Manu-Smrti 9

उपसर्जनं प्रधानस्य धर्मतो न-उपपद्यते) । पिता प्रधानं प्रजने तस्माद् धर्मेण तं भजेत्) ॥

upasarjanaṃ pradhānasya dharmato na-upapadyate) | pitā pradhānaṃ prajane tasmād dharmeṇa taṃ bhajet) ||

पुत्रः कनिष्ठो ज्येष्ठायां कनिष्ठायां च पूर्वजः । कथं तत्र विभागः स्याद्) इति चेत् संशयो भवेत्) ॥

putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ | kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād) iti cet saṃśayo bhavet) ||

एकं वृषभम् उद्धारं संहरेत) स पूर्वजः । ततो ऽअपरे ज्येष्ठवृषास् तदूनानां स्वमातृतः ॥

ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ saṃhareta) sa pūrvajaḥ | tato 'apare jyeṣṭhavṛṣās tad.ūnānāṃ svamātṛtaḥ ||

ज्येष्ठस् तु जातो) ज्येष्ठायां हरेद्) वृषभषोडशाः । ततः स्वमातृतः शेषा भजेरन्न्) इति धारणा ॥

jyeṣṭhas tu jāto) jyeṣṭhāyāṃ hared) vṛṣabha.ṣoḍaśāḥ | tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā bhajerann) iti dhāraṇā ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशस्त्रीषु जातानां पुत्राणाम् अविशेषतः । न मातृतो ज्यैष्ठ्यम् अस्ति) जन्मतो ज्यैष्ठ्यम् उच्यते) ॥

sadṛśastrīṣu jātānāṃ putrāṇām aviśeṣataḥ | na mātṛto jyaiṣṭhyam asti) janmato jyaiṣṭhyam ucyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मज्येष्ठेन च-आह्वानं सुब्रह्मण्यास्व् अपि स्मृतम् । यमयोश् च-एव गर्भेषु जन्मतो ज्येष्ठता स्मृता ॥

janmajyeṣṭhena ca-āhvānaṃ subrahmaṇyāsv api smṛtam | yamayoś ca-eva garbheṣu janmato jyeṣṭhatā smṛtā ||

अपुत्रो ऽअनेन विधिना सुतां कुर्वीत पुत्रिकाम् । यद् अपत्यं भवेद्) अस्यां तन् मम स्यात्) स्वधाकरम् ॥

a.putro 'anena vidhinā sutāṃ kurvīta putrikām | yad apatyaṃ bhaved) asyāṃ tan mama syāt) svadhākaram ||

अनेन तु विधानेन पुरा चक्रे) ऽअथ पुत्रिकाः । विवृद्ध्यर्थं स्ववंशस्य स्वयं दक्षः प्रजापतिः ॥

anena tu vidhānena purā cakre) 'atha putrikāḥ | vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ) स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सोमाय राज्ञे सत्कृत्य) प्रीतआत्मा सप्तविंशतिम् ॥

dadau) sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa | somāya rājñe satkṛtya) prīta.ātmā saptaviṃśatim ||

यथा-एव-आत्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा । तस्याम् आत्मनि तिष्ठन्त्यां) कथम् अन्यो धनं हरेत्) ॥

yathā-eva-ātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā | tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ) katham anyo dhanaṃ haret) ||

मातुस् तु यौतकं यत् स्यात्) कुमारीभाग एव सः । दौहित्र एव च हरेद्) अपुत्रस्य-अखिलं धनम् ॥

mātus tu yautakaṃ yat syāt) kumārībhāga eva saḥ | dauhitra eva ca hared) a.putrasya-akhilaṃ dhanam ||

दौहित्रो ह्य् अखिलं रिक्थम् अपुत्रस्य पितुर् हरेत्) । स एव दद्याद्) द्वौ पिण्डौ पित्रे मातामहाय च ॥

dauhitro hy a.khilaṃ riktham a.putrasya pitur haret) | sa eva dadyād) dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca ||

पौत्रदौहित्रयोर् लोके न विशेषो ऽअस्ति) धर्मतः । तयोर् हि मातापितरौ संभूतौ) तस्य देहतः ॥

pautra.dauhitrayor loke na viśeṣo 'asti) dharmataḥ | tayor hi mātā.pitarau saṃbhūtau) tasya dehataḥ ||

पुत्रिकायां कृतायां तु यदि पुत्रो ऽअनुजायते) । समस् तत्र विभागः स्यात्)-ज्येष्ठता न-अस्ति) हि स्त्रियाः ॥

putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu yadi putro 'anujāyate) | samas tatra vibhāgaḥ syāt)-jyeṣṭhatā na-asti) hi striyāḥ ||

अपुत्रायां मृतायां तु पुत्रिकायां कथं चन । धनं तत् पुत्रिकाभर्ता हरेत)-एव-अविचारयन्) ॥

a.putrāyāṃ mṛtāyāṃ tu putrikāyāṃ kathaṃ cana | dhanaṃ tat putrikābhartā hareta)-eva-a.vicārayan) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृता वा कृता वा-अपि यं विन्देत्) सदृशात् सुतम् । पौत्री मातामहस् तेन दद्यात्) पिण्डं हरेद्) धनम् ॥

akṛtā vā kṛtā vā-api yaṃ vindet) sadṛśāt sutam | pautrī mātāmahas tena dadyāt) piṇḍaṃ hared) dhanam ||

पुत्रेण लोकान्-जयति) पौत्रेण-आनन्त्यम् अश्नुते) । अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्य-आप्नोति) विष्टपम् ॥

putreṇa lokān-jayati) pautreṇa-ānantyam aśnute) | atha putrasya pautreṇa bradhnasya-āpnoti) viṣṭapam ||

पुत्नाम्नो नरकाद् यस्मात् त्रायते) पितरं सुतः । तस्मात् पुत्र इति प्रोक्तः) स्वयम् एव स्वयंभुवा ॥

put.nāmno narakād yasmāt trāyate) pitaraṃ sutaḥ | tasmāt putra iti proktaḥ) svayam eva svayaṃbhuvā ||

पौत्रदौहित्रयोर् लोके विशेषो न-उपपद्यते) । दौहित्रो ऽअपि ह्य् अमुत्र-एनं संतारयति) पौत्रवत् ॥

pautra.dauhitrayor loke viśeṣo na-upapadyate) | dauhitro 'api hy amutra-enaṃ saṃtārayati) pautravat ||

मातुः प्रथमतः पिण्डं निर्वपेत्) पुत्रिकासुतः । द्वितीयं तु पितुस् तस्यास् तृतीयं तत्पितुः पितुः ॥

mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ nirvapet) putrikāsutaḥ | dvitīyaṃ tu pitus tasyās tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपपन्नो गुणैः सर्वैः पुत्रो यस्य तु दत्त्रिमः । स हरेत)-एव तद्रिक्थं संप्राप्तो) ऽअप्य् अन्यगोत्रतः ॥

upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ putro yasya tu dattrimaḥ | sa hareta)-eva tadrikthaṃ saṃprāpto) 'apy anyagotrataḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोत्ररिक्थे जनयितुर् न हरेद्) दत्त्रिमः क्व चित् । गोत्ररिक्थानुगः पिण्डो व्यपैति) ददतः) स्वधा ॥

gotra.rikthe janayitur na hared) dattrimaḥ kva cit | gotra.rikthānugaḥ piṇḍo vyapaiti) dadataḥ) svadhā ||

अनियुक्तासुतश् च-एव पुत्रिण्या-आप्तश् च देवरात् । उभौ तौ न-अर्हतो) भागं जारजातककामजौ ॥

aniyuktāsutaś ca-eva putriṇyā-āptaś ca devarāt | ubhau tau na-arhato) bhāgaṃ jārajātaka.kāmajau ||

नियुक्तायाम् अपि पुमान् नार्यां जातो ऽअविधानतः । न-एव-अर्हः पैतृकं रिक्थं पतितौत्पादितो हि सः ॥

niyuktāyām api pumān nāryāṃ jāto 'avidhānataḥ | na-eva-arhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patita.utpādito hi saḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेत्) तत्र नियुक्तायां जातः पुत्रो यथा-औरसः । क्षेत्रिकस्य तु तद् बीजं धर्मतः प्रसवश् च सः ॥

haret) tatra niyuktāyāṃ jātaḥ putro yathā-aurasaḥ | kṣetrikasya tu tad bījaṃ dharmataḥ prasavaś ca saḥ ||

धनं यो बिभृयाद्) भ्रातुर् मृतस्य स्त्रियम् एव च । सो ऽअपत्यं भ्रातुर् उत्पाद्य) दद्यात्) तस्य-एव तद्धनम् ॥

dhanaṃ yo bibhṛyād) bhrātur mṛtasya striyam eva ca | so 'apatyaṃ bhrātur utpādya) dadyāt) tasya-eva taddhanam ||

या नियुक्ता-अन्यतः पुत्रं देवराद् वा-अप्य् अवाप्नुयात्) । तं कामजम् अरिक्थीयं वृथाउत्पन्नं प्रचक्षते) ॥ [म्मिथ्याउत्पन्नं ]

yā niyuktā-anyataḥ putraṃ devarād vā-apy avāpnuyāt) | taṃ kāmajam a.rikthīyaṃ vṛthā.utpannaṃ pracakṣate) || [M.mithyā.utpannaṃ ]

एतद् विधानं विज्ञेयं विभागस्य-एकयोनिषु । बह्वीषु च-एकजातानां नानास्त्रीषु निबोधत) ॥

etad vidhānaṃ vijñeyaṃ vibhāgasya-ekayoniṣu | bahvīṣu ca-ekajātānāṃ nānāstrīṣu nibodhata) ||

ब्राह्मणस्य-अनुपूर्व्येण चतस्रस् तु यदि स्त्रियः । तासां पुत्रेषु जातेषु विभागे ऽअयं विधिः स्मृतः) ॥

brāhmaṇasya-anupūrvyeṇa catasras tu yadi striyaḥ | tāsāṃ putreṣu jāteṣu vibhāge 'ayaṃ vidhiḥ smṛtaḥ) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीनाशो गोवृषो यानम् अलङ्कारश् च वेश्म च । विप्रस्य-औद्धारिकं देयम्) एकांशश् च प्रधानतः ॥

kīnāśo govṛṣo yānam alaṅkāraś ca veśma ca | viprasya-auddhārikaṃ deyam) ekāṃśaś ca pradhānataḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यंशं दायाद्द् हरेद्) विप्रो द्वाव् अंशौ क्षत्रियासुतः । वैश्याजः सअर्धम् एव-अंशम् अंशं शूद्रासुतो हरेत् ॥

tryaṃśaṃ dāyādd hared) vipro dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ | vaiśyājaḥ sa.ardham eva-aṃśam aṃśaṃ śūdrāsuto haret ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं वा रिक्थजातं तद् दशधा परिकल्प्य) च । धर्म्यं विभागं कुर्वीत) विधिना-अनेन धर्मवित् ॥

sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad daśadhā parikalpya) ca | dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta) vidhinā-anena dharmavit ||

चतुरो ऽअंशान् हरेद्) विप्रस् त्रीन् अंशान् क्षत्रियासुतः । वैश्यापुत्रो हरेद्) द्व्यंशं अंशं शूद्रासुतो हरेत् ।

caturo 'aṃśān hared) vipras trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ | vaiśyāputro hared) dvyaṃśaṃ aṃśaṃ śūdrāsuto haret |

यद्य् अपि स्यात् तु सत्पुत्रो ऽप्य् असत्पुत्रो ऽपि वा भवेत् । [म्यद्य् अपि स्यात्) तु सत्पुत्रो यद्य् अपुत्रो ऽपि वा भवेत् ।] न-अधिकं दशमाद् दद्यात्)-शूद्रापुत्राय धर्मतः ॥

yady api syāt tu sat.putro 'py asat.putro 'pi vā bhavet | [M.yady api syāt) tu sat.putro yady a.putro 'pi vā bhavet |] na-adhikaṃ daśamād dadyāt)-śūdrāputrāya dharmataḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्रापुत्रो न रिक्थभाक् । यद् एव-अस्य पिता दद्यात्) तद् एव-अस्य धनं भवेत्) ॥

brāhmaṇa.kṣatriya.viśāṃ śūdrāputro na rikthabhāk | yad eva-asya pitā dadyāt) tad eva-asya dhanaṃ bhavet) ||

समवर्णासु वा जाताः सर्वे पुत्रा द्विजन्मनाम् । उद्धारं ज्यायसे दत्त्वा) भजेरन्न्) इतरे समम् ॥

sama.varṇāsu vā jātāḥ sarve putrā dvijanmanām | uddhāraṃ jyāyase dattvā) bhajerann) itare samam ||

शूद्रस्य तु सवर्णा-एव न-अन्या भार्या विधीयते) । तस्यां जाताः समअंशाः स्युर्) यदि पुत्रशतं भवेत्) ॥

śūdrasya tu savarṇā-eva na-anyā bhāryā vidhīyate) | tasyāṃ jātāḥ sama.aṃśāḥ syur) yadi putraśataṃ bhavet) ||

पुत्रान् द्वादश यान् आह न्क़्णां स्वायंभुवो मनुः । तेषां षड् बन्धुदायादाः षड् अदायादबान्धवाः ॥

putrān dvādaśa yān āha nqṇāṃ svāyaṃbhuvo manuḥ | teṣāṃ ṣaḍ bandhu.dāyādāḥ ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औरसः क्षेत्रजश् च-एव दत्तः कृत्रिम एव च । गूढौत्पन्नो ऽअपविद्धश् च दायादा बान्धवाश् च षट् ॥

aurasaḥ kṣetrajaś ca-eva dattaḥ kṛtrima eva ca | gūḍha.utpanno 'apaviddhaś ca dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानीनश् च सहोढश् च क्रीतः पौनर्भवस् तथा । स्वयंदत्तश् च शौद्रश् च षड् अदायादबान्धवाः ॥

kānīnaś ca sahoḍhaś ca krītaḥ paunarbhavas tathā | svayaṃdattaś ca śaudraś ca ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशं फलम् आप्नोति) कुप्लवैः संतरन्)- जलम् । तादृशं फलम् आप्नोति) कुपुत्रैः संतरंस्) तमः ॥

yādṛśaṃ phalam āpnoti) kuplavaiḥ saṃtaran)- jalam | tādṛśaṃ phalam āpnoti) kuputraiḥ saṃtaraṃs) tamaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् एकरिक्थिनौ स्याताम्) औरसक्षेत्रजौ सुतौ । यस्य यत् पैतृकं रिक्थं स तद् गृह्णीत) न-इतरः ॥

yady ekarikthinau syātām) aurasa.kṣetrajau sutau | yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ sa tad gṛhṇīta) na-itaraḥ ||

एक एव-औरसः पुत्रः पित्र्यस्य वसुनः प्रभुः । शेषाणाम् आनृशंस्यार्थं प्रदद्यात्) तु प्रजीवनम् ॥

eka eva-aurasaḥ putraḥ pitryasya vasunaḥ prabhuḥ | śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ pradadyāt) tu prajīvanam ||

षष्ठं तु क्षेत्रजस्य-अंशं प्रदद्यात्) पैतृकाद् धनात् । औरसो विभजन्) दायं पित्र्यं पञ्चमम् एव वा ॥

ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasya-aṃśaṃ pradadyāt) paitṛkād dhanāt | auraso vibhajan) dāyaṃ pitryaṃ pañcamam eva vā ||

औरसक्षेत्रजौ पुत्रौ पितृरिक्थस्य भागिनौ । दश-अपरे तु क्रमशो गोत्ररिक्थांशभागिनः ॥

aurasa.kṣetrajau putrau pitṛrikthasya bhāginau | daśa-apare tu kramaśo gotra.rikthāṃśabhāginaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वक्षेत्रे संस्कृतायां तु स्वयम् उत्पादयेद्द्) हि यम् । तम् औरसं विजानीयात्) पुत्रं प्राथमकल्पिकम् ॥

svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu svayam utpādayedd) hi yam | tam aurasaṃ vijānīyāt) putraṃ prāthamakalpikam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तल्पजः प्रमीतस्य क्लीबस्य व्याधितस्य वा । स्वधर्मेण नियुक्तायां स पुत्रः क्षेत्रजः स्मृतः ॥

yas talpajaḥ pramītasya klībasya vyādhitasya vā | svadharmeṇa niyuktāyāṃ sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता पिता वा दद्यातां) यम् अद्भिः पुत्रम् आपदि । सदृशं प्रीतिसंयुक्तं स ज्ञेयो) दत्त्रिमः सुतः ॥

mātā pitā vā dadyātāṃ) yam adbhiḥ putram āpadi | sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ sa jñeyo) dattrimaḥ sutaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशं तु प्रकुर्याद्) यं गुणदोषविचक्षणम् । पुत्रं पुत्रगुणैर् युक्तं स विज्ञेयश्) च कृत्रिमः ॥

sadṛśaṃ tu prakuryād) yaṃ guṇa.doṣa.vicakṣaṇam | putraṃ putraguṇair yuktaṃ sa vijñeyaś) ca kṛtrimaḥ ||

उत्पद्यते) गृहे यस् तु न च ज्ञायेत) कस्य सः । स गृहे गूढ उत्पन्नस् तस्य स्याद्) यस्य तल्पजः ॥

utpadyate) gṛhe yas tu na ca jñāyeta) kasya saḥ | sa gṛhe gūḍha utpannas tasya syād) yasya talpajaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितृभ्याम् उत्सृष्टं) तयोर् अन्यतरेण वा । यं पुत्रं परिगृह्णीयाद्) अपविद्धः स उच्यते) ॥

mātā.pitṛbhyām utsṛṣṭaṃ) tayor anyatareṇa vā | yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād) apaviddhaḥ sa ucyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृवेश्मनि कन्या तु यं पुत्रं जनयेद्) रहः । तं कानीनं वदेन्) नाम्ना वोढुः कन्यासमुद्भवम् ॥

pitṛveśmani kanyā tu yaṃ putraṃ janayed) rahaḥ | taṃ kānīnaṃ vaden) nāmnā voḍhuḥ kanyā.samudbhavam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या गर्भिणी संस्क्रियते) ज्ञाताअज्ञाता-अपि वा सती । वोढुः स गर्भो भवति) सहोढ इति च-उच्यते) ॥

yā garbhiṇī saṃskriyate) jñātā.ajñātā-api vā satī | voḍhuḥ sa garbho bhavati) sahoḍha iti ca-ucyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीणीयाद्) यस् त्व् अपत्यार्थं मातापित्रोर् यम् अन्तिकात् । स क्रीतकः सुतस् तस्य सदृशो ऽअसदृशो ऽअपि वा ॥

krīṇīyād) yas tv apatyārthaṃ mātā.pitror yam antikāt | sa krītakaḥ sutas tasya sadṛśo 'asadṛśo 'api vā ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या पत्या वा परित्यक्ता विधवा वा स्वया-इच्छया । उत्पादयेत्) पुनर् भूत्वा) स पौनर्भव उच्यते) ॥

yā patyā vā parityaktā vidhavā vā svayā-icchayā | utpādayet) punar bhūtvā) sa paunarbhava ucyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चेद् अक्षतयोनिः स्याद् गतप्रत्यागता-अपि वा । पौनर्भवेन भर्त्रा सा पुनः संस्कारम् अर्हति) ॥

sā ced akṣata.yoniḥ syād gata.pratyāgatā-api vā | paunarbhavena bhartrā sā punaḥ saṃskāram arhati) ||

मातापितृविहीनो यस् त्यक्तो वा स्याद्) अकारणात् । आत्मानम् अर्पयेद्) यस्मै स्वयंदत्तस् तु स स्मृतः ॥

mātā.pitṛ.vihīno yas tyakto vā syād) akāraṇāt | ātmānam arpayed) yasmai svayaṃdattas tu sa smṛtaḥ ||

यं ब्राह्मणस् तु शूद्रायां कामाद् उत्पादयेत्) सुतम् । स पारयन्न्) एव शवस् तस्मात् पारशवः स्मृतः ॥

yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ kāmād utpādayet) sutam | sa pārayann) eva śavas tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ ||

दास्यां वा दासदास्यां वा यः शूद्रस्य सुतो भवेत्) । सो ऽअनुज्ञातो हरेद्) अंशम् इति धर्मो व्यवस्थितः ॥

dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā yaḥ śūdrasya suto bhavet) | so 'anujñāto hared) aṃśam iti dharmo vyavasthitaḥ ||

क्षेत्रजआदीन् सुतान् एतान् एकादश यथाउदितान् । पुत्रप्रतिनिधीन् आहुः) क्रियालोपान् मनीषिणः ॥

kṣetraja.ādīn sutān etān ekādaśa yathā.uditān | putrapratinidhīn āhuḥ) kriyālopān manīṣiṇaḥ ||

य एते ऽअभिहिताः पुत्राः प्रसङ्गाद् अन्यबीजजाः । यस्य ते बीजतो जातास्) तस्य ते न-इतरस्य तु ॥

ya ete 'abhihitāḥ putrāḥ prasaṅgād anyabījajāḥ | yasya te bījato jātās) tasya te na-itarasya tu ||

भ्रात्क़्णाम् एकजातानाम् एकश् चेत् पुत्रवान् भवेत्) । सर्वांस् तांस् तेन पुत्रेण पुत्रिणो मनुर् अब्रवीत्) ॥

bhrātqṇām ekajātānām ekaś cet putravān bhavet) | sarvāṃs tāṃs tena putreṇa putriṇo manur abravīt) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासाम् एकपत्नीनाम् एका चेत् पुत्रिणी भवेत्) । सर्वास् तास् तेन पुत्रेण प्राह) पुत्रवतीर् मनुः ॥

sarvāsām eka.patnīnām ekā cet putriṇī bhavet) | sarvās tās tena putreṇa prāha) putravatīr manuḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेयसः श्रेयसो ऽअलाभे पापीयान् रिक्थम् अर्हति) । बहवश् चेत् तु सदृशाः सर्वे रिक्थस्य भागिनः ।

śreyasaḥ śreyaso 'alābhe pāpīyān riktham arhati) | bahavaś cet tu sadṛśāḥ sarve rikthasya bhāginaḥ |

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भ्रातरो न पितरः पुत्रा रिक्थहराः पितुः ॥ पिता हरेद् अपुत्रस्य रिक्थं भ्रातर एव च ।

na bhrātaro na pitaraḥ putrā rikthaharāḥ pituḥ || pitā hared a.putrasya rikthaṃ bhrātara eva ca |

त्रयाणाम् उदकं कार्यं त्रिषु पिण्डः प्रवर्तते) । चतुर्थः संप्रदाता-एषां पञ्चमो न-उपपद्यते) ।

trayāṇām udakaṃ kāryaṃ triṣu piṇḍaḥ pravartate) | caturthaḥ saṃpradātā-eṣāṃ pañcamo na-upapadyate) |

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरः सपिण्डाद् यस् तस्य तस्य धनं भवेत्) । अत ऊर्ध्वं सकुल्यः स्याद्) आचार्यः शिष्य एव वा ॥

anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṃ bhavet) | ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād) ācāryaḥ śiṣya eva vā ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् अप्य् अभावे तु ब्राह्मणा रिक्थभागिनः । त्रैविद्याः शुचयो दान्तास् तथा धर्मो न हीयते) ॥

sarveṣām apy abhāve tu brāhmaṇā rikthabhāginaḥ | traividyāḥ śucayo dāntās tathā dharmo na hīyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहार्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञा नित्यम् इति स्थितिः । इतरेषां तु वर्णानां सर्वअभावे हरेन्) नृपः ॥

a.hāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ rājñā nityam iti sthitiḥ | itareṣāṃ tu varṇānāṃ sarva.abhāve haren) nṛpaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थितस्य-अनपत्यस्य सगोत्रात् पुत्रम् आहरेत्) ॥ तत्र यद् रिक्थजातं स्यात्) तत् तस्मिन् प्रतिपादयेत्) ।

saṃsthitasya-an.apatyasya sagotrāt putram āharet) || tatra yad rikthajātaṃ syāt) tat tasmin pratipādayet) |

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ तु यौ विवदेयातां) द्वाभ्यां जातौ स्त्रिया धने । तयोर् यद् यस्य पित्र्यं स्यात्) तत् स गृह्णीत) न-इतरः ॥

dvau tu yau vivadeyātāṃ) dvābhyāṃ jātau striyā dhane | tayor yad yasya pitryaṃ syāt) tat sa gṛhṇīta) na-itaraḥ ||

जनन्यां संस्थितायां तु समं सर्वे सहौदराः । भजेरन्) मातृकं रिक्थं भगिन्यश् च सनाभयः ॥

jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu samaṃ sarve saha.udarāḥ | bhajeran) mātṛkaṃ rikthaṃ bhaginyaś ca sa.nābhayaḥ ||

यास् तासां स्युर्) दुहितरस् तासाम् अपि यथार्हतः ।[ःतस्यां] मातामह्या धनात् किं चित् प्रदेयं प्रीतिपूर्वकम् ॥

yās tāsāṃ syur) duhitaras tāsām api yathārhataḥ |[ḥ.tasyāṃ] mātāmahyā dhanāt kiṃ cit pradeyaṃ prītipūrvakam ||

अध्यग्निअध्यावाहनिकं दत्तं च प्रीतिकर्मणि । भ्रातृमातृपितृप्राप्तं षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतम् ॥

adhyagni.adhyāvāhanikaṃ dattaṃ ca prītikarmaṇi | bhrātṛ.mātṛ.pitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam ||

अन्वाधेयं च यद् दत्तं पत्या प्रीतेन च-एव यत् । पत्यौ जीवति वृत्तायाः प्रजायास् तद् धनं भवेत्) ॥

anvādheyaṃ ca yad dattaṃ patyā prītena ca-eva yat | patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyās tad dhanaṃ bhavet) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मदैवआर्षगान्धर्वप्राजापत्येषु यद् वसु । अप्रजायाम् अतीतायां भर्तुर् एव तद् इष्यते) ॥

brāhma.daiva.ārṣa.gāndharva.prājāpatyeṣu yad vasu | a.prajāyām atītāyāṃ bhartur eva tad iṣyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् त्व् अस्याः स्याद्) धनं दत्तं विवाहेष्व् आसुरआदिषु । अप्रजायाम् अतीतायां मातापित्रोस् तद् इष्यते) ॥

yat tv asyāḥ syād) dhanaṃ dattaṃ vivāheṣv āsura.ādiṣu | a.prajāyām atītāyāṃ mātā.pitros tad iṣyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रियां तु यद् भवेद्) वित्तं पित्रा दत्तं कथं चन । ब्राह्मणी तद्द् हरेत्) कन्या तदपत्यस्य वा भवेत्) ॥

striyāṃ tu yad bhaved) vittaṃ pitrā dattaṃ kathaṃ cana | brāhmaṇī tadd haret) kanyā tadapatyasya vā bhavet) ||

न निर्हारं स्त्रियः कुर्युः) कुटुम्बाद् बहुमध्यगात् । x स्वकाद् अपि च वित्ताद्द् हि स्वस्य भर्तुर् अनाज्ञया ॥

na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ) kuṭumbād bahumadhyagāt | x svakād api ca vittādd hi svasya bhartur anājñayā ||

पत्यौ जीवति यः स्त्रीभिर् अलङ्कारो धृतो भवेत्) । न तं भजेरन्) दायादा भजमानाः) पतन्ति) ते ॥

patyau jīvati yaḥ strībhir alaṅkāro dhṛto bhavet) | na taṃ bhajeran) dāyādā bhajamānāḥ) patanti) te ||

अनंशौ क्लीबपतितौ जात्यन्धबधिरौ तथा । उन्मत्तजडमूकाश् च ये च के चिन् निरिन्द्रियाः ॥

an.aṃśau klība.patitau jātyandha.badhirau tathā | unmatta.jaḍa.mūkāś ca ye ca ke cin nir.indriyāḥ ||

सर्वेषाम् अपि तु न्याय्यं दातुं शक्त्या मनीषिणा । ग्रासआच्छादनम् अत्यन्तं पतितो ह्य् अददद् भवेत्) ॥

sarveṣām api tu nyāyyaṃ dātuṃ śaktyā manīṣiṇā | grāsa.ācchādanam atyantaṃ patito hy a.dadad bhavet) ||

यद्य् अर्थिता तु दारैः स्यात्) क्लीबादीनां कथं चन । तेषाम् उत्पन्नतन्तूनाम् अपत्यं दायम् अर्हति) ॥

yady arthitā tu dāraiḥ syāt) klībādīnāṃ kathaṃ cana | teṣām utpanna.tantūnām apatyaṃ dāyam arhati) ||

यत् किं चित् पितरि प्रेते धनं ज्येष्ठो ऽअधिगच्छति) । भागो यवीयसां तत्र यदि विद्यानुपालिनः ॥

yat kiṃ cit pitari prete dhanaṃ jyeṣṭho 'adhigacchati) | bhāgo yavīyasāṃ tatra yadi vidyānupālinaḥ ||

अविद्यानां तु सर्वेषां ईहातश् चेद् धनं भवेत्) । समस् तत्र विभागः स्याद्) अपित्र्य इति धारणा ॥

a.vidyānāṃ tu sarveṣāṃ īhātaś ced dhanaṃ bhavet) | samas tatra vibhāgaḥ syād) apitrya iti dhāraṇā ||

विद्याधनं तु यद्य् अस्य तत् तस्य-एव धनं भवेत्) । मैत्र्यम् औद्वाहिकं च-एव माधुपर्किकम् एव च ॥

vidyādhanaṃ tu yady asya tat tasya-eva dhanaṃ bhavet) | maitryam audvāhikaṃ ca-eva mādhuparkikam eva ca ||

भ्रात्क़्णां यस् तु न-ईहेत) धनं शक्तः स्वकर्मणा । स निर्भाज्यः) स्वकाद् अंशात् किं चिद् दत्त्वा-उपजीवनम् ॥

bhrātqṇāṃ yas tu na-īheta) dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā | sa nirbhājyaḥ) svakād aṃśāt kiṃ cid dattvā-upajīvanam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुपघ्नन्) पितृद्रव्यं श्रमेण यद् उपार्जितम् । स्वयम् ईहितलब्धं तन् न-अकामो दातुम् अर्हति) ॥

an.upaghnan) pitṛdravyaṃ śrameṇa yad upārjitam | svayam īhitalabdhaṃ tan na-a.kāmo dātum arhati) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैतृकं तु पिता द्रव्यम् अनवाप्तं यद् आप्नुयात्) । न तत् पुत्रैर् भजेत्) सार्धम् अकामः स्वयम् अर्जितम् ॥

paitṛkaṃ tu pitā dravyam anavāptaṃ yad āpnuyāt) | na tat putrair bhajet) sārdham a.kāmaḥ svayam arjitam ||

विभक्ताः सह जीवन्तो विभजेरन्) पुनर् यदि । समस् तत्र विभागः स्याज्) ज्यैष्ठ्यं तत्र न विद्यते) ॥

vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran) punar yadi | samas tatra vibhāgaḥ syāj) jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate) ||

येषां ज्येष्ठः कनिष्ठो वा हीयेत)-अंशप्रदानतः । म्रियेत)-अन्यतरो वा-अपि तस्य भागो न लुप्यते) ॥

yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyeta)-aṃśapradānataḥ | mriyeta)-anyataro vā-api tasya bhāgo na lupyate) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोदर्या विभजेरंस्) तं समेत्य) सहिताः समम् । भ्रातरो ये च संसृष्टा) भागिन्यश् च सनाभयः ॥

sodaryā vibhajeraṃs) taṃ sametya) sahitāḥ samam | bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā) bhāginyaś ca sa.nābhayaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ज्येष्ठो विनिकुर्वीत) लोभाद् भ्रात्क़्न् यवीयसः । सो ऽअज्येष्ठः स्याद्) अभागश् च नियन्तव्यश्) च राजभिः ॥

yo jyeṣṭho vinikurvīta) lobhād bhrātqn yavīyasaḥ | so 'ajyeṣṭhaḥ syād) a.bhāgaś ca niyantavyaś) ca rājabhiḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एव विकर्मस्था न-अर्हन्ति) भ्रातरो धनम् । न च-अदत्त्वा) कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत) यौतकम् ॥

sarva eva vikarmasthā na-arhanti) bhrātaro dhanam | na ca-a.dattvā) kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta) yautakam ||

भ्रात्क़्णाम् अविभक्तानां यद्य् उत्थानं भवेत्) सह । न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्) कथं चन ॥

bhrātqṇām a.vibhaktānāṃ yady utthānaṃ bhavet) saha | na putrabhāgaṃ viṣamaṃ pitā dadyāt) kathaṃ cana ||

ऊर्ध्वं विभागात्-जातस्) तु पित्र्यम् एव हरेद्) धनम् । संसृष्टास् तेन वा ये स्युर्) विभजेत) स तैः सह ॥

ūrdhvaṃ vibhāgāt-jātas) tu pitryam eva hared) dhanam | saṃsṛṣṭās tena vā ye syur) vibhajeta) sa taiḥ saha ||

अनपत्यस्य पुत्रस्य माता दायम् अवाप्नुयात्) । मातर्य् अपि च वृत्तायां पितुर् माता हरेद्) धनम् ॥

an.apatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt) | mātary api ca vṛttāyāṃ pitur mātā hared) dhanam ||

ऋणे धने च सर्वस्मिन् प्रविभक्ते यथाविधि । पश्चाद् दृश्येत) यत् किं चित् तत् सर्वं समतां नयेत्) ॥

ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi | paścād dṛśyeta) yat kiṃ cit tat sarvaṃ samatāṃ nayet) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रं पत्रम् अलङ्कारं कृतान्नम् उदकं स्त्रियः । योगक्षेमं प्रचारं च न विभाज्यं प्रचक्षते) ॥

vastraṃ patram alaṅkāraṃ kṛtānnam udakaṃ striyaḥ | yogakṣemaṃ pracāraṃ ca na vibhājyaṃ pracakṣate) ||

अयम् उक्तो विभागो वः पुत्राणां च क्रियाविधिः । क्रमशः क्षेत्रजादीनां द्यूतधर्मं निबोधत) ॥

ayam ukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ | kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ dyūtadharmaṃ nibodhata) ||

द्यूतं समाह्वयं च-एव राजा राष्ट्रात्-निवारयेत्) । राजान्तकरणाव् एतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षिताम् ॥

dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva rājā rāṣṭrāt-nivārayet) | rājāntakaraṇāv etau dvau doṣau pṛthivīkṣitām ||

प्रकाशम् एतत् तास्कर्यं यद् देवनसमाह्वयौ । तयोर् नित्यं प्रतीघाते नृपतिर् यत्नवान् भवेत्) ॥

prakāśam etat tāskaryaṃ yad devana.samāhvayau | tayor nityaṃ pratīghāte nṛpatir yatnavān bhavet) ||

अप्राणिभिर् यत् क्रियते) तत्-लोके द्यूतम् उच्यते) । प्राणिभिः क्रियते) यस् तु स विज्ञेयः) समाह्वयः ॥

aprāṇibhir yat kriyate) tat-loke dyūtam ucyate) | prāṇibhiḥ kriyate) yas tu sa vijñeyaḥ) samāhvayaḥ ||

द्यूतं समाह्वयं च-एव यः कुर्यात्) कारयेत) वा । तान् सर्वान् घातयेद्) राजा शूद्रांश् च द्विजलिङ्गिनः ॥

dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva yaḥ kuryāt) kārayeta) vā | tān sarvān ghātayed) rājā śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ ||

कितवान् कुशीलवान् क्रूरान् पाषण्डस्थांश् च मानवान् । विकर्मस्थान् शौण्डिकांश् च क्षिप्रं निर्वासयेत्) पुरात् ॥

kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān | vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca kṣipraṃ nirvāsayet) purāt ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते राष्ट्रे वर्तमाना) राज्ञः प्रछन्नतस्कराः । विकर्मक्रियया नित्यं बाधन्ते) भद्रिकाः प्रजाः ॥

ete rāṣṭre vartamānā) rājñaḥ prachannataskarāḥ | vikarmakriyayā nityaṃ bādhante) bhadrikāḥ prajāḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यूतम् एतत् पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं महत् । तस्माद् द्यूतं न सेवेत) हास्यार्थम् अपि बुद्धिमान् ॥

dyūtam etat purā kalpe dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat | tasmād dyūtaṃ na seveta) hāsyārtham api buddhimān ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा तत्-निषेवेत) यो नरः । तस्य दण्डविकल्पः स्याद्) यथाइष्टं नृपतेस् तथा ॥

pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā tat-niṣeveta) yo naraḥ | tasya daṇḍavikalpaḥ syād) yathā.iṣṭaṃ nṛpates tathā ||

क्षत्रविश्शूद्रयोनिस् तु दण्डं दातुम् अशक्नुवन् । आनृण्यं कर्मणा गच्छेद्) विप्रो दद्यात्)-शनैः शनैः ॥

kṣatra.viś.śūdrayonis tu daṇḍaṃ dātum aśaknuvan | ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched) vipro dadyāt)-śanaiḥ śanaiḥ ||

स्त्रीबालौन्मत्तवृद्धानां दरिद्राणां च रोगिणाम् । शिफाविदलरज्जुआद्यैर् विदध्यात्)-नृपतिर् दमम् ॥

strī.bāla.unmatta.vṛddhānāṃ daridrāṇāṃ ca rogiṇām | śiphā.vidala.rajju.ādyair vidadhyāt)-nṛpatir damam ||

ये नियुक्तास्) तु कार्येषु हन्युः) कार्याणि कार्यिणाम् । धनौष्मणा पच्यमानास्) तान् निःस्वान् कारयेन्) नृपः ॥

ye niyuktās) tu kāryeṣu hanyuḥ) kāryāṇi kāryiṇām | dhana.uṣmaṇā pacyamānās) tān niḥ.svān kārayen) nṛpaḥ ||

कूटशासनकर्त्क़्ंश् च प्रकृतीनां च दूषकान् । स्त्रीबालब्राह्मणघ्नांश् च हन्याद्) द्विष्सेविनस् तथा ॥

kūṭaśāsanakartqṃś ca prakṛtīnāṃ ca dūṣakān | strī.bāla.brāhmaṇaghnāṃś ca hanyād) dviṣ.sevinas tathā ||

तीरितं च-अनुशिष्टं च यत्र क्व चन यद् भवेत्) । कृतं तद् धर्मतो विद्यात्)-न तद् भूयो निवर्तयेत्) ॥

tīritaṃ ca-anuśiṣṭaṃ ca yatra kva cana yad bhavet) | kṛtaṃ tad dharmato vidyāt)-na tad bhūyo nivartayet) ||

अमात्याः प्राड्विवाको वा यत् कुर्युः) कार्यम् अन्यथा । तत् स्वयं नृपतिः कुर्यात्) तान् सहस्रं च दण्डयेत्) ॥ [म्तं ]

amātyāḥ prāḍvivāko vā yat kuryuḥ) kāryam anyathā | tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt) tān sahasraṃ ca daṇḍayet) || [M.taṃ ]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महा च सुरापश् च स्तेयी च गुरुतल्पगः । [म्तस्करो गुरुतल्पगः ] एते सर्वे पृथग् ज्ञेया) महापातकिनो नराः ॥

brahmahā ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ | [M.taskaro gurutalpagaḥ ] ete sarve pṛthag jñeyā) mahāpātakino narāḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णाम् अपि च-एतेषां प्रायश्चित्तम् अकुर्वताम् । शारीरं धनसंयुक्तं दण्डं धर्म्यं प्रकल्पयेत्) ॥

caturṇām api ca-eteṣāṃ prāyaścittam a.kurvatām | śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुतल्पे भगः कार्यः) सुरापाने सुराध्वजः । स्तेये च श्वपदं कार्यं ब्रह्महण्य् अशिराः पुमान् ॥ [म्तस्करे श्वपदं कार्यं ]

gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ) surāpāne surādhvajaḥ | steye ca śvapadaṃ kāryaṃ brahmahaṇy a.śirāḥ pumān || [M.taskare śvapadaṃ kāryaṃ ]

असंभोज्या ह्य् असंयाज्या असंपाठ्या ऽअविवाहिनः । चरेयुः) पृथिवीं दीनाः सर्वधर्मबहिष्कृताः ॥

a.saṃbhojyā hy a.saṃyājyā a.saṃpāṭhyā 'a.vivāhinaḥ | careyuḥ) pṛthivīṃ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ ||

ज्ञातिसंबन्धिभिस् त्व् एते त्यक्तव्याः) कृतलक्षणाः । निर्दया निर्नमस्कारास् तन् मनोर् अनुशासनम् ॥

jñāti.saṃbandhibhis tv ete tyaktavyāḥ) kṛta.lakṣaṇāḥ | nir.dayā nir.namaskārās tan manor anuśāsanam ||

प्रायश्चित्तं तु कुर्वाणाः) सर्ववर्णा यथोदितम् । [म्पूर्वे वर्णा यथाउदितम्] न-अङ्क्या राज्ञा ललाटे स्युर्) दाप्यास्) तु-उत्तमसाहसम् ॥

prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ) sarvavarṇā yathoditam | [M.pūrve varṇā yathā.uditam] na-aṅkyā rājñā lalāṭe syur) dāpyās) tu-uttamasāhasam ||