Manu-Smrti 8

न संभाषां परस्त्रीभिः प्रतिषिद्धः समाचरेत्) । निषिद्धो भाषमाणस्) तु सुवर्णं दण्डम् अर्हति) ॥

na saṃbhāṣāṃ parastrībhiḥ pratiṣiddhaḥ samācaret) | niṣiddho bhāṣamāṇas) tu suvarṇaṃ daṇḍam arhati) ||

न-एष चारणदारेषु विधिर् न-आत्मौपजीविषु । सज्जयन्ति हि ते नारीर् निगूढाश् चारयन्ति) च ॥

na-eṣa cāraṇadāreṣu vidhir na-ātma.upajīviṣu | sajjayanti hi te nārīr nigūḍhāś cārayanti) ca ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चिद् एव तु दाप्यः स्यात्) संभाषां ताभिर् आचरन्) । प्रैष्यासु च-एकभक्तासु रहः प्रव्रजितासु च ॥ [म्प्रेष्यासु ]

kiṃ cid eva tu dāpyaḥ syāt) saṃbhāṣāṃ tābhir ācaran) | praiṣyāsu ca-ekabhaktāsu rahaḥ pravrajitāsu ca || [M.preṣyāsu ]

यो ऽअकामां दूषयेत्) कन्यां स सद्यो वधम् अर्हति) । सकामां दूषयंस्) तुल्यो न वधं प्राप्नुयान्) नरः ॥

yo 'a.kāmāṃ dūṣayet) kanyāṃ sa sadyo vadham arhati) | sa.kāmāṃ dūṣayaṃs) tulyo na vadhaṃ prāpnuyān) naraḥ ||

कन्याम् भजन्तीम्) उत्कृष्टं न किं चिद् अपि दापयेत्) । जघन्यं सेवमानां) तु संयतां वासयेद्) गृहे ॥

kanyām bhajantīm) utkṛṣṭaṃ na kiṃ cid api dāpayet) | jaghanyaṃ sevamānāṃ) tu saṃyatāṃ vāsayed) gṛhe ||

उत्तमां सेवमानस्) तु जघन्यो वधम् अर्हति) । शुल्कं दद्यात्) सेवमानः) समाम् इच्छेत्) पिता यदि ॥

uttamāṃ sevamānas) tu jaghanyo vadham arhati) | śulkaṃ dadyāt) sevamānaḥ) samām icchet) pitā yadi ||

अभिषह्य) तु यः कन्यां कुर्याद्) दर्पेण मानवः । तस्य-आशु कर्त्ये अङ्गुल्यौ दण्डं च-अर्हति) षट्शतम् ॥ [म्कर्त्या अङ्गुल्यो ]

abhiṣahya) tu yaḥ kanyāṃ kuryād) darpeṇa mānavaḥ | tasya-āśu kartye aṅgulyau daṇḍaṃ ca-arhati) ṣaṭśatam || [M.kartyā aṅgulyo ]

सकामां दूषयंस्) तुल्यो न-अङ्गुलिछेदम् आप्नुयात्) । द्विशतं तु दमम् दाप्यः) प्रसङ्गविनिवृत्तये ॥

sa.kāmāṃ dūṣayaṃs) tulyo na-aṅgulichedam āpnuyāt) | dviśataṃ tu damam dāpyaḥ) prasaṅgavinivṛttaye ||

कन्या-एव कन्यां या कुर्यात्) तस्याः स्याद्) द्विशतो दमः । शुल्कं च द्विगुणं दद्यात्)-शिफाश् च-एव-आप्नुयाद्) दश ॥

kanyā-eva kanyāṃ yā kuryāt) tasyāḥ syād) dviśato damaḥ | śulkaṃ ca dviguṇaṃ dadyāt)-śiphāś ca-eva-āpnuyād) daśa ||

या तु कन्यां प्रकुर्यात्) स्त्री सा सद्यो मौण्ड्यम् अर्हति) । अङ्गुल्योर् एव वा छेदं खरेण-उद्वहनं तथा ॥

yā tu kanyāṃ prakuryāt) strī sā sadyo mauṇḍyam arhati) | aṅgulyor eva vā chedaṃ khareṇa-udvahanaṃ tathā ||

भर्तारं लङ्घयेद्) या तु स्त्री ज्ञातिगुणदर्पिता । तां श्वभिः खादयेद्) राजा संस्थाने बहुसंस्थिते ॥

bhartāraṃ laṅghayed) yā tu strī jñāti.guṇadarpitā | tāṃ śvabhiḥ khādayed) rājā saṃsthāne bahusaṃsthite ||

पुमांसं दाहयेत्) पापं शयने तप्त आयसे । अभ्यादध्युश्) च काष्ठानि तत्र दह्येत) पापकृत् ॥

pumāṃsaṃ dāhayet) pāpaṃ śayane tapta āyase | abhyādadhyuś) ca kāṣṭhāni tatra dahyeta) pāpakṛt ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सराभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो दमः । [म्संवत्सरे ऽअभिशस्तस्य] व्रात्यया सह संवासे चाण्डाल्या तावद् एव तु ॥

saṃvatsarābhiśastasya duṣṭasya dviguṇo damaḥ | [M.saṃvatsare 'abhiśastasya] vrātyayā saha saṃvāse cāṇḍālyā tāvad eva tu ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्रो गुप्तम् अगुप्तं वा द्वैजातं वर्णम् आवसन्) । अगुप्तम् अङ्गसर्वस्वैर् गुप्तं सर्वेण हीयते) ॥ [मङ्गसर्वस्वी]

śūdro guptam aguptaṃ vā dvaijātaṃ varṇam āvasan) | aguptam aṅga.sarvasvair guptaṃ sarveṇa hīyate) || [M.aṅga.sarvasvī]

वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः । सहस्रं क्षत्रियो दण्ड्यो मौण्ड्यं मूत्रेण च-अर्हति) ॥

vaiśyaḥ sarvasva.daṇḍaḥ syāt saṃvatsaranirodhataḥ | sahasraṃ kṣatriyo daṇḍyo mauṇḍyaṃ mūtreṇa ca-arhati) ||

ब्राह्मणीं यद्य् अगुप्तां तु गच्छेतां) वैश्यपार्थिवौ । वैश्यं पञ्चशतं कुर्यात्) क्षत्रियं तु सहस्रिणम् ॥

brāhmaṇīṃ yady aguptāṃ tu gacchetāṃ) vaiśya.pārthivau | vaiśyaṃ pañcaśataṃ kuryāt) kṣatriyaṃ tu sahasriṇam ||

उभाव् अपि तु ताव् एव ब्राह्मण्या गुप्तया सह । विप्लुतौ शूद्रवद् दण्ड्यौ) दग्धव्यौ) वा कटाग्निना ॥

ubhāv api tu tāv eva brāhmaṇyā guptayā saha | viplutau śūdravad daṇḍyau) dagdhavyau) vā kaṭāgninā ||

सहस्रं ब्राह्मणो दण्ड्यो) गुप्तां विप्रां बलाद् व्रजन्) । शतानि पञ्च दण्ड्यः स्याद्) इच्छन्त्या सह संगतः) ॥

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍyo) guptāṃ viprāṃ balād vrajan) | śatāni pañca daṇḍyaḥ syād) icchantyā saha saṃgataḥ) ||

मौण्ड्यं प्राणान्तिकं दण्डो ब्राह्मणस्य विधीयते) । [म्प्राणान्तको][ंऽस् चोम् रेफ़ेर्स् तो थे रेअदिन्ग् ओफ़् "प्राणान्तिक-"।] इतरेषां तु वर्णानां दण्डः प्राणान्तिको भवेत्) ॥ [म्प्राणान्तको ]

mauṇḍyaṃ prāṇāntikaṃ daṇḍo brāhmaṇasya vidhīyate) | [M.prāṇāntako][ṃ's com refers to the reading of "prāṇāntika-".] itareṣāṃ tu varṇānāṃ daṇḍaḥ prāṇāntiko bhavet) || [M.prāṇāntako ]

न जातु ब्राह्मणं हन्यात्) सर्वपापेष्व् अपि स्थितम् । राष्ट्राद् एनं बहिः कुर्यात्) समग्रधनम् अक्षतम् ॥

na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt) sarvapāpeṣv api sthitam | rāṣṭrād enaṃ bahiḥ kuryāt) samagra.dhanam a.kṣatam ||

न ब्राह्मणवधाद् भूयान् अधर्मो विद्यते) भुवि । तस्माद् अस्य वधं राजा मनसा-अपि न चिन्तयेत्) ॥

na brāhmaṇavadhād bhūyān adharmo vidyate) bhuvi | tasmād asya vadhaṃ rājā manasā-api na cintayet) ||

वैश्यश् चेत् क्षत्रियां गुप्तां वैश्यां वा क्षत्रियो व्रजेत्) । यो ब्राह्मण्याम् अगुप्तायां ताव् उभौ दण्डम् अर्हतः) ॥

vaiśyaś cet kṣatriyāṃ guptāṃ vaiśyāṃ vā kṣatriyo vrajet) | yo brāhmaṇyām aguptāyāṃ tāv ubhau daṇḍam arhataḥ) ||

सहस्रं ब्राह्मणो दण्डं दाप्यो) गुप्ते तु ते व्रजन्) । शूद्रायां क्षत्रियविशोः साहस्रो वै भवेद्) दमः ॥ [म्शूद्राया]

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍaṃ dāpyo) gupte tu te vrajan) | śūdrāyāṃ kṣatriya.viśoḥ sāhasro vai bhaved) damaḥ || [M.śūdrāyā]

क्षत्रियायाम् अगुप्तायां वैश्ये पञ्चशतं दमः । मूत्रेण मौण्ड्यम् इच्छेत्) तु क्षत्रियो दण्डम् एव वा ॥ [मृच्छेत्) तु]

kṣatriyāyām aguptāyāṃ vaiśye pañcaśataṃ damaḥ | mūtreṇa mauṇḍyam icchet) tu kṣatriyo daṇḍam eva vā || [M.ṛcchet) tu]

अगुप्ते क्षत्रियावैश्ये शूद्रां वा ब्राह्मणो व्रजन्) । शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यात्) सहस्रं त्व् अन्त्यजस्त्रियम् ॥

agupte kṣatriyā.vaiśye śūdrāṃ vā brāhmaṇo vrajan) | śatāni pañca daṇḍyaḥ syāt) sahasraṃ tv antyajastriyam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य स्तेनः पुरे न-अस्ति) न-अन्यस्त्रीगो न दुष्टवाक् । न साहसिकदण्डघ्नो स राजा शक्रलोकभाक् ॥

yasya stenaḥ pure na-asti) na-anyastrīgo na duṣṭa.vāk | na sāhasika.daṇḍaghno sa rājā śakralokabhāk ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां निग्रहो राज्ञः पञ्चानां विषये स्वके । सांराज्यकृत् सजात्येषु लोके च-एव यशस्करः ॥

eteṣāṃ nigraho rājñaḥ pañcānāṃ viṣaye svake | sāṃrājyakṛt sajātyeṣu loke ca-eva yaśaskaraḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विजं यस् त्यजेद्) याज्यो याज्यं च र्त्विक् त्यजेद्) यदि । शक्तं कर्मण्य् अदुष्टं च तयोर् दण्डः शतं शतम् ॥

ṛtvijaṃ yas tyajed) yājyo yājyaṃ ca rtvik tyajed) yadi | śaktaṃ karmaṇy aduṣṭaṃ ca tayor daṇḍaḥ śataṃ śatam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस् त्यागम् अर्हति) । त्यजन्न्) अपतितान् एतान् राज्ञा दण्ड्यः) शतानि षट् ॥

na mātā na pitā na strī na putras tyāgam arhati) | tyajann) apatitān etān rājñā daṇḍyaḥ) śatāni ṣaṭ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमेषु द्विजातीनां कार्ये विवदतां) मिथः । न विब्रूयान्) नृपो धर्मं चिकीर्षन्) हितम् आत्मनः ॥

āśrameṣu dvijātīnāṃ kārye vivadatāṃ) mithaḥ | na vibrūyān) nṛpo dharmaṃ cikīrṣan) hitam ātmanaḥ ||

यथार्हम् एतान् अभ्यर्च्य) ब्राह्मणैः सह पार्थिवः । सान्त्वेन प्रशमय्य)-आदौ स्वधर्मं प्रतिपादयेत्) ॥

yathārham etān abhyarcya) brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ | sāntvena praśamayya)-ādau svadharmaṃ pratipādayet) ||

प्रतिवेश्यअनुवेश्यौ च कल्याणे विंशतिद्विजे । अर्हाव् अभोजयन्) विप्रो दण्डम् अर्हति) माषकम् ॥

prativeśya.anuveśyau ca kalyāṇe viṃśatidvije | arhāv a.bhojayan) vipro daṇḍam arhati) māṣakam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रियः श्रोत्रियं साधुं भूतिकृत्येष्व् अभोजयन् । तदन्नं द्विगुणं दाप्यो) हिरण्यं च-एव माषकम् ॥ [म्हैरण्यं ]

śrotriyaḥ śrotriyaṃ sādhuṃ bhūtikṛtyeṣv a.bhojayan | tad.annaṃ dviguṇaṃ dāpyo) hiraṇyaṃ ca-eva māṣakam || [M.hairaṇyaṃ ]

अन्धो जडः पीठसर्पी सप्तत्या स्थविरश् च यः । श्रोत्रियेषूपकुर्वंश्) च न दाप्याः) केन चित् करम् ॥

andho jaḍaḥ pīṭhasarpī saptatyā sthaviraś ca yaḥ | śrotriyeṣūpakurvaṃś) ca na dāpyāḥ) kena cit karam ||

श्रोत्रियं व्याधितआर्तौ च बालवृद्धाव् अकिंचनम् । महाकुलीनम् आर्यं च राजा संपूजयेत्) सदा ॥

śrotriyaṃ vyādhita.ārtau ca bāla.vṛddhāv a.kiṃcanam | mahākulīnam āryaṃ ca rājā saṃpūjayet) sadā ||

शाल्मलीफलके श्लक्ष्णे नेनिज्यान्) नेजकः शनैः । न च वासांसि वासोभिर् निर्हरेन्) न च वासयेत्) ॥

śālmalīphalake ślakṣṇe nenijyān) nejakaḥ śanaiḥ | na ca vāsāṃsi vāsobhir nirharen) na ca vāsayet) ||

तन्तुवायो दशपलं दद्याद्) एकपलअधिकम् । अतो ऽअन्यथा वर्तमानो) दाप्यो) द्वादशकं दमम् ॥

tantuvāyo daśapalaṃ dadyād) ekapala.adhikam | ato 'anyathā vartamāno) dāpyo) dvādaśakaṃ damam ||

शुल्कस्थानेषु कुशलाः सर्वपण्यविचक्षणाः । कुर्युर्) अर्घं यथापण्यं ततो विंशं नृपो हरेत्) ॥

śulkasthāneṣu kuśalāḥ sarvapaṇya.vicakṣaṇāḥ | kuryur) arghaṃ yathāpaṇyaṃ tato viṃśaṃ nṛpo haret) ||

राज्ञः प्रख्यातभाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च । ताणि निर्हरतो) लोभात् सर्वहारं हरेन्) नृपः ॥

rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni pratiṣiddhāni yāni ca | tāṇi nirharato) lobhāt sarvahāraṃ haren) nṛpaḥ ||

शुल्कस्थानं परिहरन्न्) अकाले क्रयविक्रयी । मिथ्यावादी च संख्याने दाप्यो) ऽअष्टगुणम् अत्ययम् ॥

śulkasthānaṃ pariharann) akāle kraya.vikrayī | mithyāvādī ca saṃkhyāne dāpyo) 'aṣṭaguṇam atyayam ||

आगमं निर्गमं स्थानं तथा वृद्धिक्षयाव् उभौ । विचार्य) सर्वपण्यानां कारयेत्) क्रयविक्रयौ ॥

āgamaṃ nirgamaṃ sthānaṃ tathā vṛddhi.kṣayāv ubhau | vicārya) sarvapaṇyānāṃ kārayet) kraya.vikrayau ||

पञ्चरात्रे पञ्चरात्रे पक्षे पक्षे ऽअथ वा गते । कुर्वीत) च-एषां प्रत्यक्षम् अर्घसंस्थापनं नृपः ॥

pañcarātre pañcarātre pakṣe pakṣe 'atha vā gate | kurvīta) ca-eṣāṃ pratyakṣam arghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ ||

तुलामानं प्रतीमानं सर्वं च स्यात्) सुलक्षितम् । षट्सु षट्सु च मासेषु पुनर् एव परीक्षयेत्) ॥

tulāmānaṃ pratīmānaṃ sarvaṃ ca syāt) sulakṣitam | ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu punar eva parīkṣayet) ||

पणं यानं तरे दाप्यं) पौरुषो ऽअर्धपणं तरे । पादं पशुश् च योषित्-च पादार्धं रिक्तकः पुमान् ॥ [म्पादे]

paṇaṃ yānaṃ tare dāpyaṃ) pauruṣo 'ardhapaṇaṃ tare | pādaṃ paśuś ca yoṣit-ca pādārdhaṃ riktakaḥ pumān || [M.pāde]

भाण्डपूर्णानि यानानि तार्यं दाप्यानि) सारतः । रिक्तभाण्डानि यत् किं चित् पुमांसश् च्-अपरिच्छदाः ॥

bhāṇḍapūrṇāni yānāni tāryaṃ dāpyāni) sārataḥ | riktabhāṇḍāni yat kiṃ cit pumāṃsaś c-aparicchadāḥ ||

दीर्घाध्वनि यथादेशं यथाकालं तरो भवेत्) । नदीतीरेषु तद् विद्यात्) समुद्रे न-अस्ति) लक्षणम् ॥

dīrghādhvani yathādeśaṃ yathākālaṃ taro bhavet) | nadītīreṣu tad vidyāt) samudre na-asti) lakṣaṇam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भिणी तु द्विमासादिस् तथा प्रव्रजितो मुनिः । ब्राह्मणा लिङ्गिनश् च-एव न दाप्यास्) तारिकं तरे ॥

garbhiṇī tu dvimāsādis tathā pravrajito muniḥ | brāhmaṇā liṅginaś ca-eva na dāpyās) tārikaṃ tare ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् नावि किं चिद् दाशानां विशीर्येत)-अपराधतः । तद् दाशैर् एव दातव्यं) समागम्य) स्वतो ऽअंशतः ॥

yan nāvi kiṃ cid dāśānāṃ viśīryeta)-aparādhataḥ | tad dāśair eva dātavyaṃ) samāgamya) svato 'aṃśataḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष नौयायिनाम् उक्तो व्यवहारस्य निर्णयः । दाशापराधतस् तोये दैविके न-अस्ति) निग्रहः ॥

eṣa nauyāyinām ukto vyavahārasya nirṇayaḥ | dāśāparādhatas toye daivike na-asti) nigrahaḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाणिज्यं कारयेद्) वैश्यं कुसीदं कृषिम् एव च । पशूनां रक्षणं च-एव दास्यं शूद्रं द्विजन्मनाम् ॥

vāṇijyaṃ kārayed) vaiśyaṃ kusīdaṃ kṛṣim eva ca | paśūnāṃ rakṣaṇaṃ ca-eva dāsyaṃ śūdraṃ dvijanmanām ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियं च-एव वैश्यं च ब्राह्मणो वृत्तिकर्शितौ । बिभृयाद्) आनृशंस्येन स्वानि कर्माणि कारयेत्) ॥

kṣatriyaṃ ca-eva vaiśyaṃ ca brāhmaṇo vṛttikarśitau | bibhṛyād) ānṛśaṃsyena svāni karmāṇi kārayet) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास्यं तु कारयन्)-लोभाद् ब्राह्मणः संस्कृतान् द्विजान् । अनिच्छतः प्राभवत्याद् राज्ञा दण्ड्यः) शतानि षट् ॥

dāsyaṃ tu kārayan)-lobhād brāhmaṇaḥ saṃskṛtān dvijān | anicchataḥ prābhavatyād rājñā daṇḍyaḥ) śatāni ṣaṭ ||

शूद्रं तु कारयेद्) दास्यं क्रीतम् अक्रीतम् एव वा । दास्याय-एव हि सृष्टो) ऽअसौ ब्राह्मणस्य स्वयंभुवा ॥

śūdraṃ tu kārayed) dāsyaṃ krītam akrītam eva vā | dāsyāya-eva hi sṛṣṭo) 'asau brāhmaṇasya svayaṃbhuvā ||

न स्वामिना निसृष्टो) ऽअपि शूद्रो दास्याद् विमुच्यते) । निसर्गजं हि तत् तस्य कस् तस्मात् तद् अपोहति) ॥

na svāminā nisṛṣṭo) 'api śūdro dāsyād vimucyate) | nisargajaṃ hi tat tasya kas tasmāt tad apohati) ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजाहृतो) भक्तदासो गृहजः क्रीतदत्त्रिमौ । पैत्रिको दण्डदासश् च सप्त-एते दासयोनयः ॥

dhvajāhṛto) bhaktadāso gṛhajaḥ krīta.dattrimau | paitriko daṇḍadāsaś ca sapta-ete dāsayonayaḥ ||

भार्या पुत्रश् च दासश् च त्रय एव-अधनाः स्मृताः । यत् ते समधिगच्छन्ति) यस्य ते तस्य तद् धनम् ॥

bhāryā putraś ca dāsaś ca traya eva-a.dhanāḥ smṛtāḥ | yat te samadhigacchanti) yasya te tasya tad dhanam ||

विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद् द्रव्यौपादानम् आचरेत्) । न हि तस्य-अस्ति) किं चित् स्वं भर्तृहार्यधनो हि सः ॥

visrabdhaṃ brāhmaṇaḥ śūdrād dravya.upādānam ācaret) | na hi tasya-asti) kiṃ cit svaṃ bhartṛhārya.dhano hi saḥ ||

वैश्यशूद्रौ प्रयत्नेन स्वानि कर्माणि कारयेत्) । तौ हि च्युतौ) स्वकर्मभ्यः क्षोभयेताम्) इदं जगत् ॥

vaiśya.śūdrau prayatnena svāni karmāṇi kārayet) | tau hi cyutau) svakarmabhyaḥ kṣobhayetām) idaṃ jagat ||

अहन्य् अहन्य् अवेक्षेत) कर्मान्तान् वाहनानि च । आयव्ययौ च नियताव् आकरान् कोशम् एव च ॥

ahany ahany avekṣeta) karmāntān vāhanāni ca | āya.vyayau ca niyatāv ākarān kośam eva ca ||

एवं सर्वान् इमान् राजा व्यवहारान् समापयन्) । व्यपोह्य) किल्बिषं सर्वं प्राप्नोति) परमां गतिम् ॥

evaṃ sarvān imān rājā vyavahārān samāpayan) | vyapohya) kilbiṣaṃ sarvaṃ prāpnoti) paramāṃ gatim ||