Rudrabhatta: Srngaratilaka 1

प्रथमः परिच्छेदः शृङ्गारी गिरिजानने सकरुणो रत्यां प्रवीरः स्मरे बीभत्सोऽस्थिभिर् उत्फणी च भयकृन् मूर्त्याद्भुतस् तुङ्गया । रौद्रो दक्षविमर्दने च हसकृन् नग्नः प्रशान्तश् चिराद् इत्थं सर्वरसाश्रयः पशुपतिर् भूयात् सतां भूतये

prathamaḥ paricchedaḥ śṛṅgārī girijānane sakaruṇo ratyāṃ pravīraḥ smare bībhatso'sthibhir utphaṇī ca bhayakṛn mūrtyādbhutas tuṅgayā / raudro dakṣavimardane ca hasakṛn nagnaḥ praśāntaś cirād itthaṃ sarvarasāśrayaḥ paśupatir bhūyāt satāṃ bhūtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यातनामरचनाचतुरस्रसन्धि सद्वागलङ्कृतिगुणं सरसं सुवृत्तम् । आसेदुषाम् अपि दिवं कविपुङ्गवानां तिष्ठत्य् अखण्डम् इह काव्यमयं शरीरम्

ākhyātanāmaracanācaturasrasandhi sadvāgalaṅkṛtiguṇaṃ sarasaṃ suvṛttam / āseduṣām api divaṃ kavipuṅgavānāṃ tiṣṭhaty akhaṇḍam iha kāvyamayaṃ śarīram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काव्ये शुभेऽपि रचिते खलु नो खलेभ्यः कश्चिद् गुणो भवति यद्यपि सम्प्रतीह । कृपां तथापि सुजनार्थम् इदं यतः किं यूकाभयेन परिधानविमोक्षणं स्यात्

kāvye śubhe'pi racite khalu no khalebhyaḥ kaścid guṇo bhavati yadyapi sampratīha / kṛpāṃ tathāpi sujanārtham idaṃ yataḥ kiṃ yūkābhayena paridhānavimokṣaṇaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सानन्दप्रमदाकटाक्षविशिखैर् येषां न भिन्नं मनो यैः संसारसमुद्रपातविधुर् एष्व् अन्येषु पोतयितम् । यैर् निःसीमसरस्वतीविलसितं द्वित्रैः पदैः संहृतं तेषाम् अप्य् उपरि स्फुरन्ति मतयः कस्यापि पुण्यात्मनः

sānandapramadākaṭākṣaviśikhair yeṣāṃ na bhinnaṃ mano yaiḥ saṃsārasamudrapātavidhur eṣv anyeṣu potayitam / yair niḥsīmasarasvatīvilasitaṃ dvitraiḥ padaiḥ saṃhṛtaṃ teṣām apy upari sphuranti matayaḥ kasyāpi puṇyātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायो नाट्यं प्रति प्रोक्ता भरताद्यै रसस्थितिः । यथामति मयाप्य् एषा काव्यं प्रति निगद्यते

prāyo nāṭyaṃ prati proktā bharatādyai rasasthitiḥ / yathāmati mayāpy eṣā kāvyaṃ prati nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामिनीवेन्दुना मुक्ता नारीव रमणं विना । लक्ष्मीर् इव ऋते त्यागान् नो वाणी भाति नीरसा

yāminīvendunā muktā nārīva ramaṇaṃ vinā / lakṣmīr iva ṛte tyāgān no vāṇī bhāti nīrasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं सन्ति गृहे गृहे सुकवयो येषां वचश् चातुरी स्वे हर्म्ये कुलकन्यकेव लभते जातैर् गुणैर् गौरवम् । दुष्प्रापः स तु कोऽपि कोविदपतिर् यद् वाग्रसग्राहिणां पुण्यस्त्रीव कलाकलापकुशला चेतांसि हर्तुं क्षमा

satyaṃ santi gṛhe gṛhe sukavayo yeṣāṃ vacaś cāturī sve harmye kulakanyakeva labhate jātair guṇair gauravam / duṣprāpaḥ sa tu ko'pi kovidapatir yad vāgrasagrāhiṇāṃ puṇyastrīva kalākalāpakuśalā cetāṃsi hartuṃ kṣamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् यत्नेन कर्तव्यं काव्यं रसनिरन्तरम् । अन्यथा शास्त्रविद् गोष्ठ्यां तत् स्याद् उद्वेगदायकम्

tasmād yatnena kartavyaṃ kāvyaṃ rasanirantaram / anyathā śāstravid goṣṭhyāṃ tat syād udvegadāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः । बीभत्साद्भुतशान्ताश् च नव काव्ये रसाः स्मृताः

śṛṅgārahāsyakaruṇā raudravīrabhayānakāḥ / bībhatsādbhutaśāntāś ca nava kāvye rasāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतिर् हासश् च शोकश् च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः

ratir hāsaś ca śokaś ca krodhotsāhau bhayaṃ tathā / jugupsāvismayaśamāḥ sthāyibhāvāḥ prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वेदोऽथ तथा ग्लानिः शङ्कासूया मदः श्रमः । आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहो धृतिः स्मृतिः

nirvedo'tha tathā glāniḥ śaṅkāsūyā madaḥ śramaḥ / ālasyaṃ caiva dainyaṃ ca cintā moho dhṛtiḥ smṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा । गर्वो विषाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च

vrīḍā capalatā harṣa āvego jaḍatā tathā / garvo viṣāda autsukyaṃ nidrāpasmāra eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं प्रबोधोऽमर्षश् चाप्य् अवहित्था तथोग्रता । मतिर् व्याधिस् तथोन्मादस् तथा मरणम् एव च

suptaṃ prabodho'marṣaś cāpy avahitthā tathogratā / matir vyādhis tathonmādas tathā maraṇam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रासश् चैव वितर्कश् च विज्ञेया व्यभिचारिणः । त्रयस्त्रिंशद् इमे भावाः प्रयान्ति च रसस्थितिम्

trāsaś caiva vitarkaś ca vijñeyā vyabhicāriṇaḥ / trayastriṃśad ime bhāvāḥ prayānti ca rasasthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमाञ्चः स्वरभङ्गोऽथ वेपथुः । वैवर्ण्यम् अश्रु प्रलय इत्य् अष्टौ सात्त्विकाः स्मृताः

stambhaḥ svedo'tha romāñcaḥ svarabhaṅgo'tha vepathuḥ / vaivarṇyam aśru pralaya ity aṣṭau sāttvikāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावा एवातिसम्पन्नाः प्रयान्ति रसताम् अमी । यथा द्रव्याणि भिन्नानि मधुरादिरसात्मनाम्

bhāvā evātisampannāḥ prayānti rasatām amī / yathā dravyāṇi bhinnāni madhurādirasātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भवन्ति यथा वृक्षे पुष्पपत्रफलादयः । तद्वद् रसेऽपि रुचिरा विशेषा भावरूपिणः

sambhavanti yathā vṛkṣe puṣpapatraphalādayaḥ / tadvad rase'pi rucirā viśeṣā bhāvarūpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायो नैकरसं काव्यं किञ्चिद् अत्रोपलभ्यते । बाहुल्येन भवेद् यस् तु स तद्वृत्त्या निगद्यते

prāyo naikarasaṃ kāvyaṃ kiñcid atropalabhyate / bāhulyena bhaved yas tu sa tadvṛttyā nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैशिक्यारभटी चैव सात्वती भारती तथा । चतस्रो वृत्तयो ज्ञेया रसावस्थानसूचकाः

kaiśikyārabhaṭī caiva sātvatī bhāratī tathā / catasro vṛttayo jñeyā rasāvasthānasūcakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माद् अर्थोऽर्थतः कामः कामात् सुखफलोदयः । साधीयान् एष तत्सिद्ध्यै शृङ्गारो नायको रसः

dharmād artho'rthataḥ kāmaḥ kāmāt sukhaphalodayaḥ / sādhīyān eṣa tatsiddhyai śṛṅgāro nāyako rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेष्टा भवति पुंनार्योर् या रत्युत्थातिरिक्तयोः । संयोगो विप्रलम्भश् च शृङ्गारो द्विविधो मतः

ceṣṭā bhavati puṃnāryor yā ratyutthātiriktayoḥ / saṃyogo vipralambhaś ca śṛṅgāro dvividho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयुक्त्योश् च संयोगो विप्रलम्भो वियुक्तयोः । प्रच्छन्नश् च प्रकाशश् च पुनर् एष द्विधा यथा मदनकुञ्जरकुम्भतटोपमे स्तनयुगे परितः स्फुरिताङ्गुलिम् । सकरजक्षतवामम् अपि प्रिया दयितपाणिम् अमन्यत दक्षिणम् सन्तप्तः स्म्रसंनिवेशविवशैः श्वासैर् मुहुः पञ्चमो द्गारावर्तिभिर् आपतद्भिर् अभितः सिक्तश् च नेत्राम्बुभिः । एतस्याः प्रियविप्रयोगविधुरस् त्यक्त्वाधरो रागितां सम्प्रत्य् उद्धतवह्निवारिविषमं मन्ये व्रतं सेवते कान्ते विचित्रसुरतक्रमबद्धरागे सङ्केतकेऽपि मृगशावकलोचनायाः । तत्कूजितं किम् अपि येन तदीयतल्पं नाल्पैः परीतम् अनुशब्दितलावकौघैः ॥ स्त् १।२२च् ॥ (स्क्म् १११६) किञ्चिद् वक्रितकण्ठकन्दलदलत्पीनस्तनावर्तन व्यायां चितकञ्चुकं मृगदृशस् तस्यास् तदालोकितम् । वाचस् ताश् च विदग्धभावचतुराः स्फारीभवन् मन्मथा हंहो मानस किं स्मरस्य् अभिमताः सिद्ध्यन्ति पुण्यैः क्रियाः

saṃyuktyoś ca saṃyogo vipralambho viyuktayoḥ / pracchannaś ca prakāśaś ca punar eṣa dvidhā yathā madanakuñjarakumbhataṭopame stanayuge paritaḥ sphuritāṅgulim / sakarajakṣatavāmam api priyā dayitapāṇim amanyata dakṣiṇam santaptaḥ smrasaṃniveśavivaśaiḥ śvāsair muhuḥ pañcamo dgārāvartibhir āpatadbhir abhitaḥ siktaś ca netrāmbubhiḥ / etasyāḥ priyaviprayogavidhuras tyaktvādharo rāgitāṃ sampraty uddhatavahnivāriviṣamaṃ manye vrataṃ sevate kānte vicitrasuratakramabaddharāge saṅketake'pi mṛgaśāvakalocanāyāḥ / tatkūjitaṃ kim api yena tadīyatalpaṃ nālpaiḥ parītam anuśabditalāvakaughaiḥ // ST 1.22c // (Skm 1116) kiñcid vakritakaṇṭhakandaladalatpīnastanāvartana vyāyāṃ citakañcukaṃ mṛgadṛśas tasyās tadālokitam / vācas tāś ca vidagdhabhāvacaturāḥ sphārībhavan manmathā haṃho mānasa kiṃ smarasy abhimatāḥ siddhyanti puṇyaiḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागी कुलीनः कुशलो रतेषु कल्पः कलावित् तरुणो धनाढ्यः । भव्यः क्षमावान् सुभगोऽभिमानी स्त्रीणाम् अभीष्टस् त्व् इह नायकः स्यात्

tyāgī kulīnaḥ kuśalo rateṣu kalpaḥ kalāvit taruṇo dhanāḍhyaḥ / bhavyaḥ kṣamāvān subhago'bhimānī strīṇām abhīṣṭas tv iha nāyakaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यानुकूलदक्षिणशठधृष्टा इत्थम् अत्र चत्वारः । भेदाः क्रिययोच्यन्ते तदुदाहृतयश् रमणीयाः

tasyānukūladakṣiṇaśaṭhadhṛṣṭā ittham atra catvāraḥ / bhedāḥ kriyayocyante tadudāhṛtayaś ramaṇīyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिरक्ततया नार्या सदा त्यक्तपराङ्गनः । सीतायां रामवत् सोऽयम् अनुकूलः स्मृतो यथा अस्माकं सखि वाससी न रुचिरे ग्रैवेयकं नोज्ज्वलं नो वक्त्रा गतिर् उद्धतं न हसितं नैवास्ति कश्चिन् मदः । किं त्व् अन्येऽपि जना वदन्ति सुभगोऽप्य् अस्याः प्रियो नान्यतो दृष्टिं निःक्षिपतीति विश्वम् इयता मन्यामहे दुःखितम्

atiraktatayā nāryā sadā tyaktaparāṅganaḥ / sītāyāṃ rāmavat so'yam anukūlaḥ smṛto yathā asmākaṃ sakhi vāsasī na rucire graiveyakaṃ nojjvalaṃ no vaktrā gatir uddhataṃ na hasitaṃ naivāsti kaścin madaḥ / kiṃ tv anye'pi janā vadanti subhago'py asyāḥ priyo nānyato dṛṣṭiṃ niḥkṣipatīti viśvam iyatā manyāmahe duḥkhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो गौरवं भयं प्रेम सद्भावं पूर्वयोषिति । न मुञ्चत्य् अन्यचित्तोऽपि ज्ञेयोऽसौ दक्षिणो यथा सैवास्य प्रणतिस् तद् एव वचनं ता एव केलिक्रिया भीतिः सैव तद् एव नर्ममधुरं पूर्वानुरागोचितम् । कान्तस्याप्रियकारिणीति भवती तं वक्ति दोषाबिलं किं स्याद् इत्थम् अहर्निशं सखि मनो दोलायते चिन्तया

yo gauravaṃ bhayaṃ prema sadbhāvaṃ pūrvayoṣiti / na muñcaty anyacitto'pi jñeyo'sau dakṣiṇo yathā saivāsya praṇatis tad eva vacanaṃ tā eva kelikriyā bhītiḥ saiva tad eva narmamadhuraṃ pūrvānurāgocitam / kāntasyāpriyakāriṇīti bhavatī taṃ vakti doṣābilaṃ kiṃ syād ittham aharniśaṃ sakhi mano dolāyate cintayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियं वक्ति पुरोऽन्यत्र विप्रियं कुरुते भृशम् । ज्ञातापराधचेष्टश् च कुटिलोऽसौ शठो यथा सहजतरले आवां तावद्बहुश्रुतिशालिनौ पुनर् इह युवां सत्यं शिष्टं तद् अत्र कृतागसि । प्रणयिनि पुनर् युक्तं रन्तुं न वेति बतावयो र्ध्रुवम् उपगते कर्णौ प्रष्टुं कुरङ्गदृशौ दृशौ

priyaṃ vakti puro'nyatra vipriyaṃ kurute bhṛśam / jñātāparādhaceṣṭaś ca kuṭilo'sau śaṭho yathā sahajatarale āvāṃ tāvadbahuśrutiśālinau punar iha yuvāṃ satyaṃ śiṣṭaṃ tad atra kṛtāgasi / praṇayini punar yuktaṃ rantuṃ na veti batāvayo rdhruvam upagate karṇau praṣṭuṃ kuraṅgadṛśau dṛśau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च कोपात् किञ्चिद् उपानतोऽपि रभसाद् आकृष्य केशेष्व् अलं नीत्वा मोहनमन्दिरं दयितया हारेण बह्वा दृढम् । भूयो यास्यसि तद्गृहान् इति मुहुः कण्ठारुद्धाक्षरं जल्पन्त्या श्रवणोत्पलेन सुकृती कश्चिद् रहस् ताड्यते ॥ स्त् १।२७ब् ॥ (अमरु ९, दश् २।१९) निःशङ्कः कृतदोषोऽपि विलक्षस् तर्जितोऽपि नो । मिथ्यावाग्दृष्टदोषोऽपि धृष्टोऽसौ कथितो यथा जल्पन्त्याः परुषं रुषा मम बलाच् चुम्बत्य् असाव् आननं मृद्गात्याशु करं करेण बहुशः सन्ताड्यमानोऽपि सन् । आलीनां पुरतो दधाति शिरसा पादप्रहारांस् ततो नो जाने सखि साम्प्रतं प्रणयिएन् कुप्यामि तस्मै कथम् ॥ स्त् १।२८अ ॥ (स्क्म् ८८८) अपि च धिक् त्वाम् धूर्त गतत्रप प्रणयिनी सैव त्वयाराध्यतां यस्याः पादतलाहतिं तव हृदि व्याख्यात्य् असौ यावकः । इत्य् उक्तोऽपि न नाम मुञ्चति यदा पादाव् अयं दुर्जनो मिथ्यावादविचक्षणः किम् अपरं कुर्यां वयस्ये तदा

api ca kopāt kiñcid upānato'pi rabhasād ākṛṣya keśeṣv alaṃ nītvā mohanamandiraṃ dayitayā hāreṇa bahvā dṛḍham / bhūyo yāsyasi tadgṛhān iti muhuḥ kaṇṭhāruddhākṣaraṃ jalpantyā śravaṇotpalena sukṛtī kaścid rahas tāḍyate // ST 1.27b // (Amaru 9, Daś 2.19) niḥśaṅkaḥ kṛtadoṣo'pi vilakṣas tarjito'pi no / mithyāvāgdṛṣṭadoṣo'pi dhṛṣṭo'sau kathito yathā jalpantyāḥ paruṣaṃ ruṣā mama balāc cumbaty asāv ānanaṃ mṛdgātyāśu karaṃ kareṇa bahuśaḥ santāḍyamāno'pi san / ālīnāṃ purato dadhāti śirasā pādaprahārāṃs tato no jāne sakhi sāmprataṃ praṇayien kupyāmi tasmai katham // ST 1.28a // (Skm 888) api ca dhik tvām dhūrta gatatrapa praṇayinī saiva tvayārādhyatāṃ yasyāḥ pādatalāhatiṃ tava hṛdi vyākhyāty asau yāvakaḥ / ity ukto'pi na nāma muñcati yadā pādāv ayaṃ durjano mithyāvādavicakṣaṇaḥ kim aparaṃ kuryāṃ vayasye tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूढमन्त्रः शुचिर् वाग्मी भक्तो नर्मविचक्षणः । स्यान् नर्मसचिवस् तस्य कुपितस्स्त्रीप्रसादकः

gūḍhamantraḥ śucir vāgmī bhakto narmavicakṣaṇaḥ / syān narmasacivas tasya kupitasstrīprasādakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठमर्दो विटश् चेति विदूषक इति त्रिधा । स भवेत् प्रथमस् तत्र नायिकानायकानुगः

pīṭhamardo viṭaś ceti vidūṣaka iti tridhā / sa bhavet prathamas tatra nāyikānāyakānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविद्यो विटः प्रोक्तः क्रीडाप्रायो विदूषकः । स्ववपुर्वेषभाषाभिर् हास्यकारी च नर्मवित्

ekavidyo viṭaḥ proktaḥ krīḍāprāyo vidūṣakaḥ / svavapurveṣabhāṣābhir hāsyakārī ca narmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां प्रबन्धविषयो व्यवहारः प्रायशो भवेत् प्रचुरः । प्रत्येकम् उदाहृतस् तथापि काश्चिन् निगद्यन्ते विमुञ्चामुं मानं सफलय वचः साधु सुहृदां मुधा सन्तापेन ग्लपयसि किम् अङ्गं स्मरभुवा । प्रियं पादप्रान्तप्रणतम् अधुना मानय भृशं न मुग्धे प्रेत्येतुं प्रभवति गतः कालहरिणः प्रणयिनि भृशं तस्मिन् मानं मनस्विनि मा कृथाः किम् अपरम् इतो युक्तायुक्तैर् विना ह्य् अमुना तव । अयम् अपि भवेत् सम्प्रत्य् अपि क्षयानलसंनिभः सरसविसिनीकन्दच्छेदच्छविर् मृगलाञ्छनः दूरात् कन्दलितैर् हृदि प्रविततैः कण्ठे लुठद्भिर् हठाद् वक्त्रे सङ्कटनासिकातरलितैर् निर्यद्भिर् अत्यूष्मभिः । निःश्वासैः पृथुमन्मथोत्थदवथुर् व्यक्तं तवावेदितो म्थ्यालम्बितसौष्ठवेन किम् अतः कोपेन कान्तं प्रति

eṣāṃ prabandhaviṣayo vyavahāraḥ prāyaśo bhavet pracuraḥ / pratyekam udāhṛtas tathāpi kāścin nigadyante vimuñcāmuṃ mānaṃ saphalaya vacaḥ sādhu suhṛdāṃ mudhā santāpena glapayasi kim aṅgaṃ smarabhuvā / priyaṃ pādaprāntapraṇatam adhunā mānaya bhṛśaṃ na mugdhe pretyetuṃ prabhavati gataḥ kālahariṇaḥ praṇayini bhṛśaṃ tasmin mānaṃ manasvini mā kṛthāḥ kim aparam ito yuktāyuktair vinā hy amunā tava / ayam api bhavet sampraty api kṣayānalasaṃnibhaḥ sarasavisinīkandacchedacchavir mṛgalāñchanaḥ dūrāt kandalitair hṛdi pravitataiḥ kaṇṭhe luṭhadbhir haṭhād vaktre saṅkaṭanāsikātaralitair niryadbhir atyūṣmabhiḥ / niḥśvāsaiḥ pṛthumanmathotthadavathur vyaktaṃ tavāvedito mthyālambitasauṣṭhavena kim ataḥ kopena kāntaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकीया परकीया च सामान्यवनिता तथा । कलाकलापकुशलास् तिस्रस् तस्येह नायिकाः

svakīyā parakīyā ca sāmānyavanitā tathā / kalākalāpakuśalās tisras tasyeha nāyikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौराचाररता साध्वी क्षमार्जवविभूषिता । मुग्धा मध्या प्रगल्भा च स्वकीया त्रिविधा मता

paurācāraratā sādhvī kṣamārjavavibhūṣitā / mugdhā madhyā pragalbhā ca svakīyā trividhā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुग्धा नववधूस् तत्र नवयौवनभूषिता । नवानङ्गरहस्यापि लज्जाप्रायरतिर् यथा गतं कर्णाभ्यर्णे प्रसरति तथाप्य् अक्षियुगलं कुचौ कुम्भारम्भौ तद् अपि चिबुकोत्तम्भनरुची । नितम्बप्राग्भारो गुरुर् अपि गुरुत्वं मृगयते कथंचिन् नो तृप्तिस् तरुणिमनि मन्ये मृगदृशः यथा रोमाञ्चोऽयं स्तनभुवि लसत्स्वेदकणिको यथा दृष्टिस् तिर्यक् पतति सहसा सङ्कुचति च । तथा शङ्केऽमुष्याः प्रणयिनि दरास्वादितरसं न मध्यस्थं चेतः प्रगुणरमणीयं न च दृढम्

mugdhā navavadhūs tatra navayauvanabhūṣitā / navānaṅgarahasyāpi lajjāprāyaratir yathā gataṃ karṇābhyarṇe prasarati tathāpy akṣiyugalaṃ kucau kumbhārambhau tad api cibukottambhanarucī / nitambaprāgbhāro gurur api gurutvaṃ mṛgayate kathaṃcin no tṛptis taruṇimani manye mṛgadṛśaḥ yathā romāñco'yaṃ stanabhuvi lasatsvedakaṇiko yathā dṛṣṭis tiryak patati sahasā saṅkucati ca / tathā śaṅke'muṣyāḥ praṇayini darāsvāditarasaṃ na madhyasthaṃ cetaḥ praguṇaramaṇīyaṃ na ca dṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरम नाथ विमुञ्च ममाञ्चलं शमय दीपम् इयं समया सखी । इति नवोढवधूवचसा युवा मुदम् अगाद् अधिकां सुअरताद् अपि ॥ स्त् १।३५च् ॥ (स्क्म् ५०१) सकम्पा चुम्बने वक्त्रं हरत्य् एषोपगूहिता । परावृत्य चिरं तल्प आस्ते रन्तुं च वाञ्छति अपहरति यदास्यं चुम्बने श्लिष्यमाणा वलति च शयनीये कम्पते च प्रकामम् । वदति च यद् अलक्ष्यं किञ्चिद् उक्तापि भूयो रमयति सुतरां तच्चित्तम् अन्तर् नवोढा

virama nātha vimuñca mamāñcalaṃ śamaya dīpam iyaṃ samayā sakhī / iti navoḍhavadhūvacasā yuvā mudam agād adhikāṃ suaratād api // ST 1.35c // (Skm 501) sakampā cumbane vaktraṃ haraty eṣopagūhitā / parāvṛtya ciraṃ talpa āste rantuṃ ca vāñchati apaharati yadāsyaṃ cumbane śliṣyamāṇā valati ca śayanīye kampate ca prakāmam / vadati ca yad alakṣyaṃ kiñcid uktāpi bhūyo ramayati sutarāṃ taccittam antar navoḍhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुग्धाम् आवर्जयत्य् एष मृदूपायेन सान्त्वयन् । नातिभीतिकरैर् भावऐर् निबन्धैर् बालभीषकैः सरति सरस्तीराद् एषा भ्रमद्भ्रमरावली सुमुखि विमुखी पद्मे मन्ये तवास्यपिपासया । इति निगदिते किञ्चिद् भीत्या विवर्तितकन्धरा वदनकमले भर्त्रा बाला चिरं परिचुम्बिता

mugdhām āvarjayaty eṣa mṛdūpāyena sāntvayan / nātibhītikarair bhāvaair nibandhair bālabhīṣakaiḥ sarati sarastīrād eṣā bhramadbhramarāvalī sumukhi vimukhī padme manye tavāsyapipāsayā / iti nigadite kiñcid bhītyā vivartitakandharā vadanakamale bhartrā bālā ciraṃ paricumbitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यां निषेवमाणेऽपि यदि कुप्यति सा प्रिये । रोदित्य् अस्याग्रतः स्वल्पम् अनुनीता च तुष्यति मन्यौ कृते प्रथमम् एव विकारम् अन्यं नो जानती नववधू रुदती परं सा । धूर्तेन लोचनजलं परिमृज्य गाढं संचुम्ब्य चाधरदले गमिता प्रसादम्

anyāṃ niṣevamāṇe'pi yadi kupyati sā priye / rodity asyāgrataḥ svalpam anunītā ca tuṣyati manyau kṛte prathamam eva vikāram anyaṃ no jānatī navavadhū rudatī paraṃ sā / dhūrtena locanajalaṃ parimṛjya gāḍhaṃ saṃcumbya cādharadale gamitā prasādam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरूढयौवना मध्या प्रादुभूतमनोभवा । प्रगल्भवचना किञ्चिद् विचित्रसुरता यथा तरत्तारं चक्षुः क्षपयति मुनीनाम् अपि दृशः कुचद्वन्द्वाक्रान्तं हृदयम् अहृदः कान्न कुरुते । गतिर् मन्दीभूता हरति गमनं मन्मथवता महो तन्व्यास् तुल्यं तरुणिमनि सर्वं विजयते दृष्टिः स्निह्यति निर्भरं प्रियतमे वैदग्ध्यभाजो गिरः पाणिः कुन्तलमालिकाविरचने त्यक्तान्यकार्यग्रहः । वक्षः संव्रियते पुनः पुनर् इदं भारालसं गम्यते जाता सुभ्रु मनोरमा तव दशा कस्माद् अकस्माद् इयम् ॥ स्त् १।३९ब् ॥ (स्क्म् ५०२) सुभग कुरवकस् त्वं नो किम् आलिङ्गनोक्तिः किम् उ मुखमदिरेच्छुः केसरो नो हृदिस्थः । त्वयि नियतम् अशोके युज्यते पादघातः प्रियम् इति परिहासात् पेशलं काचिद् ऊचे कान्ते तथा कथम् अपि प्रथितं मृगाक्ष्या चातुर्यम् उद्धतमनोभवया रतेषु । तत्कूजितान्य् अनुवदद्भिर् अनेकवारं शिष्यायितं गृहकपोतशतैर् यथास्याः

ārūḍhayauvanā madhyā prādubhūtamanobhavā / pragalbhavacanā kiñcid vicitrasuratā yathā tarattāraṃ cakṣuḥ kṣapayati munīnām api dṛśaḥ kucadvandvākrāntaṃ hṛdayam ahṛdaḥ kānna kurute / gatir mandībhūtā harati gamanaṃ manmathavatā maho tanvyās tulyaṃ taruṇimani sarvaṃ vijayate dṛṣṭiḥ snihyati nirbharaṃ priyatame vaidagdhyabhājo giraḥ pāṇiḥ kuntalamālikāviracane tyaktānyakāryagrahaḥ / vakṣaḥ saṃvriyate punaḥ punar idaṃ bhārālasaṃ gamyate jātā subhru manoramā tava daśā kasmād akasmād iyam // ST 1.39b // (Skm 502) subhaga kuravakas tvaṃ no kim āliṅganoktiḥ kim u mukhamadirecchuḥ kesaro no hṛdisthaḥ / tvayi niyatam aśoke yujyate pādaghātaḥ priyam iti parihāsāt peśalaṃ kācid ūce kānte tathā katham api prathitaṃ mṛgākṣyā cāturyam uddhatamanobhavayā rateṣu / tatkūjitāny anuvadadbhir anekavāraṃ śiṣyāyitaṃ gṛhakapotaśatair yathāsyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाढं व्याप्रियते कान्तं इबतीव रताव् इयम् । विशतीव तदङ्गेषु मुह्यतीव सुखे यथा कृत्वानेकविधां रसेन सुरते केलिं कथञ्चिच् चिरा त्प्राप्तान्तः सुखमीलिताक्षियुगला स्विद्यत् कपोलस्थली । सुप्तेयं किल सुन्दरीति सुभगः स्वैरं तथैवास्वज द्गाढानङ्गविमर्दनिःसहवपुर्निद्रां सहैवागतः

gāḍhaṃ vyāpriyate kāntaṃ ibatīva ratāv iyam / viśatīva tadaṅgeṣu muhyatīva sukhe yathā kṛtvānekavidhāṃ rasena surate keliṃ kathañcic cirā tprāptāntaḥ sukhamīlitākṣiyugalā svidyat kapolasthalī / supteyaṃ kila sundarīti subhagaḥ svairaṃ tathaivāsvaja dgāḍhānaṅgavimardaniḥsahavapurnidrāṃ sahaivāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा धीरा वक्ति वक्रोक्त्या प्रियं कोपात् कृतागसम् । मध्या रोदित्य् उपालम्भैर् अधीरा परुषं यथा उपेत्य तां दृढपरिरम्भलालस श्चिराद् अभूः प्रमुपितचारुचन्दनः । धृताञ्जनः सपदि तदक्षिचुम्बना दिहैव ते प्रिय विदिता कृतार्थता यत्रार्कायितम् इन्दुना सरसिजैर् अङ्गारपुञ्जायितं क्रुद्धायां मयि नाथ ते कदलिकाकाण्डैर् अलातायितम् । कालोऽन्यः खलु कोऽपि सोऽमृतमयो जातो विषात्माधुना धिक् त्वां धूर्त विनिर्यदश्रुर् अबला मोहं रुदन्ती गता

sā dhīrā vakti vakroktyā priyaṃ kopāt kṛtāgasam / madhyā rodity upālambhair adhīrā paruṣaṃ yathā upetya tāṃ dṛḍhaparirambhalālasa ścirād abhūḥ pramupitacārucandanaḥ / dhṛtāñjanaḥ sapadi tadakṣicumbanā dihaiva te priya viditā kṛtārthatā yatrārkāyitam indunā sarasijair aṅgārapuñjāyitaṃ kruddhāyāṃ mayi nātha te kadalikākāṇḍair alātāyitam / kālo'nyaḥ khalu ko'pi so'mṛtamayo jāto viṣātmādhunā dhik tvāṃ dhūrta viniryadaśrur abalā mohaṃ rudantī gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धं मनोरथशतैस् तव धूर्त कान्ता सैव स्थिता मनसि कृत्रिमभावरम्या । अस्माकम् अस्ति न हि कश्चिद् इहावकाशस् तस्मात् कृतं चरणपातविडम्बनाभिः ॥ स्त् १।४१च् ॥ (स्क्म् ५८७, प्व् २१८) लब्धायतिः प्रगल्भा स्यात् समस्तरतिकोविदा । आक्रान्तनायिका बाढं विराजद्विभ्रमा यथा सेयं परङ्गिनी मृणाललतिकाम् आदाय यस्याः प्रियो हारं मे कुरुते पयोधरतटे प्रत्यग्रतारारुचम् । बन्धूकं च तद् एतद् आलि विदलद् यत् तेन सीमन्तितं सर्वाशाविजिगीषुपुष्पधनुषो बाणश्रियं धास्यति यत्र स्वेदलवैर् अलं व्लुलितैर् व्यालुप्यते चन्दनं स्वच्छन्दैर् मणितैश् च यत्र रणितं निह्नूयते नूपुरम् । यत्रायान्त्य् अचिरेण सर्वविषयाः कामं तदेकाग्रतां सख्यस् तत्सुरतं भणामि रतये शेषा तु लोकस्थितिः

sārdhaṃ manorathaśatais tava dhūrta kāntā saiva sthitā manasi kṛtrimabhāvaramyā / asmākam asti na hi kaścid ihāvakāśas tasmāt kṛtaṃ caraṇapātaviḍambanābhiḥ // ST 1.41c // (Skm 587, Pv 218) labdhāyatiḥ pragalbhā syāt samastaratikovidā / ākrāntanāyikā bāḍhaṃ virājadvibhramā yathā seyaṃ paraṅginī mṛṇālalatikām ādāya yasyāḥ priyo hāraṃ me kurute payodharataṭe pratyagratārārucam / bandhūkaṃ ca tad etad āli vidalad yat tena sīmantitaṃ sarvāśāvijigīṣupuṣpadhanuṣo bāṇaśriyaṃ dhāsyati yatra svedalavair alaṃ vlulitair vyālupyate candanaṃ svacchandair maṇitaiś ca yatra raṇitaṃ nihnūyate nūpuram / yatrāyānty acireṇa sarvaviṣayāḥ kāmaṃ tadekāgratāṃ sakhyas tatsurataṃ bhaṇāmi rataye śeṣā tu lokasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वामिन् भङ्गुरयालकं सतिलकं भालं विलासिन् कुरु प्राणेश त्रुटितं पयोधरतटे हारं पुनर् योजय । इत्य् उक्त्वा सुरतावसानसुखिता सम्पूर्णचद्न्रानना स्पृष्टा तेन तथेति जातपुलका प्राप्ता पुनर् मोहनम् ॥ स्त् १।४२च् ॥ (स्क्म् ६६२) मधुरवचनैः सभ्रूभङ्गैः कृताङ्गुलितर्जनै रलसवलितैर् अङ्गन्यासैर् महोत्सवबन्धुभिः । असकृद् असकृत् स्फारस्फारैर् अपाङ्गविलोकितै स्त्रिभुवनजये सा पञ्चेषोः करोति सहायताम् ॥ स्त् १।४२द् ॥ (स्क्म् ५०९) निराकुला रताव् एषा द्रवतीव प्रियाङ्गके । कोऽयं कास्मि रतं किं वा न वेत्ति च रसाद् यथा धन्यास् ताः सखि योषितः प्रियतमे सर्वाङ्गलग्नेऽपि याः प्रागल्भ्यं प्रथयन्ति मोहनविधाव् आलम्ब्य धैर्यं महत् । अस्माकं तु तदीयपाणिकमलेऽप्य् उन्मोचयत्य् अंशुकं कोऽयं का वयम् अत्र किं नु सुरतं नैव स्मृतिर् जायते

svāmin bhaṅgurayālakaṃ satilakaṃ bhālaṃ vilāsin kuru prāṇeśa truṭitaṃ payodharataṭe hāraṃ punar yojaya / ity uktvā suratāvasānasukhitā sampūrṇacadnrānanā spṛṣṭā tena tatheti jātapulakā prāptā punar mohanam // ST 1.42c // (Skm 662) madhuravacanaiḥ sabhrūbhaṅgaiḥ kṛtāṅgulitarjanai ralasavalitair aṅganyāsair mahotsavabandhubhiḥ / asakṛd asakṛt sphārasphārair apāṅgavilokitai stribhuvanajaye sā pañceṣoḥ karoti sahāyatām // ST 1.42d // (Skm 509) nirākulā ratāv eṣā dravatīva priyāṅgake / ko'yaṃ kāsmi rataṃ kiṃ vā na vetti ca rasād yathā dhanyās tāḥ sakhi yoṣitaḥ priyatame sarvāṅgalagne'pi yāḥ prāgalbhyaṃ prathayanti mohanavidhāv ālambya dhairyaṃ mahat / asmākaṃ tu tadīyapāṇikamale'py unmocayaty aṃśukaṃ ko'yaṃ kā vayam atra kiṃ nu surataṃ naiva smṛtir jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतदोषेऽपि साधीरा तस्मिन् नाद्रियते रुषा । आकारसंवृतिं चापि कृत्वोदास्ते रतौ यथा यद् वाचः प्रचुरोपचारचतुरा यत् सादरं दूरतः प्रत्युत्थानम् इदं स्वहस्तनिहितं यद्भिन्नम् अप्य् आसनम् । उत्पश्यामि यद् एवम् एव च मुहुर् दृष्टिं सखीसंमुखीं तच् छङ्के तव पङ्कजाक्षि बलवान् कोऽप्य् अप्रसादो मयि यत् पाणिर् न निवारितो निवसनग्रन्थिं सौमुद्ग्रन्थय न्भ्रूभेदो न कृतो मनाग् अपि मुहुर् यत्खण्ड्यमानेऽधरे । यन् निःशङ्कम् इवार्पितं वपुर् अहो पत्युः समालिङ्गने मानिन्या कथितोऽनुकूलविधिना तेनैव मन्युर् महान्

kṛtadoṣe'pi sādhīrā tasmin nādriyate ruṣā / ākārasaṃvṛtiṃ cāpi kṛtvodāste ratau yathā yad vācaḥ pracuropacāracaturā yat sādaraṃ dūrataḥ pratyutthānam idaṃ svahastanihitaṃ yadbhinnam apy āsanam / utpaśyāmi yad evam eva ca muhur dṛṣṭiṃ sakhīsaṃmukhīṃ tac chaṅke tava paṅkajākṣi balavān ko'py aprasādo mayi yat pāṇir na nivārito nivasanagranthiṃ saumudgranthaya nbhrūbhedo na kṛto manāg api muhur yatkhaṇḍyamāne'dhare / yan niḥśaṅkam ivārpitaṃ vapur aho patyuḥ samāliṅgane māninyā kathito'nukūlavidhinā tenaiva manyur mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या प्रतिभिनत्त्य् एनं सोल्लुण्ठं साधुभाषितैः । अधीरा पुरुषैर् हन्ति सन्तर्ज्य दयितं यथा कृतं मिथ्याजल्पैर् विरम विदितं कामुक चिरात् प्रियां ताम् एवोच्चैर् अभिसर यदीयैर् नखपदैः । विलासैश् च प्राप्तं तव हृदि पदं रगबहुलैर् मया किं ते कृत्यं ध्रुवम् अकुटिलाचारपरया सा बाढं भवतेक्षितेति निविडं संयम्य बाह्वोः स्रजा भूयो द्रक्ष्यसि तां शठेति दयितं संतर्ज्य संतर्ज्य च । आलीनां पुर एव निह्नुतिपरः कोपाद् रणन्नूपुरं मानिन्या चरणप्रहारविधिना प्रेयान् अशोकीकृतः

madhyā pratibhinatty enaṃ solluṇṭhaṃ sādhubhāṣitaiḥ / adhīrā puruṣair hanti santarjya dayitaṃ yathā kṛtaṃ mithyājalpair virama viditaṃ kāmuka cirāt priyāṃ tām evoccair abhisara yadīyair nakhapadaiḥ / vilāsaiś ca prāptaṃ tava hṛdi padaṃ ragabahulair mayā kiṃ te kṛtyaṃ dhruvam akuṭilācāraparayā sā bāḍhaṃ bhavatekṣiteti niviḍaṃ saṃyamya bāhvoḥ srajā bhūyo drakṣyasi tāṃ śaṭheti dayitaṃ saṃtarjya saṃtarjya ca / ālīnāṃ pura eva nihnutiparaḥ kopād raṇannūpuraṃ māninyā caraṇaprahāravidhinā preyān aśokīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकारा मता मुग्धा पुनर्भूश् च यतोऽनयोः । अतिसूक्ष्मतया भेदः कविभिर् न प्रदर्शितः

ekākārā matā mugdhā punarbhūś ca yato'nayoḥ / atisūkṣmatayā bhedaḥ kavibhir na pradarśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या पुनः प्रगल्भा च द्विधा सा परिभिद्यते । एका ज्येष्ठा कनिष्ठान्या नायकप्रणयं प्रति

madhyā punaḥ pragalbhā ca dvidhā sā paribhidyate / ekā jyeṣṭhā kaniṣṭhānyā nāyakapraṇayaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपरोधात् तथा स्नेहात् सानुरागोऽपि नायकः । चेष्टते तां प्रति प्रायः कलासु कुशलो यथा त्वदक्षिणी कुवलयबुद्धिर् अत्यली रुणध्म्य् अहं तद् इति निमीय लोचने । ततो भृशं पुलकितगण्डमण्डलां युवा परां निभृतम् अचुम्बद् अङ्गनाम्

uparodhāt tathā snehāt sānurāgo'pi nāyakaḥ / ceṣṭate tāṃ prati prāyaḥ kalāsu kuśalo yathā tvadakṣiṇī kuvalayabuddhir atyalī ruṇadhmy ahaṃ tad iti nimīya locane / tato bhṛśaṃ pulakitagaṇḍamaṇḍalāṃ yuvā parāṃ nibhṛtam acumbad aṅganām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पत्तौ च विपत्तौ च मरणेऽपि न मुञ्चति । या स्वीया तां प्रति प्रेम जायते पुण्यकारिणः

sampattau ca vipattau ca maraṇe'pi na muñcati / yā svīyā tāṃ prati prema jāyate puṇyakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदीया द्विधा प्रोक्ता कन्योढा चेति ते प्रिये दर्शनाच् छ्रवणाद् वापि कामार्ते भवतो यथा किम् अपि ललितैः स्निग्धैः किञ्चित् किम् अप्य् अतिकुञ्चितैः किम् अपि वलितैः कन्दर्पेषून् हसद्भिर् इवेक्षणैः । अभिमतमुखं वीक्षां चक्रे नवाङ्गनया तथा ललितकुशलोऽप्य् आलीलोको यथातिविसिस्मये निशमय्य बहिर् मनोहरं स्वरम् ऐक्षिष्ट तथापरा या । तिलमात्रकम् अप्य् अभून् नहि श्रवेणेन्दीवरलोचनानन्तरम् कस्याश्चित् सुभग इति श्रुतश् चिरं यस् तं दृष्ट्वाधिगतरतेर् निर्मीलिताक्ष्याः । निस्पन्दं वपुर् अवलोक्य सौविदल्लाः सन्तेपुर् विधुरधियो निशान्तवध्वाः कार्श्यजागरतापान्यः करोति श्रुतोऽप्य् अलम् । तम् एव दुर्लभं कान्तं चेतः कस्माद् दिदृक्षसे

anyadīyā dvidhā proktā kanyoḍhā ceti te priye darśanāc chravaṇād vāpi kāmārte bhavato yathā kim api lalitaiḥ snigdhaiḥ kiñcit kim apy atikuñcitaiḥ kim api valitaiḥ kandarpeṣūn hasadbhir ivekṣaṇaiḥ / abhimatamukhaṃ vīkṣāṃ cakre navāṅganayā tathā lalitakuśalo'py ālīloko yathātivisismaye niśamayya bahir manoharaṃ svaram aikṣiṣṭa tathāparā yā / tilamātrakam apy abhūn nahi śraveṇendīvaralocanānantaram kasyāścit subhaga iti śrutaś ciraṃ yas taṃ dṛṣṭvādhigatarater nirmīlitākṣyāḥ / nispandaṃ vapur avalokya sauvidallāḥ santepur vidhuradhiyo niśāntavadhvāḥ kārśyajāgaratāpānyaḥ karoti śruto'py alam / tam eva durlabhaṃ kāntaṃ cetaḥ kasmād didṛkṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षाच् चित्रे तथा स्वप्ने तस्य स्याद् दर्शनं त्रिधा । देशे काले च भङ्ग्या च श्रवणं चास्य तद् यथा सत्यं सन्ति गृहे गृहे प्रियतमा येषां भुजालिङ्गन व्यापारोच्छलदच्छमोहनजला जायन्त एणीदृशः । प्रेयान् कोऽप्य् अपरोऽयम् अत्र सुकृती दृष्टेऽपि यस्मिन् वपुः स्वेदोज्जृम्भणकम्पसाध्वसमुखैः प्राप्नोति काञ्चिद् दृशाम् चित्रं चित्रगतोऽप्य् एष ममालि मदनोपमः । समुन्मूल्य बलाल् लज्जाम् उत्कण्ठयति मानसम् ॥ स्त् १।५१ब् ॥ (स्क्म् ९४४) मुग्धा स्वप्नसमागते प्रियतमे तत्पाणिसंस्पर्शना द्रोमाञ्चार्चितया शरीरलतया संसूच्य कोपात् किल । मा मां वल्लभ संस्पृशेति सहसा शून्यं वदन्ती मुहुः सख्या नो हसिता सचिन्तम् असकृत् संशोचिता प्रत्युत स्फारस्फुरत्प्रदीपं सौधं मधु सोत्पलं कलं गीतम् । प्रियसखि सकलम् इदं तव सफलं खलु यदि भवेत् सोऽत्र विकसति कैरवनिकरे सरति च सरसीसमीरणो सुतनु । चम्बत्य् अम्बरम् इन्दौ तव तेन विना रतिः कीदृक् अजननिर् अस्तु दृशोस् तव कुचयोर् अभवनिरलं भवतु । यदि दृश्यते न स युवा निर्भरम् आलिङ्ग्यते नो वा

sākṣāc citre tathā svapne tasya syād darśanaṃ tridhā / deśe kāle ca bhaṅgyā ca śravaṇaṃ cāsya tad yathā satyaṃ santi gṛhe gṛhe priyatamā yeṣāṃ bhujāliṅgana vyāpārocchaladacchamohanajalā jāyanta eṇīdṛśaḥ / preyān ko'py aparo'yam atra sukṛtī dṛṣṭe'pi yasmin vapuḥ svedojjṛmbhaṇakampasādhvasamukhaiḥ prāpnoti kāñcid dṛśām citraṃ citragato'py eṣa mamāli madanopamaḥ / samunmūlya balāl lajjām utkaṇṭhayati mānasam // ST 1.51b // (Skm 944) mugdhā svapnasamāgate priyatame tatpāṇisaṃsparśanā dromāñcārcitayā śarīralatayā saṃsūcya kopāt kila / mā māṃ vallabha saṃspṛśeti sahasā śūnyaṃ vadantī muhuḥ sakhyā no hasitā sacintam asakṛt saṃśocitā pratyuta sphārasphuratpradīpaṃ saudhaṃ madhu sotpalaṃ kalaṃ gītam / priyasakhi sakalam idaṃ tava saphalaṃ khalu yadi bhavet so'tra vikasati kairavanikare sarati ca sarasīsamīraṇo sutanu / cambaty ambaram indau tava tena vinā ratiḥ kīdṛk ajananir astu dṛśos tava kucayor abhavaniralaṃ bhavatu / yadi dṛśyate na sa yuvā nirbharam āliṅgyate no vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रष्टुं वक्तुं च नो कन्या रक्ता शक्नोत्य् अमुं स्फुटम् । पश्यन्तम् अभिजल्पन्तं विविक्तेऽपि ह्रिया यथा कामं न पश्यति दिदृक्षत एव भूम्ना नोक्तापि जल्पति विवक्षति चादरेण । लज्जास्मरव्यतिकरेण मनोऽधिनाथे बाला रसान्तरम् इदं ललितं बिभर्ति

draṣṭuṃ vaktuṃ ca no kanyā raktā śaknoty amuṃ sphuṭam / paśyantam abhijalpantaṃ vivikte'pi hriyā yathā kāmaṃ na paśyati didṛkṣata eva bhūmnā noktāpi jalpati vivakṣati cādareṇa / lajjāsmaravyatikareṇa mano'dhināthe bālā rasāntaram idaṃ lalitaṃ bibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञातनायिकाचित्ता सखी वदति नायकम् । नायको वा सखीं तस्याः प्रेमाभिव्यक्तये यथा कण्टकिततनुशरीरा लज्जामुकुलायमाननयनेयम् । तव कुमुदिनीव वाञ्छति नृचन्द्र बाला करस्पृशम् सन्तापयन्ति शिशिरांशुरुचो यद् एते संमोहयन्ति च विनिद्रसरोजवाताः । यत् खिद्यते तनुर् इयं च तद् एष दोषः सख्यास् तवैव सुतनु प्रचुरत्रपायाः

vijñātanāyikācittā sakhī vadati nāyakam / nāyako vā sakhīṃ tasyāḥ premābhivyaktaye yathā kaṇṭakitatanuśarīrā lajjāmukulāyamānanayaneyam / tava kumudinīva vāñchati nṛcandra bālā karaspṛśam santāpayanti śiśirāṃśuruco yad ete saṃmohayanti ca vinidrasarojavātāḥ / yat khidyate tanur iyaṃ ca tad eṣa doṣaḥ sakhyās tavaiva sutanu pracuratrapāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यन्तं च सा कान्तं स्फारिताक्षी निरीक्ष्यते । दूराद् आलोकयत्य् एव सखीं स्वजनि निर्भरम्

apaśyantaṃ ca sā kāntaṃ sphāritākṣī nirīkṣyate / dūrād ālokayaty eva sakhīṃ svajani nirbharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्निमित्तं हसन्ती च सखीं वदति किंचन । सव्याजं सुन्दरं किञ्चिद् गात्रम् आविष्करोति च

nirnimittaṃ hasantī ca sakhīṃ vadati kiṃcana / savyājaṃ sundaraṃ kiñcid gātram āviṣkaroti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सख्यादि स्थापितां मालां काञ्च्यादि रचयेत् पुनः । चेष्टां च कुरुते रम्याम् अङ्गभङ्गैः शुभैर् यथा अभिमुखगते यस्मिन्न् एव प्रिये बहुशो वद त्यवनतमुखं तूष्णीम् एव स्थितं मृगनेत्रया । अथ किल वलल्लीलालोकं स एष तथेक्षितः कथम् अपि यथा दृष्टा मन्ये कृतं श्रुतिलङ्घनम् ॥ स्त् १।५६अ ॥ (स्क्म् ९५७) तिर्यग्वर्तितगात्रयष्टिविषमोद्वृत्तस्तनास्फालन त्रुट्यन्मौक्तिकमालया सपुलकस्वेदोल्लसद्गण्डया । दूराद् एव विलोकयेत्य् अभिमते तद् वक्त्रदत्तेक्षणं दुर्वारस्मरया तया सहचरी गाढं समालिङ्गिता ॥ स्त् १।५६ब् ॥ (स्क्म् ९५६) अनिमित्तं यद् विहसति निष्कारणम् एव यत् सखीं वदति । दयितं विलोक्य तद् इयं शंसति तद् अधीनम् आत्मानम् प्रादुष्यद्रुजमूलकान्तिललिताम् उद्यम्य दोर्वल्लरीं वल्गत्पीनपयोधरस्थललुलन्मुक्तावलीसुन्दरम् । अङ्गुल्या प्रचलत्कराग्रवलयस्वानोपहूतस्मरं तन्व्याः कुञ्चितलोचनं विजयते तत्कर्णकण्डूयनम्

sakhyādi sthāpitāṃ mālāṃ kāñcyādi racayet punaḥ / ceṣṭāṃ ca kurute ramyām aṅgabhaṅgaiḥ śubhair yathā abhimukhagate yasminn eva priye bahuśo vada tyavanatamukhaṃ tūṣṇīm eva sthitaṃ mṛganetrayā / atha kila valallīlālokaṃ sa eṣa tathekṣitaḥ katham api yathā dṛṣṭā manye kṛtaṃ śrutilaṅghanam // ST 1.56a // (Skm 957) tiryagvartitagātrayaṣṭiviṣamodvṛttastanāsphālana truṭyanmauktikamālayā sapulakasvedollasadgaṇḍayā / dūrād eva vilokayety abhimate tad vaktradattekṣaṇaṃ durvārasmarayā tayā sahacarī gāḍhaṃ samāliṅgitā // ST 1.56b // (Skm 956) animittaṃ yad vihasati niṣkāraṇam eva yat sakhīṃ vadati / dayitaṃ vilokya tad iyaṃ śaṃsati tad adhīnam ātmānam prāduṣyadrujamūlakāntilalitām udyamya dorvallarīṃ valgatpīnapayodharasthalalulanmuktāvalīsundaram / aṅgulyā pracalatkarāgravalayasvānopahūtasmaraṃ tanvyāḥ kuñcitalocanaṃ vijayate tatkarṇakaṇḍūyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रहोऽवतंसं रशनां च किञ्चित् प्रियं समालोक्य समासजन्ती । पुनस्तरां सा सुहृदो ददाति प्रत्यङ्गम् आवासम् इव स्मरस्य

sraho'vataṃsaṃ raśanāṃ ca kiñcit priyaṃ samālokya samāsajantī / punastarāṃ sā suhṛdo dadāti pratyaṅgam āvāsam iva smarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याजृम्भणोन्नमितदन्तमयूखजाल व्यालम्बिमौक्तिकगुणं रमणे मुदेव । ऊर्ध्वं मिलद्भुजलतावलयप्रपञ्च सत्तोरणं हृदि विशत्य् अपरा व्युदासे ॥ स्त् १।५७अ ॥ (स्क्म् ९५८) अन्योढापि करोत्य् एव सर्वम् उद्धतमन्मथा । दुरवस्था पुनः कान्तम् अभियुङ्क्ते स्वयं यथा

vyājṛmbhaṇonnamitadantamayūkhajāla vyālambimauktikaguṇaṃ ramaṇe mudeva / ūrdhvaṃ miladbhujalatāvalayaprapañca sattoraṇaṃ hṛdi viśaty aparā vyudāse // ST 1.57a // (Skm 958) anyoḍhāpi karoty eva sarvam uddhatamanmathā / duravasthā punaḥ kāntam abhiyuṅkte svayaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुर् मीलति सानन्दं नितम्बः प्रस्रवत्य् अपि । वेपते च तनुस् तन्वी तस्यास् तद्दर्शने यथा मीलन् मन्थरचक्षुषा परिपतत् काञ्चीग्रहव्यग्रया गाडानन्ङ्गभरस्रवत्रवनया कम्पोपरुद्धाङ्गया । सर्वाङ्गं चटुकारकोऽप्य् अबलया सङ्केतके कौतुका दास्तां रन्तुम् अहो निरीक्षितुम् अपि प्रेयान् न सम्भावितः

cakṣur mīlati sānandaṃ nitambaḥ prasravaty api / vepate ca tanus tanvī tasyās taddarśane yathā mīlan mantharacakṣuṣā paripatat kāñcīgrahavyagrayā gāḍānanṅgabharasravatravanayā kampoparuddhāṅgayā / sarvāṅgaṃ caṭukārako'py abalayā saṅketake kautukā dāstāṃ rantum aho nirīkṣitum api preyān na sambhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभियुङ्क्ते स्वयं कन्त्या मुग्धत्वाद् दुःस्थितापि तम् । तदवस्थां तु कान्ताय तत्सखी कथयेद् यथा निःश्वासेषु स्खलति कदलीबीजनं तापसम्प न्नेत्राम्भोभिश् छम् इति पतितैः सिच्यते च स्तनान्तः । तस्याः किञ्चित् सुभग तद् अभूत् तानवं त्वद्वियोगे येनाकस्माद् वलयपदवीम् अङ्गुलीयं प्रयाति

nābhiyuṅkte svayaṃ kantyā mugdhatvād duḥsthitāpi tam / tadavasthāṃ tu kāntāya tatsakhī kathayed yathā niḥśvāseṣu skhalati kadalībījanaṃ tāpasampa nnetrāmbhobhiś cham iti patitaiḥ sicyate ca stanāntaḥ / tasyāḥ kiñcit subhaga tad abhūt tānavaṃ tvadviyoge yenākasmād valayapadavīm aṅgulīyaṃ prayāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यशरणा स्वीया धनाहार्या पराङ्गना । अस्यास् तु केवलं प्रेम तेनैषा रागिणां मता

ananyaśaraṇā svīyā dhanāhāryā parāṅganā / asyās tu kevalaṃ prema tenaiṣā rāgiṇāṃ matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्या वनिता वेश्या सा द्रव्यं परम् इच्छति । निर्गुणेऽपि न विद्वेषो न रागोऽस्या गुणिन्य् अपि

sāmānyā vanitā veśyā sā dravyaṃ param icchati / nirguṇe'pi na vidveṣo na rāgo'syā guṇiny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स्वरूपम् इदं प्रोक्तं कैश्चिद् ब्रूमो वयं पुनः । वर्णयन्त्य् अनया युक्त्या तासाम् अप्य् अनुरागिताम्

tatsvarūpam idaṃ proktaṃ kaiścid brūmo vayaṃ punaḥ / varṇayanty anayā yuktyā tāsām apy anurāgitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गाराभास एतासु न शृङ्गारः कदाचन । तद्व्यापारोऽथवा तासां स्मरः किं भक्षितो बकैः

śṛṅgārābhāsa etāsu na śṛṅgāraḥ kadācana / tadvyāpāro'thavā tāsāṃ smaraḥ kiṃ bhakṣito bakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तासाम् अपि क्वापि रागः स्यात् किं नु सर्वथा । धनार्थं कृत्रिमैर् भावैर् ग्राम्यं व्यामोहयन्ति ताः

tasmāt tāsām api kvāpi rāgaḥ syāt kiṃ nu sarvathā / dhanārthaṃ kṛtrimair bhāvair grāmyaṃ vyāmohayanti tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गी प्रच्छन्नकामश् च नरंमन्यश् च षण्डकः । सुखप्राप्तधनो मूर्खः पितृवित्तेन गर्वितः

liṅgī pracchannakāmaś ca naraṃmanyaś ca ṣaṇḍakaḥ / sukhaprāptadhano mūrkhaḥ pitṛvittena garvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदीन् प्रथमं ग्राम्यान् ज्ञात्वाकृष्य च तद्धनम् । अपूर्वा इव मुञ्चन्ति तान् एतास् तापयन्ति च

ity ādīn prathamaṃ grāmyān jñātvākṛṣya ca taddhanam / apūrvā iva muñcanti tān etās tāpayanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्तु तासां कलाकेलि- कुशलानां मनोरमम् । विस्मारितापरस्त्रीकं सुरतं जायते यथा गाढालिङ्गनपीडितस्तनतटं स्विद्यत्कपोलस्थलं सन्दष्टाधरमुक्तसीत्कृतम् अतिभ्राम्यद्भ्रुनृत्यत्करम् । चाटुप्रायवचोविचित्रभणितैर् यातै रुतैश् चाङ्कितं वेश्यानां धृतिधाम पुष्पधनुषः प्राप्नोति धन्यो रतम्

kintu tāsāṃ kalākeli- kuśalānāṃ manoramam / vismāritāparastrīkaṃ surataṃ jāyate yathā gāḍhāliṅganapīḍitastanataṭaṃ svidyatkapolasthalaṃ sandaṣṭādharamuktasītkṛtam atibhrāmyadbhrunṛtyatkaram / cāṭuprāyavacovicitrabhaṇitair yātai rutaiś cāṅkitaṃ veśyānāṃ dhṛtidhāma puṣpadhanuṣaḥ prāpnoti dhanyo ratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईर्ष्या कुलस्त्रीषु न नायकस्य निःशङ्ककेलिर् न पराङ्गनासु । वेश्यासु चैतद् द्वितयं प्ररूढं सर्वस्वम् एतास् तद् अहो स्मरस्य ॥ स्त् १।६९ ॥ (स्क्म् ५५६) कुप्यत् पिनाकिनेत्राग्नि- ज्वालाभस्मीकृतः पुरा । उज्जीवति पुनः कामो मन्ये वेश्यावलोकितैः ॥ स्त् १।७० ॥ (स्क्म् ५५७) आनन्दयन्ति युक्त्या तां सेविता घ्नन्ति चान्यथा । दुर्विज्ञेयाः प्रकृत्यैव तस्माद् वेश्या विषोपमाः

īrṣyā kulastrīṣu na nāyakasya niḥśaṅkakelir na parāṅganāsu / veśyāsu caitad dvitayaṃ prarūḍhaṃ sarvasvam etās tad aho smarasya // ST 1.69 // (Skm 556) kupyat pinākinetrāgni- jvālābhasmīkṛtaḥ purā / ujjīvati punaḥ kāmo manye veśyāvalokitaiḥ // ST 1.70 // (Skm 557) ānandayanti yuktyā tāṃ sevitā ghnanti cānyathā / durvijñeyāḥ prakṛtyaiva tasmād veśyā viṣopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाधीनपतिकोत्का च तथा वासकसज्जिका । सन्धिता विप्रलब्धा च खण्डिता चाभिसारिका

svādhīnapatikotkā ca tathā vāsakasajjikā / sandhitā vipralabdhā ca khaṇḍitā cābhisārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोषितप्रेयसी चैवं नायिकाः पूर्वसूचिताः । ता एवात्र भवन्त्य् अष्टाव् अवस्थाभिः पुनर् यथा

proṣitapreyasī caivaṃ nāyikāḥ pūrvasūcitāḥ / tā evātra bhavanty aṣṭāv avasthābhiḥ punar yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्या रतिगुणाकृष्टः पतिः पार्श्वं न मुञ्चति । विचित्रविभ्रमासक्ता स्वाधीनपतिका यथा

yasyā ratiguṇākṛṣṭaḥ patiḥ pārśvaṃ na muñcati / vicitravibhramāsaktā svādhīnapatikā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखति कुचयोः पत्रं कण्ठे नियोजयति स्रजं तिलकम् अलिके कुर्वन् गण्डाद् उदस्यति कुन्तलान् । इति चटुशतैर् वारं वारं वपुः परितः स्पृशन् विरहविधुरो नास्याः पार्श्वं विमुञ्चति वल्लभः ॥ स्त् १।७४अ ॥ (स्क्म् ६६१) उत्का भवति सा यस्याः सङ्केतं नागतः प्रियः । तस्यानागमने हेतुं चिन्तयन्त्य् आकुला यथा किं रुद्धः प्रियया कयाचिद् अथवा सख्या तयोद्वेजितः किं वा कारणगौरवं किम् अपि यन् नाद्यागतो वल्लभः । इत्य् आलोच्य मृगीदृशा करतले संस्थाप्य वक्त्राम्बुजं दीर्घे निःश्वसितं चिरं च रुदितं क्षिप्ताश् च पुष्पस्रजः

likhati kucayoḥ patraṃ kaṇṭhe niyojayati srajaṃ tilakam alike kurvan gaṇḍād udasyati kuntalān / iti caṭuśatair vāraṃ vāraṃ vapuḥ paritaḥ spṛśan virahavidhuro nāsyāḥ pārśvaṃ vimuñcati vallabhaḥ // ST 1.74a // (Skm 661) utkā bhavati sā yasyāḥ saṅketaṃ nāgataḥ priyaḥ / tasyānāgamane hetuṃ cintayanty ākulā yathā kiṃ ruddhaḥ priyayā kayācid athavā sakhyā tayodvejitaḥ kiṃ vā kāraṇagauravaṃ kim api yan nādyāgato vallabhaḥ / ity ālocya mṛgīdṛśā karatale saṃsthāpya vaktrāmbujaṃ dīrghe niḥśvasitaṃ ciraṃ ca ruditaṃ kṣiptāś ca puṣpasrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद् वासकसज्जासौ सज्जिताङ्गरतालया । निशित्यागमनं भर्तुर् द्वारेक्षणपरा यथा

bhaved vāsakasajjāsau sajjitāṅgaratālayā / niśityāgamanaṃ bhartur dvārekṣaṇaparā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा दर्पणमण्डले निजमुखं भूषां मनोहारिणीं दीपार्चिःकपिशं च मोहनगृहं त्रस्यात्कुरङ्गीदृशा । एवं नौ सुरतं भविष्यति चिराद् अद्येति सानन्दया मन्दं कान्तदिदृक्षयातिललितं द्वारे दृगारोपित्ं ॥ स्त् १।७६अ ॥ (स्क्म् ६५७) निरस्तो मन्युना कान्तो नमन्न् अपि यया पुनः । दुःस्थिता तं विना साति- सन्धिताभिमता यथा

dṛṣṭvā darpaṇamaṇḍale nijamukhaṃ bhūṣāṃ manohāriṇīṃ dīpārciḥkapiśaṃ ca mohanagṛhaṃ trasyātkuraṅgīdṛśā / evaṃ nau surataṃ bhaviṣyati cirād adyeti sānandayā mandaṃ kāntadidṛkṣayātilalitaṃ dvāre dṛgāropitṃ // ST 1.76a // (Skm 657) nirasto manyunā kānto namann api yayā punaḥ / duḥsthitā taṃ vinā sāti- sandhitābhimatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पादप्रणतः प्रियः परुषया वाचा स निर्वारितो यत्सख्या न कृतं वचो जडतया यन्मन्युर् एको धृतः । पापस्यास्य फलं तद् एतद् अधुना यच् चन्दनेन्दुद्युति प्रालेयाम्बुसमीरपङ्कजविसैर् गात्रं मुहुर् दह्यते ॥ स्त् १।७७अ ॥ (स्क्म् ६७४) प्रेष्य दूतीं स्वयं दत्त्वा सङ्केतं नागतः प्रियः । यस्यास्तेन विना दुःस्था विप्रलब्धा तु सा यथा

yatpādapraṇataḥ priyaḥ paruṣayā vācā sa nirvārito yatsakhyā na kṛtaṃ vaco jaḍatayā yanmanyur eko dhṛtaḥ / pāpasyāsya phalaṃ tad etad adhunā yac candanendudyuti prāleyāmbusamīrapaṅkajavisair gātraṃ muhur dahyate // ST 1.77a // (Skm 674) preṣya dūtīṃ svayaṃ dattvā saṅketaṃ nāgataḥ priyaḥ / yasyāstena vinā duḥsthā vipralabdhā tu sā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् सङ्केतगृहं प्रियेण कथितं सम्प्रेष्य दूतीं स्वयं तच् छून्यं सुचिरं निषेव्य सुदृशा पश्चाच् च भग्नाशया । स्थानोपासनसूचनाय विगलत्सान्द्राञ्जनैर् लोचनैर् भूमाव् अक्षरमालिकेव लिखिता दीर्घं रुदत्या शनैः ॥ स्त् १।७८अ ॥ (स्क्म् ६७०) कुतश्चिन् नागतो यस्या उचिते वासके प्रियः । तदनागम् असन्तप्ता खण्डिता सा मता यथा

yat saṅketagṛhaṃ priyeṇa kathitaṃ sampreṣya dūtīṃ svayaṃ tac chūnyaṃ suciraṃ niṣevya sudṛśā paścāc ca bhagnāśayā / sthānopāsanasūcanāya vigalatsāndrāñjanair locanair bhūmāv akṣaramālikeva likhitā dīrghaṃ rudatyā śanaiḥ // ST 1.78a // (Skm 670) kutaścin nāgato yasyā ucite vāsake priyaḥ / tadanāgam asantaptā khaṇḍitā sā matā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोत्कण्ठं रुदितं सकम्पम् असकृद् यातं सबाष्पं चिरं चक्षुर् दिक्षु निवेशितं सकरुणं सख्या समं जल्पितम् । नागच्छत्य् उचितेऽपि वासकविधौ कान्ते समुद्विग्नया तत् तत् किंचिद् अनुष्ठितं मृगदृशा नो यत्र वाचां गतिः ॥ स्त् १।७९अ ॥ (स्क्म् ६६९) या निर्लज्जीकृता बाढं मदने मदनेन च । अभियाति प्रियं साभि- सारिकेति मता यथा नो भीतं तडितो दृशा जलमुचा तद्दर्शनाकाङ्क्षया नो गर्जिर् गणिता भृशं श्रुतिमुखं तद्वाचि संचिन्त्य च । धारापातसमुद्भवा न च मता पीडा तदालिङ्गनं वाञ्छन्त्या दयिताभिसारणविधौ तन्व्या परं तत्परम्

sotkaṇṭhaṃ ruditaṃ sakampam asakṛd yātaṃ sabāṣpaṃ ciraṃ cakṣur dikṣu niveśitaṃ sakaruṇaṃ sakhyā samaṃ jalpitam / nāgacchaty ucite'pi vāsakavidhau kānte samudvignayā tat tat kiṃcid anuṣṭhitaṃ mṛgadṛśā no yatra vācāṃ gatiḥ // ST 1.79a // (Skm 669) yā nirlajjīkṛtā bāḍhaṃ madane madanena ca / abhiyāti priyaṃ sābhi- sāriketi matā yathā no bhītaṃ taḍito dṛśā jalamucā taddarśanākāṅkṣayā no garjir gaṇitā bhṛśaṃ śrutimukhaṃ tadvāci saṃcintya ca / dhārāpātasamudbhavā na ca matā pīḍā tadāliṅganaṃ vāñchantyā dayitābhisāraṇavidhau tanvyā paraṃ tatparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतश्चित् कारणाद्यस्याः पतिर् देशान्तरं गतः । दत्त्वावधिं भृशार्ता सा प्रोषितप्रेयसी यथा

kutaścit kāraṇādyasyāḥ patir deśāntaraṃ gataḥ / dattvāvadhiṃ bhṛśārtā sā proṣitapreyasī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्क्षिप्यालकमालिकां विलुलिताम् आपाण्डुगण्डस्थला द्विश्लिष्यद्वलयप्रपातभयतः प्रोद्यम्य किञ्चित् करौ । द्वारस्तम्भनिषण्णगात्रलतिका केनापि पुण्यात्मना मार्गालोकनदत्तदृष्टिर् अबला तत्कालम् आलिङ्ग्यते ॥ स्त् १।८१अ ॥ (स्क्म् ७६३) निःश्वाससन्तापसखीवचोर्ति चिन्ताश्रुपातादियुताः सखेदाः । वाच्या प्रलब्धागतभर्तृकोत्का तिसन्धिताः खण्डितया सहात्र

utkṣipyālakamālikāṃ vilulitām āpāṇḍugaṇḍasthalā dviśliṣyadvalayaprapātabhayataḥ prodyamya kiñcit karau / dvārastambhaniṣaṇṇagātralatikā kenāpi puṇyātmanā mārgālokanadattadṛṣṭir abalā tatkālam āliṅgyate // ST 1.81a // (Skm 763) niḥśvāsasantāpasakhīvacorti cintāśrupātādiyutāḥ sakhedāḥ / vācyā pralabdhāgatabhartṛkotkā tisandhitāḥ khaṇḍitayā sahātra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रमण्डना हृष्टा भवेत् स्वाधीनभर्तृका । तथा वासकसज्जापि सा किं त्व् आगन्तुकप्रिया

vicitramaṇḍanā hṛṣṭā bhavet svādhīnabhartṛkā / tathā vāsakasajjāpi sā kiṃ tv āgantukapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलजान्याङ्गना वेश्या त्रिधा स्याद् अभिसारिका । यथैवोक्तास् तथैवान्याः स्वाधीनपतिकादयः

kulajānyāṅganā veśyā tridhā syād abhisārikā / yathaivoktās tathaivānyāḥ svādhīnapatikādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलजा संवृता त्रस्ता सव्रीडा च द्रुतं व्रजेत् । नायकं परनारी च समन्ताद् अनवेक्षिता

kulajā saṃvṛtā trastā savrīḍā ca drutaṃ vrajet / nāyakaṃ paranārī ca samantād anavekṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखीयुक्ता मदाधिक्यात् स्फारिताक्षी न शङ्किता । सशब्दाभरणा कामं वेश्या सरति नायकम्

sakhīyuktā madādhikyāt sphāritākṣī na śaṅkitā / saśabdābharaṇā kāmaṃ veśyā sarati nāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशविधा स्वीया द्विविधा च पराङ्गना । एका वेश्या पुनश् चाष्टाव् अवस्थाभेदतोऽत्र ताः

trayodaśavidhā svīyā dvividhā ca parāṅganā / ekā veśyā punaś cāṣṭāv avasthābhedato'tra tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश् च तास् त्रिधा सर्वा उत्तमा मध्यमाधमा । इत्थं शतत्रयं तासाम् अशीतिश् चतुरुत्तरा

punaś ca tās tridhā sarvā uttamā madhyamādhamā / itthaṃ śatatrayaṃ tāsām aśītiś caturuttarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषानुरूपकोपा या- [अ]नुनीता च प्रसीदति । रज्यते च भृशं नाथे गुणहार्योत्तमेति सा कान्ते किं कुपितासि कः परजने प्राणेश कोपो भवेत् कोऽयं सुभ्रु परस् त्वम् एव दयिते दासोऽस्मि कस् ते परः । इत्य् उक्त्वा प्रणतः प्रियः क्षितितलाद् उत्थाप्य सानन्दया नेत्राम्भःकणिकाङ्किते स्तनतटे तन्व्या समारोपितः

doṣānurūpakopā yā- [a]nunītā ca prasīdati / rajyate ca bhṛśaṃ nāthe guṇahāryottameti sā kānte kiṃ kupitāsi kaḥ parajane prāṇeśa kopo bhavet ko'yaṃ subhru paras tvam eva dayite dāso'smi kas te paraḥ / ity uktvā praṇataḥ priyaḥ kṣititalād utthāpya sānandayā netrāmbhaḥkaṇikāṅkite stanataṭe tanvyā samāropitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषे स्वल्पेऽपि या कोपं धत्ते कष्टेन मुञ्चति । प्रयाति करुणाद् रागं मध्यमा सा मता यथा विस्फारस्फुरिताधरापि विकसद्गण्डस्थलप्रस्खल द्घर्माम्भःकणिकापि भङ्गुरतरभ्रूभेदभूषाप्य् अलम् । पादान्तःप्रणते प्रिये प्रकटयत्य् अन्तः प्रसादं प्रिया केशारमन्रूपुण्डलीषु वलितानुन्मोचयन्ती शनैः

doṣe svalpe'pi yā kopaṃ dhatte kaṣṭena muñcati / prayāti karuṇād rāgaṃ madhyamā sā matā yathā visphārasphuritādharāpi vikasadgaṇḍasthalapraskhala dgharmāmbhaḥkaṇikāpi bhaṅguratarabhrūbhedabhūṣāpy alam / pādāntaḥpraṇate priye prakaṭayaty antaḥ prasādaṃ priyā keśāramanrūpuṇḍalīṣu valitānunmocayantī śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या कुप्यति विना दोषं स्निह्यत्य् अनुनयं विना । निर्हेतुकप्रवृत्तिश् च चलचित्तापि साधमा यत्राधःकृतकामकार्मुककथो भ्राम्यद्भुवोर् विभ्रमः सद्यः प्रोद्गतचन्द्रकान्तिजयिनी यस्मिन् कपोलच्छविः । यत्र स्वेदकणावलुप्तमहिमा हारोऽप्य् उरोजस्थले कोऽयं मानिनि मत्प्रणामविमुखः प्रत्यग्रमानग्रहः

yā kupyati vinā doṣaṃ snihyaty anunayaṃ vinā / nirhetukapravṛttiś ca calacittāpi sādhamā yatrādhaḥkṛtakāmakārmukakatho bhrāmyadbhuvor vibhramaḥ sadyaḥ prodgatacandrakāntijayinī yasmin kapolacchaviḥ / yatra svedakaṇāvaluptamahimā hāro'py urojasthale ko'yaṃ mānini matpraṇāmavimukhaḥ pratyagramānagrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातिकालवयोवस्था- भावकन्दर्पनायकैः । इतरा पय् असङ्ख्याः स्युर् नोक्ता विस्तरभीतितः

jātikālavayovasthā- bhāvakandarpanāyakaiḥ / itarā pay asaṅkhyāḥ syur noktā vistarabhītitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदि सकलं ज्ञात्वा स्वयं चालोक्य तद्विदाम् । कवीनां च विशेषोक्त्या ज्ञातव्याः सकला इमाः

ity ādi sakalaṃ jñātvā svayaṃ cālokya tadvidām / kavīnāṃ ca viśeṣoktyā jñātavyāḥ sakalā imāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमाञ्चवेपथुस्तम्भ- स्वेदनेत्राम्बुविभ्रमाः । वाच्याः संयोगशृङ्गारे कविना नायिकाश्रिताः

romāñcavepathustambha- svedanetrāmbuvibhramāḥ / vācyāḥ saṃyogaśṛṅgāre kavinā nāyikāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धिमित्रद्विजराजतीक्ष्ण वर्णाधिकानां प्रमदा न गम्याः । व्यङ्गास् तथा प्रव्रजिता विभिन्न मन्त्राश् च धर्मार्थमनोभवज्ञैः

sambandhimitradvijarājatīkṣṇa varṇādhikānāṃ pramadā na gamyāḥ / vyaṅgās tathā pravrajitā vibhinna mantrāś ca dharmārthamanobhavajñaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन मार्गेण विशेषरम्यं सम्भोगशृङ्गारम् इमं वितन्वन् । भवेत् कविर् भावरसानुरक्तो विदग्धगोष्ठीवनितामनोज्ञैः

anena mārgeṇa viśeṣaramyaṃ sambhogaśṛṅgāram imaṃ vitanvan / bhavet kavir bhāvarasānurakto vidagdhagoṣṭhīvanitāmanojñaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.