्छ देवान् त्वꣳ हि होता प्रथमो बभूथ । घृतेन त्वं तनुवो वर्धयस्व स्वाहाकृतꣳ हविर् अदन्तु देवाः ॥ स्वाहा देवेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा ॥
prajāpater jāyamānāḥ prajā jātāś ca yā imāḥ | tasmai prati pra vedaya cikitvām̐ anu manyatām || imam paśum paśupate te adya badhnāmy agne sukṛtasya madhye | anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṃ devānām idam astu havyam || prajānantaḥ prati gṛhṇanti pūrve prāṇam aṅgebhyaḥ pary ācarantam | suvargaṃ yāhi pathibhir devayānair oṣadhīṣu prati tiṣṭhā śarīraiḥ || yeṣām īśe
paśupatiḥ paśūnāṃ catuṣpadām uta ca dvipadām | niṣkrīto 'yaṃ yajñiyam bhāgam etu rāyas poṣā yajamānasya santu || ye badhyamānam anu badhyamānā abhyekṣanta manasā cakṣuṣā ca | agnis tām̐ agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ || ya āraṇyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāḥ santo bahudhaikarūpāḥ | vāyus tām̐ agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ || pramuñcamānāḥ
bhuvanasya reto gātuṃ dhatta yajamānāya devāḥ | upākṛtam̐ śaśamānaṃ yad asthāj jīvaṃ devānām apy etu pāthaḥ || nānā prāṇo yajamānasya paśunā yajño devebhiḥ saha devayānaḥ | jīvaṃ devānām apy etu pāthaḥ satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ || yat paśur māyum akṛtoro vā padbhir āhate | agnir mā tasmād enaso viśvān muñcatv am̐hasaḥ || śamitāra upetana yajñam
devebhir invitam | pāśāt paśum pra muñcata bandhād yajñapatim pari || aditiḥ pāśam pra mumoktv etaṃ namaḥ paśubhyaḥ paśupataye karomi | arātīyantam adharaṃ kṛṇomi yaṃ dviṣmas tasmin prati muñcāmi pāśam || tvām u te dadhire havyavāham̐ śṛtaṃkartāram uta yajñiyaṃ ca | agne sadakṣaḥ satanur hi bhūtvātha havyā jātavedo juṣasva || jātavedo vapayā gaccha devān tvam̐ hi hotā prathamo babhūtha | ghṛtena tvaṃ tanuvo vardhayasva svāhākṛtam̐ havir adantu devāḥ || svāhā devebhyo devebhyaḥ svāhā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्या वै पशवस् तेषाꣳ रुद्रो ऽधिपतिः । यद् एताभ्याम् उपाकरोति ताभ्याम् एवैनम् प्रतिप्रोच्या लभत आत्मनो ऽनाव्रस्काय द्वाभ्याम् उपाकरोति द्विपाद् यजमानः प्रतिष्ठित्यै । उपाकृत्य पञ्च जुहोति पाङ्क्ताः पशवः पशून् एवाव रुन्द्धे मृत्यवे वा एष नीयते यत् पशुस् तं यद् अन्वारभेत प्रमायुको यजमानः स्यात् । नाना प्राणो यजमानस्य पशुनेत्य् आह व्यावृत्त्यै ।
यत् पशुर् मायुम् अकृतेति जुहोति शान्त्यै शमितार उपेतनेत्य् आह यथायजुर् एवैतत् । वपायां वा आह्रियमाणायाम् अग्नेर् मेधो ऽप क्रामति त्वाम् उ ते दधिरे हव्यवाहम् इति वपाम् अभि जुहोति । अग्नेर् एव मेधम् अव रुन्द्धे । अथो शृतत्वाय पुरस्तात्स्वाहाकृतयो वा अन्ये देवा उपरिष्टात्स्वाहाकृतयो ऽन्ये स्वाहा देवेभ्यो देवेभ्यः स्वाहेत्य् अभितो वपां जुहोति तान् एवोभयान् प्रीणाति ॥
prājāpatyā vai paśavas teṣām̐ rudro 'dhipatiḥ | yad etābhyām upākaroti tābhyām evainam pratiprocyā labhata ātmano 'nāvraskāya dvābhyām upākaroti dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai | upākṛtya pañca juhoti pāṅktāḥ paśavaḥ paśūn evāva runddhe mṛtyave vā eṣa nīyate yat paśus taṃ yad anvārabheta pramāyuko yajamānaḥ syāt | nānā prāṇo yajamānasya paśunety āha vyāvṛttyai |
yat paśur māyum akṛteti juhoti śāntyai śamitāra upetanety āha yathāyajur evaitat | vapāyāṃ vā āhriyamāṇāyām agner medho 'pa krāmati tvām u te dadhire havyavāham iti vapām abhi juhoti | agner eva medham ava runddhe | atho śṛtatvāya purastātsvāhākṛtayo vā anye devā upariṣṭātsvāhākṛtayo 'nye svāhā devebhyo devebhyaḥ svāhety abhito vapāṃ juhoti tān evobhayān prīṇāti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वा अयथादेवतं यज्ञम् उपचरत्य् आ देवताभ्यो वृश्च्यते पापीयान् भवति यो यथादेवतं न देवताभ्य आ वृश्च्यते वसीयान् भवति । आग्नेय्यर्चाग्नीध्रम् अभि मृशेद् वैष्णव्या हविर्धानम् आग्नेय्या स्रुचो वायव्यया वायव्यान्य् ऐन्द्रिया सदो यथादेवतम् एव यज्ञम् उप चरति न देवताभ्य आ वृश्च्यते वसीयान् भवति युनज्मि ते पृथिवीं ज्योतिषा सह युनज्मि वायुम् अन्तरिक्षेण
ते सह युनज्मि वाचꣳ सह सूर्येण ते युनज्मि तिस्रो विपृचः सूर्यस्य ते अग्निर् देवता गायत्री छन्द उपाꣳशोः पात्रम् असि सोमो देवता त्रिष्टुप् छन्दो ऽन्तर्यामस्य पात्रम् असीन्द्रो देवता जगती छन्द इन्द्रवायुवोः पात्रम् असि बृहस्पतिर् देवतानुष्टुप् छन्दो मित्रावरुणयोः पात्रम् अस्य् अश्विनौ देवता पङ्क्तिश् छन्दो ऽश्विनोः पात्रम् असि सूर्यो देवता बृहती
छन्दः शुक्रस्य पात्रम् असि चन्द्रमा देवता सतोबृहती छन्दो मन्थिनः पात्रम् असि विश्वे देवा देवतोष्णिहा छन्द आग्रयणस्य पात्रम् असीन्द्रो देवता ककुच् छन्द उक्थानाम् पात्रम् असि पृथिवी देवता विराट् छन्दो ध्रुवस्य पात्रम् असि ॥
yo vā ayathādevataṃ yajñam upacaraty ā devatābhyo vṛścyate pāpīyān bhavati yo yathādevataṃ na devatābhya ā vṛścyate vasīyān bhavati | āgneyyarcāgnīdhram abhi mṛśed vaiṣṇavyā havirdhānam āgneyyā sruco vāyavyayā vāyavyāny aindriyā sado yathādevatam eva yajñam upa carati na devatābhya ā vṛścyate vasīyān bhavati yunajmi te pṛthivīṃ jyotiṣā saha yunajmi vāyum antarikṣeṇa
te saha yunajmi vācam̐ saha sūryeṇa te yunajmi tisro vipṛcaḥ sūryasya te agnir devatā gāyatrī chanda upām̐śoḥ pātram asi somo devatā triṣṭup chando 'ntaryāmasya pātram asīndro devatā jagatī chanda indravāyuvoḥ pātram asi bṛhaspatir devatānuṣṭup chando mitrāvaruṇayoḥ pātram asy aśvinau devatā paṅktiś chando 'śvinoḥ pātram asi sūryo devatā bṛhatī
chandaḥ śukrasya pātram asi candramā devatā satobṛhatī chando manthinaḥ pātram asi viśve devā devatoṣṇihā chanda āgrayaṇasya pātram asīndro devatā kakuc chanda ukthānām pātram asi pṛthivī devatā virāṭ chando dhruvasya pātram asi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टर्गो वा अध्वर्युर् यजमानस्येष्टर्गः खलु वै पूर्वो ऽर्ष्टुः क्षीयते । आसन्यान् मा मन्त्रात् पाहि कस्याश् चिद् अभिशस्त्याः । इति पुरा प्रातरनुवाकाज् जुहुयाद् आत्मन एव तद् अध्वर्युः पुरस्ताच् छर्म नह्यते ऽनार्त्यै संवेशाय त्वोपवेशाय त्वा गायत्रियास् त्रिष्टुभो जगत्या अभिभूत्यै स्वाहा प्राणापानौ मृत्योर् मा पातम् प्राणापानौ मा मा हासिष्टं देवतासु वा एते प्राणापानयोः
व्यायच्छन्ते येषाꣳ सोमः समृच्छते संवेशाय त्वोपवेशाय त्वा । इत्य् आह छन्दाꣳसि वै संवेश उपवेशश् छन्दोभिर् एवास्य छन्दाꣳसि वृङ्क्ते प्रेतिवन्त्य् आज्यानि भवन्त्य् अभिजित्यै मरुत्वतीः प्रतिपदो विजित्यै । उभे बृहद्रथन्तरे भवतः । इयं वाव रथंतरम् असौ बृहद् आभ्याम् एवैनम् अन्तर् एति । अद्य वाव रथंतरꣳ श्वो बृहद् अद्याश्वाद् एवैनम् अन्तर् एति भूतम्
वाव रथंतरम् भविष्यद् बृहद् भूताश् चैवैनम् भविष्यतश् चान्तर् एति परिमितं वाव रथंतरम् अपरिमितम् बृहत् परिमिताच् चैवैनम् अपरिमिताच् चान्तर् एति विश्वामित्रजमदग्नी वसिष्ठेनास्पर्धेताꣳ स एतज् जमदग्निर् विहव्यम् अपश्यत् तेन वै स वसिष्ठस्येन्द्रियं वीर्यम् अवृङ्क्त यद् विहव्यꣳ शस्यत इन्द्रियम् एव तद् वीर्यं यजमानो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते यस्य भूयाꣳसो यज्ञक्रतव इत्य् आहुः स देवता वृङ्क्त इति यद्य् अग्निष्टोमः सोमः परस्तात् स्याद् उक्थ्यं कुर्वीत यद्य् उक्थ्यः स्याद् अतिरात्रं कुर्वीत यज्ञक्रतुभिर् एवास्य देवता वृङ्क्ते वसीयान् भवति ॥
iṣṭargo vā adhvaryur yajamānasyeṣṭargaḥ khalu vai pūrvo 'rṣṭuḥ kṣīyate | āsanyān mā mantrāt pāhi kasyāś cid abhiśastyāḥ | iti purā prātaranuvākāj juhuyād ātmana eva tad adhvaryuḥ purastāc charma nahyate 'nārtyai saṃveśāya tvopaveśāya tvā gāyatriyās triṣṭubho jagatyā abhibhūtyai svāhā prāṇāpānau mṛtyor mā pātam prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭaṃ devatāsu vā ete prāṇāpānayoḥ
vyāyacchante yeṣām̐ somaḥ samṛcchate saṃveśāya tvopaveśāya tvā | ity āha chandām̐si vai saṃveśa upaveśaś chandobhir evāsya chandām̐si vṛṅkte pretivanty ājyāni bhavanty abhijityai marutvatīḥ pratipado vijityai | ubhe bṛhadrathantare bhavataḥ | iyaṃ vāva rathaṃtaram asau bṛhad ābhyām evainam antar eti | adya vāva rathaṃtaram̐ śvo bṛhad adyāśvād evainam antar eti bhūtam
vāva rathaṃtaram bhaviṣyad bṛhad bhūtāś caivainam bhaviṣyataś cāntar eti parimitaṃ vāva rathaṃtaram aparimitam bṛhat parimitāc caivainam aparimitāc cāntar eti viśvāmitrajamadagnī vasiṣṭhenāspardhetām̐ sa etaj jamadagnir vihavyam apaśyat tena vai sa vasiṣṭhasyendriyaṃ vīryam avṛṅkta yad vihavyam̐ śasyata indriyam eva tad vīryaṃ yajamāno bhrātṛvyasya vṛṅkte yasya bhūyām̐so yajñakratava ity āhuḥ sa devatā vṛṅkta iti yady agniṣṭomaḥ somaḥ parastāt syād ukthyaṃ kurvīta yady ukthyaḥ syād atirātraṃ kurvīta yajñakratubhir evāsya devatā vṛṅkte vasīyān bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निग्राभ्या स्थ देवश्रुत आयुर् मे तर्पयत प्राणम् मे तर्पयतापानम् मे तर्पयत व्यानम् मे तर्पयत चक्षुर् मे तर्पयत श्रोत्रम् मे तर्पयत मनो मे तर्पयत वाचम् मे तर्पयतात्मानम् मे तर्पयताङ्गानि मे तर्पयत प्रजाम् मे तर्पयत पशून् मे तर्पयत गृहान् मे तर्पयत गणान् मे तर्पयत सर्वगणम् मा तर्पयत तर्पयत मा
गणा मे मा वि तृषन् । ओषधयो वै सोमस्य विशो विशः खलु वै राज्ञः प्रदातोर् ईश्वरा ऐन्द्रः सोमः । अवीवृधं वो मनसा सुजाता ऋतप्रजाता भग इद् वः स्याम । इन्द्रेण देवीर् वीरुधः संविदाना अनु मन्यन्ताꣳ सवनाय सोमम् इत्य् आहौषधीभ्य एवैनꣳ स्वायै विशः स्वायै देवतायै निर्याच्याभि षुणोति यो वै सोमस्याभिषूयमाणस्य
प्रथमो ऽꣳशु स्कन्दति स ईश्वर इन्द्रियं वीर्यम् प्रजाम् पशून् यजमानस्य निर्हन्तोस् तम् अभि मन्त्रयेत । आ मास्कान्त् सह प्रजया सह रायस् पोषेणेन्द्रियम् मे वीर्यम् मा निर् वधीः । इत्य् आशिषम् एवैताम् आ शास्त इन्द्रियस्य वीर्यस्य प्रजायै पशूनाम् अनिर्घाताय द्रप्सश् चस्कन्द पृथिवीम् अनु द्याम् इमं च योनिम् अनु यश् च पूर्वः । तृतीयं योनिम् अनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्य् अनु सप्त होत्राः ॥
nigrābhyā stha devaśruta āyur me tarpayata prāṇam me tarpayatāpānam me tarpayata vyānam me tarpayata cakṣur me tarpayata śrotram me tarpayata mano me tarpayata vācam me tarpayatātmānam me tarpayatāṅgāni me tarpayata prajām me tarpayata paśūn me tarpayata gṛhān me tarpayata gaṇān me tarpayata sarvagaṇam mā tarpayata tarpayata mā
gaṇā me mā vi tṛṣan | oṣadhayo vai somasya viśo viśaḥ khalu vai rājñaḥ pradātor īśvarā aindraḥ somaḥ | avīvṛdhaṃ vo manasā sujātā ṛtaprajātā bhaga id vaḥ syāma | indreṇa devīr vīrudhaḥ saṃvidānā anu manyantām̐ savanāya somam ity āhauṣadhībhya evainam̐ svāyai viśaḥ svāyai devatāyai niryācyābhi ṣuṇoti yo vai somasyābhiṣūyamāṇasya
prathamo 'm̐śu skandati sa īśvara indriyaṃ vīryam prajām paśūn yajamānasya nirhantos tam abhi mantrayeta | ā māskānt saha prajayā saha rāyas poṣeṇendriyam me vīryam mā nir vadhīḥ | ity āśiṣam evaitām ā śāsta indriyasya vīryasya prajāyai paśūnām anirghātāya drapsaś caskanda pṛthivīm anu dyām imaṃ ca yonim anu yaś ca pūrvaḥ | tṛtīyaṃ yonim anu saṃcarantaṃ drapsaṃ juhomy anu sapta hotrāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै देवान् देवयशसेनार्पयति मनुष्यान् मनुष्ययशसेन देवयशस्य् एव देवेषु भवति मनुष्ययशसी मनुष्येषु यान् प्राचीनम् आग्रयणाद् ग्रहान् गृह्णीयात् तान् उपाꣳशु गृह्णीयाद् यान् ऊर्ध्वाꣳस् तान् उपब्दिमतो देवान् एव तद् देवयशसेनार्पयति मनुष्यान् मनुष्ययशसेन देवयशस्य् एव देवेषु भवति मनुष्ययशसी मनुष्येषु । अग्निः प्रातःसवने पात्व् अस्मान् वैश्वानरो महिना विश्वशम्भूः । स नः पावको द्रविणं दधातु ॥
आयुष्मन्तः सहभक्षाः स्याम ॥ विश्वे देवा मरुत इन्द्रो अस्मान् अस्मिन् द्वितीये सवने न जह्युः । आयुष्मन्तः प्रियम् एषां वदन्तो वयं देवानाꣳ सुमतौ स्याम ॥ इदं त्रितीयꣳ सवनं कवीनाम् ऋतेन ये चमसम् ऐरयन्त । ते सौधन्वनाः सुवर् आनशानाः स्विष्टिं नो अभि वसीयो नयन्तु ॥ आयतनवतीर् वा अन्या आहुतयो हूयन्ते ऽनायतना अन्याः । या आघारवतीस् ता आयतनवतीर् याः
सौम्यास् ता अनायतना ऐन्द्रवायवम् आदायाघारम् आ घारयेत् । अध्वरो यज्ञो ऽयम् अस्तु देवा ओषधीभ्यः पशवे नो जनाय विश्वस्मै भूतायाध्वरो ऽसि स पिन्वस्व घृतवद् देव सोम । इति सौम्या एव तद् आहुतीर् आयतनवतीः करोत्य् आयतनवान् भवति य एवं वेद । अथो द्यावापृथिवी एव घृतेन व्य् उनत्ति ते व्युनत्ते उपजीवनीये भवत उपजीवनीयो भवति
य एवं वेद । एष ते रुद्र भागो यं निरयाचथास् तं जुषस्व विदेर् गौपत्यꣳ रायस् पोषꣳ सुवीर्यꣳ संवत्सरीणाꣳ स्वस्तिम् मनुः पुत्रेभ्यो दायं व्यभजत् स नाभानेदिष्ठम् ब्रह्मचर्यं वसन्तं निर् अभजत् स आगच्छत् सो ऽब्रवीत्
कथा मा निर् अभाग् इति न त्वा निर् अभाक्षम् इत्य् अब्रवीद् अङ्गिरस इमे सत्त्रम् आसते ते
सुवर्गं लोकं न प्र जानन्ति तेभ्य इदम् ब्राह्मणम् ब्रूहि ते सुवर्गं लोकम् यन्तो य एषाम् पशवस् ताꣳस् ते दास्यन्तीति तद् एभ्यो ऽब्रवीत् ते सुवर्गं लोकं यन्तो य एषाम् पशव आसन् तान् अस्मा अददुस् तम् पशुभिश् चरन्तं यज्ञवास्तौ रुद्र आगच्छत् सो ऽब्रवीन् मम वा इमे पशव इत्य् अदुर् वै
मह्यम् इमान् इत्य् अब्रवीन् न वै तस्य त ईशत इत्य् अब्रवीद् यद् यज्ञवास्तौ हीयते मम वै तद् इति तस्माद् यज्ञवास्तु नाभ्यवेत्यम् । सो ऽब्रवीद् यज्ञे मा भजाथ ते पशून् नाभि मꣳस्य इति तस्मा एतम् मन्थिनः सꣳस्रावम् अजुहोत् ततो वै तस्य रुद्रः पशून् नाभ्य् अमन्यत
यत्रैतम् एवं विद्वान् मन्थिनः सꣳस्रावं जुहोति न तत्र रुद्रः पशून् अभि मन्यते ॥
yo vai devān devayaśasenārpayati manuṣyān manuṣyayaśasena devayaśasy eva deveṣu bhavati manuṣyayaśasī manuṣyeṣu yān prācīnam āgrayaṇād grahān gṛhṇīyāt tān upām̐śu gṛhṇīyād yān ūrdhvām̐s tān upabdimato devān eva tad devayaśasenārpayati manuṣyān manuṣyayaśasena devayaśasy eva deveṣu bhavati manuṣyayaśasī manuṣyeṣu | agniḥ prātaḥsavane pātv asmān vaiśvānaro mahinā viśvaśambhūḥ | sa naḥ pāvako draviṇaṃ dadhātu ||
āyuṣmantaḥ sahabhakṣāḥ syāma || viśve devā maruta indro asmān asmin dvitīye savane na jahyuḥ | āyuṣmantaḥ priyam eṣāṃ vadanto vayaṃ devānām̐ sumatau syāma || idaṃ tritīyam̐ savanaṃ kavīnām ṛtena ye camasam airayanta | te saudhanvanāḥ suvar ānaśānāḥ sviṣṭiṃ no abhi vasīyo nayantu || āyatanavatīr vā anyā āhutayo hūyante 'nāyatanā anyāḥ | yā āghāravatīs tā āyatanavatīr yāḥ
saumyās tā anāyatanā aindravāyavam ādāyāghāram ā ghārayet | adhvaro yajño 'yam astu devā oṣadhībhyaḥ paśave no janāya viśvasmai bhūtāyādhvaro 'si sa pinvasva ghṛtavad deva soma | iti saumyā eva tad āhutīr āyatanavatīḥ karoty āyatanavān bhavati ya evaṃ veda | atho dyāvāpṛthivī eva ghṛtena vy unatti te vyunatte upajīvanīye bhavata upajīvanīyo bhavati
ya evaṃ veda | eṣa te rudra bhāgo yaṃ nirayācathās taṃ juṣasva vider gaupatyam̐ rāyas poṣam̐ suvīryam̐ saṃvatsarīṇām̐ svastim manuḥ putrebhyo dāyaṃ vyabhajat sa nābhānediṣṭham brahmacaryaṃ vasantaṃ nir abhajat sa āgacchat so 'bravīt
kathā mā nir abhāg iti na tvā nir abhākṣam ity abravīd aṅgirasa ime sattram āsate te
suvargaṃ lokaṃ na pra jānanti tebhya idam brāhmaṇam brūhi te suvargaṃ lokam yanto ya eṣām paśavas tām̐s te dāsyantīti tad ebhyo 'bravīt te suvargaṃ lokaṃ yanto ya eṣām paśava āsan tān asmā adadus tam paśubhiś carantaṃ yajñavāstau rudra āgacchat so 'bravīn mama vā ime paśava ity adur vai
mahyam imān ity abravīn na vai tasya ta īśata ity abravīd yad yajñavāstau hīyate mama vai tad iti tasmād yajñavāstu nābhyavetyam | so 'bravīd yajñe mā bhajātha te paśūn nābhi mam̐sya iti tasmā etam manthinaḥ sam̐srāvam ajuhot tato vai tasya rudraḥ paśūn nābhy amanyata
yatraitam evaṃ vidvān manthinaḥ sam̐srāvaṃ juhoti na tatra rudraḥ paśūn abhi manyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुष्टो वाचो भूयासं जुष्टो वाचस् पतये देवि वाक् । यद् वाचो मधुमत् तस्मिन् मा धाः स्वाहा सरस्वत्यै ॥ ऋचा स्तोमꣳ सम् अर्धय गायत्रेण रथंतरम् । बृहद् गायत्रवर्तनि ॥ यस् ते द्रप्स स्कन्दति यस् ते अꣳशुर् बाहुच्युतो धिषणयोर् उपस्थात् । अध्वर्योर् वा परि यस् ते पवित्रात् स्वाहाकृतम् इन्द्राय तं जुहोमि ॥ यो द्रप्सो अꣳशुः पतितः पृथिव्याम् परिवापात्
पुरोडाशात् करम्भात् । धानासोमान् मन्थिन इन्द्र शुक्रात् स्वाहाकृतम् इन्द्राय तं जुहोति ॥ यस् ते द्रप्सो मधुमाꣳ इन्द्रियावान्त् स्वाहाकृतः पुनर् अप्येति देवान् । दिवः पृथिव्याः पर्य् अन्तरिक्षात् स्वाहाकृतम् इन्द्राय तं जुहोमि ॥ अध्वर्युर् वा ऋत्विजाम् प्रथमो युज्यते तेन स्तोमो योक्तव्यः । इत्य् आहुः । वाग् अग्रेगा अग्र एत्व् ऋजुगा देवेभ्यो यशो मयि दधती प्राणान् पशुषु प्रजाम् मयि
च यजमाने च । इत्य् आह वाचम् एव तद् यज्ञमुखे युनक्ति वास्तु वा एतद् यज्ञस्य क्रियते यद् ग्रहान् गृहीत्वा बहिष्पवमानꣳ सर्पन्ति पराञ्चो हि यन्ति पराचीभिः स्तुवते वैष्णव्यर्चा पुनर् एत्योप तिष्ठते यज्ञो वै विष्णुर् यज्ञम् एवाकर् विष्णो त्वं नो अन्तमः शर्म यच्छ सहन्त्य । प्र ते धारा मधुश्चुत उत्सं दुह्रत अक्षितम् इत्य् आह यद् एवास्य शयानस्योपशुष्यति तद् एवास्यैतेनाऽऽ प्याययति ॥
juṣṭo vāco bhūyāsaṃ juṣṭo vācas pataye devi vāk | yad vāco madhumat tasmin mā dhāḥ svāhā sarasvatyai || ṛcā stomam̐ sam ardhaya gāyatreṇa rathaṃtaram | bṛhad gāyatravartani || yas te drapsa skandati yas te am̐śur bāhucyuto dhiṣaṇayor upasthāt | adhvaryor vā pari yas te pavitrāt svāhākṛtam indrāya taṃ juhomi || yo drapso am̐śuḥ patitaḥ pṛthivyām parivāpāt
puroḍāśāt karambhāt | dhānāsomān manthina indra śukrāt svāhākṛtam indrāya taṃ juhoti || yas te drapso madhumām̐ indriyāvānt svāhākṛtaḥ punar apyeti devān | divaḥ pṛthivyāḥ pary antarikṣāt svāhākṛtam indrāya taṃ juhomi || adhvaryur vā ṛtvijām prathamo yujyate tena stomo yoktavyaḥ | ity āhuḥ | vāg agregā agra etv ṛjugā devebhyo yaśo mayi dadhatī prāṇān paśuṣu prajām mayi
ca yajamāne ca | ity āha vācam eva tad yajñamukhe yunakti vāstu vā etad yajñasya kriyate yad grahān gṛhītvā bahiṣpavamānam̐ sarpanti parāñco hi yanti parācībhiḥ stuvate vaiṣṇavyarcā punar etyopa tiṣṭhate yajño vai viṣṇur yajñam evākar viṣṇo tvaṃ no antamaḥ śarma yaccha sahantya | pra te dhārā madhuścuta utsaṃ duhrata akṣitam ity āha yad evāsya śayānasyopaśuṣyati tad evāsyaitenā'' pyāyayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निना रयिम् अश्नवत् पोषम् एव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ॥ गोमाꣳ अग्ने ऽविमाꣳ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदम् इद् अप्रमृष्यः । इडावाꣳ एषो असुर प्रजावान् दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥ आ प्यायस्व सं ते ॥ इह त्वष्टारम् अग्रियं विश्वरूपम् उप ह्वये । अस्माकम् अस्तु केवलः ॥ तन् नस् तुरीपम् अध पोषयित्नु देव त्वष्टर् वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः
कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥ शिवस् त्वष्टर् इहा गहि विभुः पोष उत त्मना । यज्ञेयज्ञे न उद् अव ॥ पिशंगरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिम् अस्मे अथा देवानाम् अप्य् एतु पाथः ॥ प्र णो देवी । आ नो दिवः ॥ पीपिवाꣳसꣳ सरस्वत स्तनं यो विश्वदर्शतः । धुक्षीमहि प्रजाम् इषम् ॥
ये ते सरस्व ऊर्मयो मधुमन्तो घृतश्चुतः । तेषां ते सुम्नम् ईमहे ॥ यस्य व्रतम् पशवो यन्ति सर्वे यस्य व्रतम् उपतिष्ठन्त आपः । यस्य व्रते पुष्टिपतिर् निविष्टस् तꣳ सरस्वन्तम् अवसे हुवेम ॥ दिव्यꣳ सुपर्णं वयसम् बृहन्तम् अपां गर्भं वृषभम् ओषधीनाम् । अभीपतो वृष्ट्या तर्पयन्तं तꣳ सरस्वन्तम् अवसे हुवेम ॥ सिनीवालि पृथुष्टुके या देवानाम् असि स्वसा । जुषस्व हव्य
माहुतम् प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥ या सुपाणिः स्वङ्गुरिः सुषूमा बहुसूवरी । तस्यै विश्पत्नियै हविः सिनीवाल्यै जुहोतन ॥ इन्द्रं वो विश्वतस् परि । इन्द्रं नरः ॥ असितवर्णा हरयः सुपर्णा मिहो वसाना दिवम् उत् पतन्ति । त आऽववृत्रन्त् सदनानि कृत्वाऽऽद् इत् पृथिवी घृतैर् व्य् उद्यते ॥ हिरण्यकेशो रजसो विसारे ऽहिर् धुनिर् वात इव ध्रजीमान् । शुचिभ्राजा उषसः
नवेदा यशस्वतीर् अपस्युवो न सत्याः ॥ आ ते सुपर्णा अमिनन्त एवैः कृष्णो नोनाव वृषभो यदीदम् । शिवाभिर् न स्मयमानाभिर् आगात् पतन्ति मिह स्तनयन्त्य् अभ्रा ॥ वाश्रेव विद्युन् मिमाति वत्सं न माता सिषक्ति । यद् एषां वृष्टिर् असर्जि ॥ पर्वतश् चिन् महि वृद्धो बिभाय दिवश् चित् सानु रेजत स्वने वः । यत् क्रीडथ मरुतः
ऋष्टिमन्त आप इव सध्रियञ्चो धवध्वे ॥ अभि क्रन्द स्तनय गर्भम् आ धा उदन्वता परि दीया रथेन । दृतिꣳ सु कर्ष विषितं न्यञ्चꣳ समा भवन्तूद्वता निपादाः ॥ त्वं त्या चिद् अच्युताग्ने पशुर् न यवसे । धामा ह यत् ते अजर वना वृश्चन्ति शिक्वसः ॥ अग्ने भूरीणि तव जातवेदो देव स्वधावो ऽमृतस्य धाम । याश् च
माया मायिनां विश्वमिन्व त्वे पूर्वीः संदधुः पृष्टबन्धो ॥ दिवो नो वृष्टिम् मरुतो ररीध्वम् प्र पिन्वत वृष्णो अश्वस्य धाराः । अर्वाङ् एतेन स्तनयित्नुनेह्य् अपो निषिञ्चन्न् असुरः पिता नः ॥ पिन्वन्त्य् अपो मरुतः सुदानवः पयो घृतवद् विदथेष्व् आभुवः । अत्यं न मिहे वि नयन्ति वाजिनम् उत्सं दुहन्ति स्तनयन्तम् अक्षितम् ॥ उदप्रुतो मरुतस् ताꣳ इयर्त वृष्टिम्
ये विश्वे मरुतो जुनन्ति । क्रोशाति गर्दा कन्येव तुन्ना पेरुं तुञ्जाना पत्येव जाया ॥ घृतेन द्यावापृथिवी मधुना सम् उक्षत पयस्वतीः कृणुताप ओषधीः । ऊर्जं च तत्र सुमतिं च पिन्वथ यत्रा नरो मरुतः सिञ्चथा मधु ॥ उद् उ त्यम् । चित्रम् ॥ और्वभृगुवच् छुचिम् अप्नवानवद् आ हुवे । अग्निꣳ समुद्रवाससम् ॥ आ सवꣳ सवितुर् यथा भगस्येव भुजिꣳ हुवे । अग्निꣳ समुद्रवाससम् ॥ हुवे वातस्वनं कविम् पर्जन्यक्रन्द्यꣳ सहः । अग्निꣳ समुद्रवाससम् ॥
agninā rayim aśnavat poṣam eva divedive | yaśasaṃ vīravattamam || gomām̐ agne 'vimām̐ aśvī yajño nṛvatsakhā sadam id apramṛṣyaḥ | iḍāvām̐ eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān || ā pyāyasva saṃ te || iha tvaṣṭāram agriyaṃ viśvarūpam upa hvaye | asmākam astu kevalaḥ || tan nas turīpam adha poṣayitnu deva tvaṣṭar vi rarāṇaḥ syasva | yato vīraḥ
karmaṇyaḥ sudakṣo yuktagrāvā jāyate devakāmaḥ || śivas tvaṣṭar ihā gahi vibhuḥ poṣa uta tmanā | yajñeyajñe na ud ava || piśaṃgarūpaḥ subharo vayodhāḥ śruṣṭī vīro jāyate devakāmaḥ | prajāṃ tvaṣṭā vi ṣyatu nābhim asme athā devānām apy etu pāthaḥ || pra ṇo devī | ā no divaḥ || pīpivām̐sam̐ sarasvata stanaṃ yo viśvadarśataḥ | dhukṣīmahi prajām iṣam ||
ye te sarasva ūrmayo madhumanto ghṛtaścutaḥ | teṣāṃ te sumnam īmahe || yasya vratam paśavo yanti sarve yasya vratam upatiṣṭhanta āpaḥ | yasya vrate puṣṭipatir niviṣṭas tam̐ sarasvantam avase huvema || divyam̐ suparṇaṃ vayasam bṛhantam apāṃ garbhaṃ vṛṣabham oṣadhīnām | abhīpato vṛṣṭyā tarpayantaṃ tam̐ sarasvantam avase huvema || sinīvāli pṛthuṣṭuke yā devānām asi svasā | juṣasva havya
māhutam prajāṃ devi didiḍḍhi naḥ || yā supāṇiḥ svaṅguriḥ suṣūmā bahusūvarī | tasyai viśpatniyai haviḥ sinīvālyai juhotana || indraṃ vo viśvatas pari | indraṃ naraḥ || asitavarṇā harayaḥ suparṇā miho vasānā divam ut patanti | ta ā'vavṛtrant sadanāni kṛtvā''d it pṛthivī ghṛtair vy udyate || hiraṇyakeśo rajaso visāre 'hir dhunir vāta iva dhrajīmān | śucibhrājā uṣasaḥ
navedā yaśasvatīr apasyuvo na satyāḥ || ā te suparṇā aminanta evaiḥ kṛṣṇo nonāva vṛṣabho yadīdam | śivābhir na smayamānābhir āgāt patanti miha stanayanty abhrā || vāśreva vidyun mimāti vatsaṃ na mātā siṣakti | yad eṣāṃ vṛṣṭir asarji || parvataś cin mahi vṛddho bibhāya divaś cit sānu rejata svane vaḥ | yat krīḍatha marutaḥ
ṛṣṭimanta āpa iva sadhriyañco dhavadhve || abhi kranda stanaya garbham ā dhā udanvatā pari dīyā rathena | dṛtim̐ su karṣa viṣitaṃ nyañcam̐ samā bhavantūdvatā nipādāḥ || tvaṃ tyā cid acyutāgne paśur na yavase | dhāmā ha yat te ajara vanā vṛścanti śikvasaḥ || agne bhūrīṇi tava jātavedo deva svadhāvo 'mṛtasya dhāma | yāś ca
māyā māyināṃ viśvaminva tve pūrvīḥ saṃdadhuḥ pṛṣṭabandho || divo no vṛṣṭim maruto rarīdhvam pra pinvata vṛṣṇo aśvasya dhārāḥ | arvāṅ etena stanayitnunehy apo niṣiñcann asuraḥ pitā naḥ || pinvanty apo marutaḥ sudānavaḥ payo ghṛtavad vidatheṣv ābhuvaḥ | atyaṃ na mihe vi nayanti vājinam utsaṃ duhanti stanayantam akṣitam || udapruto marutas tām̐ iyarta vṛṣṭim
ye viśve maruto junanti | krośāti gardā kanyeva tunnā peruṃ tuñjānā patyeva jāyā || ghṛtena dyāvāpṛthivī madhunā sam ukṣata payasvatīḥ kṛṇutāpa oṣadhīḥ | ūrjaṃ ca tatra sumatiṃ ca pinvatha yatrā naro marutaḥ siñcathā madhu || ud u tyam | citram || aurvabhṛguvac chucim apnavānavad ā huve | agnim̐ samudravāsasam || ā savam̐ savitur yathā bhagasyeva bhujim̐ huve | agnim̐ samudravāsasam || huve vātasvanaṃ kavim parjanyakrandyam̐ sahaḥ | agnim̐ samudravāsasam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै पवमानानाम् अन्वारोहान् विद्वान् यजते ऽनु पवमानान् आ रोहति न पवमानेभ्यो ऽव छिद्यते श्येनो ऽसि गायत्रच्छन्दा अनु त्वाऽऽ रभे स्वस्ति मा सम् पारय सुपर्णो ऽसि त्रिष्टुप्छन्दा अनु त्वा रभे स्वस्ति मा सम् पारय सघाऽसि जगतीछन्दा अनु त्वाऽऽ रभे स्वस्ति मा सम् पारय । इत्य् आह । एते
वै पवमानानाम् अन्वारोहास् तान् य एवं विद्वान् यजते ऽनु पवमानान् आ रोहति न पवमानेभ्यो ऽव च्छिद्यते यो वै पवमानस्य संततिं वेद सर्वम् आयुर् एति न पुरायुषः प्र मीयते पशुमान् भवति विन्दते प्रजाम् पवमानस्य ग्रहा गृह्यन्ते । अथ वा अस्यैते ऽगृहीता द्रोणकलश आधवनीयः पूतभृत् तान् यद् अगृहीत्वोपाकुर्यात् पवमानं वि ॥
च्छिन्द्यात् तं विच्छिद्यमानम् अध्वर्योः प्राणो ऽनु वि च्छिद्येत । उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा । इति द्रोणकलशम् अभि मृशेत् । इन्द्राय त्वा । इत्य् आधवनीयम् । विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः । इति पूतभृतम् पवमानम् एव तत् सं तनोति सर्वम् आयुर् एति न पुरायुषः प्र मीयते पशुमान् भवति विन्दते प्रजाम् ॥
yo vai pavamānānām anvārohān vidvān yajate 'nu pavamānān ā rohati na pavamānebhyo 'va chidyate śyeno 'si gāyatracchandā anu tvā'' rabhe svasti mā sam pāraya suparṇo 'si triṣṭupchandā anu tvā rabhe svasti mā sam pāraya saghā'si jagatīchandā anu tvā'' rabhe svasti mā sam pāraya | ity āha | ete
vai pavamānānām anvārohās tān ya evaṃ vidvān yajate 'nu pavamānān ā rohati na pavamānebhyo 'va cchidyate yo vai pavamānasya saṃtatiṃ veda sarvam āyur eti na purāyuṣaḥ pra mīyate paśumān bhavati vindate prajām pavamānasya grahā gṛhyante | atha vā asyaite 'gṛhītā droṇakalaśa ādhavanīyaḥ pūtabhṛt tān yad agṛhītvopākuryāt pavamānaṃ vi ||
cchindyāt taṃ vicchidyamānam adhvaryoḥ prāṇo 'nu vi cchidyeta | upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā | iti droṇakalaśam abhi mṛśet | indrāya tvā | ity ādhavanīyam | viśvebhyas tvā devebhyaḥ | iti pūtabhṛtam pavamānam eva tat saṃ tanoti sarvam āyur eti na purāyuṣaḥ pra mīyate paśumān bhavati vindate prajām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि वाव सवनानि । अथ तृतीयꣳ सवनम् अव लुम्पन्त्य् अनꣳशु कुर्वन्त उपाꣳशुꣳ हुत्वोपाꣳशुपात्रे ऽꣳशुम् अवास्य तं तृतीयसवने ऽपिसृज्याभि षुणुयाद् यद् आप्याययति तेनाꣳशुमद् यद् अभिषुणोति तेनर्जीषि सर्वाण्य् एव तत् सवनान्य् अꣳशुमन्ति शुक्रवन्ति समावद्वीर्याणि करोति द्वौ समुद्रौ वितताव् अजूर्यौ पर्यावर्तेते जठरेव पादाः । तयोः पश्यन्तो अति यन्त्य् अन्यम् अपश्यन्तः
सेतुनाऽति यन्त्य् अन्यम् ॥ द्वे द्रधसी सतती वस्त एकः केशी विश्वा भुवनानि विद्वान् । तिरोधायैत्य् असितं वसानः शुक्रम् आ दत्ते अनुहाय जार्यै ॥ देवा वै यद् यज्ञे ऽकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत ते देवा एतम् महायज्ञम् अपश्यन् तम् अतन्वत । अग्निहोत्रं व्रतम् अकुर्वत तस्माद् द्विव्रतः स्यात् । द्विर् ह्य् अग्निहोत्रं जुह्वति पौर्णमासं यज्ञम् अग्नीषोमीयम्
पशुम् अकुर्वत दार्श्यं यज्ञम् आग्नेयम् पशुम् अकुर्वत वैश्वदेवम् प्रातःसवनम् अकुर्वत वरुणप्रघासान् माध्यंदिनꣳ सवनꣳ साकमेधान् पितृयज्ञं त्र्यम्बकाꣳस् तृतीयसवनम् अकुर्वत तम् एषाम् असुरा यज्ञम् अन्ववजिगाꣳसन् तं नान्ववायन् ते ऽब्रुवन्न् अध्वर्तव्या वा इमे देवा अभूवन्न् इति तद् अध्वरस्याध्वरत्वम् । ततो देवा अभवन् परासुराः । य एवं विद्वान्त् सोमेन यजते भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति ॥
अध्वरशब्दस्य विवेचनम्
चातुर्मासोपरि टिप्पणी
trīṇi vāva savanāni | atha tṛtīyam̐ savanam ava lumpanty anam̐śu kurvanta upām̐śum̐ hutvopām̐śupātre 'm̐śum avāsya taṃ tṛtīyasavane 'pisṛjyābhi ṣuṇuyād yad āpyāyayati tenām̐śumad yad abhiṣuṇoti tenarjīṣi sarvāṇy eva tat savanāny am̐śumanti śukravanti samāvadvīryāṇi karoti dvau samudrau vitatāv ajūryau paryāvartete jaṭhareva pādāḥ | tayoḥ paśyanto ati yanty anyam apaśyantaḥ
setunā'ti yanty anyam || dve dradhasī satatī vasta ekaḥ keśī viśvā bhuvanāni vidvān | tirodhāyaity asitaṃ vasānaḥ śukram ā datte anuhāya jāryai || devā vai yad yajñe 'kurvata tad asurā akurvata te devā etam mahāyajñam apaśyan tam atanvata | agnihotraṃ vratam akurvata tasmād dvivrataḥ syāt | dvir hy agnihotraṃ juhvati paurṇamāsaṃ yajñam agnīṣomīyam
paśum akurvata dārśyaṃ yajñam āgneyam paśum akurvata vaiśvadevam prātaḥsavanam akurvata varuṇapraghāsān mādhyaṃdinam̐ savanam̐ sākamedhān pitṛyajñaṃ tryambakām̐s tṛtīyasavanam akurvata tam eṣām asurā yajñam anvavajigām̐san taṃ nānvavāyan te 'bruvann adhvartavyā vā ime devā abhūvann iti tad adhvarasyādhvaratvam | tato devā abhavan parāsurāḥ | ya evaṃ vidvānt somena yajate bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati ||
adhvaraśabdasya vivecanam
cāturmāsopari ṭippaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिभूर् अग्निम् परिभूर् इन्द्रम् परिभूर् विश्वान् देवान् परिभूर् माꣳ सह ब्रह्मवर्चसेन स नः पवस्व शं गवे शं जनाय शम् अर्वते शꣳ राजन्न् ओषधीभ्यो ऽछिन्नस्य ते रयिपते सुवीर्यस्य रायस् पोषस्य ददितारः स्याम । तस्य मे रास्व तस्य ते भक्षीय तस्य त इदम् उन् मृजे ॥ प्राणाय मे वर्चोदा वर्चसे पवस्व । अपानाय व्यानाय वाचे
दक्षक्रतुभ्याम् । चक्षुर्भ्याम् मे वर्चोदौ वर्चसे पवेथाम् । श्रोत्राय । आत्मने । अङ्गेभ्यः । आयुषे वीर्याय विष्णोः । इन्द्रस्य विश्वेषां देवानां जठरम् असि वर्चोदा मे वर्चसे पवस्व को ऽसि को नाम कस्मै त्वा काय त्वा यं त्वा सोमेनातीतृपं यं त्वा सोमेनामीमदꣳ सुप्रजाः प्रजया भूयासꣳ सुवीरो वीरैः सुवर्चा वर्चसा सुपोषः पोषैर् विश्वेभ्यो मे रूपेभ्यो वर्चोदाः
वर्चसे पवस्व तस्य मे रास्व तस्य ते भक्षीय तस्य त इदम् उन् मृजे ॥ बुभूषन्न् अवेक्षेतैष वै पात्रियः प्रजापतिर् यज्ञः प्रजापतिस् तम् एव तर्पयति स एनं तृप्तो भूत्याभिपवते ब्रह्मवर्चसकामो ऽवेक्षेतैष वै पात्रियः प्रजापतिर् यज्ञः प्रजापतिस् तम् एव तर्पयति स एनं तृप्तो ब्रह्मवर्चसेनाभि पवत आमयावी
अवेक्षेतैष वै पात्रियः प्रजापतिर् यज्ञः प्रजापतिस् तम् एव तर्पयति स एनं तृप्त आयुषाभि पवते । अभिचरन्न् अवेक्षेतैष वै पात्रियः प्रजापतिर् यज्ञः प्रजापतिस् तम् एव तर्पयति स एनं तृप्तः प्राणापानाभ्यां वाचो दक्षक्रतुभ्यां चक्षुर्भ्याꣳ श्रोत्राभ्याम् आत्मनो ऽङ्गेभ्य आयुषो ऽन्तर् एति ताजक् प्र धन्वति ॥
paribhūr agnim paribhūr indram paribhūr viśvān devān paribhūr mām̐ saha brahmavarcasena sa naḥ pavasva śaṃ gave śaṃ janāya śam arvate śam̐ rājann oṣadhībhyo 'chinnasya te rayipate suvīryasya rāyas poṣasya daditāraḥ syāma | tasya me rāsva tasya te bhakṣīya tasya ta idam un mṛje || prāṇāya me varcodā varcase pavasva | apānāya vyānāya vāce
dakṣakratubhyām | cakṣurbhyām me varcodau varcase pavethām | śrotrāya | ātmane | aṅgebhyaḥ | āyuṣe vīryāya viṣṇoḥ | indrasya viśveṣāṃ devānāṃ jaṭharam asi varcodā me varcase pavasva ko 'si ko nāma kasmai tvā kāya tvā yaṃ tvā somenātītṛpaṃ yaṃ tvā somenāmīmadam̐ suprajāḥ prajayā bhūyāsam̐ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣair viśvebhyo me rūpebhyo varcodāḥ
varcase pavasva tasya me rāsva tasya te bhakṣīya tasya ta idam un mṛje || bubhūṣann avekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatir yajñaḥ prajāpatis tam eva tarpayati sa enaṃ tṛpto bhūtyābhipavate brahmavarcasakāmo 'vekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatir yajñaḥ prajāpatis tam eva tarpayati sa enaṃ tṛpto brahmavarcasenābhi pavata āmayāvī
avekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatir yajñaḥ prajāpatis tam eva tarpayati sa enaṃ tṛpta āyuṣābhi pavate | abhicarann avekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatir yajñaḥ prajāpatis tam eva tarpayati sa enaṃ tṛptaḥ prāṇāpānābhyāṃ vāco dakṣakratubhyāṃ cakṣurbhyām̐ śrotrābhyām ātmano 'ṅgebhya āyuṣo 'ntar eti tājak pra dhanvati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फ्यः स्वस्तिर् विघनः स्वस्तिः पर्शुर् वेदिः परशुर् नः स्वस्तिः । यज्ञिया यज्ञकृत स्थ ते मास्मिन् यज्ञ उप ह्वयध्वम् उप मा द्यावापृथिवी ह्वयेताम् उपाऽऽस्तावः कलशः सोमो अग्निर् उप देवा उप यज्ञ उप मा होत्रा उपहवे ह्वयन्ताम् नमो ऽग्नये मखघ्ने मखस्य मा यशो ऽर्यात् । इत्य् आहवनीयम् उप तिष्ठते यज्ञो वै मखः ॥
यज्ञं वाव स तद् अहन् तस्मा एव नमस्कृत्य सदः प्र सर्पत्य् आत्मनो ऽनार्त्यै नमो रुद्राय मखघ्ने नमस्कृत्या मा पाहि । इत्य् आग्नीध्रं तस्मा एव नमस्कृत्य सदः प्र सर्पत्य् आत्मनो ऽनार्त्यै नम इन्द्राय मखघ्न इन्द्रियम् मे वीर्यम् मा निर् वधीः । इति होत्रीयम् आशिषम् एवैताम् आ शास्त इन्द्रियस्य वीर्यस्यानिर्घाताय या वै
देवताः सदस्य् आर्तिम् आऽर्पयन्ति यस् ता विद्वान् प्रसर्पति न सदस्य् आर्तिम् आर्छति नमो ऽग्नये मखघ्ने । इत्य् आहैता वै देवताः सदस्य् आर्तिमाऽर्पयन्ति ता य एवं विद्वान् प्रसर्पति न सदस्यामार्तिम् आर्छति दृधे स्थः शिथिरे समीची माऽꣳहसस् पातम् । सूर्यो मा देवो दिव्याद् अꣳहसस् पातु वायुर् अन्तरिक्षात्
अग्निः पृथिव्या यमः पितृभ्यः सरस्वती मनुष्येभ्यः । देवी द्वारौ मा मा सं ताप्तम् नमः सदसे नमः सदसस् पतये नमः सखीनां पुरोगाणां चक्षुषे नमो दिवे नमः पृथिव्यै । अहे दैधिषव्योद् अतस् तिष्ठान्यस्य सदने सीद यो ऽस्मत् पाकतरः । उन् निवत उद् उद्वतश् च गेषम् पातम् मा द्यावापृथिवी अद्याह्नः सदो वै प्रसर्पन्तम्
पितरो ऽनु प्र सर्पन्ति त एनम् ईश्वरा हिꣳसितोः सदः प्रसृप्य दक्षिणार्धम् परेक्षेत । आगन्त पितरः पितृमान् अहं युष्माभिर् भूयासꣳ सुप्रजसो मया यूयम् भूयास्त । इति तेभ्य एव नमस्कृत्य सदः प्र सर्पत्य् आत्मनो ऽनार्त्यै ॥
sphyaḥ svastir vighanaḥ svastiḥ parśur vediḥ paraśur naḥ svastiḥ | yajñiyā yajñakṛta stha te māsmin yajña upa hvayadhvam upa mā dyāvāpṛthivī hvayetām upā''stāvaḥ kalaśaḥ somo agnir upa devā upa yajña upa mā hotrā upahave hvayantām namo 'gnaye makhaghne makhasya mā yaśo 'ryāt | ity āhavanīyam upa tiṣṭhate yajño vai makhaḥ ||
yajñaṃ vāva sa tad ahan tasmā eva namaskṛtya sadaḥ pra sarpaty ātmano 'nārtyai namo rudrāya makhaghne namaskṛtyā mā pāhi | ity āgnīdhraṃ tasmā eva namaskṛtya sadaḥ pra sarpaty ātmano 'nārtyai nama indrāya makhaghna indriyam me vīryam mā nir vadhīḥ | iti hotrīyam āśiṣam evaitām ā śāsta indriyasya vīryasyānirghātāya yā vai
devatāḥ sadasy ārtim ā'rpayanti yas tā vidvān prasarpati na sadasy ārtim ārchati namo 'gnaye makhaghne | ity āhaitā vai devatāḥ sadasy ārtimā'rpayanti tā ya evaṃ vidvān prasarpati na sadasyāmārtim ārchati dṛdhe sthaḥ śithire samīcī mā'm̐hasas pātam | sūryo mā devo divyād am̐hasas pātu vāyur antarikṣāt
agniḥ pṛthivyā yamaḥ pitṛbhyaḥ sarasvatī manuṣyebhyaḥ | devī dvārau mā mā saṃ tāptam namaḥ sadase namaḥ sadasas pataye namaḥ sakhīnāṃ purogāṇāṃ cakṣuṣe namo dive namaḥ pṛthivyai | ahe daidhiṣavyod atas tiṣṭhānyasya sadane sīda yo 'smat pākataraḥ | un nivata ud udvataś ca geṣam pātam mā dyāvāpṛthivī adyāhnaḥ sado vai prasarpantam
pitaro 'nu pra sarpanti ta enam īśvarā him̐sitoḥ sadaḥ prasṛpya dakṣiṇārdham parekṣeta | āganta pitaraḥ pitṛmān ahaṃ yuṣmābhir bhūyāsam̐ suprajaso mayā yūyam bhūyāsta | iti tebhya eva namaskṛtya sadaḥ pra sarpaty ātmano 'nārtyai ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षेहि माऽऽ विश दीर्घायुत्वाय शंतनुत्वाय रायस् पोषाय वर्चसे सुप्रजास्त्वायेहि वसो पुरोवसो प्रियो मे हृदो ऽसि । अश्विनोस् त्वा बाहुभ्याꣳ सघ्यासम् । नृचक्षसं त्वा देव सोम सुचक्षा अव ख्येषम् मन्द्राभिभूतिः केतुर् यज्ञानां वाग् जुषाणा सोमस्य तृप्यतु मन्द्रा स्वर्वाच्य् अदितिर् अनाहतशीर्ष्णी वाग् जुषाणा सोमस्य तृप्यतु । एहि विश्वचर्षणे
शम्भूर् मयोभूः स्वस्ति मा हरिवर्ण प्र चर क्रत्वे दक्षाय रायस् पोषाय सुवीरतायै
मा मा राजन् वि बीभिषो मा मे हार्दि त्विषा वधीः । वृषणे शुष्मायाऽऽयुषे वर्चसे ॥
वसुमद्गणस्य सोम देव ते मतिविदः प्रातःसवनस्य गायत्रछन्दस इन्द्रपीतस्य नराशꣳसपीतस्य पितृपीतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि रुद्रवद्गणस्य सोम देव ते मतिविदो माध्यंदिनस्य सवनस्य त्रिष्टुप्छन्दस इन्द्रपीतस्य नराशꣳसपीतस्य
पितृपीतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि । आदित्यवद्गणस्य सोम देव ते मतिविदस् तृतीयस्य सवनस्य जगतीच्छन्दस इन्द्रपीतस्य नराशꣳसपीतस्य पितृपीतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि ।
आ प्यायस्व सम् एतु ते विश्वतः सोम वृष्णियम् । भवा वाजस्य संगथे ॥ हिन्व मे गात्रा हरिवो गणान् मे मा वि तीतृषः । शिवो मे सप्तर्षीन् उप तिष्ठस्व मा मेऽवाङ् नाभिम् अति
गाः ॥ अपाम सोमम् अमृता अभूमादर्श्म ज्योतिर् अविदाम देवान् । किम् अस्मान् कृणवद् अरातिः किम् उ धूर्तिर् अमृत मर्त्यस्य ॥ यन् म आत्मनो मिन्दाऽभूद् अग्निस् तत् पुनर् आहार् जातवेदा विचर्षणिः । पुनर् अग्निश् चक्षुर् अदात् पुनर् इन्द्रो बृहस्पतिः । पुनर् मे अश्विना युवं चक्षुर् आ धत्तम् अक्ष्योः ॥ इष्टयजुषस् ते देव सोम स्तुतस्तोमस्य
शस्तोक्थस्य हरिवत इन्द्रपीतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि । आपूर्याः स्थाऽऽ मा पूरयत प्रजया च धनेन च । एतत् ते तत ये च त्वाम् अन्व् एतत् ते पितामह प्रपितामह ये च त्वाम् अनु । अत्र पितरो यथाभागम् मन्दध्वम् । नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शुष्माय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः
स्वधायै नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरो घोराय पितरो नमो वः । य एतस्मिम्̐ लोके स्थ युष्माꣳस् ते ऽनु ये ऽस्मिम्̐ लोके मां ते ऽनु य एतस्मिम्̐ लोके स्थ यूयं तेषां वसिष्ठा भूयास्त ये ऽस्मिम्̐ लोके ऽहं तेषां वसिष्ठो भूयासम् प्रजापते न त्वद् एतान्य् अन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव ।
यत्कामास् ते जुहुमस् तन् नो अस्तु वयꣳ स्याम पतयो रयीणाम् ॥ देवकृतस्यैनसो ऽवयजनम् असि मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनम् असि पितृकृतस्यैनसो ऽवयजनम् असि । अप्सु धौतस्य सोम देव ते नृभिः सुतस्येष्टयजुष स्तुतस्तोमस्य शस्तोक्थस्य यो भक्षो अश्वसनिर् यो गोसनिस् तस्य ते पितृभिर् भक्षंकृतस्योपहूतस्योपहूतो भक्षयामि ॥
bhakṣehi mā'' viśa dīrghāyutvāya śaṃtanutvāya rāyas poṣāya varcase suprajāstvāyehi vaso purovaso priyo me hṛdo 'si | aśvinos tvā bāhubhyām̐ saghyāsam | nṛcakṣasaṃ tvā deva soma sucakṣā ava khyeṣam mandrābhibhūtiḥ ketur yajñānāṃ vāg juṣāṇā somasya tṛpyatu mandrā svarvācy aditir anāhataśīrṣṇī vāg juṣāṇā somasya tṛpyatu | ehi viśvacarṣaṇe
śambhūr mayobhūḥ svasti mā harivarṇa pra cara kratve dakṣāya rāyas poṣāya suvīratāyai
mā mā rājan vi bībhiṣo mā me hārdi tviṣā vadhīḥ | vṛṣaṇe śuṣmāyā''yuṣe varcase ||
vasumadgaṇasya soma deva te matividaḥ prātaḥsavanasya gāyatrachandasa indrapītasya narāśam̐sapītasya pitṛpītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi rudravadgaṇasya soma deva te mativido mādhyaṃdinasya savanasya triṣṭupchandasa indrapītasya narāśam̐sapītasya
pitṛpītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi | ādityavadgaṇasya soma deva te matividas tṛtīyasya savanasya jagatīcchandasa indrapītasya narāśam̐sapītasya pitṛpītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi |
ā pyāyasva sam etu te viśvataḥ soma vṛṣṇiyam | bhavā vājasya saṃgathe || hinva me gātrā harivo gaṇān me mā vi tītṛṣaḥ | śivo me saptarṣīn upa tiṣṭhasva mā me'vāṅ nābhim ati
gāḥ || apāma somam amṛtā abhūmādarśma jyotir avidāma devān | kim asmān kṛṇavad arātiḥ kim u dhūrtir amṛta martyasya || yan ma ātmano mindā'bhūd agnis tat punar āhār jātavedā vicarṣaṇiḥ | punar agniś cakṣur adāt punar indro bṛhaspatiḥ | punar me aśvinā yuvaṃ cakṣur ā dhattam akṣyoḥ || iṣṭayajuṣas te deva soma stutastomasya
śastokthasya harivata indrapītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi | āpūryāḥ sthā'' mā pūrayata prajayā ca dhanena ca | etat te tata ye ca tvām anv etat te pitāmaha prapitāmaha ye ca tvām anu | atra pitaro yathābhāgam mandadhvam | namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaraḥ
svadhāyai namo vaḥ pitaro manyave namo vaḥ pitaro ghorāya pitaro namo vaḥ | ya etasmim̐ loke stha yuṣmām̐s te 'nu ye 'smim̐ loke māṃ te 'nu ya etasmim̐ loke stha yūyaṃ teṣāṃ vasiṣṭhā bhūyāsta ye 'smim̐ loke 'haṃ teṣāṃ vasiṣṭho bhūyāsam prajāpate na tvad etāny anyo viśvā jātāni pari tā babhūva |
yatkāmās te juhumas tan no astu vayam̐ syāma patayo rayīṇām || devakṛtasyainaso 'vayajanam asi manuṣyakṛtasyainaso 'vayajanam asi pitṛkṛtasyainaso 'vayajanam asi | apsu dhautasya soma deva te nṛbhiḥ sutasyeṣṭayajuṣa stutastomasya śastokthasya yo bhakṣo aśvasanir yo gosanis tasya te pitṛbhir bhakṣaṃkṛtasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महीनाम् पयो ऽसि विश्वेषां देवानां तनूर् ऋध्यासम् अद्य पृषतीनां ग्रहम् पृषतीनां ग्रहो ऽसि विष्णोर् हृदयम् अस्य् एकम् इष विष्णुस् त्वाऽनु वि चक्रमे भूतिर् दध्ना घृतेन वर्धतां तस्य मेष्टस्य वीतस्य द्रविणम् आ गम्याज् ज्योतिर् असि वैश्वानरम् पृश्नियै दुग्धम् । यावती द्यावापृथिवी महित्वा यावच् च सप्त सिन्धवो वितस्थुः । तावन्तम् इन्द्र ते
ग्रहꣳ सहोर्जा गृह्णाम्य् अस्तृतम् ॥ यत् कृष्णशकुनः पृषदाज्यम् अवपृशेच् छूद्रा अस्य प्रमायुकाः स्युर् यच् छ्वावमृशेच् चतुष्पादो ऽस्य पशवः प्रमायुकाः स्युर् यत् स्कन्देद् यजमानः प्रमायुकः स्यात् पशवो वै पृषदाज्यम् पशवो वा एतस्य स्कन्दन्ति यस्य पृषदाज्यꣳ स्कन्दति यत् पृषदाज्यम् पुनर् गृह्णाति पशून् एवास्मै पुनर् गृह्णाति प्राणो वै पृषदाज्यम् प्राणो वै
एतस्य स्कन्दति यस्य पृषदाज्यꣳ स्कन्दति यत् पृषदाज्यम् पुनर् गृह्णाति प्राणम् एवास्मै पुनर् गृह्णाति हिरण्यम् अवधाय गृह्णात्य् अमृतं वै हिरण्यम् प्राणः पृषदाज्यम् अमृतम् एवास्य प्राणे दधाति शतमानम् भवति शतायुः पुरुषः शतेन्द्रिय आयुष्य् एवेन्द्रिये प्रति तिष्ठति । अश्वम् अव घ्रापयति प्राजापत्यो वा अश्वः प्राजापत्यः प्राणः स्वाद् एवास्मै योनेः प्राणं निर् मिमीते वि वा एतस्य यज्ञश् छिद्यते यस्य पृषदाज्यꣳ स्कन्दति वैष्णव्यर्चा पुनर् गृह्णाति यज्ञो वै विष्णुर् यज्ञेनैव यज्ञꣳ सं तनोति ॥
mahīnām payo 'si viśveṣāṃ devānāṃ tanūr ṛdhyāsam adya pṛṣatīnāṃ graham pṛṣatīnāṃ graho 'si viṣṇor hṛdayam asy ekam iṣa viṣṇus tvā'nu vi cakrame bhūtir dadhnā ghṛtena vardhatāṃ tasya meṣṭasya vītasya draviṇam ā gamyāj jyotir asi vaiśvānaram pṛśniyai dugdham | yāvatī dyāvāpṛthivī mahitvā yāvac ca sapta sindhavo vitasthuḥ | tāvantam indra te
graham̐ sahorjā gṛhṇāmy astṛtam || yat kṛṣṇaśakunaḥ pṛṣadājyam avapṛśec chūdrā asya pramāyukāḥ syur yac chvāvamṛśec catuṣpādo 'sya paśavaḥ pramāyukāḥ syur yat skanded yajamānaḥ pramāyukaḥ syāt paśavo vai pṛṣadājyam paśavo vā etasya skandanti yasya pṛṣadājyam̐ skandati yat pṛṣadājyam punar gṛhṇāti paśūn evāsmai punar gṛhṇāti prāṇo vai pṛṣadājyam prāṇo vai
etasya skandati yasya pṛṣadājyam̐ skandati yat pṛṣadājyam punar gṛhṇāti prāṇam evāsmai punar gṛhṇāti hiraṇyam avadhāya gṛhṇāty amṛtaṃ vai hiraṇyam prāṇaḥ pṛṣadājyam amṛtam evāsya prāṇe dadhāti śatamānam bhavati śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriya āyuṣy evendriye prati tiṣṭhati | aśvam ava ghrāpayati prājāpatyo vā aśvaḥ prājāpatyaḥ prāṇaḥ svād evāsmai yoneḥ prāṇaṃ nir mimīte vi vā etasya yajñaś chidyate yasya pṛṣadājyam̐ skandati vaiṣṇavyarcā punar gṛhṇāti yajño vai viṣṇur yajñenaiva yajñam̐ saṃ tanoti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव सवितर् एतत् ते प्राह तत् प्र च सुव प्र च यज बृहस्पतिर् ब्रह्मा । आयुष्मत्या ऋचो मागात तनूपात् साम्नः सत्या व आशिषः सन्तु सत्या आकूतयः । ऋतं च सत्यं च वदत स्तुत देवस्य सवितुः प्रसवे स्तुतस्य स्तुतम् अस्य् ऊर्जम् मह्यꣳ स्तुतं दुहाम् आ मा स्तुतस्य स्तुतं गम्यात् । शस्त्रस्य शस्त्रम्
अस्य् ऊर्जम् मह्यꣳ शस्त्रं दुहाम् आ मा शस्त्रस्य शस्त्रं गम्यात् । इन्द्रियावन्तो वनामहे धुक्षीमहि प्रजाम् इषम् । सा मे सत्याशीर् देवेषु भूयात् । ब्रह्मवर्चसम् मागम्यात् ॥ यज्ञो बभूव स आ बभूव स प्र जज्ञे स वावृधे । स देवानाम् अधिपतिर् बभूव सो अस्माꣳ अधिपतीन् करोतु वयꣳ स्याम पतयो रयीणाम् ॥ यज्ञो वा वै
यज्ञपतिं दुहे यज्ञपतिर् वा यज्ञं दुहे स य स्तुतशस्त्रयोर् दोहम् अविद्वान् यजते तं यज्ञो दुहे स इष्ट्वा पापीयान् भवति य एनयोर् दोहं विद्वान् यजते स यज्ञं दुहे स इष्ट्वा वसीयान् भवति स्तुतस्य स्तुतम् अस्य् ऊर्जम् मह्यꣳ स्तुतं दुहाम् आ मा स्तुतस्य स्तुतं गम्याच् छस्त्रस्य शस्त्रम् अस्य् ऊर्जम् मह्यꣳ शस्त्रं दुहाम् आ मा शस्त्रस्य शस्त्रं गम्याद् इत्य् आहैष वै स्तुतशस्त्रयो दोहस् तं य एवं विद्वान् यजते दुह एव यज्ञम् इष्ट्वा वसीयान् भवति ॥
deva savitar etat te prāha tat pra ca suva pra ca yaja bṛhaspatir brahmā | āyuṣmatyā ṛco māgāta tanūpāt sāmnaḥ satyā va āśiṣaḥ santu satyā ākūtayaḥ | ṛtaṃ ca satyaṃ ca vadata stuta devasya savituḥ prasave stutasya stutam asy ūrjam mahyam̐ stutaṃ duhām ā mā stutasya stutaṃ gamyāt | śastrasya śastram
asy ūrjam mahyam̐ śastraṃ duhām ā mā śastrasya śastraṃ gamyāt | indriyāvanto vanāmahe dhukṣīmahi prajām iṣam | sā me satyāśīr deveṣu bhūyāt | brahmavarcasam māgamyāt || yajño babhūva sa ā babhūva sa pra jajñe sa vāvṛdhe | sa devānām adhipatir babhūva so asmām̐ adhipatīn karotu vayam̐ syāma patayo rayīṇām || yajño vā vai
yajñapatiṃ duhe yajñapatir vā yajñaṃ duhe sa ya stutaśastrayor doham avidvān yajate taṃ yajño duhe sa iṣṭvā pāpīyān bhavati ya enayor dohaṃ vidvān yajate sa yajñaṃ duhe sa iṣṭvā vasīyān bhavati stutasya stutam asy ūrjam mahyam̐ stutaṃ duhām ā mā stutasya stutaṃ gamyāc chastrasya śastram asy ūrjam mahyam̐ śastraṃ duhām ā mā śastrasya śastraṃ gamyād ity āhaiṣa vai stutaśastrayo dohas taṃ ya evaṃ vidvān yajate duha eva yajñam iṣṭvā vasīyān bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनाय पत्वने स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नमो विष्टम्भाय धर्मणे स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नमो परिधये जनप्रथनाय स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नम ऊर्जे होत्राणाꣳ स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नमः पयसे होत्राणाꣳ स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नमः प्रजापतये मनवे स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नम ऋतम् ऋतपाः सुवर्वाट् स्वाहा वट् स्वयमभिगूर्ताय नमस् तृम्पन्ताꣳ होत्रा मधोर् घृतस्य यज्ञपतिम् ऋषय एनसा
आहुः प्रजा निर्भक्ता अनुतप्यमाना मधव्यौ स्तोकाव् अप तौ रराध सं नस् ताभ्याꣳ सृजतु विश्वकर्मा घोरा ऋषयो नमो अस्त्व् एभ्यः । चक्षुष एषाम् मनसश् च संधौ बृहस्पतये महि षद् द्युमन् नमः । नमो विश्वकर्मणे स उ पात्व् अस्मान् अनन्यान्त् सोमपान् मन्यमानः । प्राणस्य विद्वान्त् समरे न धीर एनश् चकृवान् महि बद्ध एषाम् । तं विश्वकर्मन्
प्र मुञ्चा स्वस्तये ये भक्षयन्तो न वसून्य् आनृहुः । यान् अग्नयो ऽन्वतप्यन्त धिष्णिया इयं तेषाम् अवया दुरिष्ट्यै स्विष्टिं नस् तां कृणोतु विश्वकर्मा नमः पितृभ्यो अभि ये नो अख्यन् यज्ञकृतो यज्ञकामाः सुदेवा अकामा वो दक्षिणां न नीनिम मा नस् तस्माद् एनसः पापयिष्ट यावन्तो वै सदस्यास् ते सर्वे दक्षिण्यास् तेभ्यो यो दक्षिणां न
नयेद् ऐभ्यो वृश्च्येत यद् वैश्वकर्मणानि जुहोति सदस्यान् एव तत् प्रीणाति । अस्मे देवासो वपुषे चिकित्सत यम् आशिरा दम्पती वामम् अश्नुतः । पुमान् पुत्रो जायते विन्दते वस्व् अथ विश्वे अरपा एधते गृहः ॥ आशीर्दाया दम्पती वामम् अश्नुताम् अरिष्टो रायः सचताꣳ समोकसा । य आऽसिचत् संदुग्धं कुम्भ्या सहेष्टेन यामन्न् अमतिं जहातु सः ॥ सर्पिर्ग्रीवी
पीवर्य् अस्य जाया पीवानः पुत्रा अकृशासो अस्य । सह जानिर् यः सुमखस्यमान इन्द्रायाऽऽशिरꣳ सह कुम्भ्याऽदात् ॥ आशीर् म ऊर्जम् उत सुप्रजास्त्वम् इषं दधातु द्रविणꣳ सवर्चसम् । संजयन् क्षेत्राणि सहसाहम् इन्द्र कृण्वानो अन्याꣳ अधरान्त् सपत्नान् ॥ भूतम् असि भूते म धा मुखम् असि मुखम् भूयासम् । द्यावापृथिवीभ्यां त्वा परि गृह्णामि विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः
प्र च्यावयन्तु दिवि देवान् दृꣳहान्तरिक्षे वयाꣳसि पृथिव्याम् पार्थिवान् ध्रुवं ध्रुवेण हविषाव सोमं नयामसि । यथा नः सर्वम् इज् जगद् अयक्ष्मꣳ सुमना असत् ॥ यथा न इन्द्र इद् विशः केवलीः सर्वाः समनसः करत् । यथा नः सर्वा इद् दिशो ऽस्माकं केवलीर् असन् ॥
śyenāya patvane svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya namo viṣṭambhāya dharmaṇe svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya namo paridhaye janaprathanāya svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya nama ūrje hotrāṇām̐ svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya namaḥ payase hotrāṇām̐ svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya namaḥ prajāpataye manave svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya nama ṛtam ṛtapāḥ suvarvāṭ svāhā vaṭ svayamabhigūrtāya namas tṛmpantām̐ hotrā madhor ghṛtasya yajñapatim ṛṣaya enasā
āhuḥ prajā nirbhaktā anutapyamānā madhavyau stokāv apa tau rarādha saṃ nas tābhyām̐ sṛjatu viśvakarmā ghorā ṛṣayo namo astv ebhyaḥ | cakṣuṣa eṣām manasaś ca saṃdhau bṛhaspataye mahi ṣad dyuman namaḥ | namo viśvakarmaṇe sa u pātv asmān ananyānt somapān manyamānaḥ | prāṇasya vidvānt samare na dhīra enaś cakṛvān mahi baddha eṣām | taṃ viśvakarman
pra muñcā svastaye ye bhakṣayanto na vasūny ānṛhuḥ | yān agnayo 'nvatapyanta dhiṣṇiyā iyaṃ teṣām avayā duriṣṭyai sviṣṭiṃ nas tāṃ kṛṇotu viśvakarmā namaḥ pitṛbhyo abhi ye no akhyan yajñakṛto yajñakāmāḥ sudevā akāmā vo dakṣiṇāṃ na nīnima mā nas tasmād enasaḥ pāpayiṣṭa yāvanto vai sadasyās te sarve dakṣiṇyās tebhyo yo dakṣiṇāṃ na
nayed aibhyo vṛścyeta yad vaiśvakarmaṇāni juhoti sadasyān eva tat prīṇāti | asme devāso vapuṣe cikitsata yam āśirā dampatī vāmam aśnutaḥ | pumān putro jāyate vindate vasv atha viśve arapā edhate gṛhaḥ || āśīrdāyā dampatī vāmam aśnutām ariṣṭo rāyaḥ sacatām̐ samokasā | ya ā'sicat saṃdugdhaṃ kumbhyā saheṣṭena yāmann amatiṃ jahātu saḥ || sarpirgrīvī
pīvary asya jāyā pīvānaḥ putrā akṛśāso asya | saha jānir yaḥ sumakhasyamāna indrāyā''śiram̐ saha kumbhyā'dāt || āśīr ma ūrjam uta suprajāstvam iṣaṃ dadhātu draviṇam̐ savarcasam | saṃjayan kṣetrāṇi sahasāham indra kṛṇvāno anyām̐ adharānt sapatnān || bhūtam asi bhūte ma dhā mukham asi mukham bhūyāsam | dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā pari gṛhṇāmi viśve tvā devā vaiśvānarāḥ
pra cyāvayantu divi devān dṛm̐hāntarikṣe vayām̐si pṛthivyām pārthivān dhruvaṃ dhruveṇa haviṣāva somaṃ nayāmasi | yathā naḥ sarvam ij jagad ayakṣmam̐ sumanā asat || yathā na indra id viśaḥ kevalīḥ sarvāḥ samanasaḥ karat | yathā naḥ sarvā id diśo 'smākaṃ kevalīr asan ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वै होताऽध्वर्युम् अभ्याह्वयते वज्रम् एनम् अभि प्र वर्तयति । उक्थशा इत्य् आह प्रातःसवनम् प्रतिगीर्य त्रीण्य् एतान्य् अक्षराणि त्रिपदा गायत्री गायत्रम् प्रातःसवनं गायत्रियैव प्रातःसवने वज्रम् अन्तर् धत्ते । उक्थं वाचीत्य् आह माध्यंदिनꣳ सवनम् प्रतिगीर्य चत्वार्य् एतान्य् अक्षराणि चतुष्पदा त्रिष्टुप् त्रैष्टुभम् माध्यंदिनꣳ सवनं त्रिष्टुभैव माध्यंदिने सवने वज्रम् अन्तर् धत्ते ॥
उक्थं वाचीन्द्रायेत्य् आह तृतीयसवनम् प्रतिगीर्य सप्तैतान्य् अक्षराणि सप्तपदा शक्वरी शाक्वरो वज्रो वज्रेणैव तृतीयसवने वज्रम् अन्तर् धत्ते ब्रह्मवादिनो वदन्ति स त्वा अध्वर्युः स्याद् यो यथासवनम् प्रतिगरे छन्दाꣳसि सम्पादयेत् तेजः प्रातःसवन आत्मन् दधीतेन्द्रियम् माध्यंदिने सवने पशूꣳस् तृतीयसवन इति । उक्थशा इत्य् आह प्रातःसवनम् प्रतिगीर्य त्रीण्य् एतान्य् अक्षराणि
त्रिपदा गायत्री गायत्रम् प्रातःसवनम् प्रातःसवन एव प्रतिगरे छन्दाꣳसि सम् पादयति । अथो तेजो वै गायत्री तेजः प्रातःसवनं तेज एव प्रातःसवन आत्मन् धत्ते । उक्थं वाचीत्य् आह माध्यंदिनꣳ सवनम् प्रतिगीर्य चत्वार्य् एतान्य् अक्षराणि चतुष्पदा त्रिष्टुप् त्रैष्टुभम् माध्यंदिनꣳ सवनम् माध्यंदिन एव सवने प्रतिगरे छन्दाꣳसि सम् पादयति । अथो इन्द्रियं वै त्रिष्टुग् इन्द्रियम् माध्यंदिनꣳ सवनम् ॥
इन्द्रियम् एव माध्यंदिने सवन आत्मन् धत्ते । उक्थं वाचीन्द्रायेत्य् आह तृतीयसवनम् प्रतिगीर्य सप्तैतान्य् अक्षराणि सप्तपदा शक्वरी शाक्वराः पशवो जागतं तृतीयसवनं तृतीयसवन एव प्रतिगरे छन्दाꣳसि सम् पादयति । अथो पशवो वै जगती पशवस् तृतीयसवनम् पशून् एव तृतीयसवन आत्मन् धत्ते यद् वै होताऽध्वर्युम् अभ्याह्वयत आव्यम् अस्मिन् दधाति तद् यन् न
अपहनीत पुराऽस्य संवत्सराद् गृह आ वेवीरन् । शोꣳसा मोद इवेति प्रत्याह्वयते तेनैव तद् अप हते यथा वा आयताम् प्रतीक्षत एवम् अध्वर्युः प्रतिगरम् प्रतीक्षते यद् अभिप्रतिगृणीयाद् यथाऽऽयतया समृच्छते तादृग् एव तत् । यद् अर्धर्चाल् लुप्येत यथा धावद्भ्यो हीयते तादृग् एव तत् प्रबाहुग् वा ऋत्विजाम् उद्गीथा उद्गीथ एवोद्गातृणाम्
ऋचः प्रणव उक्थशꣳसिनाम् प्रतिगरो ऽध्वर्यूणाम् । य एवं विद्वान् प्रतिगृणात्य् अन्नाद एव भवत्य् आस्य प्रजायां वाजी जायते । इयम् वै होतासाव् अध्वर्युः । यद् आसीनः शꣳसत्य् अस्या एव तद् होता नैत्य् आस्त इव हीयम् अथो इमाम् एव तेन यजमानो दुहे यत् तिष्ठन् प्रतिगृणात्य् अमुष्या एव तद् अध्वर्युर् नैति ॥
तिष्ठतीव ह्य् असाव् अथो अमूम् एव तेन यजमानो दुहे यद् आसीनः शꣳसति तस्माद् इतःप्रदानं देवा उप जीवन्ति यत् तिष्ठन् प्रतिगृणाति तस्माद् अमुतःप्रदानम् मनुष्या उप जीवन्ति यत् प्राङ् आसीनः शꣳसति प्रत्यङ् तिष्ठन् प्रतिगृणाति तस्मात् प्राचीनꣳ रेतो धीयते प्रतीचीः प्रजा जायन्ते यद् वै होताऽध्वर्युम् अभ्याह्वयते वज्रम् एनम् अभि प्र वर्तयति पराङ् आ वर्तते वज्रम् एव तन् नि करोति ॥
yad vai hotā'dhvaryum abhyāhvayate vajram enam abhi pra vartayati | ukthaśā ity āha prātaḥsavanam pratigīrya trīṇy etāny akṣarāṇi tripadā gāyatrī gāyatram prātaḥsavanaṃ gāyatriyaiva prātaḥsavane vajram antar dhatte | ukthaṃ vācīty āha mādhyaṃdinam̐ savanam pratigīrya catvāry etāny akṣarāṇi catuṣpadā triṣṭup traiṣṭubham mādhyaṃdinam̐ savanaṃ triṣṭubhaiva mādhyaṃdine savane vajram antar dhatte ||
ukthaṃ vācīndrāyety āha tṛtīyasavanam pratigīrya saptaitāny akṣarāṇi saptapadā śakvarī śākvaro vajro vajreṇaiva tṛtīyasavane vajram antar dhatte brahmavādino vadanti sa tvā adhvaryuḥ syād yo yathāsavanam pratigare chandām̐si sampādayet tejaḥ prātaḥsavana ātman dadhītendriyam mādhyaṃdine savane paśūm̐s tṛtīyasavana iti | ukthaśā ity āha prātaḥsavanam pratigīrya trīṇy etāny akṣarāṇi
tripadā gāyatrī gāyatram prātaḥsavanam prātaḥsavana eva pratigare chandām̐si sam pādayati | atho tejo vai gāyatrī tejaḥ prātaḥsavanaṃ teja eva prātaḥsavana ātman dhatte | ukthaṃ vācīty āha mādhyaṃdinam̐ savanam pratigīrya catvāry etāny akṣarāṇi catuṣpadā triṣṭup traiṣṭubham mādhyaṃdinam̐ savanam mādhyaṃdina eva savane pratigare chandām̐si sam pādayati | atho indriyaṃ vai triṣṭug indriyam mādhyaṃdinam̐ savanam ||
indriyam eva mādhyaṃdine savana ātman dhatte | ukthaṃ vācīndrāyety āha tṛtīyasavanam pratigīrya saptaitāny akṣarāṇi saptapadā śakvarī śākvarāḥ paśavo jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavana eva pratigare chandām̐si sam pādayati | atho paśavo vai jagatī paśavas tṛtīyasavanam paśūn eva tṛtīyasavana ātman dhatte yad vai hotā'dhvaryum abhyāhvayata āvyam asmin dadhāti tad yan na
apahanīta purā'sya saṃvatsarād gṛha ā vevīran | śom̐sā moda iveti pratyāhvayate tenaiva tad apa hate yathā vā āyatām pratīkṣata evam adhvaryuḥ pratigaram pratīkṣate yad abhipratigṛṇīyād yathā''yatayā samṛcchate tādṛg eva tat | yad ardharcāl lupyeta yathā dhāvadbhyo hīyate tādṛg eva tat prabāhug vā ṛtvijām udgīthā udgītha evodgātṛṇām
ṛcaḥ praṇava ukthaśam̐sinām pratigaro 'dhvaryūṇām | ya evaṃ vidvān pratigṛṇāty annāda eva bhavaty āsya prajāyāṃ vājī jāyate | iyam vai hotāsāv adhvaryuḥ | yad āsīnaḥ śam̐saty asyā eva tad hotā naity āsta iva hīyam atho imām eva tena yajamāno duhe yat tiṣṭhan pratigṛṇāty amuṣyā eva tad adhvaryur naiti ||
tiṣṭhatīva hy asāv atho amūm eva tena yajamāno duhe yad āsīnaḥ śam̐sati tasmād itaḥpradānaṃ devā upa jīvanti yat tiṣṭhan pratigṛṇāti tasmād amutaḥpradānam manuṣyā upa jīvanti yat prāṅ āsīnaḥ śam̐sati pratyaṅ tiṣṭhan pratigṛṇāti tasmāt prācīnam̐ reto dhīyate pratīcīḥ prajā jāyante yad vai hotā'dhvaryum abhyāhvayate vajram enam abhi pra vartayati parāṅ ā vartate vajram eva tan ni karoti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतोऽसि वाक्षसद् असि वाक्पाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्याम् अस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्षाभ्यां गृह्णामि । उपयामगृहीतो ऽस्य् ऋतसद् असि चक्षुष्पाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्याम् अस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्षाभ्यां गृह्णामि । उपयामगृहीतो ऽसि श्रुतसद् असि श्रोत्रपाभ्यां त्वा क्रतुपाभ्याम् अस्य यज्ञस्य ध्रुवस्याध्यक्षाभ्यां गृह्णामि देवेभ्यस् त्वा विश्वदेवेभ्यस् त्वा विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः । विष्णव् उरुक्रमैष ते सोमस् तꣳ रक्षस्व
तं ते दुश्चक्षा माऽव ख्यत् । मयि वसुः पुरोवसुर् वाक्पा वाचम् मे पाहि मयि वसुर् विदद्वसुश् चक्षुष्पाश् चक्षुर् मे पाहि मयि वसुः संयद्वसुः श्रोत्रपाः श्रोत्रम् मे पाहि भूर् असि श्रेष्ठो रश्मीनाम् प्राणपाः प्राणम् मे पाहि धूर् असि श्रेष्ठो रश्मीनाम् अपानपा अपानम् मे पाहि यो न इन्द्रवायू मित्रावरुणौ । अश्विनाव् अभिदासति भ्रातृव्य उत्पिपीते शुभस् पती इदम् अहं तम् अधरम् पादयामि यथेन्द्राहम् उत्तमश् चेतयानि ॥
upayāmagṛhīto'si vākṣasad asi vākpābhyāṃ tvā kratupābhyām asya yajñasya dhruvasyādhyakṣābhyāṃ gṛhṇāmi | upayāmagṛhīto 'sy ṛtasad asi cakṣuṣpābhyāṃ tvā kratupābhyām asya yajñasya dhruvasyādhyakṣābhyāṃ gṛhṇāmi | upayāmagṛhīto 'si śrutasad asi śrotrapābhyāṃ tvā kratupābhyām asya yajñasya dhruvasyādhyakṣābhyāṃ gṛhṇāmi devebhyas tvā viśvadevebhyas tvā viśvebhyas tvā devebhyaḥ | viṣṇav urukramaiṣa te somas tam̐ rakṣasva
taṃ te duścakṣā mā'va khyat | mayi vasuḥ purovasur vākpā vācam me pāhi mayi vasur vidadvasuś cakṣuṣpāś cakṣur me pāhi mayi vasuḥ saṃyadvasuḥ śrotrapāḥ śrotram me pāhi bhūr asi śreṣṭho raśmīnām prāṇapāḥ prāṇam me pāhi dhūr asi śreṣṭho raśmīnām apānapā apānam me pāhi yo na indravāyū mitrāvaruṇau | aśvināv abhidāsati bhrātṛvya utpipīte śubhas patī idam ahaṃ tam adharam pādayāmi yathendrāham uttamaś cetayāni ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्र सो अग्ने तवोतिभिः सुवीराभिस् तरति वाजकर्मभिः । यस्य त्वꣳ सख्यम् आविथ ॥ प्र होत्रे पूर्व्यं वचो ऽग्नये भरता बृहत् । विपां ज्योतीꣳषि बिभ्रते न वेधसे ॥
अग्ने त्री ते वाजिना त्री षधस्था तिस्रस् ते जिह्वा ऋतजात पूर्वीः । तिस्र उ ते तनुवो देववातास् ताभिर् नः पाहि गिरो अप्रयुच्छन् ॥ सं वां कर्मणा सम् इषा
हिनोमीन्द्राविष्णू अपसस् पारे अस्य । जुषेथां यज्ञं द्रविणं च धत्तम् अरिष्टैर् नः पथिभिः पारयन्ता ॥ उभा जिग्यथुर् न परा जयेथे न परा जिग्ये कतरश् चनैनोः । इन्द्रश् च विष्णो यद् अपस्पृधेथां त्रेधा सहस्रं वि तद् ऐरयेथाम् ॥ त्रीण्य् आयूꣳषि तव जातवेदस् तिस्र आजानीर् उषसस् ते अग्ने । ताभिर् देवानाम् अवो यक्षि विद्वान् अथा
भव यजमानाय शं योः ॥ अग्निस् त्रीणि त्रिधातून्य् आ क्षेति विदथा कविः । स त्रीꣳर् एकादशाꣳ इह । यक्षच् च पिप्रयच् च नो विप्रो दूतः परिष्कृतः । नभन्ताम् अन्यके समे ॥ इन्द्राविष्णू दृꣳहिताः शम्बरस्य नव पुरो नवतिं च श्नथिष्टम् । शतं वर्चिनः सहस्रं च साकꣳ हथो अप्रत्यसुरस्य वीरान् ॥ उत माता महिषम् अन्व् अवेनद् अमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद् वृत्रम् इन्द्रो हनिष्यन्त् सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥
pra so agne tavotibhiḥ suvīrābhis tarati vājakarmabhiḥ | yasya tvam̐ sakhyam āvitha || pra hotre pūrvyaṃ vaco 'gnaye bharatā bṛhat | vipāṃ jyotīm̐ṣi bibhrate na vedhase ||
agne trī te vājinā trī ṣadhasthā tisras te jihvā ṛtajāta pūrvīḥ | tisra u te tanuvo devavātās tābhir naḥ pāhi giro aprayucchan || saṃ vāṃ karmaṇā sam iṣā
hinomīndrāviṣṇū apasas pāre asya | juṣethāṃ yajñaṃ draviṇaṃ ca dhattam ariṣṭair naḥ pathibhiḥ pārayantā || ubhā jigyathur na parā jayethe na parā jigye kataraś canainoḥ | indraś ca viṣṇo yad apaspṛdhethāṃ tredhā sahasraṃ vi tad airayethām || trīṇy āyūm̐ṣi tava jātavedas tisra ājānīr uṣasas te agne | tābhir devānām avo yakṣi vidvān athā
bhava yajamānāya śaṃ yoḥ || agnis trīṇi tridhātūny ā kṣeti vidathā kaviḥ | sa trīm̐r ekādaśām̐ iha | yakṣac ca piprayac ca no vipro dūtaḥ pariṣkṛtaḥ | nabhantām anyake same || indrāviṣṇū dṛm̐hitāḥ śambarasya nava puro navatiṃ ca śnathiṣṭam | śataṃ varcinaḥ sahasraṃ ca sākam̐ hatho apratyasurasya vīrān || uta mātā mahiṣam anv avenad amī tvā jahati putra devāḥ | athābravīd vṛtram indro haniṣyant sakhe viṣṇo vitaraṃ vi kramasva ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ने तेजस्विन् तेजस्वी त्वं देवेषु भूयास् तेजस्वन्तम् माम् आयुष्मन्तं वर्चस्वन्तम् मनुष्येषु कुरु दीक्षायै च त्वा तपसश् च तेजसे जुहोमि तेजोविद् असि तेजो मा मा हासीन् माऽहं तेजो हासिषम् मा मां तेजो हासीत् । इन्द्रौजस्विन्न् ओजस्वी त्वं देवेषु भूया ओजस्वन्तम् माम् आयुष्मन्तं वर्चस्वन्तम् मनुष्येषु कुरु ब्रह्मणश् च त्वा क्षत्रस्य च
ओजसे जुहोमि । ओजोविद् अस्य् ओजो मा मा हासीन् माऽहम् ओजो हासिषम् मा माम् ओजो हासीत् सूर्य भ्राजस्विन् भ्राजस्वी त्वं देवेषु भूया भ्राजस्वन्तम् माम् आयुष्मन्तं वर्चस्वन्तम् मनुष्येषु कुरु वायोश् च त्वापां च भ्राजसे जुहोमि सुवर्विद् असि सुवर् मा मा हासीन् माऽहꣳ सुवर् हासिषम् मा माꣳ सुवर् हासीत् ।
मयि मेधाम् मयि प्रजाम् मय्य् अग्निस् तेजो दधातु मयि मेधाम् मयि प्रजाम् मयीन्द्र इन्द्रियं दधातु मयि मेधाम् मयि प्रजाम् मयि सूर्यो भ्राजो दधातु ॥
agne tejasvin tejasvī tvaṃ deveṣu bhūyās tejasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru dīkṣāyai ca tvā tapasaś ca tejase juhomi tejovid asi tejo mā mā hāsīn mā'haṃ tejo hāsiṣam mā māṃ tejo hāsīt | indraujasvinn ojasvī tvaṃ deveṣu bhūyā ojasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru brahmaṇaś ca tvā kṣatrasya ca
ojase juhomi | ojovid asy ojo mā mā hāsīn mā'ham ojo hāsiṣam mā mām ojo hāsīt sūrya bhrājasvin bhrājasvī tvaṃ deveṣu bhūyā bhrājasvantam mām āyuṣmantaṃ varcasvantam manuṣyeṣu kuru vāyoś ca tvāpāṃ ca bhrājase juhomi suvarvid asi suvar mā mā hāsīn mā'ham̐ suvar hāsiṣam mā mām̐ suvar hāsīt |
mayi medhām mayi prajām mayy agnis tejo dadhātu mayi medhām mayi prajām mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhām mayi prajām mayi sūryo bhrājo dadhātu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुर् हिंकर्ताऽग्निः प्रस्तोता प्रजापतिः साम बृहस्पतिर् उद्गाता विश्वे देवा उपगातारो मरुतः प्रतिहर्तार इन्द्रो निधनं ते देवाः प्राणभृतः प्राणम् मयि दधतु ।
एतद् वै सर्वम् अध्वर्युर् उपाकुर्वन्न् उद्गातृभ्य उपाकरोति ते देवाः प्राणभृतः प्राणम् मयि दधत्व् इत्य् आहैतद् एव सर्वम् आत्मन् धत्ते । इडा देवहूर् मनुर् यज्ञनीः । बृहस्पतिर् उक्थामदानि शꣳसिषत् । विश्वे देवाः
सूक्तवाचः । पृथिवि मातर् मा मा हिꣳसीः । मधु मनिष्ये मधु जनिष्ये मधु वक्ष्यामि मधु वदिष्यामि मधुमतीं देवेभ्यो वाचम् उद्यासꣳ शुश्रूषेण्याम् मनुष्येभ्यस् तम् मा देवा अवन्तु शोभायै पितरो ऽनु मदन्तु ॥
vāyur hiṃkartā'gniḥ prastotā prajāpatiḥ sāma bṛhaspatir udgātā viśve devā upagātāro marutaḥ pratihartāra indro nidhanaṃ te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatu |
etad vai sarvam adhvaryur upākurvann udgātṛbhya upākaroti te devāḥ prāṇabhṛtaḥ prāṇam mayi dadhatv ity āhaitad eva sarvam ātman dhatte | iḍā devahūr manur yajñanīḥ | bṛhaspatir ukthāmadāni śam̐siṣat | viśve devāḥ
sūktavācaḥ | pṛthivi mātar mā mā him̐sīḥ | madhu maniṣye madhu janiṣye madhu vakṣyāmi madhu vadiṣyāmi madhumatīṃ devebhyo vācam udyāsam̐ śuśrūṣeṇyām manuṣyebhyas tam mā devā avantu śobhāyai pitaro 'nu madantu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसवस् त्वा प्र वृहन्तु गायत्रेण छन्दसाग्नेः प्रियम् पाथ उपेहि रुद्रास् त्वा प्र वृहन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसेन्द्रस्य प्रियम् पाथ उपेहि । आदित्यास् त्वा प्र वृहन्तु जागतेन छन्दसा विश्वेषां देवानाम् प्रियम् पाथ उपेहि
मान्दासु ते शुक्र शुक्रम् आ धूनोमि भन्दनासु कोतनासु नूतनासु रेशीषु मेषीषु वाशीषु विश्वभृत्सु माध्वीषु ककुहासु शक्वरीषु
शुक्रासु ते शुक्र शुक्रम् आ धूनोमि शुक्रं ते शुक्रेण गृह्णाम्य् अह्नो रूपेण सूर्यस्य रश्मिभिः । आऽस्मिन्न् उग्रा अचुच्यवुर् दिवो धारा असश्चत ककुहꣳ रूपं वृषभस्य रोचते बृहत् सोमः सोमस्य पुरोगाः शुक्रः शुक्रस्य पुरोगाः ।
यत् ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा । उशिक् त्वं देव सोम गायत्रेण छन्दसाऽग्नेः
प्रियम् पाथो अपीहि वशी त्वं देव सोम त्रैष्टुभेन छन्दसेन्द्रस्य प्रियम् पाथो अपीहि । अस्मत्सखा त्वं देव सोम जागतेन छन्दसा विश्वेषां देवानाम् प्रियम् पाथो अपीहि । आ नः प्राण एतु परावत आन्तरिक्षाद् दिवस् परि । आयुः पृथिव्या अध्य् अमृतम् असि प्राणाय त्वा । इन्द्राग्नी मे वर्चः कृणुतां वर्चः सोमो बृहस्पतिः । वर्चो मे विश्वे देवा वर्चो मे धत्तम् अश्विना ॥ दधन्वे वा यद् ईम् अनु वोचद् ब्रह्माणि वेर् उ तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश् चक्रम् इवाभवत् ॥
vasavas tvā pra vṛhantu gāyatreṇa chandasāgneḥ priyam pātha upehi rudrās tvā pra vṛhantu traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātha upehi | ādityās tvā pra vṛhantu jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātha upehi
māndāsu te śukra śukram ā dhūnomi bhandanāsu kotanāsu nūtanāsu reśīṣu meṣīṣu vāśīṣu viśvabhṛtsu mādhvīṣu kakuhāsu śakvarīṣu
śukrāsu te śukra śukram ā dhūnomi śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmy ahno rūpeṇa sūryasya raśmibhiḥ | ā'sminn ugrā acucyavur divo dhārā asaścata kakuham̐ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhat somaḥ somasya purogāḥ śukraḥ śukrasya purogāḥ |
yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā | uśik tvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasā'gneḥ
priyam pātho apīhi vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena chandasendrasya priyam pātho apīhi | asmatsakhā tvaṃ deva soma jāgatena chandasā viśveṣāṃ devānām priyam pātho apīhi | ā naḥ prāṇa etu parāvata āntarikṣād divas pari | āyuḥ pṛthivyā adhy amṛtam asi prāṇāya tvā | indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāṃ varcaḥ somo bṛhaspatiḥ | varco me viśve devā varco me dhattam aśvinā || dadhanve vā yad īm anu vocad brahmāṇi ver u tat | pari viśvāni kāvyā nemiś cakram ivābhavat ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वा अपां नामधेयं गुह्यं यद् आधावाः । मान्दासु ते शुक्र शुक्रम् आ धूनोमीत्य् आह । अपाम् एव नामधेयेन गुह्येन दिवो वृष्टिम् अव रुन्द्धे शुक्रं ते शुक्रेण गृह्णामीत्य् आह । एतद् वा अह्नो रूपं यद् रात्रिः सूर्यस्य रश्मयो वृष्ट्या ईशते । अह्न एव रूपेण सूर्यस्य रश्मिभिर् दिवो वृष्टिं च्यावयति । आऽस्मिन्न् उग्राः
अचुच्यवुर् इत्य् आह यथायजुर् एवैतत् ककुहꣳ रूपं वृषभस्य रोचते बृहद् इत्य् आह । एतद् वा अस्य ककुहꣳ रूपं यद् वृष्टिः । रूपेणैव वृष्टिम् अव रुन्द्धे यत् ते सोमादाभ्यं नाम जागृवीत्य् आह । एष ह वै हविषा हविर् यजति यो ऽदाभ्यं गृहीत्वा सोमाय जुहोति परा वा एतस्यायुः प्राण एति
यो ऽꣳशुं गृह्णाति । आ नः प्राण एतु परावत इत्य् आह । आयुर् एव प्राणम् आत्मन् धत्ते । अमृतम् असि प्राणाय त्वेति हिरण्यम् अभि व्यनिति । अमृतं वै हिरण्यम् आयुः प्राणः । अमृतेनैवायुर् आत्मन् धत्ते शतमानम् भवति शतायुः पुरुषः शतेन्द्रियः । आयुष्य् एवेन्द्रिये प्रति तिष्ठति । अप उप स्पृशति भेषजं वा आपः । भेषजम् एव कुरुते ॥
etad vā apāṃ nāmadheyaṃ guhyaṃ yad ādhāvāḥ | māndāsu te śukra śukram ā dhūnomīty āha | apām eva nāmadheyena guhyena divo vṛṣṭim ava runddhe śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmīty āha | etad vā ahno rūpaṃ yad rātriḥ sūryasya raśmayo vṛṣṭyā īśate | ahna eva rūpeṇa sūryasya raśmibhir divo vṛṣṭiṃ cyāvayati | ā'sminn ugrāḥ
acucyavur ity āha yathāyajur evaitat kakuham̐ rūpaṃ vṛṣabhasya rocate bṛhad ity āha | etad vā asya kakuham̐ rūpaṃ yad vṛṣṭiḥ | rūpeṇaiva vṛṣṭim ava runddhe yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvīty āha | eṣa ha vai haviṣā havir yajati yo 'dābhyaṃ gṛhītvā somāya juhoti parā vā etasyāyuḥ prāṇa eti
yo 'm̐śuṃ gṛhṇāti | ā naḥ prāṇa etu parāvata ity āha | āyur eva prāṇam ātman dhatte | amṛtam asi prāṇāya tveti hiraṇyam abhi vyaniti | amṛtaṃ vai hiraṇyam āyuḥ prāṇaḥ | amṛtenaivāyur ātman dhatte śatamānam bhavati śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriyaḥ | āyuṣy evendriye prati tiṣṭhati | apa upa spṛśati bheṣajaṃ vā āpaḥ | bheṣajam eva kurute ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुर् असि प्राणो नाम सवितुर् आधिपत्ये ऽपानम् मे दाः । चक्षुर् असि श्रोत्रं नाम धातुर् आधिपत्य आयुर् मे दाः । रूपम् असि वर्णो नाम बृहस्पतेर् आधिपत्ये प्रजाम् मे दाः । ऋतम् असि सत्यं नामेन्द्रस्याधिपत्ये क्षत्रम् मे दाः । भूतम् असि भव्यं नाम पितृणाम् आधिपत्ये ऽपाम् ओषधीनां गर्भं धाः । ऋतस्य त्वा व्योमने । ऋतस्य
त्वा विभूमने । ऋतस्य त्वा विधर्मणे । ऋतस्य त्वा सत्याय । ऋतस्य त्वा ज्योतिषे प्रजापतिर् विराजम् अपश्यत् तया भूतं च भव्यं चासृजत ताम् ऋषिभ्यस् तिरो ऽदधात् तां जमदग्निस् तपसाऽपश्यत् तया वै स पृश्नीन् कामान् असृजत तत् पृश्नीनाम् पृश्नित्वम् । यत् पृश्नयो गृह्यन्ते पृश्नीन् एव तैः कामान् यजमानो ऽव रुन्द्धे वायुर् असि प्राणः
नामेत्य् आह प्राणापानाव् एवाव रुन्द्धे चक्षुर् असि श्रोत्रं नामेत्य् आहाऽऽयुर् एवाव रुन्द्धे रूपम् असि वर्णो नामेत्य् आह प्रजाम् एवाव रुन्द्धे । ऋतम् असि सत्यं नामेत्य् आह क्षत्रम् एवाव रुन्द्धे भूतम् असि भव्यं नामेत्य् आह पशवो वा अपाम् ओषधीनां गर्भः पशून् एव
अव रुन्द्धे । एतावद् वै पुरुषम् परितस् तद् एवाव रुन्द्धे । ऋतस्य त्वा व्योमन इत्य् आहेयं वा ऋतस्य व्योमेमाम् एवाभि जयति । ऋतस्य त्वा विभूमन इत्य् आहान्तरिक्षम् वा ऋतस्य विभूमान्तरिक्षम् एवाभि जयति । ऋतस्य त्वा विधर्मण इत्य् आह द्यौर् वा ऋतस्य विधर्म दिवम् एवाभि जयति । ऋतस्य
त्वा सत्यायेत्य् आह दिशो वा ऋतस्य सत्यं दिश एवाभि जयति । ऋतस्य त्वा ज्योतिष इत्य् आह सुवर्गो वै लोक ऋतस्य ज्योतिः सुवर्गम् एव लोकम् अभि जयति । एतावन्तो वै देवलोकास् तान् एवाभि जयति दश सम् पद्यन्ते दशाक्षरा विराड् अन्नं विराड् विराज्य् एवान्नाद्ये प्रति तिष्ठति ॥
vāyur asi prāṇo nāma savitur ādhipatye 'pānam me dāḥ | cakṣur asi śrotraṃ nāma dhātur ādhipatya āyur me dāḥ | rūpam asi varṇo nāma bṛhaspater ādhipatye prajām me dāḥ | ṛtam asi satyaṃ nāmendrasyādhipatye kṣatram me dāḥ | bhūtam asi bhavyaṃ nāma pitṛṇām ādhipatye 'pām oṣadhīnāṃ garbhaṃ dhāḥ | ṛtasya tvā vyomane | ṛtasya
tvā vibhūmane | ṛtasya tvā vidharmaṇe | ṛtasya tvā satyāya | ṛtasya tvā jyotiṣe prajāpatir virājam apaśyat tayā bhūtaṃ ca bhavyaṃ cāsṛjata tām ṛṣibhyas tiro 'dadhāt tāṃ jamadagnis tapasā'paśyat tayā vai sa pṛśnīn kāmān asṛjata tat pṛśnīnām pṛśnitvam | yat pṛśnayo gṛhyante pṛśnīn eva taiḥ kāmān yajamāno 'va runddhe vāyur asi prāṇaḥ
nāmety āha prāṇāpānāv evāva runddhe cakṣur asi śrotraṃ nāmety āhā''yur evāva runddhe rūpam asi varṇo nāmety āha prajām evāva runddhe | ṛtam asi satyaṃ nāmety āha kṣatram evāva runddhe bhūtam asi bhavyaṃ nāmety āha paśavo vā apām oṣadhīnāṃ garbhaḥ paśūn eva
ava runddhe | etāvad vai puruṣam paritas tad evāva runddhe | ṛtasya tvā vyomana ity āheyaṃ vā ṛtasya vyomemām evābhi jayati | ṛtasya tvā vibhūmana ity āhāntarikṣam vā ṛtasya vibhūmāntarikṣam evābhi jayati | ṛtasya tvā vidharmaṇa ity āha dyaur vā ṛtasya vidharma divam evābhi jayati | ṛtasya
tvā satyāyety āha diśo vā ṛtasya satyaṃ diśa evābhi jayati | ṛtasya tvā jyotiṣa ity āha suvargo vai loka ṛtasya jyotiḥ suvargam eva lokam abhi jayati | etāvanto vai devalokās tān evābhi jayati daśa sam padyante daśākṣarā virāḍ annaṃ virāḍ virājy evānnādye prati tiṣṭhati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा वै यद् यज्ञेन नावारुन्धत तत् परैर् अवारुन्धत तत् पराणाम् परत्वम् । यत् परे गृह्यन्ते यद् एव यज्ञेन नावरुन्द्धे तस्यावरुद्ध्यै यम् प्रथमं गृह्णातीमम् एव तेन लोकम् अभि जयति यं द्वितीयम् अन्तरिक्षं तेन यं तृतीयम् अमुम् एव तेन लोकम् अभि जयति यद् एते गृह्यन्त एषां लोकानाम् अभिजित्यै ।
उत्तरेष्व् अहःस्व् अमुतो ऽर्वाञ्चो गृह्यन्ते । अभिजित्यैवेमाँल्लोकान् पुनर् इमं लोकम् प्रत्यवरोहन्ति यत् पूर्वेष्व् अहःस्व् इतः पराञ्चो गृह्यन्ते तस्माद् इतः पराञ्च इमे लोकाः । यद् उत्तरेष्व् अहःस्व् अमुतो ऽर्वाञ्चो गृह्यन्ते तस्माद् अमुतो ऽर्वाञ्च इमे लोकास् तस्माद् अयातयाम्नो लोकान् मनुष्या उप जीवन्ति ब्रह्मवादिनो वदन्ति कस्मात् सत्याद् अद्भ्य ओषधयः सम् भवन्त्य् ओषधयः
मनुष्याणाम् अन्नम् प्रजापतिम् प्रजा अनु प्र जायन्त इति परान् अन्व् इति ब्रूयात् । यद् गृह्णाति । अद्भ्यस् त्वौषधीभ्यो गृह्णामीति तस्माद् अद्भ्य ओषधयः सम् भवन्ति यद् गृह्णाति । ओषधीभ्यस् त्वा प्रजाभ्यो गृह्णामीति तस्माद् ओषधयो मनुष्याणाम् अन्नम् । यद् गृह्णाति प्रजाभ्यस् त्वा प्रजापतये गृह्णामीति तस्मात् प्रजापतिम् प्रजा अनु प्र जायन्ते ॥
devā vai yad yajñena nāvārundhata tat parair avārundhata tat parāṇām paratvam | yat pare gṛhyante yad eva yajñena nāvarunddhe tasyāvaruddhyai yam prathamaṃ gṛhṇātīmam eva tena lokam abhi jayati yaṃ dvitīyam antarikṣaṃ tena yaṃ tṛtīyam amum eva tena lokam abhi jayati yad ete gṛhyanta eṣāṃ lokānām abhijityai |
uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante | abhijityaivemā~llokān punar imaṃ lokam pratyavarohanti yat pūrveṣv ahaḥsv itaḥ parāñco gṛhyante tasmād itaḥ parāñca ime lokāḥ | yad uttareṣv ahaḥsv amuto 'rvāñco gṛhyante tasmād amuto 'rvāñca ime lokās tasmād ayātayāmno lokān manuṣyā upa jīvanti brahmavādino vadanti kasmāt satyād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanty oṣadhayaḥ
manuṣyāṇām annam prajāpatim prajā anu pra jāyanta iti parān anv iti brūyāt | yad gṛhṇāti | adbhyas tvauṣadhībhyo gṛhṇāmīti tasmād adbhya oṣadhayaḥ sam bhavanti yad gṛhṇāti | oṣadhībhyas tvā prajābhyo gṛhṇāmīti tasmād oṣadhayo manuṣyāṇām annam | yad gṛhṇāti prajābhyas tvā prajāpataye gṛhṇāmīti tasmāt prajāpatim prajā anu pra jāyante ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिर् देवासुरान् असृजत तद् अनु यज्ञो ऽसृज्यत यज्ञं छन्दाꣳसि ते विष्वञ्चो व्यक्रामन् । सो ऽसुरान् अनु यज्ञो ऽपाक्रामद् यज्ञं छन्दाꣳसि ते देवा अमन्यन्त । अमी वा इदम् अभूवन् यद् वयꣳ स्म इति ते प्रजापतिम् उपाधावन् । सो ऽब्रवीत् प्रजापतिः । छन्दसां वीर्यम् आदाय तद् वः प्र दास्यामीति स छन्दसां वीर्यम्
आदाय तद् एभ्यः प्रायच्छत् तद् अनु छन्दाꣳस्य् अपाक्रामञ् छन्दाꣳसि यज्ञस् ततो देवा अभवन् परासुराः । य एवं छन्दसां वीर्यं वेदा श्रावयास्तु श्रौषड् यज ये यजमाहे वषट्कारो भवत्य् आत्मना पराऽस्य भ्रातृव्यो भवति ब्रह्मवादिनो वदन्ति कस्मै कम् अध्वर्युर् आ श्रावयतीति छन्दसां वीर्यायेति ब्रूयात् । एतद् वै
छन्दसां वीर्यम् आ श्रावयास्तु श्रौषड् यज ये यजामहे वषट्कारः । य एवं वेद सवीर्यैर् एव छन्दोभिर् अर्चति यत् किं चार्चति यद् इन्द्रो वृत्रम् अहन्न् अमेध्यं तद् यद् यतीन् अपावपद् अमेध्यं तद् अथ कस्माद् ऐन्द्रो यज्ञ आ सꣳस्थातोर् इत्य् आहुः । इन्द्रस्य वा एषा यज्ञिया तनूर् यद् यज्ञस् ताम् एव तद् यजन्ति य एवं वेदोपैनं यज्ञो नमति ॥
prajāpatir devāsurān asṛjata tad anu yajño 'sṛjyata yajñaṃ chandām̐si te viṣvañco vyakrāman | so 'surān anu yajño 'pākrāmad yajñaṃ chandām̐si te devā amanyanta | amī vā idam abhūvan yad vayam̐ sma iti te prajāpatim upādhāvan | so 'bravīt prajāpatiḥ | chandasāṃ vīryam ādāya tad vaḥ pra dāsyāmīti sa chandasāṃ vīryam
ādāya tad ebhyaḥ prāyacchat tad anu chandām̐sy apākrāmañ chandām̐si yajñas tato devā abhavan parāsurāḥ | ya evaṃ chandasāṃ vīryaṃ vedā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajamāhe vaṣaṭkāro bhavaty ātmanā parā'sya bhrātṛvyo bhavati brahmavādino vadanti kasmai kam adhvaryur ā śrāvayatīti chandasāṃ vīryāyeti brūyāt | etad vai
chandasāṃ vīryam ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ | ya evaṃ veda savīryair eva chandobhir arcati yat kiṃ cārcati yad indro vṛtram ahann amedhyaṃ tad yad yatīn apāvapad amedhyaṃ tad atha kasmād aindro yajña ā sam̐sthātor ity āhuḥ | indrasya vā eṣā yajñiyā tanūr yad yajñas tām eva tad yajanti ya evaṃ vedopainaṃ yajño namati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुर्दा अग्ने हविषो जुषाणो घृतप्रतीको घृतयोनिर् एधि । घृतम् पीत्वा मधु चारु गव्यम् पितेव पुत्रम् अभि रक्षताद् इमम् ॥ आ वृश्च्यते वा एतद् यजमानो ऽग्निभ्यां यद् एनयोः शृतंकृत्याथान्यत्रावभृथम् अवैति । आयुर्दा अग्ने हविषो जुषाण इत्य् अवभृथम् अवैष्यञ् जुहुयाद् आहुत्यैवैनौ शमयति नार्तिम् आर्छति यजमानः । यत् कुसीदम्
अप्रतीत्तम् मयि येन यमस्य बलिना चरामि । इहैव सन् निरवदये तद् एतत् तद् अग्ने अनृणो भवामि ॥ विश्वलोप विश्वदावस्य त्वाऽऽसञ् जुहोम्य् अग्धाद् एको ऽहुताद् एकः समसनाद् एकः । ते नः कृण्वन्तु भेषजꣳ सदः सहो वरेण्यम् ॥ अयं नो नभसा पुरः सꣳस्फानो अभि रक्षतु । गृहाणाम् असमर्त्यै बहवो नो गृहा असन् ॥
स त्वं नः
नभसस् पत ऊर्जं नो धेहि भद्रया । पुनर् नो नष्टम् आ कृधि पुनर् नो रयिम् आ कृधि देव सꣳस्फान सहस्रपोषस्येशिषे स नो रास्वाज्यानिꣳ रायस् पोषꣳ सुवीरꣳ संवत्सरीणाꣳ स्वस्तिम् ॥ अग्निर् वाव यम इयं यमी कुसीदं वा एतद् यमस्य यजमान आ दत्ते यद् ओषधीभिर् वेदिꣳ स्तृणाति यद् अनुपौष्य प्रयायाद् ग्रीवबद्धम् एनम्
अमुष्मिम्̐ लोके नेनीयेरन् यत् कुसीदम् अप्रतीत्तम् मयीत्य् उपौषतीहैव सन् यमं कुसीदं निरवदायानृणः सुवर्गं लोकम् एति यदि मिश्रम् इव चरेद् अञ्जलिना सक्तून् प्रदाव्ये जुहुयात् । एष वा अग्निर् वैश्वानरो यत् प्रदाव्यः स एवैनꣳ स्वदयति । अह्नां विधान्याम् एकाष्टकायाम् अपूपं चतुःशरावम् पक्त्वा प्रातर् एतेन कक्षम् उपौषेत् । यदि
दहति पुण्यसमम् भवति यदि न दहति पापसमम् एतेन ह स्म वा ऋषयः पुरा विज्ञानेन दीर्घसत्त्रम् उप यन्ति यो वा उपद्रष्टारम् उपश्रोतारम् अनुख्यातारं विद्वान् यजते सम् अमुष्मिम्̐ लोक इष्टापूर्तेन गच्छते । अग्निर् वा उपद्रष्टा वायुर् उपश्रोताऽऽदित्यो ऽनुख्याता तान् य एवं विद्वान् यजते सम् अमुष्मिम्̐ लोक इष्टापूर्तेन गच्छते । अयं नो नभसा पुरः
इत्य आहाग्निर् वै नभसा पुरो ऽग्निम् एव तद् आह । एतन् मे गोपायेति स त्वं नो नभसस् पत इत्य् आह वायुर् वै नभसस् पतिर् वायुम् एव तद् आह एतन् मे गोपायेति देव सꣳस्फानेत्य् आह असौ वा आदित्यो देवः सꣳस्फान आदित्यम् एव तद् आह एतन् मे गोपायेति ॥
āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayonir edhi | ghṛtam pītvā madhu cāru gavyam piteva putram abhi rakṣatād imam || ā vṛścyate vā etad yajamāno 'gnibhyāṃ yad enayoḥ śṛtaṃkṛtyāthānyatrāvabhṛtham avaiti | āyurdā agne haviṣo juṣāṇa ity avabhṛtham avaiṣyañ juhuyād āhutyaivainau śamayati nārtim ārchati yajamānaḥ | yat kusīdam
apratīttam mayi yena yamasya balinā carāmi | ihaiva san niravadaye tad etat tad agne anṛṇo bhavāmi || viśvalopa viśvadāvasya tvā''sañ juhomy agdhād eko 'hutād ekaḥ samasanād ekaḥ | te naḥ kṛṇvantu bheṣajam̐ sadaḥ saho vareṇyam || ayaṃ no nabhasā puraḥ sam̐sphāno abhi rakṣatu | gṛhāṇām asamartyai bahavo no gṛhā asan ||
sa tvaṃ naḥ
nabhasas pata ūrjaṃ no dhehi bhadrayā | punar no naṣṭam ā kṛdhi punar no rayim ā kṛdhi deva sam̐sphāna sahasrapoṣasyeśiṣe sa no rāsvājyānim̐ rāyas poṣam̐ suvīram̐ saṃvatsarīṇām̐ svastim || agnir vāva yama iyaṃ yamī kusīdaṃ vā etad yamasya yajamāna ā datte yad oṣadhībhir vedim̐ stṛṇāti yad anupauṣya prayāyād grīvabaddham enam
amuṣmim̐ loke nenīyeran yat kusīdam apratīttam mayīty upauṣatīhaiva san yamaṃ kusīdaṃ niravadāyānṛṇaḥ suvargaṃ lokam eti yadi miśram iva cared añjalinā saktūn pradāvye juhuyāt | eṣa vā agnir vaiśvānaro yat pradāvyaḥ sa evainam̐ svadayati | ahnāṃ vidhānyām ekāṣṭakāyām apūpaṃ catuḥśarāvam paktvā prātar etena kakṣam upauṣet | yadi
dahati puṇyasamam bhavati yadi na dahati pāpasamam etena ha sma vā ṛṣayaḥ purā vijñānena dīrghasattram upa yanti yo vā upadraṣṭāram upaśrotāram anukhyātāraṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate | agnir vā upadraṣṭā vāyur upaśrotā''dityo 'nukhyātā tān ya evaṃ vidvān yajate sam amuṣmim̐ loka iṣṭāpūrtena gacchate | ayaṃ no nabhasā puraḥ
itya āhāgnir vai nabhasā puro 'gnim eva tad āha | etan me gopāyeti sa tvaṃ no nabhasas pata ity āha vāyur vai nabhasas patir vāyum eva tad āha etan me gopāyeti deva sam̐sphānety āha asau vā ādityo devaḥ sam̐sphāna ādityam eva tad āha etan me gopāyeti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतं युवानम् परि वो ददामि तेन क्रीडन्तीश् चरत प्रियेण । मा नः शाप्त जनुषा सुभागा रायस् पोषेण सम् इषा मदेम ॥ नमो महिम्न उत चक्षुषे ते मरुताम् पितस् तद् अहं गृणामि । अनु मन्यस्व सुयजा यजाम जुष्टं देवानाम् इदम् अस्तु हव्यम् ॥ देवानाम् एष उपनाह आसीद् अपां गर्भ ओषधीषु न्यक्तः । सोमस्य द्रप्सम् अवृणीत पूषा
बृहन्न् अद्रिर् अभवत् तद् एषाम् ॥ पिता वत्सानाम् पतिर् अघ्नियानाम् अथो पिता महतां गर्गराणाम् । वत्सो जरायु प्रतिधुक् पीयूष आमिक्षा मस्तु घृतम् अस्य रेतः ॥ त्वां गावो ऽवृणत राज्याय त्वाꣳ हवन्त मरुतः स्वर्काः । वर्ष्मन् क्षत्रस्य ककुभि शिश्रियाणस् ततो न उग्रो वि भजा वसूनि ॥ व्यृद्धेन वा एष पशुना यजते यस्यैतानि न क्रियन्त एष ह त्वै समृद्धेन यजते यस्यैतानि क्रियन्ते ॥
etaṃ yuvānam pari vo dadāmi tena krīḍantīś carata priyeṇa | mā naḥ śāpta januṣā subhāgā rāyas poṣeṇa sam iṣā madema || namo mahimna uta cakṣuṣe te marutām pitas tad ahaṃ gṛṇāmi | anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṃ devānām idam astu havyam || devānām eṣa upanāha āsīd apāṃ garbha oṣadhīṣu nyaktaḥ | somasya drapsam avṛṇīta pūṣā
bṛhann adrir abhavat tad eṣām || pitā vatsānām patir aghniyānām atho pitā mahatāṃ gargarāṇām | vatso jarāyu pratidhuk pīyūṣa āmikṣā mastu ghṛtam asya retaḥ || tvāṃ gāvo 'vṛṇata rājyāya tvām̐ havanta marutaḥ svarkāḥ | varṣman kṣatrasya kakubhi śiśriyāṇas tato na ugro vi bhajā vasūni || vyṛddhena vā eṣa paśunā yajate yasyaitāni na kriyanta eṣa ha tvai samṛddhena yajate yasyaitāni kriyante ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यो देवो दिविषद्भ्यो धाता क्षत्राय वायुः प्रजाभ्यः । बृहस्पतिस् त्वा प्रजापतये ज्योतिष्मतीं जुहोतु ॥ यस्यास् ते हरितो गर्भो ऽथो योनिर् हिरण्ययी । अङ्गान्य् अह्रुता यस्यै तां देवैः सम् अजीगमम् ॥ आ वर्तन वर्तय नि निवर्तन वर्तयेन्द्र नर्दबुद । भूम्याश् चतस्रः प्रदिशस् ताभिर् आ वर्तया पुनः ॥ वि ते भिनद्मि तकरीं वि योनिं वि गवीन्यौ । वि
मातरं च पुत्रं च वि गर्भं च जरायु च । बहिस् ते अस्तु बाल् इति । उरुद्रप्सो विश्वरूप इन्दुः पवमानो धीर आनञ्ज गर्भम् एकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदी पञ्चपदी षट्पदी सप्तपद्य् अष्टापदी भुवनानु प्रथताꣳ स्वाहा मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञम् मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥
sūryo devo diviṣadbhyo dhātā kṣatrāya vāyuḥ prajābhyaḥ | bṛhaspatis tvā prajāpataye jyotiṣmatīṃ juhotu || yasyās te harito garbho 'tho yonir hiraṇyayī | aṅgāny ahrutā yasyai tāṃ devaiḥ sam ajīgamam || ā vartana vartaya ni nivartana vartayendra nardabuda | bhūmyāś catasraḥ pradiśas tābhir ā vartayā punaḥ || vi te bhinadmi takarīṃ vi yoniṃ vi gavīnyau | vi
mātaraṃ ca putraṃ ca vi garbhaṃ ca jarāyu ca | bahis te astu bāl iti | urudrapso viśvarūpa induḥ pavamāno dhīra ānañja garbham ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadī pañcapadī ṣaṭpadī saptapady aṣṭāpadī bhuvanānu prathatām̐ svāhā mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṃ yajñam mimikṣatām | pipṛtāṃ no bharīmabhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वाम् आस्ये हविः प्रियम् इन्द्राबृहस्पती । उक्थम् मदश् च शस्यते ॥ अयं वाम् परि षिच्यते सोम इन्द्राबृहस्पती । चारुर् मदाय पीतये ॥ अस्मे इन्द्राबृहस्पती रयिं धत्तꣳ शतग्विनम् । अश्वावन्तꣳ सहस्रिणम् ॥ बृहस्पतिर् नः परि पातु पश्चाद् उतोत्तरस्माद् अधराद् अघायोः । इन्द्रः पुरस्ताद् उत मध्यतो नः सखा सखिभ्यो वरिवः कृणोतु ॥ वि ते विष्वग् वातजूतासो अग्ने भामासः
शुचे शुचयश् चरन्ति । तुविम्रक्षासो दिव्या नवग्वा वना वनन्ति धृषता रुजन्तः ॥ त्वाम् अग्ने मानुषीर् ईडते विशो होत्राविदं विविचिꣳ रत्नधातमम् । गुहा सन्तꣳ सुभग विश्वदर्शतं तुविष्मणसꣳ सुयजं घृतश्रियम् ॥ धाता ददातु नो रयिम् ईशानो जगतस् पतिः । स नः पूर्णेन वावनत् ॥ धाता प्रजाया उत राय ईशे धातेदं विश्वम् भुवनं जजान । धाता पुत्रं यजमानाय दाता
तस्मा उ हव्यं घृतवद् विधेम ॥ धाता ददातु नो रयिम् प्राचीं जीवातुम् अक्षिताम् । वयं देवस्य धीमहि सुमतिꣳ सत्यराधसः ॥ धाता ददातु दाशुषे वसूनि प्रजाकामाय मीढुषे दुरोणे । तस्मै देवा अमृताः सं व्ययन्तां विश्वे देवासो अदितिः सजोषाः ॥ अनु नो ऽद्यानुमतिर् यज्ञं देवेषु मन्यताम् । अग्निश् च हव्यवाहनो भवतां दाशुषे मयः ॥ अन्व् इद् अनुमते त्वम्
मन्यासै शं च नः कृधि । क्रत्वे दक्षाय नो हिनु प्र ण आयूꣳषि तारिषः ॥ अनु मन्यताम् अनुमन्यमाना प्रजावन्तꣳ रयिम् अक्षीयमाणम् । तस्यै वयꣳ हेडसि माऽपि भूम सा नो देवी सुहवा शर्म यच्छतु ॥ यस्याम् इदम् प्रदिशि यद् विरोचते ऽनुमतिम् प्रति भूषन्त्य् आयवः । यस्या उपस्थ उर्व् अन्तरिक्षꣳ सा नो देवी सुहवा शर्म यच्छतु ॥
राकाम् अहꣳ सुहवाꣳ सुष्टुती हुवे शृणोतु नः सुभगा बोधतु त्मना । सीव्यत्व् अपः सूच्याछिद्यमानया ददातु वीरꣳ शतदायम् उक्थ्यम् ॥ यास् ते राके सुमतयः सुपेशसो याभिर् ददासि दाशुषे वसूनि । ताभिर् नो अद्य सुमना उपागहि सहस्रपोषꣳ सुभगे रराणा ॥ सिनीवालि या सुपाणिः । कुहूम् अहꣳ सुभगां विद्मनापसम् अस्मिन् यज्ञे सुहवां जोहवीमि । सा नो ददातु श्रवणम् पितृणां तस्यास् ते देवि हविषा विधेम ॥ कुहूर् देवानाम् अमृतस्य पत्नी हव्या नो अस्य हविषश् चिकेतु । सं दाशुषे किरतु भूरि वामꣳ रायस् पोषं चिकितुषे दधातु ॥
idaṃ vām āsye haviḥ priyam indrābṛhaspatī | uktham madaś ca śasyate || ayaṃ vām pari ṣicyate soma indrābṛhaspatī | cārur madāya pītaye || asme indrābṛhaspatī rayiṃ dhattam̐ śatagvinam | aśvāvantam̐ sahasriṇam || bṛhaspatir naḥ pari pātu paścād utottarasmād adharād aghāyoḥ | indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu || vi te viṣvag vātajūtāso agne bhāmāsaḥ
śuce śucayaś caranti | tuvimrakṣāso divyā navagvā vanā vananti dhṛṣatā rujantaḥ || tvām agne mānuṣīr īḍate viśo hotrāvidaṃ vivicim̐ ratnadhātamam | guhā santam̐ subhaga viśvadarśataṃ tuviṣmaṇasam̐ suyajaṃ ghṛtaśriyam || dhātā dadātu no rayim īśāno jagatas patiḥ | sa naḥ pūrṇena vāvanat || dhātā prajāyā uta rāya īśe dhātedaṃ viśvam bhuvanaṃ jajāna | dhātā putraṃ yajamānāya dātā
tasmā u havyaṃ ghṛtavad vidhema || dhātā dadātu no rayim prācīṃ jīvātum akṣitām | vayaṃ devasya dhīmahi sumatim̐ satyarādhasaḥ || dhātā dadātu dāśuṣe vasūni prajākāmāya mīḍhuṣe duroṇe | tasmai devā amṛtāḥ saṃ vyayantāṃ viśve devāso aditiḥ sajoṣāḥ || anu no 'dyānumatir yajñaṃ deveṣu manyatām | agniś ca havyavāhano bhavatāṃ dāśuṣe mayaḥ || anv id anumate tvam
manyāsai śaṃ ca naḥ kṛdhi | kratve dakṣāya no hinu pra ṇa āyūm̐ṣi tāriṣaḥ || anu manyatām anumanyamānā prajāvantam̐ rayim akṣīyamāṇam | tasyai vayam̐ heḍasi mā'pi bhūma sā no devī suhavā śarma yacchatu || yasyām idam pradiśi yad virocate 'numatim prati bhūṣanty āyavaḥ | yasyā upastha urv antarikṣam̐ sā no devī suhavā śarma yacchatu ||
rākām aham̐ suhavām̐ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā | sīvyatv apaḥ sūcyāchidyamānayā dadātu vīram̐ śatadāyam ukthyam || yās te rāke sumatayaḥ supeśaso yābhir dadāsi dāśuṣe vasūni | tābhir no adya sumanā upāgahi sahasrapoṣam̐ subhage rarāṇā || sinīvāli yā supāṇiḥ | kuhūm aham̐ subhagāṃ vidmanāpasam asmin yajñe suhavāṃ johavīmi | sā no dadātu śravaṇam pitṛṇāṃ tasyās te devi haviṣā vidhema || kuhūr devānām amṛtasya patnī havyā no asya haviṣaś ciketu | saṃ dāśuṣe kiratu bhūri vāmam̐ rāyas poṣaṃ cikituṣe dadhātu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वि वा एतस्य यज्ञ ऋध्यते यस्य हविर् अतिरिच्यते सूर्यो देवो दिविषद्भ्य इत्य् आह बृहस्पतिना चैवास्य प्रजापतिना च यज्ञस्य व्यृद्धम् अपि वपति रक्षाꣳसि वा एतत् पशुꣳ सचन्ते यद् एकदेवत्य आलब्धो भूयान् भवति यस्यास् ते हरितो गर्भ इत्य् आह देवत्रैवैनां गमयति रक्षसाम् अपहत्यै । आ वर्तन वर्तयेत्य् आह
ब्रह्मणैवैनम् आ वर्तयति वि ते भिनद्मि तकरीम् इत्य् आह यथायजुर् एवैतत् । उरुद्रप्सो विश्वरूप इन्दुर् इत्य् आह प्रजा वै पशव इन्दुः प्रजयैवैनम् पशुभिः सम् अर्धयति दिवं वै यज्ञस्य व्यृद्धं गच्छति पृथिवीम् अतिरिक्तम् । तद् यन् न शमयेद् आर्तिम् आर्छेद् यजमानः । मही द्यौः पृथिवी च न इति
आह द्यावापृथिवीभ्याम् एव यज्ञस्य व्यृद्धं चातिरिक्तं च शमयति नार्तिम् आर्छति यजमानः । भस्मनाऽभि समूहति स्वगाकृत्यै । अथो अनयोर् वा एष गर्भो ऽनयोर् एवैनं दधाति यद् अवद्येद् अति तद् रेचयेत् । यन् नावद्येत् पशोर् आलब्धस्य नाव द्येत् पुरस्तान् नाभ्या अन्यद् अवद्येद् उपरिष्टाद् अन्यत् पुरस्ताद् वै नाभ्यै
प्राण उपरिष्टाद् अपानः । यावान् एव पशुस् तस्याव द्यति विष्णवे शिपिविष्टाय जुहोति यद् वै यज्ञस्यातिरिच्यते यः पशोर् भूमा या पुष्टिस् तद् विष्णुः शिपिविष्टः । अतिरिक्त एवातिरिक्तं दधात्य् अतिरिक्तस्य शान्त्यै । अष्टाप्रूड् ढिरण्यं दक्षिणा । अष्टापदी ह्य् एषा । आत्मा नवमः पशोर् आप्त्यै । अन्तरकोश उष्णीषेणाऽऽविष्टितम् भवति । एवम् इव हि पशुर् उल्बम् इव चर्मेव माꣳसम् इवास्थीव यावान् एव पशुस् तम् आप्त्वाव रुन्द्धे यस्यैषा यज्ञे प्रायश्चित्तिः क्रियत इष्ट्वा वसीयान् भवति ॥
vi vā etasya yajña ṛdhyate yasya havir atiricyate sūryo devo diviṣadbhya ity āha bṛhaspatinā caivāsya prajāpatinā ca yajñasya vyṛddham api vapati rakṣām̐si vā etat paśum̐ sacante yad ekadevatya ālabdho bhūyān bhavati yasyās te harito garbha ity āha devatraivaināṃ gamayati rakṣasām apahatyai | ā vartana vartayety āha
brahmaṇaivainam ā vartayati vi te bhinadmi takarīm ity āha yathāyajur evaitat | urudrapso viśvarūpa indur ity āha prajā vai paśava induḥ prajayaivainam paśubhiḥ sam ardhayati divaṃ vai yajñasya vyṛddhaṃ gacchati pṛthivīm atiriktam | tad yan na śamayed ārtim ārched yajamānaḥ | mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti
āha dyāvāpṛthivībhyām eva yajñasya vyṛddhaṃ cātiriktaṃ ca śamayati nārtim ārchati yajamānaḥ | bhasmanā'bhi samūhati svagākṛtyai | atho anayor vā eṣa garbho 'nayor evainaṃ dadhāti yad avadyed ati tad recayet | yan nāvadyet paśor ālabdhasya nāva dyet purastān nābhyā anyad avadyed upariṣṭād anyat purastād vai nābhyai
prāṇa upariṣṭād apānaḥ | yāvān eva paśus tasyāva dyati viṣṇave śipiviṣṭāya juhoti yad vai yajñasyātiricyate yaḥ paśor bhūmā yā puṣṭis tad viṣṇuḥ śipiviṣṭaḥ | atirikta evātiriktaṃ dadhāty atiriktasya śāntyai | aṣṭāprūḍ ḍhiraṇyaṃ dakṣiṇā | aṣṭāpadī hy eṣā | ātmā navamaḥ paśor āptyai | antarakośa uṣṇīṣeṇā''viṣṭitam bhavati | evam iva hi paśur ulbam iva carmeva mām̐sam ivāsthīva yāvān eva paśus tam āptvāva runddhe yasyaiṣā yajñe prāyaścittiḥ kriyata iṣṭvā vasīyān bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ वायो भूष शुचिपा उप नः सहस्रं ते नियुतो विश्ववार । उपो ते अन्धो मद्यम् अयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपेयम् ॥ आकूत्यै त्वा कामाय त्वा समृधे त्वा किक्किटा ते मनः प्रजापतये स्वाहा किक्किटा ते प्राणं वायवे स्वाहा किक्किटा ते चक्षुः सूर्याय स्वाहा किक्किटा ते श्रोत्रं द्यावापृथिवीभ्याꣳ स्वाहा किक्किटा ते वाचꣳ सरस्वत्यै स्वाहा ।
त्वं तुरीया वशिनी वशासि सकृद् यत् त्वा मनसा गर्भ आशयत् । वशा त्वं वशिनी गच्छ देवान्त् सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥ अजासि रयिष्ठा पृथिव्याꣳ सीदोर्ध्वान्तरिक्षम् उप तिष्ठस्व दिवि ते बृहद् भाः । तन्तुं तन्वन् रजसो भानुम् अन्व् इहि ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतान् । अनुल्बणं वयत जोगुवाम् अपो मनुर् भव जनया दैव्यं जनम् ॥ मनसो हविर् असि प्रजापतेर् वर्णो गात्राणां ते गात्रभाजो भूयास्म ॥
ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṃ te niyuto viśvavāra | upo te andho madyam ayāmi yasya deva dadhiṣe pūrvapeyam || ākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā kikkiṭā te manaḥ prajāpataye svāhā kikkiṭā te prāṇaṃ vāyave svāhā kikkiṭā te cakṣuḥ sūryāya svāhā kikkiṭā te śrotraṃ dyāvāpṛthivībhyām̐ svāhā kikkiṭā te vācam̐ sarasvatyai svāhā |
tvaṃ turīyā vaśinī vaśāsi sakṛd yat tvā manasā garbha āśayat | vaśā tvaṃ vaśinī gaccha devānt satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ || ajāsi rayiṣṭhā pṛthivyām̐ sīdordhvāntarikṣam upa tiṣṭhasva divi te bṛhad bhāḥ | tantuṃ tanvan rajaso bhānum anv ihi jyotiṣmataḥ patho rakṣa dhiyā kṛtān | anulbaṇaṃ vayata joguvām apo manur bhava janayā daivyaṃ janam || manaso havir asi prajāpater varṇo gātrāṇāṃ te gātrabhājo bhūyāsma ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे वै सहास्ताम् । ते वायुर् व्यवात् ते गर्भम् अदधाताम् । तꣳ सोमः प्राजनयद् अग्निर् अग्रसत स एतम् प्रजापतिर् आग्नेयम् अष्टाकपालम् अपश्यत् तं निर् अवपत् तेनैवैनाम् अग्नेर् अधि निर् अक्रीणात् तस्माद् अप्य् अन्यदेवत्याम् आलभमान आग्नेयम् अष्टाकपालम् पुरस्तान् निर् वपेत् । अग्नेर् एवैनाम् अधि निष्क्रीया लभते यत्
वायुर् व्यवात् तस्माद् वायव्या यद् इमे गर्भम् अदधातां तस्माद् द्यावापृथिव्या यत् सोमः प्राजनयद् अग्निर् अग्रसत तस्माद् अग्नीषोमीया यद् अनयोर् वियत्योर् वाग् अवदत् तस्मात् सारस्वती यत् प्रजापतिर् अग्नेर् अधि निरक्रीणात् तस्मात् प्राजापत्या सा वा एषा सर्वदेवत्या यद् अजा वशा वायव्याम् आ लभेत भूतिकामः । वायुर् वै क्षेपिष्ठा देवता वायुम् एव स्वेन
भागधेयेनोप धावति स एवैनम् भूतिं गमयति द्यावापृथिव्याम् आ लभेत कृषमाणः प्रतिष्ठाकामः । दिव एवास्मै पर्जन्यो वर्षति व्यस्याम् ओषधयो रोहन्ति समर्धुकम् अस्य सस्यम् भवति । अग्नीषोमीयाम् आ लभेत यः कामयेत । अन्नवान् अन्नादः स्याम् इति । अग्निनैवान्नम् अव रुन्द्धे सोमेनान्नाद्यम् अन्नवान् एवान्नादो भवति सारस्वतीम् आ लभेत यः
ईश्वरो वाचो वदितोः सन् वाचं न वदेत् । वाग् वै सरस्वती सरस्वतीम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति सैवास्मिन् वाचं दधाति प्राजापत्याम् आ लभेत यः कामयेत । अनभिजितम् अभि जयेयम् इति वायव्ययोपाकरोति वायोर् एवैनाम् अवरुध्या लभते । आकूत्यै त्वा कामाय त्वा ॥
इत्य् आह यथायजुर् एवैतत् किक्किटाकारं जुहोति किक्किटाकारेण वै ग्राम्याः पशवो रमन्ते प्रारण्याः पतन्ति यत् किक्किटाकारं जुहोति ग्राम्याणाम् पशूनां धृत्यै पर्यग्नौ क्रियमाणे जुहोति जीवन्तीम् एवैनाꣳ सुवर्गं लोकम् गमयति त्वं तुरीया वशिनी वशासीत्य् आह देवत्रैवैनां गमयति सत्याः सन्तु यजमानस्य कामा इत्य् आह । एष वै कामः
यजमानस्य यद् अनार्त उदृचं गच्छति तस्माद् एवम् आह । अजासि रयिष्ठेत्य् आह । एष्व् एवैनां लोकेषु प्रति ष्ठापयति दिवि ते बृहद् भा इत्य् आह सुवर्ग एवास्मै लोके ज्योतिर् दधाति तन्तुं तन्वन् रजसो भानुम् अन्व् इहीत्य् आह । इमान् एवास्मै लोकाञ् ज्योतिष्मतः करोति । अनुल्बणं वयत जोगुवाम् अप इति
आह यद् एव यज्ञ उल्बणं क्रियते तस्यैवैषा शान्तिः । मनुर् भव जनया दैव्यं जनम् इत्य् आह मानव्यो वै प्रजास् ता एवाद्याः कुरुते मनसो हविर् असीत्य् आह स्वगाकृत्यै गात्राणां ते गात्रभाजो भूयास्मेत्य् आह । आशिषम् एवैताम् आ शास्ते तस्यै वा एतस्या एकम् एवादेवयजनं यद् आलब्धायाम् अभ्रः
भवति यद् आलब्धायाम् अभ्रः स्याद् अप्सु वा प्रवेशयेत् सर्वां वा प्राश्नीयात् । यद् अप्सु प्रवेशयेद् यज्ञवेशसं कुर्यात् सर्वाम् एव प्राश्नीयाद् इन्द्रियम् एवात्मन् धत्ते सा वा एष त्रयाणाम् एवावरुद्धा संवत्सरसदः सहस्रयाजिनो गृहमेधिनस् त एवैतया यजेरन् तेषाम् एवैषाप्ता ॥
ime vai sahāstām | te vāyur vyavāt te garbham adadhātām | tam̐ somaḥ prājanayad agnir agrasata sa etam prajāpatir āgneyam aṣṭākapālam apaśyat taṃ nir avapat tenaivainām agner adhi nir akrīṇāt tasmād apy anyadevatyām ālabhamāna āgneyam aṣṭākapālam purastān nir vapet | agner evainām adhi niṣkrīyā labhate yat
vāyur vyavāt tasmād vāyavyā yad ime garbham adadhātāṃ tasmād dyāvāpṛthivyā yat somaḥ prājanayad agnir agrasata tasmād agnīṣomīyā yad anayor viyatyor vāg avadat tasmāt sārasvatī yat prajāpatir agner adhi nirakrīṇāt tasmāt prājāpatyā sā vā eṣā sarvadevatyā yad ajā vaśā vāyavyām ā labheta bhūtikāmaḥ | vāyur vai kṣepiṣṭhā devatā vāyum eva svena
bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam bhūtiṃ gamayati dyāvāpṛthivyām ā labheta kṛṣamāṇaḥ pratiṣṭhākāmaḥ | diva evāsmai parjanyo varṣati vyasyām oṣadhayo rohanti samardhukam asya sasyam bhavati | agnīṣomīyām ā labheta yaḥ kāmayeta | annavān annādaḥ syām iti | agninaivānnam ava runddhe somenānnādyam annavān evānnādo bhavati sārasvatīm ā labheta yaḥ
īśvaro vāco vaditoḥ san vācaṃ na vadet | vāg vai sarasvatī sarasvatīm eva svena bhāgadheyenopa dhāvati saivāsmin vācaṃ dadhāti prājāpatyām ā labheta yaḥ kāmayeta | anabhijitam abhi jayeyam iti vāyavyayopākaroti vāyor evainām avarudhyā labhate | ākūtyai tvā kāmāya tvā ||
ity āha yathāyajur evaitat kikkiṭākāraṃ juhoti kikkiṭākāreṇa vai grāmyāḥ paśavo ramante prāraṇyāḥ patanti yat kikkiṭākāraṃ juhoti grāmyāṇām paśūnāṃ dhṛtyai paryagnau kriyamāṇe juhoti jīvantīm evainām̐ suvargaṃ lokam gamayati tvaṃ turīyā vaśinī vaśāsīty āha devatraivaināṃ gamayati satyāḥ santu yajamānasya kāmā ity āha | eṣa vai kāmaḥ
yajamānasya yad anārta udṛcaṃ gacchati tasmād evam āha | ajāsi rayiṣṭhety āha | eṣv evaināṃ lokeṣu prati ṣṭhāpayati divi te bṛhad bhā ity āha suvarga evāsmai loke jyotir dadhāti tantuṃ tanvan rajaso bhānum anv ihīty āha | imān evāsmai lokāñ jyotiṣmataḥ karoti | anulbaṇaṃ vayata joguvām apa iti
āha yad eva yajña ulbaṇaṃ kriyate tasyaivaiṣā śāntiḥ | manur bhava janayā daivyaṃ janam ity āha mānavyo vai prajās tā evādyāḥ kurute manaso havir asīty āha svagākṛtyai gātrāṇāṃ te gātrabhājo bhūyāsmety āha | āśiṣam evaitām ā śāste tasyai vā etasyā ekam evādevayajanaṃ yad ālabdhāyām abhraḥ
bhavati yad ālabdhāyām abhraḥ syād apsu vā praveśayet sarvāṃ vā prāśnīyāt | yad apsu praveśayed yajñaveśasaṃ kuryāt sarvām eva prāśnīyād indriyam evātman dhatte sā vā eṣa trayāṇām evāvaruddhā saṃvatsarasadaḥ sahasrayājino gṛhamedhinas ta evaitayā yajeran teṣām evaiṣāptā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं च चित्तिश् चाकूतं चाकूतिश् च विज्ञातं च विज्ञानं च मनश् च शक्वरीश् च दर्शश् च पूर्णमासश् च बृहच् च रथंतरं च प्रजापतिर् जयान् इन्द्राय वृष्णे प्रायच्छद् उग्रः पृतनाज्येषु तस्मै विशः समनमन्त सर्वाः स उग्रः स हि हव्यो बभूव देवासुराः संयत्ता आसन्त् स इन्द्रः प्रजापतिम् उपाधावत् तस्मा एताञ् जयान् प्रायच्छत् तान् अजुहोत् ततो वै देवा असुरान् अजयन् यद् अजयन् तज् जयानां जयत्वम् । स्पर्धमानेनैते होतव्या जयत्य् एव ताम् पृतनाम् ॥
cittaṃ ca cittiś cākūtaṃ cākūtiś ca vijñātaṃ ca vijñānaṃ ca manaś ca śakvarīś ca darśaś ca pūrṇamāsaś ca bṛhac ca rathaṃtaraṃ ca prajāpatir jayān indrāya vṛṣṇe prāyacchad ugraḥ pṛtanājyeṣu tasmai viśaḥ samanamanta sarvāḥ sa ugraḥ sa hi havyo babhūva devāsurāḥ saṃyattā āsant sa indraḥ prajāpatim upādhāvat tasmā etāñ jayān prāyacchat tān ajuhot tato vai devā asurān ajayan yad ajayan taj jayānāṃ jayatvam | spardhamānenaite hotavyā jayaty eva tām pṛtanām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निर् भूतानाम् अधिपतिः स माऽवत्व् इन्द्रो ज्येष्ठानां यमः पृथिव्या वायुर् अन्तरिक्षस्य सूर्यो दिवश् चन्द्रमा नक्षत्राणाम् बृहस्पतिर् ब्रह्मणो मित्रः सत्यानां वरुणो ऽपाꣳ समुद्रः स्रोत्यानाम् अन्नꣳ साम्राज्यानाम् अधिपति तन् मावतु सोम ओषधीनाꣳ सविता प्रसवानाꣳ रुद्रः पशूनां त्वष्टा रूपाणां विष्णुः पर्वतानाम् मरुतो गणानाम् अधिपतयस् ते मावन्तु पितरः पितामहाः परे ऽवरे ततास् ततामहा इह मावत । अस्मिन् ब्रह्मन्न् अस्मिन् क्षत्रे ऽस्याम् आशिष्य् अस्याम् पुरोधायाम् अस्मिन् कर्मन्न् अस्यां देवहूत्याम् ॥
agnir bhūtānām adhipatiḥ sa mā'vatv indro jyeṣṭhānāṃ yamaḥ pṛthivyā vāyur antarikṣasya sūryo divaś candramā nakṣatrāṇām bṛhaspatir brahmaṇo mitraḥ satyānāṃ varuṇo 'pām̐ samudraḥ srotyānām annam̐ sāmrājyānām adhipati tan māvatu soma oṣadhīnām̐ savitā prasavānām̐ rudraḥ paśūnāṃ tvaṣṭā rūpāṇāṃ viṣṇuḥ parvatānām maruto gaṇānām adhipatayas te māvantu pitaraḥ pitāmahāḥ pare 'vare tatās tatāmahā iha māvata | asmin brahmann asmin kṣatre 'syām āśiṣy asyām purodhāyām asmin karmann asyāṃ devahūtyām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा वै यद् यज्ञे ऽकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत ते देवा एतान् अभ्यातानान् अपश्यन् तान् अभ्यातन्वत यद् देवानां कर्मासीद् आर्ध्यत तत् । यद् असुराणां न तद् आर्ध्यत येन कर्मणेर्त्सेत् तत्र होतव्याः । ऋध्नोत्य् एव तेन कर्मणा यद् विश्वे देवाः समभरन् तस्माद् अभ्याताना वैश्वदेवाः । यद् प्रजापतिर् जयान् प्रायच्छत् तस्माज् जयाः प्राजापत्याः ॥
यद् राष्ट्रभृद्भी राष्ट्रम् आददत तद् राष्ट्रभृताꣳ राष्ट्रभृत्त्वम् । ते देवा अभ्यातानैर् असुरान् अभ्यातन्वत जयैर् अजयन् राष्ट्रभृद्भी राष्ट्रम् आददत
यद् देवा अभ्यातानैर् असुरान् अभ्यातन्वत तद् अभ्यातानानाम् अभ्यातानत्वम् । यज् जयैर् अजयन् तज् जयानां जयत्वम् । यद् राष्ट्रभृद्भी राष्ट्रम् आददत तद् राष्ट्रभृताꣳ राष्ट्रभृत्त्वम् । ततो देवा अभवन् परासुराः । यो भ्रातृव्यवान्त् स्यात् स एताञ् जुहुयात् । अभ्यातानैर् एव भ्रातृव्यान् अभ्यातनुते जयैर् जयति राष्ट्रभृद्भी राष्ट्रम् आ दत्ते भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति ॥
devā vai yad yajñe 'kurvata tad asurā akurvata te devā etān abhyātānān apaśyan tān abhyātanvata yad devānāṃ karmāsīd ārdhyata tat | yad asurāṇāṃ na tad ārdhyata yena karmaṇertset tatra hotavyāḥ | ṛdhnoty eva tena karmaṇā yad viśve devāḥ samabharan tasmād abhyātānā vaiśvadevāḥ | yad prajāpatir jayān prāyacchat tasmāj jayāḥ prājāpatyāḥ ||
yad rāṣṭrabhṛdbhī rāṣṭram ādadata tad rāṣṭrabhṛtām̐ rāṣṭrabhṛttvam | te devā abhyātānair asurān abhyātanvata jayair ajayan rāṣṭrabhṛdbhī rāṣṭram ādadata
yad devā abhyātānair asurān abhyātanvata tad abhyātānānām abhyātānatvam | yaj jayair ajayan taj jayānāṃ jayatvam | yad rāṣṭrabhṛdbhī rāṣṭram ādadata tad rāṣṭrabhṛtām̐ rāṣṭrabhṛttvam | tato devā abhavan parāsurāḥ | yo bhrātṛvyavānt syāt sa etāñ juhuyāt | abhyātānair eva bhrātṛvyān abhyātanute jayair jayati rāṣṭrabhṛdbhī rāṣṭram ā datte bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋताषाड् ऋतधामाग्निर् गन्धर्वस् तस्यौषधयो ऽप्सरस ऊर्जो नाम स इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पातु ता इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पान्तु तस्मै स्वाहा ताभ्यः स्वाहा सꣳहितो विश्वसामा सूर्यो गन्धर्वस् तस्य मरीचयो ऽप्सरस आयुवः सुषुम्नः सूर्यरश्मिश् चन्द्रमा गन्धर्वस् तस्य नक्षत्राण्य् अप्सरसो बेकुरयः । भुज्युः सुपर्णो यज्ञो गन्धर्वस् तस्य दक्षिणा अप्सरस स्तवाः प्रजापतिर् विश्वकर्मा मनः
गन्धर्वस् तस्यर्क्सामान्य् अप्सरसो वह्नयः । इषिरो विश्वव्यचा वातो गन्धर्वस् तस्यापो ऽप्सरसो मुदाः । भुवनस्य पते यस्य त उपरि गृहा इह च । स नो रास्वाज्यानिꣳ रायस् पोषꣳ सुवीर्यꣳ संवत्सरीणाꣳ स्वस्तिम् परमेष्ठ्य् अधिपतिर् मृत्युर् गन्धर्वस् तस्य विश्वम् अप्सरसो भुवः सुक्षितिः सुभूतिर् भद्रकृत् सुवर्वान् पर्जन्यो गन्धर्वस् तस्य विद्युतो ऽप्सरसो रुचः । दूरेहेतिर् अमृडयः
मृत्युर् गन्धर्वस् तस्य प्रजा अप्सरसो भीरुवः । चारुः कृपणकाशी कामो गन्धर्वस् तस्याधयो ऽप्सरसः शोचयन्तीर् नाम स इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पातु ता इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पान्तु तस्मै स्वाहा ताभ्यः स्वाहा स नो भुवनस्य पते यस्य त उपरि गृहा इह च । उरु ब्रह्मणे ऽस्मै क्षत्राय महि शर्म यच्छ ॥
ṛtāṣāḍ ṛtadhāmāgnir gandharvas tasyauṣadhayo 'psarasa ūrjo nāma sa idam brahma kṣatram pātu tā idam brahma kṣatram pāntu tasmai svāhā tābhyaḥ svāhā sam̐hito viśvasāmā sūryo gandharvas tasya marīcayo 'psarasa āyuvaḥ suṣumnaḥ sūryaraśmiś candramā gandharvas tasya nakṣatrāṇy apsaraso bekurayaḥ | bhujyuḥ suparṇo yajño gandharvas tasya dakṣiṇā apsarasa stavāḥ prajāpatir viśvakarmā manaḥ
gandharvas tasyarksāmāny apsaraso vahnayaḥ | iṣiro viśvavyacā vāto gandharvas tasyāpo 'psaraso mudāḥ | bhuvanasya pate yasya ta upari gṛhā iha ca | sa no rāsvājyānim̐ rāyas poṣam̐ suvīryam̐ saṃvatsarīṇām̐ svastim parameṣṭhy adhipatir mṛtyur gandharvas tasya viśvam apsaraso bhuvaḥ sukṣitiḥ subhūtir bhadrakṛt suvarvān parjanyo gandharvas tasya vidyuto 'psaraso rucaḥ | dūrehetir amṛḍayaḥ
mṛtyur gandharvas tasya prajā apsaraso bhīruvaḥ | cāruḥ kṛpaṇakāśī kāmo gandharvas tasyādhayo 'psarasaḥ śocayantīr nāma sa idam brahma kṣatram pātu tā idam brahma kṣatram pāntu tasmai svāhā tābhyaḥ svāhā sa no bhuvanasya pate yasya ta upari gṛhā iha ca | uru brahmaṇe 'smai kṣatrāya mahi śarma yaccha ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राष्ट्रकामाय होतव्या राष्ट्रं वै राष्ट्रभृतो राष्ट्रेणैवास्मै राष्ट्रम् अव रुन्द्धे राष्ट्रम् एव भवति । आत्मने होतव्या राष्ट्रं वै राष्ट्रभृतो राष्ट्रम् प्रजा राष्ट्रम् पशवो राष्ट्रं यच् छ्रेष्ठो भवति राष्ट्रेणैव राष्ट्रम् अव रुन्द्धे वसिष्ठः समानानाम् भवति ग्रामकामाय होतव्या राष्ट्रं वै राष्ट्रभृतो राष्ट्रꣳ सजाता राष्ट्रेणैवास्मै राष्ट्रꣳ सजातान् अव रुन्द्धे ग्रामी
एव भवति । अधिदेवने जुहोत्य् अधिदेवन एवास्मै सजातान् अव रुन्द्धे त एनम् अवरुद्धा उप तिष्ठन्ते रथमुख ओजस्कामस्य होतव्या ओजो वै राष्ट्रभृत ओजो रथ ओजसैवास्मा ओजो ऽव रुन्द्ध ओजस्व्य् एव भवति यो राष्ट्राद् अपभूतः स्यात् तस्मै होतव्या यावन्तो ऽस्य रथाः स्युस् तान् ब्रूयाद् युङ्ग्ध्वम् इति राष्ट्रम् एवास्मै युनक्ति ।
आहुतयो वा एतस्याक्लृप्ता यस्य राष्ट्रं न कल्पते स्वरथस्य दक्षिणं चक्रम् प्रवृह्य नाडीम् अभि जुहुयाद् आहुतीर् एवास्य कल्पयति ता अस्य कल्पमाना राष्ट्रम् अनु कल्पते
संग्रामे संयत्ते होतव्या राष्ट्रं वै राष्ट्रभृतो राष्ट्रे खलु वा एते व्यायच्छन्ते ये संग्रामꣳ संयन्ति यस्य पूर्वस्य जुह्वति स एव भवति जयति तं संग्रामं मान्धुक इध्मः
भवत्य् अङ्गारा एव प्रतिवेष्टमाना अमित्राणाम् अस्य सेनाम् प्रति वेष्टयन्ति य उन्माद्येत् तस्मै होतव्या गन्धर्वाप्सरसो वा एतम् उन् मादयन्ति य उन्माद्यत्य् एते खलु वै गन्धर्वाप्सरसो यद् राष्ट्रभृतस् तस्मै स्वाहा ताभ्यः स्वाहेति जुहोति तेनैवैनाञ् छमयति नैयग्रोध औदुम्बर आश्वत्थः प्लाक्ष इतीध्मो भवत्य् एते वै गन्धर्वाप्सरसां गृहाः स्व एवैनान्
आयतने शमयति । अभिचरता प्रतिलोमꣳ होतव्याः प्राणान् एवास्य प्रतीचः प्रति यौति तं ततो येन केन च स्तृणुते स्वकृत इरिणे जुहोति प्रदरे वैतद् वा अस्यै निर्ऋतिगृहीतं निर्ऋतिगृहीत एवैनं निर्ऋत्या ग्राहयति यद् वाचः क्रूरम् तेन वषट् करोति वाच एवैनं क्रूरेण प्र वृश्चति ताजग् आर्तिम् आर्छति यस्य कामयेतान्नाद्यम्
आ ददीयेति तस्य सभायाम् उत्तानो निपद्य भुवनस्य पत इति तृणानि सं गृह्णीयात् प्रजापतिर् वै भुवनस्य पतिः प्रजापतिनैवास्यान्नाद्यम् आ दत्त इदम् अहम् अमुष्यामुष्यायणस्यान्नाद्यꣳ हरामीत्य् आहान्नाद्यम् एवास्य हरति षड्भिर् हरति षड् वा ऋतवः प्रजापतिनैवास्यान्नाद्यम् आदायर्तवो ऽस्मा अनु प्र यच्छन्ति ॥
यो ज्येष्ठबन्धुर् अपभूतः स्यात् तꣳ स्थले ऽवसाय्य ब्रह्मौदनं चतुःशरावम् पक्त्वा तस्मै होतव्या वर्ष्म वै राष्ट्रभृतो वर्ष्म स्थलं वर्ष्मणैवैनं वर्ष्म समानानां गमयति चतुःशरावो भवति दिक्ष्व् एव प्रति तिष्ठति क्षीरे भवति रुचं एवास्मिन् दधात्य् उद् धरति शृतत्वाय सर्पिष्वान् भवति मेध्यत्वाय चत्वार आर्षेयाः प्राश्नन्ति दिशाम् एव ज्योतिषि जुहोति ॥
rāṣṭrakāmāya hotavyā rāṣṭraṃ vai rāṣṭrabhṛto rāṣṭreṇaivāsmai rāṣṭram ava runddhe rāṣṭram eva bhavati | ātmane hotavyā rāṣṭraṃ vai rāṣṭrabhṛto rāṣṭram prajā rāṣṭram paśavo rāṣṭraṃ yac chreṣṭho bhavati rāṣṭreṇaiva rāṣṭram ava runddhe vasiṣṭhaḥ samānānām bhavati grāmakāmāya hotavyā rāṣṭraṃ vai rāṣṭrabhṛto rāṣṭram̐ sajātā rāṣṭreṇaivāsmai rāṣṭram̐ sajātān ava runddhe grāmī
eva bhavati | adhidevane juhoty adhidevana evāsmai sajātān ava runddhe ta enam avaruddhā upa tiṣṭhante rathamukha ojaskāmasya hotavyā ojo vai rāṣṭrabhṛta ojo ratha ojasaivāsmā ojo 'va runddha ojasvy eva bhavati yo rāṣṭrād apabhūtaḥ syāt tasmai hotavyā yāvanto 'sya rathāḥ syus tān brūyād yuṅgdhvam iti rāṣṭram evāsmai yunakti |
āhutayo vā etasyāklṛptā yasya rāṣṭraṃ na kalpate svarathasya dakṣiṇaṃ cakram pravṛhya nāḍīm abhi juhuyād āhutīr evāsya kalpayati tā asya kalpamānā rāṣṭram anu kalpate
saṃgrāme saṃyatte hotavyā rāṣṭraṃ vai rāṣṭrabhṛto rāṣṭre khalu vā ete vyāyacchante ye saṃgrāmam̐ saṃyanti yasya pūrvasya juhvati sa eva bhavati jayati taṃ saṃgrāmaṃ māndhuka idhmaḥ
bhavaty aṅgārā eva prativeṣṭamānā amitrāṇām asya senām prati veṣṭayanti ya unmādyet tasmai hotavyā gandharvāpsaraso vā etam un mādayanti ya unmādyaty ete khalu vai gandharvāpsaraso yad rāṣṭrabhṛtas tasmai svāhā tābhyaḥ svāheti juhoti tenaivaināñ chamayati naiyagrodha audumbara āśvatthaḥ plākṣa itīdhmo bhavaty ete vai gandharvāpsarasāṃ gṛhāḥ sva evainān
āyatane śamayati | abhicaratā pratilomam̐ hotavyāḥ prāṇān evāsya pratīcaḥ prati yauti taṃ tato yena kena ca stṛṇute svakṛta iriṇe juhoti pradare vaitad vā asyai nirṛtigṛhītaṃ nirṛtigṛhīta evainaṃ nirṛtyā grāhayati yad vācaḥ krūram tena vaṣaṭ karoti vāca evainaṃ krūreṇa pra vṛścati tājag ārtim ārchati yasya kāmayetānnādyam
ā dadīyeti tasya sabhāyām uttāno nipadya bhuvanasya pata iti tṛṇāni saṃ gṛhṇīyāt prajāpatir vai bhuvanasya patiḥ prajāpatinaivāsyānnādyam ā datta idam aham amuṣyāmuṣyāyaṇasyānnādyam̐ harāmīty āhānnādyam evāsya harati ṣaḍbhir harati ṣaḍ vā ṛtavaḥ prajāpatinaivāsyānnādyam ādāyartavo 'smā anu pra yacchanti ||
yo jyeṣṭhabandhur apabhūtaḥ syāt tam̐ sthale 'vasāyya brahmaudanaṃ catuḥśarāvam paktvā tasmai hotavyā varṣma vai rāṣṭrabhṛto varṣma sthalaṃ varṣmaṇaivainaṃ varṣma samānānāṃ gamayati catuḥśarāvo bhavati dikṣv eva prati tiṣṭhati kṣīre bhavati rucaṃ evāsmin dadhāty ud dharati śṛtatvāya sarpiṣvān bhavati medhyatvāya catvāra ārṣeyāḥ prāśnanti diśām eva jyotiṣi juhoti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देविका निर् वपेत् प्रजाकामश् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसीव खलु वै प्रजाश् छन्दोभिर् एवास्मै प्रजाः प्र जनयति प्रथमं धातारं करोति मिथुनी एव तेन करोत्य् अन्व् एवास्मा अनुमतिर् मन्यते राते राका प्र सिनीवली जनयति प्रजास्व् एव प्रजातासु कुह्वा वाचं दधाति । एता एव निर् वपेत् पशुकामश् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसि
इव खलु वै पशवश् छन्दोभिर् एवास्मै पशून् प्र जनयति प्रथमं धातारं करोति प्रैव तेन वापयत्य् अन्व् एवास्मा अनुमतिर् मन्यते राते राका प्र सिनीवाली जनयति पशून् एव प्रजातान् कुह्वा प्रति ष्ठापयति । एता एव निर् वपेद् ग्रामकामश् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसीव खलु वै ग्रामश् छन्दोभिर् एवास्मै ग्रामम्
अव रुन्द्धे मध्यतो धातारं करोति मध्यत एवैनं ग्रामस्य दधाति । एता एव निर् वपेज् ज्योगामयावी छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसि खलु वा एतम् अभि मन्यन्ते यस्य ज्योग् आमयति छन्दोभिर् एवैनम् अगदं करोति मध्यतो धातारं करोति मध्यतो वा एतस्याक्लृप्तं यस्य ज्योग् आमयति मध्यत एवास्य तेन कल्पयति । एता एव निः
वपेद् यं यज्ञो नोपनमेच् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसि खलु वा एतं नोप नमन्ति यं यज्ञो नोपनमति प्रथमं धातारं करोति मुखत एवास्मै छन्दाꣳसि दधात्य् उपैनं यज्ञो नमति । एता एव निर् वपेद् ईजानश् छन्दाꣳसि वै देविका यातयामानीव खलु वा एतस्य छन्दाꣳसि य ईजान उत्तमं धातारं करोति ।
उपरिष्टाद् एवास्मै छन्दाꣳस्य् अयातयामान्य् अव रुन्द्ध उपैनम् उत्तरो यज्ञो नमति । एता एव निर् वपेद् यम् मेधा नोपनमेच् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसि खलु वा एतं नोप नमन्ति यम् मेधा नोपनमति प्रथमं धातारं करोति मुखत एवास्मै छन्दाꣳसि दधात्य् उपैनम् मेधा नमति । एता एव निर् वपेत्
रुक्कामश् छन्दाꣳसि वै देविकाश् छन्दाꣳसीव खलु वै रुक् छन्दोभिर् एवास्मिन् रुचं दधाति क्षीरे भवन्ति रुचम् एवास्मिन् दधति मध्यतो धातारं करोति मध्यत एवैनꣳ रुचो दधाति गायत्री वा अनुमतिस् त्रिष्टुग् राका जगती सिनीवाल्य् अनुष्टुप् कुहूर् धाता वषट्कारः पूर्वपक्षो राकापरपक्षः कुहूर् अमावास्या सिनीवाली पौर्णमास्य् अनुमतिश् चन्द्रमा धाता । अष्टौ
वसवो ऽष्टाक्षरा गायत्र्य् एकादश रुद्रा एकादशाक्षरा त्रिष्टुब् द्वादशादित्या द्वादशाक्षरा जगती प्रजापतिर् अनुष्टुब् धाता वषट्कारः । एतद् वै देविकाः सर्वाणि च छन्दाꣳसि सर्वाश् च देवता वषट्कारस् ता यत् सह सर्वा निर्वपेद् ईश्वरा एनम् प्रदहो द्वे प्रथमे निरुप्य धातुस् तृतीयं निर् वपेत् तथो एवोत्तरे निर् वपेत् तथैनं न प्र दहन्त्य् अथो यस्मै कामाय निरुप्यन्ते तम् एवाभिर् उपाप्नोति ॥
devikā nir vapet prajākāmaś chandām̐si vai devikāś chandām̐sīva khalu vai prajāś chandobhir evāsmai prajāḥ pra janayati prathamaṃ dhātāraṃ karoti mithunī eva tena karoty anv evāsmā anumatir manyate rāte rākā pra sinīvalī janayati prajāsv eva prajātāsu kuhvā vācaṃ dadhāti | etā eva nir vapet paśukāmaś chandām̐si vai devikāś chandām̐si
iva khalu vai paśavaś chandobhir evāsmai paśūn pra janayati prathamaṃ dhātāraṃ karoti praiva tena vāpayaty anv evāsmā anumatir manyate rāte rākā pra sinīvālī janayati paśūn eva prajātān kuhvā prati ṣṭhāpayati | etā eva nir vaped grāmakāmaś chandām̐si vai devikāś chandām̐sīva khalu vai grāmaś chandobhir evāsmai grāmam
ava runddhe madhyato dhātāraṃ karoti madhyata evainaṃ grāmasya dadhāti | etā eva nir vapej jyogāmayāvī chandām̐si vai devikāś chandām̐si khalu vā etam abhi manyante yasya jyog āmayati chandobhir evainam agadaṃ karoti madhyato dhātāraṃ karoti madhyato vā etasyāklṛptaṃ yasya jyog āmayati madhyata evāsya tena kalpayati | etā eva niḥ
vaped yaṃ yajño nopanamec chandām̐si vai devikāś chandām̐si khalu vā etaṃ nopa namanti yaṃ yajño nopanamati prathamaṃ dhātāraṃ karoti mukhata evāsmai chandām̐si dadhāty upainaṃ yajño namati | etā eva nir vaped ījānaś chandām̐si vai devikā yātayāmānīva khalu vā etasya chandām̐si ya ījāna uttamaṃ dhātāraṃ karoti |
upariṣṭād evāsmai chandām̐sy ayātayāmāny ava runddha upainam uttaro yajño namati | etā eva nir vaped yam medhā nopanamec chandām̐si vai devikāś chandām̐si khalu vā etaṃ nopa namanti yam medhā nopanamati prathamaṃ dhātāraṃ karoti mukhata evāsmai chandām̐si dadhāty upainam medhā namati | etā eva nir vapet
rukkāmaś chandām̐si vai devikāś chandām̐sīva khalu vai ruk chandobhir evāsmin rucaṃ dadhāti kṣīre bhavanti rucam evāsmin dadhati madhyato dhātāraṃ karoti madhyata evainam̐ ruco dadhāti gāyatrī vā anumatis triṣṭug rākā jagatī sinīvāly anuṣṭup kuhūr dhātā vaṣaṭkāraḥ pūrvapakṣo rākāparapakṣaḥ kuhūr amāvāsyā sinīvālī paurṇamāsy anumatiś candramā dhātā | aṣṭau
vasavo 'ṣṭākṣarā gāyatry ekādaśa rudrā ekādaśākṣarā triṣṭub dvādaśādityā dvādaśākṣarā jagatī prajāpatir anuṣṭub dhātā vaṣaṭkāraḥ | etad vai devikāḥ sarvāṇi ca chandām̐si sarvāś ca devatā vaṣaṭkāras tā yat saha sarvā nirvaped īśvarā enam pradaho dve prathame nirupya dhātus tṛtīyaṃ nir vapet tatho evottare nir vapet tathainaṃ na pra dahanty atho yasmai kāmāya nirupyante tam evābhir upāpnoti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वास्तोष् पते प्रति जानीह्य् अस्मान्त् स्वावेशो अनमीवो भवा नः । यत् त्वेमहे प्रति तन् नो जुषस्व शं न एधि द्विपदे शं चतुष्पदे ॥ वास्तोष् पते शग्मया सꣳसदा ते सक्षीमहि रण्वया गातुमत्या । आवः क्षेम उत योगे वरं नो यूयम् पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ यत् सायम्प्रातर् अग्निहोत्रं जुहोत्य् आहुतीष्टका एव ता उप धत्ते
यजमानो ऽहोरात्राणि वा एतस्येष्टका य आहिताग्निर् यत् सायम्प्रातर् जुहोत्य् अहोरात्राण्य् एवाप्त्वेष्टकाः कृत्वोप धत्ते
दश समानत्र जुहोति दशाक्षरा विराड् विराजम् एवाप्त्वेष्टकां कृत्वोप धत्ते । अथो विराज्य् एव यज्ञम् आप्नोति चित्यश्चित्यो ऽस्य भवति तस्माद् यत्र दशोषित्वा प्रयाति तद् यज्ञवास्त्व् अवास्त्व् एव तद् यत् ततो ऽर्वाचीनम् ।
रुद्रः खलु वै वास्तोष्पतिर् यद् अहुत्वा वास्तोष्पतीयम् प्रयायाद् रुद्र एनम् भूत्वाग्निर् अनूत्थाय हन्याद् वास्तोष्पतीयं जुहोति भागधेयेनैवैनꣳ शमयति नार्तिम् आर्छति यजमानः । यद् युक्ते जुहुयाद् यथा प्रयाते वास्ताव् आहुतिं जुहोति तादृग् एव तद् यद् अयुक्ते जुहुयाद् यथा क्षेम आहुतिं जुहोति तादृग् एव तद् अहुतम् अस्य वास्तोष्पतीयꣳ स्यात् ।
दक्षिणो युक्तो भवति सव्यो ऽयुक्तः । अथ वास्तोष्पतीयं जुहोत्य् उभयम् एवाकर् अपरिवर्गम् एवैनꣳ शमयति यद् एकया जुहुयाद् दर्विहोमं कुर्यात् पुरोऽनुवाक्याम् अनूच्य याज्यया जुहोति सदेवत्वाय यद् धुत आदध्याद् रुद्रं गृहान् अन्वारोहयेद् यद् अवक्षाणान्य् असम्प्रक्षाप्य प्रयायाद् यथा यज्ञवेशसं वाऽऽदहनं वा तादृग् एव तत् । अयं ते योनिर् ऋत्विय इत्य् अरण्योः समारोहयति ।
एष वा अग्नेर् योनिः स्व एवैनं योनौ समारोहयति । अथो खल्व् आहुर् यद् अरण्योः समारूढो नश्येद् उद् अस्याग्निः सीदेत् पुनराधेयः स्याद् इति या ते अग्ने यज्ञिया तनूस् तयेह्य् आ रोहेत्य् आत्मन्त् समारोहयते यजमानो वा अग्नेर् योनिः स्वायाम् एवैनं योन्याꣳ समारोहयते ॥
vāstoṣ pate prati jānīhy asmānt svāveśo anamīvo bhavā naḥ | yat tvemahe prati tan no juṣasva śaṃ na edhi dvipade śaṃ catuṣpade || vāstoṣ pate śagmayā sam̐sadā te sakṣīmahi raṇvayā gātumatyā | āvaḥ kṣema uta yoge varaṃ no yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ || yat sāyamprātar agnihotraṃ juhoty āhutīṣṭakā eva tā upa dhatte
yajamāno 'horātrāṇi vā etasyeṣṭakā ya āhitāgnir yat sāyamprātar juhoty ahorātrāṇy evāptveṣṭakāḥ kṛtvopa dhatte
daśa samānatra juhoti daśākṣarā virāḍ virājam evāptveṣṭakāṃ kṛtvopa dhatte | atho virājy eva yajñam āpnoti cityaścityo 'sya bhavati tasmād yatra daśoṣitvā prayāti tad yajñavāstv avāstv eva tad yat tato 'rvācīnam |
rudraḥ khalu vai vāstoṣpatir yad ahutvā vāstoṣpatīyam prayāyād rudra enam bhūtvāgnir anūtthāya hanyād vāstoṣpatīyaṃ juhoti bhāgadheyenaivainam̐ śamayati nārtim ārchati yajamānaḥ | yad yukte juhuyād yathā prayāte vāstāv āhutiṃ juhoti tādṛg eva tad yad ayukte juhuyād yathā kṣema āhutiṃ juhoti tādṛg eva tad ahutam asya vāstoṣpatīyam̐ syāt |
dakṣiṇo yukto bhavati savyo 'yuktaḥ | atha vāstoṣpatīyaṃ juhoty ubhayam evākar aparivargam evainam̐ śamayati yad ekayā juhuyād darvihomaṃ kuryāt puro'nuvākyām anūcya yājyayā juhoti sadevatvāya yad dhuta ādadhyād rudraṃ gṛhān anvārohayed yad avakṣāṇāny asamprakṣāpya prayāyād yathā yajñaveśasaṃ vā''dahanaṃ vā tādṛg eva tat | ayaṃ te yonir ṛtviya ity araṇyoḥ samārohayati |
eṣa vā agner yoniḥ sva evainaṃ yonau samārohayati | atho khalv āhur yad araṇyoḥ samārūḍho naśyed ud asyāgniḥ sīdet punarādheyaḥ syād iti yā te agne yajñiyā tanūs tayehy ā rohety ātmant samārohayate yajamāno vā agner yoniḥ svāyām evainaṃ yonyām̐ samārohayate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् अग्ने बृहद् वयो दधासि देव दाशुषे । कविर् गृहपतिर् युवा ॥ हव्यवाड् अग्निर् अजरः पिता नो विभुर् विभावा सुदृशीको अस्मे । सुगार्हपत्याः सम् इषो दिदीह्य् अस्मद्रियक् सम् मिमीहि श्रवाꣳसि ॥ त्वं च सोम नो वशो जीवातुं न मरामहे । प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः ॥ ब्रह्मा देवानाम् पदवीः कवीनाम् ऋषिर् विप्राणाम् महिषो मृगाणाम् । श्येनो गृध्राणाꣳ स्वधितिर् वनानाꣳ सोमः
पवित्रम् अत्य् एति रेभन् ॥ आ विश्वदेवꣳ सत्पतिꣳ सूक्तैर् अद्या वृणीमहे । सत्यसवꣳ सवितारम् ॥ आ सत्येन रजसा वर्तमानो निवेशयन्न् अमृतम् मर्त्यं च । हिरण्ययेन सविता रथेनाऽऽ देवो याति भुवना विपश्यन् ॥ यथा नो अदितिः करत् पश्वे नृभ्यो यथा गवे । यथा तोकाय रुद्रियम् ॥ मा नस् तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा
नो अश्वेषु रीरिषः । वीरान् मा नो रुद्र भामितो वधीर् हविष्मन्तो नमसा विधेम ते ॥ उदप्रुतो न वयो रक्षमाणा वावदतो अभ्रियस्येव घोषाः । गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तो बृहस्पतिम् अभ्य् अर्का अनावन् ॥ हꣳसैर् इव सखिभिर् वावदद्भिर् अश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् । बृहस्पतिर् अभिकनिक्रदद् गा उत प्रास्तौद् उच् च विद्वान् अगायत् ॥ एन्द्र सानसिꣳ रयिम्
सजित्वानꣳ सदासहम् । वर्षिष्ठमूतये भर ॥ प्र ससाहिषे पुरुहूत शत्रूञ् ज्येष्ठस् ते शुष्म इह रातिर् अस्तु । इन्द्राऽऽ भर दक्षिणेना वसूनि पतिः सिन्धूनाम् असि रेवतीनाम् ॥ त्वꣳ सुतस्य पीतये सद्यो वृद्धो अजायथाः । इन्द्र ज्यैष्ठ्याय सुक्रतो ॥ भुवस् त्वम् इन्द्र ब्रह्मणा महान् भुवो विश्वेषु सवनेषु यज्ञियः । भुवो नॄꣳश् च्यौत्नो विश्वस्मिन् भरे ज्येष्ठश् च मन्त्रः
विश्वचर्षणे ॥ मित्रस्य चर्षणीधृतः श्रवो देवस्य सानसिम् । सत्यं चित्रश्रवस्तमम् ॥ मित्रो जनान् यातयति प्रजानन् मित्रो दाधार पृथिवीम् उत द्याम् । मित्रः कृष्टीर् अनिमिषाभि चष्टे सत्याय हव्यं घृतवद् विधेम ॥ प्र स मित्र मर्तो अस्तु प्रयस्वान् यस् त आदित्य शिक्षति व्रतेन । न हन्यते न जीयते त्वोतो नैनम् अꣳहो अश्नोत्य् अन्तितो न दूरात् ॥ यत्
चिद् धि ते विशो यथा प्र देव वरुण व्रतम् । मिनीमसि द्यविद्यवि ॥ यत् किं चेदं वरुण दैव्ये जने ऽभिद्रोहम् मनुष्याश् चरामसि । अचित्ती यत् तव धर्मा युयोपिम मा नस् तस्माद् एनसो देव रीरिषः ॥ कितवासो यद् रिरिपुर् न दीवि यद् वा घा सत्यम् उत यन् न विद्म । सर्वा ता वि ष्य शिथिरेव देवाथा ते स्याम वरुण प्रियासः ॥
tvam agne bṛhad vayo dadhāsi deva dāśuṣe | kavir gṛhapatir yuvā || havyavāḍ agnir ajaraḥ pitā no vibhur vibhāvā sudṛśīko asme | sugārhapatyāḥ sam iṣo didīhy asmadriyak sam mimīhi śravām̐si || tvaṃ ca soma no vaśo jīvātuṃ na marāmahe | priyastotro vanaspatiḥ || brahmā devānām padavīḥ kavīnām ṛṣir viprāṇām mahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛdhrāṇām̐ svadhitir vanānām̐ somaḥ
pavitram aty eti rebhan || ā viśvadevam̐ satpatim̐ sūktair adyā vṛṇīmahe | satyasavam̐ savitāram || ā satyena rajasā vartamāno niveśayann amṛtam martyaṃ ca | hiraṇyayena savitā rathenā'' devo yāti bhuvanā vipaśyan || yathā no aditiḥ karat paśve nṛbhyo yathā gave | yathā tokāya rudriyam || mā nas toke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā
no aśveṣu rīriṣaḥ | vīrān mā no rudra bhāmito vadhīr haviṣmanto namasā vidhema te || udapruto na vayo rakṣamāṇā vāvadato abhriyasyeva ghoṣāḥ | giribhrajo normayo madanto bṛhaspatim abhy arkā anāvan || ham̐sair iva sakhibhir vāvadadbhir aśmanmayāni nahanā vyasyan | bṛhaspatir abhikanikradad gā uta prāstaud uc ca vidvān agāyat || endra sānasim̐ rayim
sajitvānam̐ sadāsaham | varṣiṣṭhamūtaye bhara || pra sasāhiṣe puruhūta śatrūñ jyeṣṭhas te śuṣma iha rātir astu | indrā'' bhara dakṣiṇenā vasūni patiḥ sindhūnām asi revatīnām || tvam̐ sutasya pītaye sadyo vṛddho ajāyathāḥ | indra jyaiṣṭhyāya sukrato || bhuvas tvam indra brahmaṇā mahān bhuvo viśveṣu savaneṣu yajñiyaḥ | bhuvo nṝm̐ś cyautno viśvasmin bhare jyeṣṭhaś ca mantraḥ
viśvacarṣaṇe || mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ śravo devasya sānasim | satyaṃ citraśravastamam || mitro janān yātayati prajānan mitro dādhāra pṛthivīm uta dyām | mitraḥ kṛṣṭīr animiṣābhi caṣṭe satyāya havyaṃ ghṛtavad vidhema || pra sa mitra marto astu prayasvān yas ta āditya śikṣati vratena | na hanyate na jīyate tvoto nainam am̐ho aśnoty antito na dūrāt || yat
cid dhi te viśo yathā pra deva varuṇa vratam | minīmasi dyavidyavi || yat kiṃ cedaṃ varuṇa daivye jane 'bhidroham manuṣyāś carāmasi | acittī yat tava dharmā yuyopima mā nas tasmād enaso deva rīriṣaḥ || kitavāso yad riripur na dīvi yad vā ghā satyam uta yan na vidma | sarvā tā vi ṣya śithireva devāthā te syāma varuṇa priyāsaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णा पश्चाद् उत पूर्णा पुरस्ताद् उन् मध्यतः पौर्णमासी जिगाय । तस्यां देवा अधि संवसन्त उत्तमे नाक इह मादयन्ताम् ॥ यत् ते देवा अदधुर् भागधेयम् अमावास्ये संवसन्तो महित्वा । सा नो यज्ञम् पिपृहि विश्ववारे रयिं नो धेहि सुभगे सुवीरम् ॥ निवेशनी संगमनी वसूनां विश्वा रूपाणि वसून्य् आवेशयन्ती । सहस्रपोषꣳ सुभगा रराणा सा न आ गन् वर्चसा
संविदाना ॥ अग्नीषोमौ प्रथमौ वीर्येण वसून् रुद्रान् आदित्यान् इह जिन्वतम् । माध्यꣳ हि पौर्णमासं जुषेथाम् ब्रह्मणा वृद्धौ सुकृतेन साताव् अथास्मभ्यꣳ सहवीराꣳ रयिं नि यच्छतं ॥ आदित्याश् चाङ्गिरसश् चाग्नीन् आदधत ते दर्शपूर्णमासौ प्रैप्सन् तेषाम् अङ्गिरसां निरुप्तꣳ हविर् आसीद् अथाऽऽदित्या एतौ होमाव् अपश्यन् ताव् अजुहवुस् ततो वै ते दर्शपूर्णमासौ
पूर्व आलभन्त दर्शपूर्णमासाव् आलभमान एतौ होमौ पुरस्ताज् जुहुयात् साक्षाद् एव दर्शपूर्णमासाव् आ लभते ब्रह्मवादिनो वदन्ति स त्वै दर्शपूर्णमासाव् आलभेत य एनयोर् अनुलोमं च प्रतिलोमं च विद्याद् इति । अमावास्याया ऊर्ध्वं तद् अनुलोमम् पौर्णमास्यै प्रतीचीनं तत् प्रतिलोमम् । यत् पौर्णमासीम् पूर्वाम् आलभेत प्रतिलोमम् एनाव् आ लभेतामुम् अपक्षीयमाणम् अन्व् अप
क्षीयेत सारस्वतौ होमौ पुरस्ताज् जुहुयाद् अमावास्या वै सरस्वत्य् अनुलोमम् एवैनाव् आ लभते ऽमुम् आप्यायमानम् अन्व् आ प्यायते । आग्नावैष्णवम् एकादशकपालम् पुरस्तान् निर् वपेत् सरस्वत्यै चरुꣳ सरस्वते द्वादशकपालम् । यद् आग्नेयो भवत्य् अग्निर् वै यज्ञमुखं यज्ञमुखम् एवर्द्धिम् पुरस्ताद् धत्ते यद् वैष्णवो भवति यज्ञो वै विष्णुर् यज्ञम् एवारभ्य प्र तनुते सरस्वत्यै चरुर् भवति सरस्वते द्वादशकपालो ऽमावास्या वै सरस्वती पूर्णमासः सरस्वान् ताव् एव साक्षाद् आ रभत ऋध्नोत्य् आभ्याम् । द्वादशकपालः सरस्वते भवति मिथुनत्वाय प्रजात्यै मिथुनौ गावौ दक्षिणा समृद्ध्यै ॥
pūrṇā paścād uta pūrṇā purastād un madhyataḥ paurṇamāsī jigāya | tasyāṃ devā adhi saṃvasanta uttame nāka iha mādayantām || yat te devā adadhur bhāgadheyam amāvāsye saṃvasanto mahitvā | sā no yajñam pipṛhi viśvavāre rayiṃ no dhehi subhage suvīram || niveśanī saṃgamanī vasūnāṃ viśvā rūpāṇi vasūny āveśayantī | sahasrapoṣam̐ subhagā rarāṇā sā na ā gan varcasā
saṃvidānā || agnīṣomau prathamau vīryeṇa vasūn rudrān ādityān iha jinvatam | mādhyam̐ hi paurṇamāsaṃ juṣethām brahmaṇā vṛddhau sukṛtena sātāv athāsmabhyam̐ sahavīrām̐ rayiṃ ni yacchataṃ || ādityāś cāṅgirasaś cāgnīn ādadhata te darśapūrṇamāsau praipsan teṣām aṅgirasāṃ niruptam̐ havir āsīd athā''dityā etau homāv apaśyan tāv ajuhavus tato vai te darśapūrṇamāsau
pūrva ālabhanta darśapūrṇamāsāv ālabhamāna etau homau purastāj juhuyāt sākṣād eva darśapūrṇamāsāv ā labhate brahmavādino vadanti sa tvai darśapūrṇamāsāv ālabheta ya enayor anulomaṃ ca pratilomaṃ ca vidyād iti | amāvāsyāyā ūrdhvaṃ tad anulomam paurṇamāsyai pratīcīnaṃ tat pratilomam | yat paurṇamāsīm pūrvām ālabheta pratilomam enāv ā labhetāmum apakṣīyamāṇam anv apa
kṣīyeta sārasvatau homau purastāj juhuyād amāvāsyā vai sarasvaty anulomam evaināv ā labhate 'mum āpyāyamānam anv ā pyāyate | āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālam purastān nir vapet sarasvatyai carum̐ sarasvate dvādaśakapālam | yad āgneyo bhavaty agnir vai yajñamukhaṃ yajñamukham evarddhim purastād dhatte yad vaiṣṇavo bhavati yajño vai viṣṇur yajñam evārabhya pra tanute sarasvatyai carur bhavati sarasvate dvādaśakapālo 'māvāsyā vai sarasvatī pūrṇamāsaḥ sarasvān tāv eva sākṣād ā rabhata ṛdhnoty ābhyām | dvādaśakapālaḥ sarasvate bhavati mithunatvāya prajātyai mithunau gāvau dakṣiṇā samṛddhyai ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयो वा इन्द्रम् प्रत्यक्षं नापश्यन् तं वसिष्ठः प्रत्यक्षमपश्यत् सो ऽब्रवीद् ब्राह्मणं ते वक्ष्यामि यथा त्वत्पुरोहिताः प्रजाः प्रजनिष्यन्ते ऽथ मेतरेभ्य ऋषिभ्यो मा प्र वोच इति तस्मा एतान्त् स्तोमभागान् अब्रवीत् ततो वसिष्ठपुरोहिताः प्रजाः प्राजायन्त तस्माद् वासिष्ठो ब्रह्मा कार्यः प्रैव जायते रश्मिर् असि क्षयाय त्वा क्षयं जिन्वेति
आह देवा वै क्षयो देवेभ्य एव यज्ञम् प्राह प्रेतिर् असि धर्माय त्वा धर्मं जिन्वेत्य् आह मनुष्या वै धर्मो मनुष्येभ्य एव यज्ञम् प्राऽऽहान्वितिर् असि दिवे त्वा दिवं जिन्वेत्य् आहैभ्य एव लोकेभ्यो यज्ञम् प्राऽऽह विष्टम्भो ऽसि वृष्ट्यै त्वा वृष्टिं जिन्वेत्य् आह वृष्टिं एवाव
रुन्द्धे प्रवाऽस्य् अनुवाऽसीत्य् आह मिथुनत्वाय । उशिग् असि वसुभ्यस् त्वा वसूञ् जिन्वेत्य् आहाष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशाऽऽदित्या एतावन्तो वै देवास् तेभ्य एव यज्ञम् प्राऽऽह । ओजो ऽसि पितृभ्यस् त्वा पितॄञ् जिन्वेत्य् आह देवान् एव पितॄन् अनु सं तनोति तन्तुर् असि प्रजाभ्यस् त्वा प्रजा जिन्व
इत्य् आह पितॄन् एव प्रजा अनु सं तनोति पृतनाषाड् असि पशुभ्यस् त्वा पशूञ् जिन्वेत्य् आह प्रजा एव पशून् अनु सं तनोति रेवद् अस्य् ओषधीभ्यस् त्वौषधीर् जिन्वेत्य् आहौषधीष्व् एव पशून् प्रति ष्ठापयति ।
अभिजिद् असि युक्तग्रावेन्द्राय त्वेन्द्रं जिन्वेत्य् आहाभिजित्या अधिपतिर् असि प्राणाय त्वा प्राणम्
जिन्वेत्य् आह प्रजास्व् एव प्राणान् दधाति त्रिवृद् असि प्रवृद् असीत्य् आह मिथुनत्वाय सꣳरोहो ऽसि नीरोहो ऽसीत्य् आह प्रजात्यै वसुको ऽसि वेषश्रिर् असि वस्यष्टिर् असीत्य् आह प्रतिष्ठित्यै ॥
ṛṣayo vā indram pratyakṣaṃ nāpaśyan taṃ vasiṣṭhaḥ pratyakṣamapaśyat so 'bravīd brāhmaṇaṃ te vakṣyāmi yathā tvatpurohitāḥ prajāḥ prajaniṣyante 'tha metarebhya ṛṣibhyo mā pra voca iti tasmā etānt stomabhāgān abravīt tato vasiṣṭhapurohitāḥ prajāḥ prājāyanta tasmād vāsiṣṭho brahmā kāryaḥ praiva jāyate raśmir asi kṣayāya tvā kṣayaṃ jinveti
āha devā vai kṣayo devebhya eva yajñam prāha pretir asi dharmāya tvā dharmaṃ jinvety āha manuṣyā vai dharmo manuṣyebhya eva yajñam prā''hānvitir asi dive tvā divaṃ jinvety āhaibhya eva lokebhyo yajñam prā''ha viṣṭambho 'si vṛṣṭyai tvā vṛṣṭiṃ jinvety āha vṛṣṭiṃ evāva
runddhe pravā'sy anuvā'sīty āha mithunatvāya | uśig asi vasubhyas tvā vasūñ jinvety āhāṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśā''dityā etāvanto vai devās tebhya eva yajñam prā''ha | ojo 'si pitṛbhyas tvā pitṝñ jinvety āha devān eva pitṝn anu saṃ tanoti tantur asi prajābhyas tvā prajā jinva
ity āha pitṝn eva prajā anu saṃ tanoti pṛtanāṣāḍ asi paśubhyas tvā paśūñ jinvety āha prajā eva paśūn anu saṃ tanoti revad asy oṣadhībhyas tvauṣadhīr jinvety āhauṣadhīṣv eva paśūn prati ṣṭhāpayati |
abhijid asi yuktagrāvendrāya tvendraṃ jinvety āhābhijityā adhipatir asi prāṇāya tvā prāṇam
jinvety āha prajāsv eva prāṇān dadhāti trivṛd asi pravṛd asīty āha mithunatvāya sam̐roho 'si nīroho 'sīty āha prajātyai vasuko 'si veṣaśrir asi vasyaṣṭir asīty āha pratiṣṭhityai ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निना देवेन पृतना जयामि गायत्रेण छन्दसा त्रिवृता स्तोमेन रथंतरेण साम्ना वषट्कारेण वज्रेण पूर्वजान् भ्रातृव्यान् अधरान् पादयाम्य् अवैनान् बाधे प्रत्य् एनान् नुदे ऽस्मिन् क्षये ऽस्मिन् भूमिलोके यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो विष्णोः क्रमेणात्य् एनान् क्रामामि । इन्द्रेण देवेन पृतना जयामि त्रैष्टुभेन छन्दसा पञ्चदशेन स्तोमेन बृहता साम्ना वषट्कारेण वज्रेण
सहजान् विश्वेभिर् देवेभिः पृतना जयामि जागतेन छन्दसा सप्तदशेन स्तोमेन वामदेव्येन साम्ना वषट्कारेण वज्रेणापरजान् इन्द्रेण सयुजो वयꣳ सासह्याम पृतन्यतः । घ्नन्तो वृत्राण्य् अप्रति यत् ते अग्ने तेजस् तेनाहं तेजस्वी भूयासं यत् ते अग्ने वर्चस् तेनाहं वर्चस्वी भूयासं यत् ते अग्ने हरस् तेनाहꣳ हरस्वी भूयासम् ॥
agninā devena pṛtanā jayāmi gāyatreṇa chandasā trivṛtā stomena rathaṃtareṇa sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa pūrvajān bhrātṛvyān adharān pādayāmy avainān bādhe praty enān nude 'smin kṣaye 'smin bhūmiloke yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo viṣṇoḥ krameṇāty enān krāmāmi | indreṇa devena pṛtanā jayāmi traiṣṭubhena chandasā pañcadaśena stomena bṛhatā sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa
sahajān viśvebhir devebhiḥ pṛtanā jayāmi jāgatena chandasā saptadaśena stomena vāmadevyena sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇāparajān indreṇa sayujo vayam̐ sāsahyāma pṛtanyataḥ | ghnanto vṛtrāṇy aprati yat te agne tejas tenāhaṃ tejasvī bhūyāsaṃ yat te agne varcas tenāhaṃ varcasvī bhūyāsaṃ yat te agne haras tenāham̐ harasvī bhūyāsam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये देवा यज्ञहनो यज्ञमुषः पृथिव्याम् अध्य् आसते । अग्निर् मा तेभ्यो रक्षतु गच्छेम सुकृतो वयम् ॥ आगन्म मित्रावरुणा वरेण्या रात्रीणाम् भागो युवयोर् यो अस्ति । नाकं गृह्णानाः सुकृतस्य लोके तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥ ये देवा यज्ञहनो यज्ञमुषो ऽन्तरिक्षे ऽध्य् आसते । वायुर् मा तेभ्यो रक्षतु गच्छेम सुकृतो वयम् ॥ यास् ते रात्रीः सवितः
देवयानीर् अन्तरा द्यावापृथिवी वियन्ति । गृहैश् च सर्वैः प्रजया न्व् अग्रे सुवो रुहाणास् तरता रजाꣳसि ॥ ये देवा यज्ञहनो यज्ञमुषो दिव्य् अध्य् आसते । सूर्यो मा तेभ्यो रक्षतु गच्छेम सुकृतो वयम् ॥ येनेन्द्राय समभरः पयाꣳस्य् उत्तमेन हविषा जातवेदः । तेनाग्ने त्वम् उत वर्धयेमꣳ सजातानाꣳ श्रेष्ठ्य आ धेह्य् एनम् ॥ यज्ञहनो वै देवा यज्ञमुषः
सन्ति त एषु लोकेष्व् आसत आददाना विमथ्नाना यो ददाति यो यजते तस्य । ये देवा यज्ञहनः पृथिव्याम् अध्य् आसते ये अन्तरिक्षे ये दिवीत्य् आहेमान् एव लोकाꣳस् तीर्त्वा सगृहः सपशुः सुवर्गं लोकम् एति । अप वै सोमेनेजानाद् देवताश् च यज्ञश् च क्रामन्त्य् आग्नेयम् पञ्चकपालम् उदवसानीयं निर् वपेद् अग्निः सर्वा देवताः
पाङ्क्तो यज्ञो देवताश् चैव यज्ञं चाव रुन्द्धे गायत्रो वा अग्निर् गायत्रच्छन्दास् तं छन्दसा व्य् अर्धयति यत् पञ्चकपालं करोत्य् अष्टाकपालः कार्यो ऽष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर् गायत्रच्छन्दाः स्वेनैवैनं छन्दसा सम् अर्धयति पङ्क्त्यौ याज्यानुवाक्ये भवतः पाङ्क्तो यज्ञस् तेनैव यज्ञान् नैति ॥
ye devā yajñahano yajñamuṣaḥ pṛthivyām adhy āsate | agnir mā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam || āganma mitrāvaruṇā vareṇyā rātrīṇām bhāgo yuvayor yo asti | nākaṃ gṛhṇānāḥ sukṛtasya loke tṛtīye pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ || ye devā yajñahano yajñamuṣo 'ntarikṣe 'dhy āsate | vāyur mā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam || yās te rātrīḥ savitaḥ
devayānīr antarā dyāvāpṛthivī viyanti | gṛhaiś ca sarvaiḥ prajayā nv agre suvo ruhāṇās taratā rajām̐si || ye devā yajñahano yajñamuṣo divy adhy āsate | sūryo mā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam || yenendrāya samabharaḥ payām̐sy uttamena haviṣā jātavedaḥ | tenāgne tvam uta vardhayemam̐ sajātānām̐ śreṣṭhya ā dhehy enam || yajñahano vai devā yajñamuṣaḥ
santi ta eṣu lokeṣv āsata ādadānā vimathnānā yo dadāti yo yajate tasya | ye devā yajñahanaḥ pṛthivyām adhy āsate ye antarikṣe ye divīty āhemān eva lokām̐s tīrtvā sagṛhaḥ sapaśuḥ suvargaṃ lokam eti | apa vai somenejānād devatāś ca yajñaś ca krāmanty āgneyam pañcakapālam udavasānīyaṃ nir vaped agniḥ sarvā devatāḥ
pāṅkto yajño devatāś caiva yajñaṃ cāva runddhe gāyatro vā agnir gāyatracchandās taṃ chandasā vy ardhayati yat pañcakapālaṃ karoty aṣṭākapālaḥ kāryo 'ṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gnir gāyatracchandāḥ svenaivainaṃ chandasā sam ardhayati paṅktyau yājyānuvākye bhavataḥ pāṅkto yajñas tenaiva yajñān naiti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यो मा देवो देवेभ्यः पातु वायुर् अन्तरिक्षाद् यजमानो ऽग्निर् मा पातु चक्षुषः । सक्ष शूष सवितर् विश्वचर्षण एतेभिः सोम नामभिर् विधेम ते तेभिः सोम नामभिर् विधेम ते । अहम् परस्ताद् अहम् अवस्ताद् अहं ज्योतिषा वि तमो ववार । यद् अन्तरिक्षं तद् उ मे पिताऽभूद् अहꣳ सूर्यम् उभयतो ददर्शाहम् भूयासम् उत्तमः समानाना
मा समुद्राद् आन्तरिक्षात् प्रजापतिर् उदधिं च्यावयातीन्द्रः प्र स्नौतु मरुतो वर्षयन्तु । उन् नम्भय पृथिवीम् भिन्द्धीदं दिव्यं नभः । उद्नो दिव्यस्य नो देहीशानो वि सृजा दृतिम् ॥ पशवो वा एते यद् आदित्य एष रुद्रो यद् अग्निर् ओषधीः प्रास्याग्नाव् आदित्यं जुहोति रुद्राद् एव पशून् अन्तर् दधात्य् अथो ओषधीष्व् एव पशून्
प्रति ष्ठापयति कविर् यज्ञस्य वि तनोति पन्थां नाकस्य पृष्ठे अधि रोचने दिवः । येन हव्यं वहसि यासि दूत इतः प्रचेता अमुतः सनीयान् ॥ यास् ते विश्वाः समिधः सन्त्य् अग्ने याः पृथिव्याम् बर्हिषि सूर्ये याः । तास् ते गच्छन्त्व् आहुतिं घृतस्य देवायते यजमानाय शर्म ॥ आशासानः सुवीर्यꣳ रायस् पोषꣳ स्वश्वियम् । बृहस्पतिना राया स्वगाकृतो मह्यं यजमानाय तिष्ठ ॥
sūryo mā devo devebhyaḥ pātu vāyur antarikṣād yajamāno 'gnir mā pātu cakṣuṣaḥ | sakṣa śūṣa savitar viśvacarṣaṇa etebhiḥ soma nāmabhir vidhema te tebhiḥ soma nāmabhir vidhema te | aham parastād aham avastād ahaṃ jyotiṣā vi tamo vavāra | yad antarikṣaṃ tad u me pitā'bhūd aham̐ sūryam ubhayato dadarśāham bhūyāsam uttamaḥ samānānā
mā samudrād āntarikṣāt prajāpatir udadhiṃ cyāvayātīndraḥ pra snautu maruto varṣayantu | un nambhaya pṛthivīm bhinddhīdaṃ divyaṃ nabhaḥ | udno divyasya no dehīśāno vi sṛjā dṛtim || paśavo vā ete yad āditya eṣa rudro yad agnir oṣadhīḥ prāsyāgnāv ādityaṃ juhoti rudrād eva paśūn antar dadhāty atho oṣadhīṣv eva paśūn
prati ṣṭhāpayati kavir yajñasya vi tanoti panthāṃ nākasya pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ | yena havyaṃ vahasi yāsi dūta itaḥ pracetā amutaḥ sanīyān || yās te viśvāḥ samidhaḥ santy agne yāḥ pṛthivyām barhiṣi sūrye yāḥ | tās te gacchantv āhutiṃ ghṛtasya devāyate yajamānāya śarma || āśāsānaḥ suvīryam̐ rāyas poṣam̐ svaśviyam | bṛhaspatinā rāyā svagākṛto mahyaṃ yajamānāya tiṣṭha ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सं त्वा नह्यामि पयसा घृतेन सं त्वा नह्याम्य् अप ओषधीभिः । सं त्वा नह्यामि प्रजयाऽहम् अद्य सा दीक्षिता सनवो वाजम् अस्मे ॥ प्रैतु ब्रह्मणस् पत्नी वेदिं वर्णेन सीदतु । अथाहम् अनुकामिनी स्वे लोके विशा इह । सुप्रजसस् त्वा वयꣳ सुपत्नीर् उप सेदिम । अग्ने सपत्नदम्भनम् अदब्धासो अदाभ्यम् ॥ इमं वि ष्यामि वरुणस्य पाशम्
यम् अबध्नीत सविता सुकेतः । धातुश् च योनौ सुकृतस्य लोके स्योनम् मे सह पत्या करोमि ॥ प्रेह्य् उदेह्य् ऋतस्य वामीर् अन्व् अग्निस् ते ऽग्रं नयत्व् अदितिर् मध्यं ददताꣳ रुद्रावसृष्टासि युवा नाम मा मा हिꣳसीः । वसुभ्यो रुद्रेभ्य आदित्येभ्यो विश्वेभ्यो वो देवेभ्यः पन्नेजनीर् गृह्णामि यज्ञाय वः पन्नेजनीः सादयामि विश्वस्य ते विश्वावतो वृष्णियावत
स्तवाग्ने वामीर् अनु संदृशि विश्वा रेताꣳसि धिषीय । अगन् देवान् यज्ञो नि देवीर् देवेभ्यो यज्ञम् अशिषन्न् अस्मिन्त् सुन्वति यजमान आशिषः स्वाहाकृताः समुद्रेष्ठा गन्धर्वम् आ तिष्ठतानु । वातस्य पत्मन्न् इड ईडिताः ॥
saṃ tvā nahyāmi payasā ghṛtena saṃ tvā nahyāmy apa oṣadhībhiḥ | saṃ tvā nahyāmi prajayā'ham adya sā dīkṣitā sanavo vājam asme || praitu brahmaṇas patnī vediṃ varṇena sīdatu | athāham anukāminī sve loke viśā iha | suprajasas tvā vayam̐ supatnīr upa sedima | agne sapatnadambhanam adabdhāso adābhyam || imaṃ vi ṣyāmi varuṇasya pāśam
yam abadhnīta savitā suketaḥ | dhātuś ca yonau sukṛtasya loke syonam me saha patyā karomi || prehy udehy ṛtasya vāmīr anv agnis te 'graṃ nayatv aditir madhyaṃ dadatām̐ rudrāvasṛṣṭāsi yuvā nāma mā mā him̐sīḥ | vasubhyo rudrebhya ādityebhyo viśvebhyo vo devebhyaḥ pannejanīr gṛhṇāmi yajñāya vaḥ pannejanīḥ sādayāmi viśvasya te viśvāvato vṛṣṇiyāvata
stavāgne vāmīr anu saṃdṛśi viśvā retām̐si dhiṣīya | agan devān yajño ni devīr devebhyo yajñam aśiṣann asmint sunvati yajamāna āśiṣaḥ svāhākṛtāḥ samudreṣṭhā gandharvam ā tiṣṭhatānu | vātasya patmann iḍa īḍitāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वषट्कारो वै गायत्रियै शिरो ऽच्छिनत् तस्यै रसः परापतत् स पृथिवीम् प्राविशत् स खदिरो ऽभवद् यस्य खादिरः स्रुवो भवति छन्दसाम् एव रसेनाव द्यति सरसा अस्याऽऽहुतयो भवन्ति तृतीयस्याम् इतो दिवि सोम आसीत् तं गायत्र्य् आहरत् तस्य पर्णम् अच्छिद्यत तत् पर्णो ऽभवत् तत् पर्णस्य पर्णत्वं यस्य पर्णमयी जुहूः
भवति सौम्या अस्याऽऽहुतयो भवन्ति जुषन्ते ऽस्य देवा आहुतीः । देवा वै ब्रह्मन्न् अवदन्त तत् पर्ण उपाशृणोत् सुश्रवा वै नाम यस्य पर्णमयी जुहूर् भवति न पापꣳ श्लोकꣳ शृणोति ब्रह्म वै पर्णो विण् मरुतो ऽन्नं विण् मारुतो ऽश्वत्थो यस्य पर्णमयी जुहूर् भवत्य् आश्वत्थ्य् उपभृद् ब्रह्मणैवान्नम् अव रुन्द्धे ऽथो ब्रह्म
एव विश्य् अध्य् ऊहति राष्ट्रं वै पर्णो विड् अश्वत्थो यत् पर्णमयी जुहूर् भवत्य् आश्वत्थ्य् उपभृद् राष्ट्रम् एव विश्य् अध्य् ऊहति प्रजापतिर् वा अजुहोत् सा यत्राऽऽहुतिः प्रत्यतिष्ठत् ततो विकङ्कत उद् अतिष्ठत् ततः प्रजा असृजत यस्य वैकङ्कती ध्रुवा भवति प्रत्य् एवास्याऽऽहुतयस् तिष्ठन्त्य् अथो प्रैव जायते । एतद् वै स्रुचाꣳ रूपं यस्यैवꣳरूपाः स्रुचो भवन्ति सर्वाण्य् एवैनꣳ रूपाणि पशूनाम् उप तिष्ठन्ते नास्यापरूपम् आत्मञ् जायते ॥
vaṣaṭkāro vai gāyatriyai śiro 'cchinat tasyai rasaḥ parāpatat sa pṛthivīm prāviśat sa khadiro 'bhavad yasya khādiraḥ sruvo bhavati chandasām eva rasenāva dyati sarasā asyā''hutayo bhavanti tṛtīyasyām ito divi soma āsīt taṃ gāyatry āharat tasya parṇam acchidyata tat parṇo 'bhavat tat parṇasya parṇatvaṃ yasya parṇamayī juhūḥ
bhavati saumyā asyā''hutayo bhavanti juṣante 'sya devā āhutīḥ | devā vai brahmann avadanta tat parṇa upāśṛṇot suśravā vai nāma yasya parṇamayī juhūr bhavati na pāpam̐ ślokam̐ śṛṇoti brahma vai parṇo viṇ maruto 'nnaṃ viṇ māruto 'śvattho yasya parṇamayī juhūr bhavaty āśvatthy upabhṛd brahmaṇaivānnam ava runddhe 'tho brahma
eva viśy adhy ūhati rāṣṭraṃ vai parṇo viḍ aśvattho yat parṇamayī juhūr bhavaty āśvatthy upabhṛd rāṣṭram eva viśy adhy ūhati prajāpatir vā ajuhot sā yatrā''hutiḥ pratyatiṣṭhat tato vikaṅkata ud atiṣṭhat tataḥ prajā asṛjata yasya vaikaṅkatī dhruvā bhavati praty evāsyā''hutayas tiṣṭhanty atho praiva jāyate | etad vai srucām̐ rūpaṃ yasyaivam̐rūpāḥ sruco bhavanti sarvāṇy evainam̐ rūpāṇi paśūnām upa tiṣṭhante nāsyāparūpam ātmañ jāyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि दक्षाय दक्षवृधे रातं देवेभ्यो ऽग्निजिह्वेभ्यस् त्वर्तायुभ्य इन्द्रज्येष्ठेभ्यो वरुणराजभ्यो वातापिभ्यः पर्जन्यात्मभ्यो दिवे त्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा । अपेन्द्र द्विषतो मनो ऽप जिज्यासतो जह्य् अप यो नो ऽरातीयति तं जहि प्राणाय त्वापानाय त्वा व्यानाय त्वा सते त्वाऽसते त्वाऽद्भ्यस् त्वौषधीभ्यो विश्वेभ्यस् त्वा भूतेभ्यो यतः प्रजा अक्खिद्रा अजायन्त तस्मै त्वा प्रजापतये विभूदाव्ने ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं जुहोमि ॥
upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmi dakṣāya dakṣavṛdhe rātaṃ devebhyo 'gnijihvebhyas tvartāyubhya indrajyeṣṭhebhyo varuṇarājabhyo vātāpibhyaḥ parjanyātmabhyo dive tvāntarikṣāya tvā pṛthivyai tvā | apendra dviṣato mano 'pa jijyāsato jahy apa yo no 'rātīyati taṃ jahi prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvā sate tvā'sate tvā'dbhyas tvauṣadhībhyo viśvebhyas tvā bhūtebhyo yataḥ prajā akkhidrā ajāyanta tasmai tvā prajāpataye vibhūdāvne jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ juhomi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां वा अध्वर्युश् च यजमानश् च देवताम् अन्तरितस् तस्या आ वृश्च्येते प्राजापत्यं दधिग्रहं गृह्णीयात् प्रजापतिः सर्वा देवताः । देवताभ्य एव नि ह्नुवाते ज्येष्ठो वा एष ग्रहाणाम् । यस्यैष गृह्यते ज्यैष्ठ्यम् एव गच्छति सर्वासां वा एतद् देवतानाꣳ रूपं यद् एष ग्रहः । यस्यैष गृह्यते सर्वाण्य् एवैनꣳ रूपाणि पशूनाम् उप तिष्ठन्ते । उपयामगृहीतो
असि प्रजापतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामीत्य् आह ज्योतिर् एवैनꣳ समानानां करोति । अग्निजिह्वेभ्यस् त्वर्तायुभ्य इत्य् आह । एतावतीर् वै देवतास् ताभ्य एवैनꣳ सर्वाभ्यो गृह्णाति । अपेन्द्र द्विषतो मन इत्य् आह भ्रातृव्यापनुत्त्यै प्राणाय त्वापानाय त्वेत्य् आह प्राणान् एव यजमाने दधाति तस्मै त्वा प्रजापतये विभूदाव्ने ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं जुहोमि
इत्य् आह प्रजापतिः सर्वा देवताः सर्वाभ्य एवैनं देवताभ्यो जुहोति । आज्यग्रहं गृह्णीयात् तेजस्कामस्य तेजो वा आज्यम् । तेजस्व्य् एव भवति सोमग्रहं गृह्णीयाद् ब्रह्मवर्चसकामस्य ब्रह्मवर्चसं वै सोमः । ब्रह्मवर्चस्य् एव भवति दधिग्रहं गृह्णीयात् पशुकामस्य । ऊर्ग् वै दधि । ऊर्क् पशवः । ऊर्जैवास्मा ऊर्जम् पशून् अव रुन्द्धे ॥
yāṃ vā adhvaryuś ca yajamānaś ca devatām antaritas tasyā ā vṛścyete prājāpatyaṃ dadhigrahaṃ gṛhṇīyāt prajāpatiḥ sarvā devatāḥ | devatābhya eva ni hnuvāte jyeṣṭho vā eṣa grahāṇām | yasyaiṣa gṛhyate jyaiṣṭhyam eva gacchati sarvāsāṃ vā etad devatānām̐ rūpaṃ yad eṣa grahaḥ | yasyaiṣa gṛhyate sarvāṇy evainam̐ rūpāṇi paśūnām upa tiṣṭhante | upayāmagṛhīto
asi prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmīty āha jyotir evainam̐ samānānāṃ karoti | agnijihvebhyas tvartāyubhya ity āha | etāvatīr vai devatās tābhya evainam̐ sarvābhyo gṛhṇāti | apendra dviṣato mana ity āha bhrātṛvyāpanuttyai prāṇāya tvāpānāya tvety āha prāṇān eva yajamāne dadhāti tasmai tvā prajāpataye vibhūdāvne jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ juhomi
ity āha prajāpatiḥ sarvā devatāḥ sarvābhya evainaṃ devatābhyo juhoti | ājyagrahaṃ gṛhṇīyāt tejaskāmasya tejo vā ājyam | tejasvy eva bhavati somagrahaṃ gṛhṇīyād brahmavarcasakāmasya brahmavarcasaṃ vai somaḥ | brahmavarcasy eva bhavati dadhigrahaṃ gṛhṇīyāt paśukāmasya | ūrg vai dadhi | ūrk paśavaḥ | ūrjaivāsmā ūrjam paśūn ava runddhe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वे क्रतुम् अपि वृञ्जन्ति विश्वे द्विर् यद् एते त्रिर् भवन्त्य् ऊमाः । स्वादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा सम् अत ऊ षु मधु मधुनाभि योधि । उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णाम्य् एष ते योनिः प्रजापतये त्वा । प्राणग्रहान् गृह्णात्य् एतावद् वा अस्ति यावद् एते ग्रहा स्तोमाश् छन्दाꣳसि पृष्ठानि दिशो यावद् एवास्ति तत्
अव रुन्द्धे ज्येष्ठा वा एतान् ब्राह्मणाः पुरा विदाम् अक्रन् तस्मात् तेषाꣳ सर्वा दिशो ऽभिजिता अभूवन् यस्यैते गृह्यन्ते ज्यैष्ठ्यम् एव गच्छत्य् अभि दिशो जयति पञ्च गृह्यन्ते पञ्च दिशः सर्वास्व् एव दिक्ष्व् ऋध्नुवन्ति नवनव गृह्यन्ते नव वै पुरुषे प्राणाः प्राणान् एव यजमानेषु दधति प्रायणीये चोदयनीये च गृह्यन्ते प्राणा वै प्राणग्रहाः
प्राणैर् एव प्रयन्ति प्राणैर् उद् यन्ति दशमे ऽहन् गृह्यन्ते प्राणा वै प्राणग्रहाः प्राणेभ्यः खलु वा एतत् प्रजा यन्ति यद् वामदेव्यं योनेश् च्यवते दशमे ऽहन् वामदेव्यं योनेश् च्यवते यद् दशमे ऽहन् गृह्यन्ते प्राणेभ्य एव तत् प्रजा न यन्ति ॥
tve kratum api vṛñjanti viśve dvir yad ete trir bhavanty ūmāḥ | svādoḥ svādīyaḥ svādunā sṛjā sam ata ū ṣu madhu madhunābhi yodhi | upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yoniḥ prajāpataye tvā | prāṇagrahān gṛhṇāty etāvad vā asti yāvad ete grahā stomāś chandām̐si pṛṣṭhāni diśo yāvad evāsti tat
ava runddhe jyeṣṭhā vā etān brāhmaṇāḥ purā vidām akran tasmāt teṣām̐ sarvā diśo 'bhijitā abhūvan yasyaite gṛhyante jyaiṣṭhyam eva gacchaty abhi diśo jayati pañca gṛhyante pañca diśaḥ sarvāsv eva dikṣv ṛdhnuvanti navanava gṛhyante nava vai puruṣe prāṇāḥ prāṇān eva yajamāneṣu dadhati prāyaṇīye codayanīye ca gṛhyante prāṇā vai prāṇagrahāḥ
prāṇair eva prayanti prāṇair ud yanti daśame 'han gṛhyante prāṇā vai prāṇagrahāḥ prāṇebhyaḥ khalu vā etat prajā yanti yad vāmadevyaṃ yoneś cyavate daśame 'han vāmadevyaṃ yoneś cyavate yad daśame 'han gṛhyante prāṇebhya eva tat prajā na yanti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्र देवं देव्या धिया भरता जातवेदसम् । हव्या नो वक्षद् आनुषक् ॥ अयम् उ ष्य प्र देवयुर् होता यज्ञाय नीयते । रथो न योर् अभीवृतो घृणीवान् चेतति त्मना ॥ अयम् अग्निर् उरुष्यत्य् अमृताद् इव जन्मनः । सहसश् चित् सहीयान् देवो जीवातवे कृतः ॥ इडायास् त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो नि धीमह्य् अग्ने हव्याय वोढवे ॥
अग्ने विश्वेभिः स्वनीक देवैर् ऊर्णावन्तम् प्रथमः सीद योनिम् । कुलायिनं घृतवन्तꣳ सवित्रे यज्ञं नय यजमानाय साधु ॥ सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त् सादया यज्ञꣳ सुकृतस्य योनौ । देवावीर् देवान् हविषा यजास्य् अग्ने बृहद् यजमाने वयो धाः ॥ नि होता होतृषदने विदानस् त्वेषो दीदिवाꣳ असदत् सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर् वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निः ॥ त्वं दूतस् त्वम्
उ नः परस्पास् त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस् तने तनूनाम् अप्रयुच्छन् दीद्यद् बोधि गोपाः ॥ अभि त्वा देव सवितर् ईशानं वार्याणाम् । सदावन् भागम् ईमहे ॥ मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञम् मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥ त्वाम् अग्ने पुष्कराद् अध्य् अथर्वा निर् अमन्थत । मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥ तम् उ
त्वा दध्यङ्ङ् ऋषिः पुत्र ईधे अथर्वणः । वृत्रहणम् पुरंदरम् ॥ तम् उ त्वा पाथ्यो वृषा सम् ईधे दस्युहन्तमम् धनंजयꣳ रणेरणे ॥ उत ब्रुवन्तु जन्तव उद् अग्निर् वृत्रहाजनि । धनंजयो रणेरणे ॥ आ यꣳ हस्ते न खादिनꣳ शिशुं जातं न बिभ्रति । विशाम् अग्निꣳ स्वध्वरम् ॥ प्र देवं देववीतये भरता वसुवित्तमम् । आ स्वे योनौ नि षीदतु ॥ आ
जातं जातवेदसि प्रियꣳ शिशीतातिथिम् । स्योन आ गृहपतिम् ॥ अग्निनाऽग्निः सम् इध्यते कविर् गृहपतिर् युवा । हव्यवाड् जुह्वास्यः ॥ त्वꣳ ह्य् अग्ने अग्निना विप्रो विप्रेण सन्त् सता । सखा सख्या समिध्यसे ॥ तम् मर्जयन्त सुक्रतुम् पुरोयावानम् आजिषु । स्वेषु क्षयेषु वाजिनम् ॥ यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् । ते ह नाकम् महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥
pra devaṃ devyā dhiyā bharatā jātavedasam | havyā no vakṣad ānuṣak || ayam u ṣya pra devayur hotā yajñāya nīyate | ratho na yor abhīvṛto ghṛṇīvān cetati tmanā || ayam agnir uruṣyaty amṛtād iva janmanaḥ | sahasaś cit sahīyān devo jīvātave kṛtaḥ || iḍāyās tvā pade vayaṃ nābhā pṛthivyā adhi | jātavedo ni dhīmahy agne havyāya voḍhave ||
agne viśvebhiḥ svanīka devair ūrṇāvantam prathamaḥ sīda yonim | kulāyinaṃ ghṛtavantam̐ savitre yajñaṃ naya yajamānāya sādhu || sīda hotaḥ sva u loke cikitvānt sādayā yajñam̐ sukṛtasya yonau | devāvīr devān haviṣā yajāsy agne bṛhad yajamāne vayo dhāḥ || ni hotā hotṛṣadane vidānas tveṣo dīdivām̐ asadat sudakṣaḥ | adabdhavratapramatir vasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ śucijihvo agniḥ || tvaṃ dūtas tvam
u naḥ paraspās tvaṃ vasya ā vṛṣabha praṇetā | agne tokasya nas tane tanūnām aprayucchan dīdyad bodhi gopāḥ || abhi tvā deva savitar īśānaṃ vāryāṇām | sadāvan bhāgam īmahe || mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṃ yajñam mimikṣatām | pipṛtāṃ no bharīmabhiḥ || tvām agne puṣkarād adhy atharvā nir amanthata | mūrdhno viśvasya vāghataḥ || tam u
tvā dadhyaṅṅ ṛṣiḥ putra īdhe atharvaṇaḥ | vṛtrahaṇam puraṃdaram || tam u tvā pāthyo vṛṣā sam īdhe dasyuhantamam dhanaṃjayam̐ raṇeraṇe || uta bruvantu jantava ud agnir vṛtrahājani | dhanaṃjayo raṇeraṇe || ā yam̐ haste na khādinam̐ śiśuṃ jātaṃ na bibhrati | viśām agnim̐ svadhvaram || pra devaṃ devavītaye bharatā vasuvittamam | ā sve yonau ni ṣīdatu || ā
jātaṃ jātavedasi priyam̐ śiśītātithim | syona ā gṛhapatim || agninā'gniḥ sam idhyate kavir gṛhapatir yuvā | havyavāḍ juhvāsyaḥ || tvam̐ hy agne agninā vipro vipreṇa sant satā | sakhā sakhyā samidhyase || tam marjayanta sukratum puroyāvānam ājiṣu | sveṣu kṣayeṣu vājinam || yajñena yajñam ayajanta devās tāni dharmāṇi prathamāny āsan | te ha nākam mahimānaḥ sacante yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
A library of Sanskrit texts, held as their editions give them, with a search and a study companion that quote only what is held.
532 texts, 7,62,517 verses.
© 2026 HREEM. Sanskrit from GRETIL (CC BY-NC-SA 4.0, or the terms of the individual file), Sanskrit Wikisource (public-domain texts; page markup CC BY-SA 4.0) and the Digital Corpus of Sanskrit (CC BY 4.0). Translations are public domain unless a verse says otherwise.